Talaucin Al'ada a Arewacin Najeriya: Karya Shiru Kan Lafiyar Al'ada

Talaucin al'ada yana faruwa ne idan 'yan mata da mata ba su da damar samun kayan al'ada, ilimi game da al'ada, da wurare masu aminci don kula da al'adarsu cikin mutunci. Yanayin a arewacin Najeriya yana da wahala musamman saboda haramcin al'adu, matsin tattalin arziki da ƙarancin ababen more rayuwa.

Taƙaitawa:

• Talaucin al'ada yana shafar kimanin kashi 65-70% na 'yan mata 'yan makaranta a jihohin arewacin Najeriya, yana sa su rasa ranakun makaranta 3-5 a kowane wata.
• Audugar mata da ake jefarwa ta shekara guda tana kai ₦15,000-₦24,000, wanda ya kusan kai albashin mafi ƙanƙanta na makonni biyu ga iyalai da yawa.
• Shirun da al'adu suka ɗora kan al'ada a al'ummomin arewa yana nufin kashi 78% na 'yan mata ba sa samun wani bayani game da al'ada kafin ta farko ta zo musu.
• Rashin banɗakuna masu sirri a kashi 82% na makarantun gwamnati a jihohin Kano, Kaduna da Sokoto yana sa kula da al'ada ya kusan zama ba zai yiwu ba.
• Audugar mata mai wankewa tana rage kuɗin kayan al'ada da kashi 75-85% cikin shekaru uku, tare da magance matsalolin muhalli da na samun kaya.
• 'Yan matan da ke rasa makaranta lokacin al'ada sun fi yiwuwar barin makaranta gaba ɗaya da kashi 40% kafin su kai shekara 16 a arewacin Najeriya.
• Shirye-shiryen lafiyar al'ada na al'umma a Kaduna da Bauchi sun ƙara zuwa makaranta da kashi 28% a tsakanin 'yan matan da suka shiga.

Bari mu duba yadda talaucin al'ada ke shafar arewacin Najeriya ta hanya ta musamman, da mafita masu amfani da ke kawo sauyi na gaske.

Hauwa tana zaune a wajen ajinta a Kano, tana nuna kamar cikinta na ciwo. Wannan ita ce rana ta uku a wannan watan da ta rasa makaranta, kuma malaminta ya fara lura. Tana da shekara 14, Hauwa ta san ainihin dalilin da ya sa ba za ta iya zuwa ba: al'adarta ta zo, kuma iyalinta ba za su iya sayen audugar mata da ake jefarwa ba. Mahaifiyarta ta ba ta tsofaffin tsummoki, amma watan da ya gabata jini ya zubo ta cikinsu har ya ɓata kayan makarantarta, kuma har yanzu tsokanar 'yan ajinta tana ci mata a rai. Yanzu, tana zama a gida maimakon ta sake fuskantar wannan kunya. Labarin Hauwa ba shi kaɗai ba ne. A faɗin arewacin Najeriya, dubban 'yan mata suna fuskantar wannan zaɓi kowane wata: su rasa makaranta ko su fuskanci wulaƙanci a gaban jama'a. Wannan shi ne talaucin al'ada, kuma a hankali yana sace makomar wani ƙarni gaba ɗaya na 'yan mata.

Arewacin Najeriya yana fuskantar haɗuwar abubuwa da dama da ke ƙara tsananin talaucin al'ada fiye da yadda yake a jihohin kudu. Fahimtar waɗannan matsaloli masu alaƙa da juna ita ce mataki na farko zuwa mafita mai ma'ana.

A jihohi kamar Zamfara, Yobe da Jigawa, inda yawan talauci ya haura kashi 70%, iyalai suna yin zaɓuɓɓuka masu wuyar gaske kowace rana. Idan wani uba a Katsina yana samun ₦30,000 a wata kuma dole ya ciyar da 'ya'ya takwas, kashe ₦2,000 a audugar mata da ake jefarwa don 'ya'yansa mata kowane wata ba abu ne mai yiwuwa ba. Lissafin rayuwa yana tura kayan al'ada zuwa ƙarshen jerin abubuwan fifiko, ƙasa da abinci, matsuguni da kuɗin makaranta.

Wannan gaskiyar tattalin arziki tana haɗuwa da manyan tsarin iyali da suka zama ruwan dare a arewacin Najeriya. A gidajen gandu na zuriya da dama inda ake raba kayayyaki tsakanin mutane da yawa, bukatun mutum ɗaya kamar kayan al'ada sau da yawa ba a biya su. Wata kaka a Sokoto da ke kula da sayayyar gida ga mutane 15 ba za ta iya kashe ɗan kuɗin da ake da shi kan abin da ake ɗauka a matsayin rashin jin daɗi na ɗan lokaci maimakon bukata ta gaggawa ba.

Mata a waɗannan al'ummomi sau da yawa suna komawa ga madadin da ba su da aminci. Bincike daga Ahmadu Bello University ya gano cewa kashi 64% na 'yan mata a ƙauyukan Kaduna suna amfani da tsummoki, jaridu, ko ma yashi lokacin al'ada. Waɗannan kayayyaki suna ƙara haɗarin kamuwa da cuta, suna yawan zubewa, kuma ba sa magance matsalar mutunci da ke sa 'yan mata zama a gida maimakon zuwa makaranta.

Shirun da ke kewaye da al'ada a al'adun arewacin Najeriya yana haifar da rashin bayani da ke cutar da 'yan mata. A al'ummomi da yawa, ana ɗaukar al'ada a matsayin abin kunya, abin da za a ɓoye, ba tsarin halitta na yau da kullum ba. Wannan yana nufin iyaye mata sau da yawa suna jin wahalar tattauna al'ada da 'ya'yansu mata, abin da ke barin 'yan mata ba tare da shiri ba, cikin tsoro, idan jini ya fara zuwa musu.

Fassarar addini wani lokaci tana ƙara rikitar da al'amura. Ko da yake Musulunci bai ɗauki al'ada a matsayin abin kyama ba, wasu ɗabi'un al'ummar yankin suna haɗa koyarwar addini da haramcin al'adu. Ana iya ce wa 'yan mata “ba su da tsarki” lokacin al'ada ta hanyoyin da suka wuce abin da addini ya tanada game da sallah da azumi, abin da ke haifar da cutarwa ga tunani fiye da matsalolin yau da kullum.

Malaman makarantu a arewa, waɗanda yawancinsu maza ne, ba kasafai suke samun horo kan tallafa wa ɗalibai mata masu al'ada ba. Wani bincike na 2024 a Bauchi ya gano cewa kashi 71% na malamai ba su taɓa tattauna al'ada da ɗalibai ba, kuma yawancin makarantu ba su da wani tsari na taimaka wa 'yan matan da al'adarsu ta zo ba zato a lokacin makaranta.

Ku shiga yawancin makarantun gwamnati a Kano, Katsina ko Borno, za ku tarar da banɗakuna da ke sa kula da al'ada ya kusan zama ba zai yiwu ba. Makarantu da yawa suna da salga ɗaya ko biyu kawai ga ɗaruruwan ɗalibai, sau da yawa ba tare da ƙofa, makulli ko ruwan famfo ba. 'Yan mata ba sa iya canza kayan al'ada a sirrance ko wanke hannayensu bayan haka.

Ƙarancin ruwa yana ƙara waɗannan matsaloli. A al'ummomin da mata ke tafiya kilomita don ɗebo ruwan sha da na girki, amfani da ruwa mai daraja don wanke kayan al'ada masu wankewa kamar ba zai yiwu ba. A lokacin rani daga Nuwamba zuwa Maris, ruwa yana ƙara ƙaranci, kuma 'yan mata suna fuskantar ƙarin cikas wajen kula da al'adarsu cikin tsafta.

Yanayin zafi da ƙura na arewacin Najeriya shi ma yana kawo matsaloli. 'Yan matan da ke amfani da kariyar al'ada marar inganci a zafin digiri 40 suna fuskantar ƙarin rashin jin daɗi da haɗarin kamuwa da cuta. Ƙura da yashi suna sa wankewa da shanya kayan al'ada masu wankewa wahala, musamman a wuraren da babu tsakar gida mai sirri da aka kewaye.

Talaucin al'ada ba batun rashin jin daɗi ne kawai na 'yan kwanaki kowane wata ba. Tarin tasirinsa yana tsara rayuwa gaba ɗaya, yana taƙaita dama da ƙarfafa zagayowar talauci da ke kama iyalai har tsawon zuriya.

Rasa ranakun makaranta 3-5 a kowane wata yana nufin 'yan mata suna rasa kwanakin karatu 35-60 a shekara. A arewacin Najeriya, inda 'yan mata dama suke ƙasa da maza wajen shiga makaranta, rashin zuwa saboda al'ada yana ƙara jefa ɗalibai masu rauni a baya. Yarinyar Gombe da ke rasa darussan lissafi lokacin al'adarta tana wahala wajen cimma sauran, tana komawa baya da 'yan ajinta, daga ƙarshe kuma ta rasa amincewa da ikonta na koyo.

Wannan salo yana ƙara sauri idan 'yan mata suka kai makarantar sakandare. Bincike daga University of Maiduguri ya bi diddigin 'yan mata 500 a Borno da Yobe, ya gano cewa waɗanda ba su da ingantattun kayan al'ada sun fi yiwuwar barin makaranta da kashi 43% kafin su kammala JSS3. Dalilan sun bambanta – wasu sun yi nisa a baya a karatu, wasu sun fuskanci matsin lamba su yi aure maimakon ci gaba da fama da makaranta, kuma da yawa kawai ba su iya jure fargabar yiwuwar zubewa da wulaƙanci a gaban jama'a ba.

Malamai ma suna lura da tasirin. Wata shugabar makaranta a Kaduna ta bayyana cewa ɗalibanta mata mafiya hazaƙa sau da yawa suna nuna raguwar ƙoƙari a wasu makonni. Da ta yi bincike a hankali, ta gano cewa kunya game da al'ada tana hana ɗalibai masu iyawa shiga cikin darasi, yin tambayoyi, ko ma zuwa makaranta akai-akai.

Idan 'yan mata ba za su iya sayen ingantattun kayan al'ada ba, suna amfani da abubuwan da ba a yi su don wannan aiki ba. Tsohon tsumma da aka yaga daga tsofaffin kaya yana ɗauke da ƙwayoyin cuta kuma baya shanye jini yadda ya kamata. Jaridu suna ɗauke da tawada da sinadarai da ke ɓata fata mai laushi. A yanayi na matsananciyar bukata, wasu 'yan mata suna amfani da soson katifa (foam), auduga, ko ma ganyaye.

Waɗannan madadin suna haifar da kamuwa da cuta a hanyoyin haihuwa a yawan da ke ba da tsoro. Asibitoci a Katsina da Zamfara sun ruwaito cewa kashi 45-50% na 'yan mata matasa da aka yi musu maganin kamuwa da cuta a farji suna ambaton rashin tsaftar al'ada a matsayin ɗaya daga cikin dalilai. Waɗannan cututtuka suna haifar da ciwo da rashin jin daɗi a ɗan lokaci, amma cututtukan da ba a yi musu magani ba ko masu dawowa na iya kai ga ciwon kumburin ƙasan ciki (PID) da matsalolin haihuwa a nan gaba.

Tasirin ga lafiyar tunani shi ma ya cancanci kulawa. 'Yan matan da ke rayuwa cikin tsoron zubewa koyaushe, waɗanda ke danganta al'adarsu da kunya da kaɗaici, kuma suke rasa muhimman al'amuran rayuwa saboda al'ada, sau da yawa suna kamuwa da fargaba da damuwa mai tsanani. Wani bincike na lafiyar tunani na 2025 a Bauchi ya gano yawan cututtukan fargaba (anxiety) sosai a tsakanin 'yan matan da ke fama da talaucin al'ada idan aka kwatanta da waɗanda ke samun kayan al'ada akai-akai.

Talaucin al'ada baya ƙarewa idan 'yan mata suka bar makaranta. Mata a faɗin arewacin Najeriya suna fuskantar irin waɗannan matsaloli da ke taƙaita shigarsu cikin harkokin tattalin arziki da zamantakewa. Tela a Kano ba za ta iya aiki a injin ɗinkinta na kwanaki a kowane wata ba idan ba ta da ingantacciyar kariyar al'ada. 'Yar kasuwa a Sokoto tana rasa kuɗin shiga idan ta zauna a gida lokacin al'adarta maimakon ta fuskanci haɗarin wata matsala a gaban jama'a.

Waɗannan katsewa na kowane wata suna hana mata ci gaba da aiki akai-akai, samun ci gaba a sana'arsu, ko gina kasuwanci mai nasara. A tsawon rayuwa, asarar tattalin arziki tana da yawa matuƙa. Ƙididdiga mafi taka-tsantsan sun nuna cewa talaucin al'ada yana jawo wa matan arewacin Najeriya asarar albashi tsakanin ₦180,000 da ₦300,000 a tsawon shekarunsu na haihuwa.

Shiga harkokin zamantakewa ma yana shan wahala. Mata suna rasa tarukan al'umma, taron addini, bukukuwan aure da na suna lokacin al'ada. Wannan rashin kasancewa a rayuwar al'umma yana rage muryarsu wajen yanke shawara a yankinsu kuma yana raunana hanyoyin sadarwa na zamantakewa da ke ba da tallafi da dama.

Magance talaucin al'ada yana bukatar mafita da aka tsara don yanayin al'adu, tattalin arziki da muhalli na arewacin Najeriya musamman. Hanyoyin gama-gari da ke aiki a wasu wurare sau da yawa ba sa aiki a nan ba tare da an daidaita su cikin tunani ba.

Audugar mata ta yadi mai wankewa ita ce mafita mafi amfani ga iyalan da ke fama da maimaita kuɗin kayan da ake jefarwa. Ko da yake kuɗin farko na ₦3,000-₦5,000 don saitin farko na iya zama da yawa ga iyali a Bauchi da ke samun ₦40,000 a wata, lissafin yana nuna amfaninsa da sauri.

Yarinyar da ke amfani da audugar mata da ake jefarwa tana kashe kimanin ₦1,500-₦2,000 a wata, wato ₦18,000-₦24,000 a shekara. Ingantacciyar audugar mata mai wankewa tana ɗaukar shekaru uku idan an kula da ita yadda ya kamata, wato kuɗin ₦5,000 yana maye gurbin sayen audugar da ake jefarwa ta ₦54,000-₦72,000. Ga iyalan arewacin Najeriya, wannan yana nufin tanadin kashi 75-85% – kuɗin da za a iya biyan kuɗin makaranta, sayen littattafai, ko inganta abinci.

Amfanin muhalli ma yana da muhimmanci a yankunan da tuni suke fuskantar kwararowar hamada da matsalolin sarrafa shara. Audugar mata da ake jefarwa tana ɗauke da roba da ke ɗaukar shekaru 500-800 kafin ta ruɓe. A birane kamar Kano inda ba a kwashe shara akai-akai, audugar da aka yi amfani da ita tana taruwa a magudanan ruwa da juji, tana haifar da haɗarin lafiya. Audugar mata mai wankewa tana kawar da wannan shara gaba ɗaya

Mafita ga talaucin al'ada dole ne su magance giɓin ilimi tare da giɓin kayayyaki. Shirye-shiryen ilimin lafiyar al'ada na al'umma da aka daidaita da al'adun arewacin Najeriya suna nuna sakamako mai ban mamaki. Waɗannan shirye-shirye sun fi aiki idan sun haɗa da shugabannin al'umma da aka amince da su, malaman addini, da tsofaffin mata da za su iya tattauna al'ada a cikin tsarin da ya dace da al'adunsu.

A Kaduna, wani shiri da ya haɗa kai da ƙungiyoyin ilimin Musulunci na mata ya kai ga iyaye mata da 'ya'yansu mata 3,000 cikin watanni 18. Ta hanyar gabatar da lafiyar al'ada a cikin koyarwar Musulunci game da tsafta da kula da kai, shirin ya rage kyama yayin da yake ba da bayanai masu amfani. Binciken bin diddigi ya nuna cewa kashi 84% na iyaye mata da suka shiga sun tattauna al'ada da 'ya'yansu mata, idan aka kwatanta da kashi 23% kawai a al'ummomin da ba su shiga ba.

Ilimi a makaranta yana aiki idan an gabatar da shi cikin hikima. Horar da malamai mata don jagorantar zaman lafiyar al'ada a wuraren 'yan mata kaɗai yana samar da wurare masu aminci don tambayoyi da tattaunawa. Samar da zane-zane masu sauƙi da ƙananan littattafan bayani da Hausa yana ba 'yan mata damar koyo a hankalinsu, su kuma raba bayanin da ƙannensu mata da ƙawayensu.

Babu wani kayan al'ada, mai wankewa ko na jefarwa, da zai magance talaucin al'ada idan 'yan mata ba su da wurare masu sirri don amfani da shi. Makarantu a faɗin arewacin Najeriya suna bukatar saka jari a wuraren ruwa da tsafta (WASH) da suka dace da jinsi: banɗakunan 'yan mata daban masu ƙofofi da ake kullewa, wuraren wanke hannu da sabulu, da wurare masu sirri inda 'yan mata za su iya canza kayan al'ada ba tare da tsoron a gan su ba.

Wasu makarantu suna samun ci gaba da ƙarancin kayan aiki. Wata makarantar sakandare a Bauchi ta saka labule masu sauƙi don raba banɗakuna, kuma ta keɓe banɗaki ɗaya a matsayin “ɗakin tsaftar 'yan mata” inda ɗalibai za su sami ruwa, sirri da kayan gaggawa. Waɗannan gyare-gyare masu araha sun ƙara zuwan 'yan mata makaranta da kashi 31% a lokacin gwaji na watanni shida.

Dokokin makaranta suna da muhimmanci kamar wurare. Makarantu masu ci gaba a Kaduna da Kano sun kafa dokokin lafiyar al'ada da ke bar wa 'yan mata damar fita daga aji a sirrance, suna ba da kayan gaggawa, kuma suna shirya darussan cim ma karatu ga ɗaliban da suka rasa darasi saboda tsananin alamomin al'ada. Samar da yanayi inda ake ɗaukar al'ada a matsayin batun lafiya na yau da kullum ba sirrin kunya ba yana sauya yanayin makaranta sosai.

Magance talaucin al'ada yana haifar da tasiri da ke yaɗuwa fiye da 'yan mata ɗaiɗai, yana ƙarfafa iyalai, al'ummomi da ƙasa. Jarin da aka saka a lafiyar al'ada yana ba da riba a fannoni da ba a zata ba.

Idan 'yan mata suna zuwa makaranta akai-akai a duk tsawon wata, ƙoƙarinsu a karatu yana ƙaruwa a fili. Makarantu a Kaduna da suka haɗa kai da shirye-shiryen lafiyar al'ada sun ga makin jarrabawar ɗalibai mata ya ƙaru da kashi 18% a matsakaici cikin shekarun karatu biyu. 'Yan matan da a da suke tsakiyar ajinsu sun matsa zuwa sama lokacin da suka daina rasa darussa kowane mako.

Ingantaccen ilimi yana kawo damar tattalin arziki kai tsaye. 'Yan matan da suka kammala sakandare suna samun kuɗi da kashi 25% fiye da waɗanda suka bar makaranta a tsawon rayuwarsu. Sun fi yiwuwar jinkirta aure, samun 'ya'ya kaɗan, da saka jari a ilimin 'ya'yansu. Yarinyar Katsina da ke ci gaba da zuwa makaranta saboda tana da ingantattun kayan al'ada za ta iya zama malama, ma'aikaciyar jinya, ko 'yar kasuwa da za ta fitar da iyalinta gaba ɗaya daga talauci.

Amfanin al'umma yana ninkuwa idan mata masu ilimi suka zauna a arewacin Najeriya maimakon ƙaura zuwa kudu neman dama. Ci gaban yanki ya dogara ne da mata masu ilimi da suka fahimci bukatun al'ummominsu kuma za su iya tsara mafita da suka dace da yanayin arewacin Najeriya na musamman.

Samun ingantattun kayan al'ada yana rage matsalolin lafiyar haihuwa sosai. Asibitocin da suka shiga shirye-shiryen lafiyar al'ada a Kano da Zamfara sun ruwaito raguwar kashi 37% na kamuwa da cuta a hanyoyin haihuwa a tsakanin 'yan matan da ke amfani da kayan al'ada masu tsabta da suka dace. Ƙarancin kamuwa da cuta yana nufin ƙarancin ciwo, ƙarancin rasa makaranta saboda rashin lafiya, da ingantacciyar lafiyar haihuwa a dogon lokaci.

Amfanin tunani ya fi abin da ƙididdiga za ta iya nunawa. 'Yan matan da ke kula da al'adarsu cikin jin daɗi da sirri suna tafiya da wani irin kwarin gwiwa. Malamai sun ce ɗaliban da a da suke janye jiki lokacin al'ada yanzu suna shiga darasi sosai idan sun amince da kariyar al'adarsu. Wannan kwarin gwiwa ya wuce makaranta zuwa harkokin zamantakewa, ibada da rayuwar iyali.

Mata suna bayyana cewa suna jin sun sake zama cikakkun 'yan al'ummominsu idan talaucin al'ada bai sake tilasta musu kaɗaici kowane wata ba. Wata 'yar kasuwa a Sokoto ta bayyana cewa ingantacciyar kariyar al'ada ta ba ta damar yin aiki kowace rana, abin da ya ninka kuɗin shigarta na wata. Fiye da kuɗin, ta fi daraja kasancewa a cikin rayuwarta maimakon ɓuya a gida kwanaki da dama kowane wata.

Arewacin Najeriya yana fuskantar manyan matsalolin muhalli ciki har da kwararowar hamada, ƙarancin ruwa da rashin ingantaccen sarrafa shara. Sauyawa daga kayan al'ada na jefarwa zuwa masu wankewa yana magance matsalolin muhalli da dama a lokaci guda.

Ku duba raguwar shara: mace tana amfani da kimanin audugar mata 12,000 da ake jefarwa a tsawon shekarunta na haihuwa. A birni kamar Kano mai mata da 'yan mata masu al'ada fiye da miliyan 2, wannan biliyoyin audugar mata ne ke shiga shara kowace shekara. Kowace audugar tana ɗauke da roba da ba za ta ruɓe ba tsawon ƙarnoni, kuma da yawa suna ƙarewa a hanyoyin ruwa, gonaki, ko a ƙone su a fili inda suke fitar da sinadarai masu guba.

Audugar mata mai wankewa tana kawar da wannan shara gaba ɗaya. Mace za ta iya amfani da audugar mata masu wankewa 12-15 a tsawon rayuwarta ta haihuwa maimakon 12,000 da ake jefarwa. Wannan babbar raguwa tana da muhimmanci a yankunan da tsarin sarrafa shara yake da rauni, kuma lalacewar muhalli tana barazana ga noma da lafiyar jama'a.

Mata da 'yan mata da yawa a jihohin arewa suna son sanin audugar mata mai wankewa, amma suna damuwa kan matsalolin yau da kullum na musamman ga muhallinsu da al'adunsu. Waɗannan damuwa sun cancanci amsoshi na gaskiya, dalla-dalla.

Damuwar da aka fi yawan ji ita ce wanke audugar mata mai wankewa a gidajen gandu na zuriya da dama inda sirri ya yi ƙaranci kuma ba a magana kan al'ada a fili. Mata suna damuwa kan inda za su wanke audugar idan suna raba wurin wanki da 'yan uwa maza, kawu ko surukai maza, da inda za su shanya ta idan shanyawa a fili za a iya ganin ta a matsayin rashin kunya ko rashin dacewa.

Waɗannan damuwa suna da ma'ana kuma sun cancanci mafita masu amfani. Matan arewacin Najeriya da yawa suna samun nasarar wanke audugar mata mai wankewa a sirrance ta hanyar kurkura ta a bokiti lokacin wankansu na yau da kullum, sannan su wanke ta sosai da sabulu. Ana iya shanya ta a cikin ɗakin kwana kusa da taga, a ƙarƙashin wasu kaya a igiyar shanya, ko a wani wuri mai sirri a gida da aka keɓe don kayan mata.

Yanayin zafi da bushewa na arewacin Najeriya yana taimakawa a nan. Audugar tana bushewa da sauri ko da babu hasken rana kai tsaye, kuma ƙarancin danshi a iska yana rage damuwar fumfuna ko wari. Wasu mata suna lulluɓe audugar da aka wanke da tsumma mai tsabta busasshe a igiyar shanya don kada a gan ta amma iska ta ci gaba da shiga. Wasu kuma suna saka ta a jakunkunan raga da za a iya rataye a ciki ko a wani lungu mai sirri.

Matan da suka sauya sau da yawa suna cewa damuwarsu ta farko ta fi ainihin wahalar girma. Wata uwa mai 'ya'ya huɗu a Katsina ta bayyana cewa ta damu tsawon makonni kafin ta gwada audugar mata mai wankewa, amma da ta saba da wani tsari mai sauƙi, wanke ta bai fi wanke kayan 'ya'yanta wahala ba.

A yankunan da mata ke tafiya nesa don ɗebo ruwa ko inda ƙarancin ruwa a lokacin rani ya yi tsanani, tunanin amfani da ruwa mai daraja don wanke audugar al'ada kamar ba zai yiwu ba. Wannan damuwa tana nuna ainihin matsalolin yau da kullum da matan arewacin Najeriya ke fuskanta wajen samun ruwa.

Audugar mata mai wankewa a gaskiya tana bukatar ruwa ƙasa da yadda mata da yawa ke tsammani. Ba kamar audugar da ake jefarwa ba, audugar mai wankewa tana bukatar kurkurawa da ruwan sanyi kawai don cire jini (wanda ke hana tabo), sannan a wanke ta da sabulu da ruwa kamar kowane kayan wanki. Jimillar ruwan da ake bukata kimanin lita 1-2 ne ga kowace audugar, ƙasa sosai da ayyukan gida da yawa.

A lokacin tsananin ƙarancin ruwa, mata za su iya kurkura audugar da ruwan da aka yi amfani da shi don wasu ayyuka. Ruwan da aka yi amfani da shi wajen kurkura audugar da farko za a iya zuba shi a shuke-shuke ko a goge ƙasa da shi kafin a zubar. Wasu mata suna ajiye ruwan wankansu don yin kurkurawar farko ta audugar al'ada kafin su wanke ta da sabon ruwa da sabulu.

Audugar mata mai wankewa ta zamani mai shafin hana zubewa da yaduddukan roba (synthetic) a gaskiya tana bukatar ƙarancin goge fiye da tsumma na gargajiya, domin jini baya shiga cikin kayan sosai. Wannan yana nufin ƙarancin ruwa da ƙarancin wahala wajen tsaftace ta yadda ya kamata. Yaduddukan kuma suna bushewa da sauri fiye da tsumma na gargajiya, abin da ke rage wurin haihuwar ƙwayoyin cuta da ke kawo wari.

Mata da 'yan mata da yawa a arewacin Najeriya suna samun jinin al'ada mai yawa, musamman a kwanaki 2-3 na farkon al'adarsu. Suna damuwa cewa audugar mata mai wankewa ba za ta ba da isasshiyar kariya ba, har ta kai ga zubewa, tabo, da wulaƙancin gaban jama'a da suke ƙoƙarin gujewa.

Wannan damuwa sau da yawa ta samo asali ne daga amfani da tsumma na gargajiya da a gaskiya baya ba da isasshiyar kariya ga jini mai yawa. Audugar mata mai wankewa ta zamani an ƙera ta daban. Tana amfani da shafuka da dama na yadi mai shanyewa tare da shafi mai hana ruwa wucewa da ke hana zubewa ko da a lokacin jini mai yawa. Ingantacciyar audugar mai wankewa za ta iya shanye jini daidai ko fiye da audugar da ake jefarwa mai girma iri ɗaya.

Muhimmin abu shi ne zaɓar matakin shanyewa da ya dace da yawan jininku. A ranakun jini mai yawa, mata suna bukatar audugar da ke da ƙarin shafuka masu shanyewa – yawanci shafuka 4-5 don jini mai yawa idan aka kwatanta da shafuka 1-2 a ranakun jini kaɗan. Canza audugar duk bayan awa 3-4 a lokacin jini mai yawa yana hana a wuce ƙarfin shanyewar audugar.

'Yan mata a makarantu a Kaduna da Kano da ke amfani da audugar mata mai wankewa da ta dace sun ce suna jin kwanciyar hankali fiye da lokacin da suke amfani da ta jefarwa, saboda shafin hana zubewa yana ba da kariya mai inganci. Audugar tana zama a wurinta fiye da ta jefarwa, wadda ke iya motsawa ko ta dunƙule, kuma ɗan girman audugar mai wankewa yana ba da ƙarin rufi.

Magance talaucin al'ada a arewacin Najeriya yana bukatar fiye da kayayyaki kawai – yana bukatar fahimtar matsalolin musamman da mata ke fuskanta a wannan yanki. An gina Sana Pads bisa wannan fahimta, da mafita da aka tsara musamman don matan Najeriya daga mutanen da suka san wannan ƙasa.

Kasancewar ana ƙera ta a cikin gida yana nufin an tsara Sana Pads don yanayin Najeriya, irin ruwanta da al'adunta. Yaduddukan suna jure yawan wankewa a ruwa mai nauyi (hard water) da ya zama ruwan dare a jihohin arewa. Shafukan hana zubewa suna aiki a cikin tsananin zafi. Girma da siffofin sun dace da jikin matan Najeriya da salon suturarsu. Waɗannan bayanai suna da muhimmanci idan kayayyaki dole su yi aiki yadda ya kamata a rayuwa ta gaske.

Sana Pads ta tallafa wa mata fiye da 10,000 kai tsaye kuma ta raba audugar mata fiye da 30,000 ta hanyar haɗin gwiwa da makarantu, NGOs da ƙungiyoyin lafiya a faɗin Najeriya. Yawancin waɗannan shirye-shirye suna mai da hankali musamman kan jihohin arewa inda talaucin al'ada ya fi tsanani. Ra'ayoyin da ake samu daga waɗannan shirye-shirye suna ci gaba da inganta tsarin kayan da hanyoyin ilimantarwa.

Manufar ta wuce ƙera kaya. Kawo ƙarshen talaucin al'ada yana bukatar sauya tattaunawa, gina ilimi, da samar da tsarin tallafi na al'umma. Sana Pads tana haɗa kai da ƙungiyoyin yankin da suka fahimci al'adun arewacin Najeriya don ba da ilimin lafiyar al'ada tare da kayayyaki. Waɗannan haɗin gwiwa suna girmama ƙimar addini da al'adu yayin da suke ƙalubalantar kyama da shirun da ke cutar da 'yan mata cikin lallashi.

Araha ita ce jigon manufar. Sana Pads tana kai kimanin centi 50 na dala ga kowace guda, abin da ke sa ta fi araha da kashi 75-85% cikin shekaru uku idan aka kwatanta da ta jefarwa. Ƙungiyoyi na iya yin odar fakiti gwargwadon yadda suke bukata a ƙayyadadden farashinmu na kowane fakiti, tare da kai wa kowace jiha a Najeriya. Kowace yarinya ta cancanci kula da al'adarta cikin mutunci, ko da yaya yanayin tattalin arzikin iyalinta yake.

Fahimtar talaucin al'ada yana da muhimmanci, amma aiki ne ke kawo sauyi. Ko kuna budurwa da ke neman mafita don kanku, uwa da ke son ingantattun zaɓuɓɓuka ga 'ya'yanku mata, ko shugaban al'umma da ke son taimakawa, akwai matakai masu amfani da za a ɗauka a yanzu.

Idan kuna fama da talaucin al'ada, fara da audugar mata mai wankewa 3-4 kawai zai iya kawo babban bambanci. Starter Kit na Sana Pads ya ƙunshi Premium Pads 3 (kowacce da shafi 1 na hana zubewa da shafuka 3 masu shanyewa, sun dace da jini matsakaici) da jakar ajiya, wanda ke ba da duk abin da ake bukata don fara kula da al'ada cikin araha da kwarin gwiwa.

Don ranakun jini kaɗan ko a matsayin ajiya, No Wahala Pads masu shafi 1 na hana zubewa da shafi 1 mai shanyewa suna ba da kariya idan ba ku bukatar shanyewa mai yawa. A ranakun jini mai yawa, Maxi Pads masu shafi 1 na hana zubewa da shafuka 5 masu shanyewa suna ba da mafi girman kariya da kwarin gwiwa. Mata da yawa a arewacin Najeriya suna haɗawa – Maxi Pads don ranakun jini mai yawa, Premium ko No Wahala Pads don ranakun jini kaɗan – suna juya su gwargwadon bukata.

Ku fara kaɗan, ku koyi abin da ya dace da jikinku da tsarin rayuwarku, sannan ku ƙara. Yawancin mata suna ganin cewa audugar mata 6-8 gaba ɗaya suna ba su damar samun mai tsabta a shirye koyaushe yayin da ake wanke wasu da shanya su. Kuɗin yana dawowa cikin watanni 3-4 idan aka kwatanta da kuɗin audugar da ake jefarwa.

Makarantu, NGOs, cibiyoyin lafiya da ƙungiyoyin al'umma a faɗin arewacin Najeriya suna da matsayi na musamman don magance talaucin al'ada a babban mataki. Aiwatar da shirye-shiryen lafiyar al'ada yana kawo tasiri nan take tare da gina mafita na dogon lokaci.

Makaranta a Kano za ta iya ba kowace ɗaliba mace saitin farko na audugar mata mai wankewa a ƙasa da kuɗin audugar da ake jefarwa na zangon karatu ɗaya ga ɗaliba guda. Audugar mai wankewa kuma tana ci gaba da amfani tsawon shekaru.

Aiwatarwa ta fi aiki idan an haɗa raba kaya da ilimi. 'Yan mata suna bukatar bayani game da jikinsu, yadda ake amfani da kula da audugar mata mai wankewa, da inda za su je da tambayoyi ko matsaloli. Malamai ko ma'aikatan lafiya na al'umma za su iya ba da wannan ilimi ta hanyoyin da suka dace da al'adu da ke rage kyama da gina kwarin gwiwa.

Akwai damar haɗin gwiwa ga ƙungiyoyin da suka ƙuduri aniyar kawo ƙarshen talaucin al'ada a arewacin Najeriya. Ko kuna aiki a fannin ilimi, lafiya, ƙarfafa mata, ko ci gaban al'umma, wataƙila lafiyar al'ada tana da alaƙa da manufarku. Tuntuɓar mu don tattauna yadda audugar mata mai wankewa za ta ƙarfafa shirye-shiryenku na yanzu ba ta da kuɗi kuma za ta iya buɗe sabbin damar kawo tasiri.

Talaucin al'ada a arewacin Najeriya ba matsala ce da ba za a iya magancewa ba. Ƙalubale ne mai mafita masu amfani da araha da ke aiki idan al'ummomi suka ƙuduri aniyar ɗaukar mataki. Kowace yarinya da ke zuwa makaranta da kwarin gwiwa lokacin al'adarta tana matsawa mataki ɗaya kusa da makomar da ta cancanta. Kowace mace da ke shiga harkokin tattalin arziki da zamantakewa gaba ɗaya tana ƙarfafa iyalinta da al'ummarta. Hanyar gaba tana bukatar tattaunawa ta gaskiya, kula da al'adu, da kayan aiki masu amfani da aka tsara don gaskiyar arewacin Najeriya. Audugar mata mai wankewa tana ba da tushe, amma ainihin mafita tana cikin al'ummomin da suka yanke shawarar cewa mutuncin kowace mace yana da muhimmanci. Ko kuna bukatar audugar mata don kanku, 'ya'yanku mata, ko shirye-shiryen al'ummarku, ɗaukar wannan mataki na farko zuwamafita na lafiyar al'ada yana fara sauyin da ke canza makoma a faɗin arewacin Najeriya.