Idebe Ndekọ Nsọ Nwaanyị: Ihe Mere Nwaanyị Naịjirịa Ọ Bụla Kwesịrị Ịmalite Taa

Idebe ndekọ nsọ nwaanyị pụtara ide ozi gbasara okirikiri nsọ nwaanyị gị ka ị wee hụ ụkpụrụ ya ma buru amụma mgbe nsọ nwaanyị gị nke ọzọ ga-amalite. Ma ị na-eji kalenda dị mfe, akwụkwọ ndetu, ma ọ bụ app dị n’ekwentị, idebe ndekọ na-enyere gị aka ịghọta okirikiri gị pụrụ iche ma kwadebe n’ụzọ kwesịrị ekwesị.

Isi Ihe Ndị Dị Mkpa:

• Idebe ndekọ nsọ nwaanyị na-enyere gị aka ịmata mgbe nsọ nwaanyị gị ga-amalite, ọ na-adịkarị n’ime ụbọchị 1-2 ka ọnwa 3 nke idebe ndekọ gachara.
  
  
• Ịmara ogologo okirikiri gị (ọ na-abụkarị ụbọchị 21-35) nwere ike igosi ozi ahụike dị mkpa nke dọkịta gị chọrọ.
  
  
• Idebe ndekọ mgbaàmà dị ka mgbu afọ, mgbanwe n’obi, na ogologo ọbara na-agba na-enyere gị aka ịhụ ụkpụrụ ma hazie ihe ị ga-eme gbasara nsọ nwaanyị gị.
  
  
• Ụmụ nwaanyị Naịjirịa nwere ike idebe ndekọ nsọ nwaanyị site n’ụzọ ndị na-enweghị ụgwọ dị ka kalenda, akwụkwọ ndetu, ma ọ bụ app ndị na-arụ ọrụ n’enweghị ịntanetị.
  
  
• Idebe ndekọ mgbe niile adịghị efu ego, kama ọ na-echekwa gị ego site n’igbochi ọbara ịgbapụ n’amaghị ama na ịzụta pad ngwa ngwa n’ọnụahịa a rịtụrụ elu.
  
  
• Ụmụ agbọghọ na-edebe ndekọ nsọ nwaanyị ha anaghị efu ụbọchị ụlọ akwụkwọ ọtụtụ ugboro n’ihi na ha nwere ike ikwadebe nchebe kwesịrị ekwesị tupu oge eruo.
  
  
• Ndị dọkịta na-akwado ibute ndekọ nsọ nwaanyị nke ọnwa 3-6 mgbe ị na-aga ịhụ dọkịta, ka e wee chọpụta nke ọma nsogbu ahụike nsọ nwaanyị.

Ka anyị lee kpọmkwem ka idebe ndekọ nsọ nwaanyị si arụ ọrụ na ihe mere ọ ji dị mkpa maka ahụike gị, agụmakwụkwọ gị, na ndụ gị kwa ụbọchị.

Fatima nọdụrụ n’ụlọ klaasị ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya na Kaduna, na-enwe mgbu ahụ ọ maara nke ọma n’afọ ala ya. O leghara anya n’uwe ụlọ akwụkwọ ya na-atụ egwu. Ọ̀ bụ taa ka nsọ nwaanyị ya na-abịa? Ọ bụ echi? Ọ chetaghị mgbe ọ malitere n’ọnwa gara aga. Akwụkwọ ọgụgụ ya nwere obere kalenda e dere n’azụ ya, ma ụbọchị ndị ahụ apụtaghị ihe ọ bụla nye ya. Mgbe mgbịrịgba ezumike tiri, ọ gbara ọsọ gaa n’ụlọ mposi, obi dị ya mma ịhụ na ọ ka dị mma. Ma egwu ahụ anọgidere. “Ọ gaara adị mma ma ọ bụrụ na amaara m mgbe m ga-atụ anya ya,” ka ọ chere, ka ọ na-etinye tissue n’uwe ime ya n’ihi ihe ọ bụla. Akụkọ Fatima bụ ihe a na-ahụkarị n’ofe Naịjirịa niile. Ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-ebi n’enweghị nghọta a kwa ọnwa, na-amaghị mgbe nsọ nwaanyị ha ga-abịa. Ma ọ dịghị mkpa ka ọ dị otú a. Idebe ndekọ nsọ nwaanyị bụ omume dị mfe nke nwere ike ịgbanwe otú ị si enwe okirikiri nsọ nwaanyị gị, na-enye gị ikike, ntụkwasị obi, na nghọta bara uru gbasara ahụike gị.

Okirikiri nsọ nwaanyị gị dị ka ụda elekere dị n’ime ahụ gị. Dị ka i si mara oge anyanwụ na-awa kwa ụbọchị, ị nwere ike ịmụta ịmata mgbe nsọ nwaanyị gị ga-abịa kwa ọnwa. Ma nke mbụ, ị ga-aghọta ihe ị na-edebe ndekọ ya.

Okirikiri nsọ nwaanyị gị na-amalite n’ụbọchị mbụ nke nsọ nwaanyị gị (Ụbọchị 1) ma kwụsị n’ụbọchị tupu nsọ nwaanyị gị nke ọzọ amalite. N’oge a, ahụ gị na-agafe ọkwa anọ, nke homonụ na-achịkwa, ndị na-ebili ma daa n’ụkpụrụ a pụrụ ịhụ. Chee ya dị ka oge ọnwa na-agbanwe n’afọ, ma ahụ gị na-emecha okirikiri a n’ime izu ole na ole ọ bụla kama ọnwa ole na ole.

N’ọkwa mbụ (nsọ nwaanyị), akpa nwa gị na-atụfu akwa dị n’ime ya, nke bụ ọbara ị na-ahụ n’oge nsọ nwaanyị gị. Nke a na-adịkarị ụbọchị 3-7. Mgbe ahụ ahụ gị na-abanye n’ọkwa follicular, ebe homonụ na-akwado akwa nwa (egg) ka a hapụ ya. N’ihe dị ka etiti okirikiri gị (n’ozuzu ya ụbọchị 14 n’okirikiri ụbọchị 28), ovulation (mgbe akwa nwa na-apụta) na-eme mgbe ovary gị hapụrụ akwa nwa ahụ. N’ikpeazụ, ọkwa luteal na-akwado akpa nwa gị maka ime nwere ike ịdị. Ọ bụrụ na ime adịghị, ọkwa homonụ na-agbada, nsọ nwaanyị gị amalitekwa ọzọ.

Ị nwere ike ịnụ na okirikiri “nkịtị” bụ ụbọchị 28, ma nke a bụ nkezi naanị. N’ezie, okirikiri nkịtị na-adị site na ụbọchị 21 ruo 35, ụkpụrụ nke gị dịkwa iche. Nwaanyị bi na Lagos nwere ike inwe okirikiri ụbọchị 26 mgbe niile, ebe nwanne ya nwaanyị nwere okirikiri ụbọchị 32. Ha abụọ nwere ahụike zuru oke.

Ihe dị mkpa karịa ịbụ otu ọnụọgụgụ kacha mma bụ ka ụkpụrụ nke gị ghara ịgbanwe. Ọ bụrụ na okirikiri gị na-abụkarị ụbọchị 30, ọ kwesịrị ịnọgide n’ihe dị ka ụbọchị 30 (ọ nwere ike ịbụ ụbọchị 2-3 karịa ma ọ bụ erughị). Mgbanwe buru ibu n’ogologo okirikiri gị, ọbara na-agba nke ukwuu, ma ọ bụ nsọ nwaanyị kwụsịrị kpamkpam nwere ike igosi nsogbu ahụike chọrọ nlekọta dọkịta. Nke a bụ ihe mere idebe ndekọ ji dị mkpa – ị ga-ahụ mgbanwe ndị a naanị ma ọ bụrụ na ị na-elebara ụkpụrụ gị anya.

Ụmụ agbọghọ ndị ka malitere ịhụ nsọ nwaanyị (n’ime afọ 1-3 mbụ) na-enwekarị okirikiri na-adịghị n’usoro ka homonụ ha na-edozi onwe ha. Nke a bụ ihe nkịtị. Ụmụ nwaanyị na-eru oge nsọ nwaanyị ga-akwụsị (menopause, ọ na-abụkarị mgbe afọ 40 gachara) na-enwekwa mgbanwe n’usoro okirikiri ha. Ma n’ọtụtụ afọ ị nwere ike ịmụ nwa, okirikiri gị kwesịrị iso ụkpụrụ nke a pụrụ ịtụ anya ozugbo ị chọpụtara ya.

Okirikiri nsọ nwaanyị gị dị ka akwụkwọ akụkọ ahụike kwa ọnwa. Ndị dọkịta na-akpọ ya “ihe ịrịba ama ndụ nke ise” n’ihi na ọ na-egosi ọtụtụ ihe gbasara ahụike gị niile. Mgbanwe n’okirikiri gị nwere ike ịbụ ihe ịrịba ama mbụ nke ọrịa ndị dị ka polycystic ovary syndrome (PCOS), nsogbu thyroid, anemia (ọbara na-erughị eru), ma ọ bụ nsogbu ahụike metụtara nrụgide.

Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na ị na-edebe ndekọ ma chọpụta na nsọ nwaanyị gị na-aba ụba n’ọbara n’ime ọnwa ole na ole, nke a nwere ike igosi fibroid ma ọ bụ nguzozi homonụ na-adịghị mma nke chọrọ ọgwụgwọ. Ọ bụrụ na okirikiri gị na-abụghị nke a pụrụ ịtụ anya tupu mgbe ahụ mberede, ọ nwere ike igosi na nrụgide, mgbanwe buru ibu n’ịdị arọ ahụ, ma ọ bụ ọrịa na-emetụta ahụ gị. N’ugwu Naịjirịa, ebe ụkọ nri na-edozi ahụ na-adịkarị n’obodo ụfọdụ, nsọ nwaanyị na-agba ọbara nta nke ukwuu ma ọ bụ nke na-abịaghị nwere ike igosi na ahụ gị anaghị enweta nri zuru oke.

Ozi ị na-achịkọta site n’idebe ndekọ na-aghọ ihe bara uru nke ukwuu mgbe ị gara n’ebe ndị na-elekọta ahụike. Kama ịgbalị icheta ihe na-edoghị anya (“Echere m na ọ dị arọ?”), ị nwere ike igosi ozi doro anya: “Nsọ nwaanyị m dịruru ụbọchị 8 kama ụbọchị 5 m na-enwekarị, ọbara m na-agafekwa pad m kwa awa 2 n’ụbọchị nke abụọ.” Nke a na-enyere ndị dọkịta aka ịchọpụta nke ọma ma kwado ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị.

Ị chọghị teknụzụ dị oke ọnụ ma ọ bụ ịntanetị mgbe niile iji debe ndekọ nsọ nwaanyị gị nke ọma. Ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-achọta ụzọ ọgụgụ isi ịlele okirikiri ha kemgbe ogologo oge tupu ekwentị smartphone adị. Ka anyị lee ụzọ bara uru na-arụ ọrụ site n’ihe ị nwere.

Ụzọ kachasị mfe chọrọ naanị kalenda na pen. Were akara (dị ka X ma ọ bụ okirikiri) maka ụbọchị mbụ nke nsọ nwaanyị gị n’elu kalenda gị. Mgbe nsọ nwaanyị gị nke ọzọ malitere, gụọ ụbọchị ole dị site n’akara mbụ ruo ụbọchị mmalite ọhụrụ a. Ọnụọgụgụ ahụ bụ ogologo okirikiri gị.

Mgbe ị debechara ndekọ ọnwa atọ, ị ga-amalite ịhụ ụkpụrụ gị. Ọ bụrụ na okirikiri gị bụ ụbọchị 28, ọzọ ụbọchị 30, ọzọ ụbọchị 29, ị mara na ị ga-atụ anya nsọ nwaanyị gị n’ihe dị ka ụbọchị 28-30 ọ bụla. Mgbe ahụ ị nwere ike ịgụta n’ihu site n’ụbọchị nsọ nwaanyị gị ikpeazụ malitere ka ịchọpụta mgbe nke ọzọ ga-abịa. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-eji obere kalenda a na-ebu n’akpa uwe ma ọ bụ na-edekọ ụbọchị n’azụ akwụkwọ ọmụmụ ha. Ụfọdụ na-eji akara naanị ha ghọtara iji zoo ndekọ ha n’ụlọ ebe ọtụtụ mmadụ bi.

Ụzọ a na-arụ ọrụ nke ọma n’ebe ọkụ eletrik na-adịghị ejikwa ma ọ bụ ebe ekwentị smartphone adịghị mfe inweta. Kalenda adịghị achọ ịchaji ya, na-arụ ọrụ n’enweghị ịntanetị, ọnụ ya dịkwa ntakịrị. Ị nwere ike ịzụta obere kalenda n’₦200-500 n’ahịa ọ bụla na Kano, Abuja, ma ọ bụ Port Harcourt.

Ọ bụrụ na ịchọrọ idebe ihe karịa ụbọchị mmalite naanị, nwee obere akwụkwọ ndetu e debere naanị maka ahụike nsọ nwaanyị gị. Mee ogbe dị mfe: Ụbọchị, Ụbọchị Okirikiri, Ọbara (dị nta/etiti/dị ukwuu), Mgbaàmà, na Ndetu. Nke a na-ewe naanị sekọnd 30 kwa ụbọchị ma na-enye ozi dị ukwuu.

N’ogbe Ọbara, ị nwere ike ide “dị nta” n’ụbọchị ị chọrọ naanị otu pad, “etiti” mgbe ị na-agbanwe ugboro 3-4 n’ụbọchị, na “dị ukwuu” mgbe ị na-agbanwe kwa awa 2-3. N’ogbe Mgbaàmà, dee ihe ndị dị ka “mgbu afọ n’ụtụtụ,” “isi ọwụwa,” “ara na-egbu mgbu,” ma ọ bụ “ike gwụrụ m.” Ogbe Ndetu nwere ike ịnye ihe ọ bụla ọzọ dị mkpa: “enwere m nrụgide ule n’izu a” ma ọ bụ “amalitere m iri ọgwụ iron.”

Idebe ndekọ n’ụzọ zuru ezu a na-enyere gị aka ikwadebe nke ọma. Ọ bụrụ na ị chọpụta na ị na-enwekarị mgbu afọ dị njọ n’ụbọchị 2, ị nwere ike ịhazi ka ọgwụ mgbu dị njikere ma zere ịhazi ọrụ ndị dị mkpa n’ụbọchị ahụ. Ọ bụrụ na ị hụ na ọbara na-adị nta karịa n’ụbọchị 4, ị ga-amata na ị nwere ike ịgbanwe gaa na nchebe dị mfe ma chekwaa pad ndị siri ike maka mmalite nsọ nwaanyị gị.

Maka ụmụ nwaanyị nwere ekwentị smartphone na data ma ọ bụ wifi mgbe niile, app ndị na-edebe ndekọ nsọ nwaanyị na-enye ihe dị mfe iji. App ndị dị ka Flo, Clue, ma ọ bụ Period Tracker na-agbakọ ogologo okirikiri gị n’onwe ha, na-ebu amụma nsọ nwaanyị ga-abịa, ma na-ezigara gị ihe ncheta. Ọtụtụ na-arụ ọrụ ọkara n’enweghị ịntanetị ozugbo e budatara ha.

Ma, were ya n’ezie banyere ụzọ a n’ọnọdụ Naịjirịa. Ọ bụrụ na ị bi n’ebe ọkụ eletrik na-ahapụ ugboro ugboro na ohere ịchaji ekwentị dị ntakịrị, ị nwere ike ichefu imelite app mgbe niile. Ọ bụrụ na ị na-eji otu ekwentị na ndị ezinụlọ, ị nwere ike ọ gaghị achọ ka ozi nsọ nwaanyị gị dị n’ebe ahụ. Ọ bụrụkwa na ị enweghị data iji mekọrịta app, ị nwere ike ịfụ ndekọ gị ma ọ bụrụ na ekwentị gị mebie ma ọ bụ furu efu.

Ụzọ kacha mma maka ọtụtụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa bụ ijikọta ha abụọ: debe ndekọ e dere n’akwụkwọ maka ụbọchị ndị bụ isi (ụbọchị nsọ nwaanyị malitere na ogologo okirikiri) ọbụlagodi ma ị na-eji app. N’ụzọ a, ọ bụrụ na teknụzụ adaa, ị ka nwere ozi gị dị mkpa. Dee ya n’akwụkwọ e debere n’ime Bible gị, Quran, ma ọ bụ akwụkwọ ndetu nzuzo ị debere n’ụlọ gị.

Ozugbo ị malitere idebe ndekọ mgbe niile, ị ga-achọpụta uru ndị gafere nnọọ ịmara mgbe nsọ nwaanyị gị na-abịa. Uru ndị a na-eme ka ahụike gị dịkwuo mma, na-echekwa gị ego, ma na-enye gị ikike ka ukwuu n’ebe ndụ gị dị.

Idebe ndekọ nsọ nwaanyị na-echekwa ego n’ụzọ ị nwere ike ọ gaghị ahụ ngwa ngwa. Mgbe ị mara na nsọ nwaanyị gị na-abịa n’ime ụbọchị 2-3, ị nwere ike ikwadebe pad ndị a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ tupu oge eruo, kama ịsọ ọsọ zụta pad a na-atụfu mgbe a jiri ya n’ọnụahịa mberede n’ụlọ ahịa kacha nso. Ndị na-ere ahịa n’akụkụ ụlọ akwụkwọ na Lagos maara na ụmụ agbọghọ nọ n’ọnọdụ siri ike ga-akwụ ₦100-150 maka otu pad a na-atụfu mgbe a jiri ya mgbe ha nọ n’enweghị nkwadebe.

N’ime otu afọ, nke a na-abawanye nke ukwuu. Ọ bụrụ na idebe ndekọ na-enyere gị aka izere ịzụta ihe mberede naanị ugboro abụọ kwa ọnwa n’ọnụahịa a rịtụrụ elu, ị na-echekwa ₦2,400-3,600 kwa afọ. Ị nwekwara ike ịhazi oge ịsa pad gị nke ọma. Ọ bụrụ na ị na-eji Sana Pads ma mara na nsọ nwaanyị gị ga-amalite n’ụbọchị Fraịde a, ị nwere ike ịsa pad gị n’ụbọchị Tuzdee, nke na-enye ha oge zuru ezu ka ha kpọọ nkụ kpamkpam n’anyanwụ tupu ị chọọ ha.

Idebe ndekọ na-enyekwa gị aka ijikwa ọnụ ahịa ndị ọzọ metụtara nsọ nwaanyị. Ị nwere ike ịzụtakwu ọgwụ mgbu mgbe ị hụrụ ha n’ọnụahịa dị ala, ebe ị maara kpọmkwem ọgwụ ole ị na-achọkarị n’okirikiri ọ bụla. Ị nwere ike ịzụta ihe ndị e ji eme tii ahịhịa ma ọ bụ ọgwụ ọdịnala n’ọtụtụ. Obere ihe ndị a ị na-echekwa na-agbakọta, na-eme ka ijikwa nsọ nwaanyị dịkwuo ọnụ ala, nke dị mkpa karịsịa maka ụmụ akwụkwọ na ụmụ nwaanyị na-ejikwa obere ego ezinụlọ.

Uru ahụike nke idebe ndekọ nsọ nwaanyị gafere naanị ahụike nsọ nwaanyị. Mgbe ị ghọtara okirikiri gị, ị nwere ike ịhazi oge ịga ịhụ dọkịta nke ọma. Ọ bụrụ na ị chọrọ nyocha pelvic ma ọ bụ nyocha maka ọrịa cancer nke ọnụ akpa nwa, ị nwere ike ịhazi ya maka izu mgbe nsọ nwaanyị gị gachara, mgbe ị na-enwe nkasi obi karịa. Ọ bụrụ na ị na-agbalị ịtụrụ ime, idebe ndekọ na-enyere gị aka ịchọpụta oge ị nwere ike ịtụrụ ime n’akụkụ ovulation.

Maka ụmụ nwaanyị nwere ọrịa ndị dị ka PCOS, endometriosis, ma ọ bụ fibroid, idebe ndekọ na-enye ozi dị mkpa maka ijikwa ọrịa ndị a. Ị nwere ike idekọ otú ọgwụgwọ si emetụta okirikiri gị, nke na-enyere ndị dọkịta aka ịgbanwe ọgwụ ma ọ bụ ụzọ ọgwụgwọ. Nnyocha sitere na University of Ibadan chọpụtara na ụmụ nwaanyị debere ndekọ nsọ nwaanyị ha tupu ha achọọ nlekọta dọkịta maka nsogbu nsọ nwaanyị natara nchọpụta ngwa ngwa na nke ziri ezi karịa n’ihi na ha nyere akụkọ zuru ezu nke mgbaàmà.

Idebe ndekọ na-enyekwa gị aka ịmata ọdịiche dị n’etiti mgbanwe okirikiri nkịtị na mgbanwe na-eme nsogbu. Ọ bụrụ na ị chọpụta na nsọ nwaanyị gị abịaghị ruo ụbọchị atọ ma ọ na-eme otú a mgbe ụfọdụ n’ndekọ gị, ị nwere ike izere nchegbu na-enweghị isi. Ma ọ bụrụ na ị hụ ụkpụrụ ị nwebeghị mbụ – dị ka ọbara na-agba n’etiti nsọ nwaanyị abụọ ọnwa atọ n’usoro – ị ga-amata na ị ga-achọ nlekọta dọkịta ngwa ngwa. Ịchọpụta nsogbu ahụike nsọ nwaanyị n’oge na-eduga n’ọgwụgwọ ka mma ma na-egbochi nsogbu ndị ọzọ na-esote.

Maka ụmụ akwụkwọ n’ofe Naịjirịa niile, idebe ndekọ nsọ nwaanyị na-emetụta ozugbo ịga ụlọ akwụkwọ na nsonaazụ agụmakwụkwọ. Nchọpụta sitere na Nigerian Education Ministry na-egosi na ụmụ agbọghọ na-efunahụ nkezi ụbọchị ụlọ akwụkwọ 3-5 n’oge ọmụmụ ọ bụla n’ihi nsogbu metụtara nsọ nwaanyị, na enweghị nkwadebe bụ otu isi ihe na-akpata ya. Mgbe ị na-edebe ndekọ okirikiri gị, ị nwere ike ime ka ị nwee nchebe zuru oke maka ụbọchị ụlọ akwụkwọ ndị dabara n’oge nsọ nwaanyị gị.

Ị nwekwara ike ịhazi ihe gbasara emume ndị dị mkpa. Ọ bụrụ na ị na-edebe ndekọ ma chọpụta na nsọ nwaanyị gị nwere ike ịbịa n’oge ule WAEC ma ọ bụ JAMB gị, ị nwere ike ịkwadebe nchebe ọzọ na ụzọ isi jikwaa mgbu. Ụmụ agbọghọ ụfọdụ na-ahazi oge ọmụmụ ha n’ụzọ ọgụgụ isi dabere n’okirikiri ha, na-amụ isiokwu ndị siri ike n’izu ndị ha na-enwe ike na uche ka mma, ma na-ahazi ọmụmụ dị mfe n’ụbọchị ndị ha na-enwekarị ike ọgwụgwụ ma ọ bụ isi na-adịghị ọcha.

Ntụkwasị obi na-esite n’idebe ndekọ buru ibu karịa ka e kwuru. Ị na-ebi ndụ n’ụzọ dị iche mgbe ị na-echegbughị onwe gị mgbe niile maka ịgbapụ mberede nke ọbara. Ị nwere ike iyi uwe ndị ị hụrụ n’anya n’ụbọchị ndị dị mkpa, isonye kpamkpam n’egwuregwu na ihe omume, ma lekwasị anya n’ihe dị mkpa kama nchegbu nsọ nwaanyị. Uru uche a na-eme ka ndụ ụmụ nwaanyị n’ofe Lagos, Abuja, na obodo na ime obodo Naịjirịa ọ bụla dịkwuo mma.

N’agbanyeghị uru ya, ọtụtụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-atụ ụjọ ịmalite idebe ndekọ nsọ nwaanyị ha. Ka anyị zaa nchegbu ndị a na-ahụkarị n’eziokwu ma nye ụzọ ndị bara uru.

Nke a bụ nchegbu ụmụ nwaanyị na-ekwukarị, ọ dịkwa mfe ịghọta ya. Ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-ejikwa ọtụtụ ọrụ ugbu a – ọrụ, ụmụ, ọrụ ụlọ, ịkọ ugbo, azụmahịa. Itinye ọrụ ọzọ na-eme ka ọ dị arọ nke ukwuu. Ma idebe ndekọ nsọ nwaanyị achọghị oge dị ukwuu dị ka ị chere.

Ụdị bụ isi na-ewe sekọnd 10 kwa ọnwa n’ezie: were akara n’elu kalenda gị n’ụbọchị mbụ nke nsọ nwaanyị gị. Ọ bụ naanị nke ahụ. Ọbụlagodi idebe ndekọ zuru ezu n’akwụkwọ ndetu na-ewe sekọnd 20-30 kwa ụbọchị, nke dị nta karịa oge ị na-eji elele social media ma ọ bụ zaa ozi WhatsApp. Ị nwere ike ime ya akụkụ nke ihe ị na-emekarị kwa ụbọchị. Dee ya mgbe ị na-ekpe ekpere n’ụtụtụ, mgbe ị na-asa eze gị n’abalị, ma ọ bụ mgbe ị na-ele ekwentị gị tupu ị hie ụra.

Ọ bụrụ na ị chefuo, ahapụla. Ị chọghị idebe ndekọ kwa ụbọchị n’enweghị ntụpọ iji nweta uru. Ọbụlagodi ịkpụ akara naanị ụbọchị mmalite nsọ nwaanyị gị na-enye gị ozi bara uru. Ọ bụrụ na ị chọpụta n’ụbọchị nke atọ na ị chefuru ịkpụ akara ụbọchị mmalite, tụọ ya n’azụ ma dee ya. Idebe ndekọ ntakịrị dị mma karịa ịdebeghị ọ bụla. Tọọ ihe ncheta kwa ọnwa n’ekwentị gị n’ihe dị ka oge ị tụrụ anya nsọ nwaanyị gị, ka ọ mee ka ị lelee ma were akara n’ụbọchị ahụ.

Ọtụtụ ụmụ nwaanyị kwenyere na nsọ nwaanyị na-adịghị n’usoro na-eme ka idebe ndekọ bụrụ ihe efu, ma eziokwu bụ nke ọzọ. Idebe ndekọ dị mkpa ọbụna karịa mgbe okirikiri gị agaghị amata tupu oge eruo. N’enweghị idebe ndekọ, “na-adịghị n’usoro” bụ naanị mmetụta na-edoghị anya. Site n’idebe ndekọ, ị nwere ike ịchọpụta ụkpụrụ doro anya n’ime ihe na-adịghị n’usoro ahụ.

Ị nwere ike ịchọpụta na ọ bụ ezie na okirikiri gị na-adị site na ụbọchị 26 ruo 38, ha na-adị n’etiti oke ndị ahụ mgbe niile, ọ naghị agafe ma ọ bụ ada ala. Nke ahụ bụ ozi bara uru. Ị nwere ike ịhụ na ọnwa ndị nwere nrụgide na-eso okirikiri ogologo, ma ọ bụ na nsọ nwaanyị gị na-abịa n’oge karịa mgbe ị na-ehi ụra nke ọma. Nghọta ndị a na-enyere gị aka ịghọta ahụ gị ma na-enye ozi dị mkpa ma ọ bụrụ na ị chọọ nlekọta dọkịta maka nsọ nwaanyị na-adịghị n’usoro.

Ọrịa ụfọdụ na-akpata ịdị na-adịghị n’usoro, dị ka PCOS, chọrọ ozi e debere iji chọpụta ya. Ndị dọkịta chọrọ ịhụ okirikiri ọnwa ole na ole e dekọrọ iji chọpụta ụkpụrụ pụrụ iche nke ịdị na-adịghị n’usoro ma kwado ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị. Ọ bụrụ na nsọ nwaanyị gị abụghị nke a pụrụ ịtụ anya n’ezie, idebe ndekọ ọnwa 6-12 na-enye ndị na-elekọta ahụike ozi ha chọrọ iji nyere gị aka. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị na Abuja na Lagos nwetara nchọpụta PCOS ma ọ bụ thyroid gbanwere ndụ naanị n’ihi na ha buuru ndekọ ha gaa ịhụ dọkịta.

N’ọtụtụ obodo Naịjirịa, ikwu okwu gbasara nsọ nwaanyị n’ihu ọha ka bụ ihe amachibidoro. Echiche ide nkọwa gbasara nsọ nwaanyị gị nwere ike ịdị ka ihe na-adịghị mma, karịsịa n’ezinụlọ ebe ọtụtụ ọgbọ bi ọnụ ma nzuzo dị ntakịrị. Nchegbu ndị a bụ ihe ziri ezi ma kwesịrị ụzọ ngwọta nwere nsọpụrụ.

Nke mbụ, cheta na ndekọ gị bụ nke gị naanị. Ọ dịghị onye ga-amanye gị ịkọrọ ya onye ọ bụla ma e wezụga ndị na-elekọta ahụike ma ọ bụrụ na ị họrọ ịchọ nlekọta dọkịta. Ị nwere ike iji akara ma ọ bụ koodu naanị gị ghọtara. Kama ide “nsọ nwaanyị malitere,” ị nwere ike iji obere ntụpọ ma ọ bụ kpakpando n’elu kalenda gị. Kama “ọbara dị ukwuu” n’akwụkwọ ndetu, ị nwere ike ide “H.” Mepụta usoro ọ bụla na-adị gị mma ma bụrụ nke nzuzo nye gị.

Debe ihe ndekọ gị n’ebe nchekwa na nke nzuzo. Tinye kalenda gị n’ime akwụkwọ ị debere n’ụlọ gị. Debe akwụkwọ ndetu gị ya na ihe nkeonwe gị. Ọ bụrụ na ị na-eji app, tinye okwuntughe nchekwa. Ọ bụrụ na ndị ezinụlọ ajụta ihe ị na-edebe ndekọ ya, ị nwere ike ịsị naanị “ozi ahụike” ma ọ bụ “ahụike nkeonwe,” nke bụ eziokwu kpamkpam n’enweghị ịkọwa nke ọma.

Cheta na idebe ndekọ nsọ nwaanyị gị bụ ụzọ ilekọta onwe gị na ijikwa ahụike gị, dị ka ilele ọbara mgbali gị ma ọ bụ iri vitamin. Ihere adịghị n’ilekwasị anya n’ọrụ ahụ nke okike nke na-emetụta ahụike gị, ike ịmụ nwa gị, na ndụ gị kwa ụbọchị. Ị kwesịrị ịghọta ahụ nke gị.

Na Sana Pads, anyị ghọtara na idebe ndekọ nsọ nwaanyị na-arụ ọrụ nke ọma mgbe ị nwere nchebe nsọ nwaanyị nwere ntụkwasị obi nke na-arụ ọrụ otu ụzọ n’oge okirikiri gị niile. Nke a bụ ihe mere anyị ji chepụta pad ndị a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ kpọmkwem maka ihe ndị ụmụ nwaanyị Naịjirịa chọrọ, ya na ihe ndị na-akwado ijikwa nsọ nwaanyị nke ọma.

A na-eme pad anyị ebe a n’ime Naịjirịa, nke pụtara na anyị ghọtara ihe ị na-eche ihu: ihu igwe na-ekpo ọkụ na mmiri mmiri nke na-emetụta oge ịkpọnwụ, nsogbu ọrụ mmiri, ịdị ọcha na nsị (WASH) n’ọtụtụ ebe, na nrụgide akụ na ụba na-eme ka ijikwa nsọ nwaanyị sie ike. Anyị akwadoro ụmụ nwaanyị karịrị 10,000 kpọmkwem ma kesaa pad karịrị 30,000 n’ofe Naịjirịa, na-arụkọ ọrụ na ụlọ akwụkwọ, NGO, na òtù ahụike ndị kpebiri ịkwụsị ịda ogbenye n’ihi nsọ nwaanyị (period poverty).

Mgbe ị na-edebe ndekọ nsọ nwaanyị gị site n’iji Sana Pads, ị na-enweta ozi na-adịghị agbanwe n’ihi na pad anyị na-arụ ọrụ n’ụzọ a pụrụ ịtụ anya. No Wahala Pads anyị (ọkwa 1 nke anaghị agbapụ + ọkwa 1 na-amị mmiri) na-arụ ọrụ nke ọma maka ụbọchị ọbara na-agba nta, ebe Premium Pads (ọkwa 1 nke anaghị agbapụ + ọkwa 3 na-amị mmiri) na-ejikwa ọbara nkịtị, Maxi Pads (ọkwa 1 nke anaghị agbapụ + ọkwa 5 na-amị mmiri) na-enyekwa nchebe maka ọbara dị ukwuu. Otu ụdị a na-enyere gị aka idebe ndekọ ọbara nke ọma – ị mara na ọ bụrụ na ị chọrọ Maxi Pad n’ụbọchị nke abụọ n’ọnwa a, ị ga-achọkarị otu n’ụbọchị nke abụọ n’ọnwa na-esote.

Ego a na-echekwa site na pad ndị a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ na-akwadokwa ebumnuche idebe ndekọ gị. Mgbe ị na-akwụghị ₦200-400 maka pad a na-atụfu kwa ọnwa, ị nwere ike itinye ego ahụ n’ihe ndị ọzọ dị mkpa maka ahụike dị ka nri na-edozi ahụ, ọgwụ iron, ma ọ bụ nlele ahụike. Pad ndị a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ na-efukarị ihe dị ka 60-75% erughị n’ogologo oge ha, ma e jiri ya tụnyere ịzụta pad a na-atụfu mgbe niile, nke na-eme ka ijikwa nsọ nwaanyị kwesị ego gị.

Karịa ngwaahịa, anyị kpebiri inye agụmakwụkwọ. Anyị kwenyere na nwaanyị Naịjirịa ọ bụla kwesịrị ịghọta ahụike nsọ nwaanyị ya ma nweta ngwa maka idebe ndekọ na ijikwa okirikiri ya n’ụzọ nsọpụrụ. Ọrụ anyị gafere ire pad ruo ịmepụta ọdịnihu ebe ịda ogbenye n’ihi nsọ nwaanyị na-adịghị egbochi agụmakwụkwọ ụmụ agbọghọ ma ọ bụ ohere ụmụ nwaanyị.

Ị chọghị ichere oge zuru oke ma ọ bụ ngwa zuru oke iji malite idebe ndekọ nsọ nwaanyị gị. Ị nwere ike ịmalite taa, ugbu a, site n’ihe ọ bụla ị nwere n’aka. Lee otú ị ga-esi were nzọụkwụ mbụ gị.

Malite n’ụzọ dị mfe. Ọ bụrụ na nsọ nwaanyị gị na-eme ugbu a, were akara n’ụbọchị taa n’ebe ọ bụla – n’app ndetu dị n’ekwentị gị, n’obere akwụkwọ, n’akụkụ akwụkwọ ndetu. Ọ bụrụ na nsọ nwaanyị gị anọghị n’oge a, mee atụmatụ iwere akara ụbọchị ahụ ozugbo ọ malitere. Otu ụbọchị ahụ bụ mmalite nghọta okirikiri gị.

N’ime ọnwa atọ na-abịa, kwenye iwere akara naanị ụbọchị mmalite nke nsọ nwaanyị ọ bụla. Mgbe okirikiri atọ gachara, ị ga-enwe ozi zuru ezu iji gbakọọ nkezi ogologo okirikiri gị ma mee amụma mbụ gị gbasara mgbe nsọ nwaanyị gị nke ọzọ ga-abịa. Ozugbo ị maara idebe ndekọ bụ isi a, ị nwere ike ịtinye ozi ndị ọzọ ma ọ bụrụ na ịchọrọ – ọbara na-agba ole, mgbaàmà, mmetụta obi.

Họrọ ngwa idebe ndekọ dabara n’ụzọ ndụ gị na ihe ị nwere. Ọ bụrụ na ị nwere ekwentị smartphone na ohere ịchaji ya, nwaa app n’efu dị ka Flo ma ọ bụ Clue. Ọ bụrụ na ị masịrị akwụkwọ, zụta obere kalenda ma ọ bụ debe otu akụkụ akwụkwọ ndetu maka idebe ndekọ. Ụfọdụ ụmụ nwaanyị na-edebe obere ihe e dere n’akpa ego ha nwere ụbọchị nsọ nwaanyị ha ndị ọhụrụ ka ozi ahụ nọnyere ha mgbe niile.

Ka ị na-edebe ndekọ, kwadebe ngwa nsọ nwaanyị gị dabara na ya. Ọ bụrụ na ị bụ onye ọhụrụ n’ijiri pad ndị a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ, Sana Starter Kit (Premium Pads 3 + obere akpa nchekwa) na-enye nchebe zuru ezu iji gafee nsọ nwaanyị nkịtị mgbe a sachara ma jiri ha n’usoro n’ụzọ kwesịrị ekwesị. Dabere n’ụkpụrụ ọbara ị debere, ị nwere ike itinye No Wahala Pads maka ụbọchị ọbara dị nta ma ọ bụ Maxi Pads maka ụbọchị ọbara dị ukwuu.

Ụlọ akwụkwọ, NGO, ụlọ ọgwụ, na òtù obodo nwere ike ịkwado idebe ndekọ nsọ nwaanyị mgbe ha na-ekesa ngwaahịa nsọ nwaanyị na agụmakwụkwọ ahụike. Mgbe ị na-akụziri ụmụ agbọghọ gbasara ahụike nsọ nwaanyị, tinye nkuzi dị mfe gbasara idebe ndekọ ma nye ha ngwa idebe ndekọ n’efu dị ka kaadi kalenda e biri.

Ụlọ ọgwụ nta nwere ike itinye idebe ndekọ nsọ nwaanyị n’ịhụ dọkịta nkịtị, na-arịọ ụmụ nwaanyị ka ha bute ndekọ ha ma nyere ha aka ịkọwa ozi ahụ. Ụlọ akwụkwọ nwere ike ime ka idebe ndekọ bụrụ ihe nkịtị site n’itinye ya n’ọkwa bayọlọjị ma ọ bụ agụmakwụkwọ ahụike, wepụ ihere na nzuzo na-egbochi ọtụtụ ụmụ agbọghọ ịghọta okirikiri ha.

Mgbe ị na-enye iwu ngwaahịa nsọ nwaanyị n’ọtụtụ, tụlee itinye ihe agụmakwụkwọ gbasara idebe ndekọ. Soro Sana Pads rụkọọ ọrụ iji mepụta ihe nrụpụta idebe ndekọ kwesịrị ekwesị maka ọkwa ọgụgụ akwụkwọ nke obodo gị, ọdịnala, na teknụzụ dị. Anyị na-arụkọ ọrụ na òtù n’ofe Naịjirịa iji mepụta mmemme ahụike nsọ nwaanyị zuru ezu nke na-ejikọta inweta ngwaahịa na agụmakwụkwọ.

A pụrụ ịzụ ndị ọrụ ahụike obodo na ndị otu nkuzi ka ha nyere ụmụ nwaanyị aka ịkọwa ozi ndekọ ha ma chọpụta mgbe ụkpụrụ na-egosi nsogbu ahụike nwere ike ịdị chọrọ nlekọta dọkịta. Ụzọ a dabeere n’obodo na-eweta nlekọta ahụike nye ụmụ nwaanyị n’ebe ụlọ ọgwụ dị ntakịrị.

Idebe ndekọ nsọ nwaanyị na-enye gị uru atọ dị ike: amụma (ịmara mgbe nsọ nwaanyị gị ga-abịa), nkwadebe (inwe ngwa na atụmatụ dị njikere), na nghọta ahụike (ịghọta ihe dị nkịtị maka ahụ gị na mgbe ihe gbanwere). Uru ndị a achọghị agụmakwụkwọ pụrụ iche, ngwa dị oke ọnụ, ma chọọ naanị sekọnd ole na ole nke oge gị kwa ọnwa.

Ọtụtụ puku ụmụ nwaanyị Naịjirịa n’ofe Lagos, Kano, Abuja, na steeti ọ bụla achọpụtala na idebe ndekọ na-agbanwe mmekọrịta ha na okirikiri nsọ nwaanyị ha. A na-eji ntụkwasị obi nke ihe a maara dochie nchegbu nke amaghị. A na-eji ịdị mfe nke inwe ihe niile dị njikere dochie nsogbu nke ịbụ onye na-enweghị nkwadebe. A na-eji ozi doro anya ị nwere ike ikekọrịta na ndị na-elekọta ahụike dochie mgbagwoju anya gbasara ma ihe adịghị mma.

Nsọ nwaanyị gị bụ akụkụ nke akụkọ ahụike gị, ị kwesịkwara ịghọta akụkọ ahụ. Ma ị malite site n’akara dị mfe n’elu kalenda ma ọ bụ ndetu zuru ezu n’akwụkwọ ndetu, ma ị na-edebe ndekọ naanị gị ma ọ bụ na-agba ụmụ gị ndị nwanyị na ndị enyi gị ume isonye gị, ị na-ejide ikike akụkụ nke ahụike gị nke na-emetụta gị kwa ọnwa n’ime ọtụtụ iri afọ nke ndụ gị.

Malite idebe ndekọ nsọ nwaanyị gị nke na-abịa. Kwadebe site n’iji nchebe nwere ntụkwasị obi dị ka Sana Pads nke ị nwere ike ịtụkwasị obi ọnwa ọ bụla. Chọpụtakwa otú ịghọta okirikiri gị si eweta nnwere onwe, ntụkwasị obi, na ahụike ka mma. Gaa na webụsaịtị anyị ma ọ bụ kpọtụrụ anyị ka ị mụta ihe ndị ọzọ gbasara ngwaahịa e mere kpọmkwem maka mkpa ahụike nsọ nwaanyị nke ụmụ nwaanyị Naịjirịa, soro ọtụtụ puku ụmụ nwaanyị na-akwụsị amaghị ihe gbasara nsọ nwaanyị otu okirikiri n’otu oge. Maka ozi zuru ezu gbasara ijikwa ahụike nsọ nwaanyị gị n’ụzọ okike na nke dị irè, lee ntụziaka ahụike nsọ nwaanyị anyị zuru ezu.