Yadda Damuwa da Salon Rayuwa Ke Shafar Al'adarku: Jagora ga Matan Najeriya

Zagayen al'adarku ba ya rayuwa dabam da sauran rayuwarku. Jikin da ke fama da wa'adin aiki, tsammanin iyali, da cunkoson ababen hawa na Legas shi ne kuma ke ƙoƙarin kiyaye daidaiton sinadaran jiki mai laushi da ke sarrafa al'adarku.

Muhimman Abubuwa:

• Damuwa ta dogon lokaci za ta iya jinkirta al'adarku, ta sa ta zama ba bisa tsari ba, ko ta dakatar da ita gaba ɗaya ta hanyar tsoma bakin cortisol.
  
  
• Matsanancin salon rayuwa kamar rashin isasshen barci, rashin cin abinci mai gina jiki, da motsa jiki fiye da kima suna dagula sinadaran jiki da ke sarrafa zagayen al'adarku.
  
  
• Matan Najeriya suna fuskantar damuwoyi na musamman kamar matsin tattalin arziki, ƙalubalen ruwa, tsaftar muhalli da banɗaki (WASH), da tsammanin al'adu da ke ƙara rashin tsarin al'ada.
  
  
• Rashin zuwan al'ada saboda damuwa (wanda ake kira hypothalamic amenorrhea) yana shafar 30% na mata masu matsalar rashin tsarin al'ada a duniya.
  
  
• Sauƙaƙan sauye-sauyen rayuwa kamar lokacin barci da ba ya canzawa, isasshen cin furotin, da sarrafa damuwa za su iya dawo da zagayen al'ada na yau da kullum cikin wata 2-3.
  
  
• Fahimtar alamun damuwa na jikinku yana taimaka muku bambance tsakanin sauyin zagaye na yau da kullum da yanayin da ke buƙatar kulawar likita.
• Kayan al'ada masu wankewa suna rage damuwar kuɗi game da al'ada, suna cire damuwa guda daga damuwoyinku na kowane wata.

Bari mu duba yadda rayuwarku ta yau da kullum ke tsara lafiyar al'adarku da abin da za ku iya yi game da hakan.

Omotola ta zauna a filin ajiye motoci na ofishinta a Victoria Island, Legas, tana kallon kalandar wayarta. Al'adarta ta makara da mako uku. Kuma. Firgici ya kama ta – ko tana da ciki ne? Ko tana rashin lafiya? Ta yi taka-tsantsan sosai. Amma yayin da take duba watanni biyu da suka wuce, tsarin ya bayyana: kwanakin aiki na awa 14 don kammala rahotannin kwata, kwanciyar mahaifiyarta a asibiti ba zato, damuwar shirya auren 'yar'uwarta, tsallake abinci, rayuwa kan ruwan leda (pure water) da gala idan ma ta tuna ta ci abinci. Jikinta kawai ya ce “ya isa.” Labarin Omotola labari ne da matan Najeriya marasa adadi suka sani sosai. Muna jurewa, muna gudanarwa, muna haƙuri – amma jikinmu yana lissafi. Alaƙar da ke tsakanin rayuwarmu ta yau da kullum da zagayen al'adarmu gaskiya ce, mai ƙarfi, kuma sau da yawa ba a fahimce ta ba.

Zagayen al'adarku yana gudana ne ta tsarin sadarwa da ke haɗa ƙwaƙwalwarku da gabobin haihuwa. Wannan tsari, wanda ake kira hypothalamic-pituitary-ovarian axis, yana da matuƙar saurin jin yanayinku da abubuwan da kuke fuskanta. Idan komai yana aiki daidai, hypothalamus ɗinku yana fitar da sinadaran jiki da ke aika saƙo ga pituitary gland, wanda shi kuma ke gaya wa ƙwayayen haihuwa (ovaries) su samar da estrogen da progesterone a daidai adadi a daidai lokaci. Wannan haɗin kai mai kyau yana samar da zagayen al'adarku na yau da kullum.

Lokacin da kuke cikin damuwa, ko shirin jarrabawar JAMB ne, gudanar da kasuwanci a tattalin arziki mara tabbas, ko fama da matsin iyali, jikinku yana samar da cortisol – sinadarin damuwa. Ku ɗauki cortisol kamar ƙararrawar gaggawa. Idan ta yi ƙara, jikinku yana karkatar da ƙarfinsa don fuskantar barazanar da yake gani. Haihuwa ba ita ce abu na farko ba idan jikinku yana ganin kuna cikin haɗari.

Cortisol yana tsoma baki kai tsaye a fitar da gonadotropin-releasing hormone (GnRH) daga hypothalamus ɗinku. Ba tare da isasshen GnRH ba, dukan sarkar sadarwar zagayen al'ada tana karyewa. Pituitary ɗinku ba ya samun saƙon fitar da luteinizing hormone da follicle-stimulating hormone. Ba tare da waɗannan ba, ƙwayayen haihuwarku ba sa fitar da ƙwai ko samar da tsarin estrogen da progesterone na yau da kullum. Sakamakon? Jinkirin al'ada, jini kaɗan ko mai yawa, zagayen al'ada marasa tsari, ko rashin al'ada gaba ɗaya.

Wannan ba ka'ida kawai ba ce. Wani bincike na 2023 da aka wallafa a Journal of Women's Health ya gano cewa matan da ke fama da damuwar aiki ta dogon lokaci sun fi samun zagayen al'ada marasa tsari sau 2.3 fiye da waɗanda ba su da damuwa sosai. Ga matan Najeriya da ke ɗaukar nauyi da yawa – da yawa daga cikinmu ne masu ciyar da iyali, masu kula da yara, da masu tafiyar da gida a lokaci guda – wannan ci gaba da tashin damuwa ya zama yanayinmu na yau da kullum.

Irin damuwa yana da muhimmanci kamar ƙarfinta. Damuwa ta ɗan lokaci, kamar wani abin tsoro da ya faru sau guda, za ta iya jinkirta al'adarku da 'yan kwanaki. Jikinku zai iya murmurewa da sauri. Damuwa ta dogon lokaci, matsin yau da kullum na neman abin biyan buƙata a tattalin arzikin da kuɗin mota ke canzawa kowane mako, inda NEPA ke ɗauke wuta daidai lokacin da kuke buƙatar kammala aiki, inda ƙarancin ruwa ke nufin tashi da ƙarfe 4 na asuba don ɗebo ruwa daga rijiyar burtsatse – wannan ci gaba da tashin damuwa yana sauya tushen sinadaran jikinku daga asali.

Matan Najeriya suna fuskantar damuwoyin da binciken ƙasashen waje da yawa ba sa la'akari da su. Nauyin tunanin lissafin wace buƙata za a fara da ita lokacin da albashinku ba ya kai ƙarshen wata. Wahalar jiki ta tafiyar awa uku kowace hanya kan babbar hanyar Legas zuwa Ibadan. Nauyin zuciya na kula da tsammanin dangi a al'adun da nasararku ke nufin buƙatun kowa sun zama nauyinku. Fargabar samun kulawar lafiya ta asali lokacin da kuke buƙata. Waɗannan ba matsi ne na lokaci-lokaci ba; su ne yanayin rayuwar yau da kullum ga miliyoyin mata a faɗin Najeriya.

Bincike daga Asibitin Koyarwa na Jami'ar Ibadan ya gano cewa daga cikin matan Najeriya masu shekaru 18-45 da suka zo da matsalar rashin tsarin al'ada, 64% sun ba da rahoton manyan damuwoyin rayuwa a cikin watanni uku kafin alamunsu su bayyana. Damuwoyin da suka fi yawa? Rashin tabbas na kuɗi, rikicin dangantaka, da matsin wurin aiki. Binciken ya kuma gano cewa matan birane kamar Legas, Abuja da Port Harcourt sun ba da rahoton damuwa mafi yawa da ƙarin dagulewar al'ada fiye da matan karkara, mai yiwuwa saboda tsananin matsin rayuwar birni.

Jikinku yana da hikima. Idan abubuwa sun yi ƙaranci, idan ƙarfinku ya ƙare, idan alamun damuwa suna nuna cewa yanayin ba shi da aminci ko kwanciyar hankali, tsarin haihuwarku zai iya tsayawa na ɗan lokaci. Ana kiran wannan hypothalamic amenorrhea – rashin al'ada saboda danne hypothalamus.

Wannan yanayi yana haifar da kusan 30% na rashin al'ada na biyu (secondary amenorrhea, wato lokacin da al'ada ta tsaya bayan ta kasance bisa tsari a da). Hanyar kariya ce ta jikinku. Ciki da haihuwa suna buƙatar ƙarfi mai yawa. Idan jikinku yana ganin ba ku da wannan ƙarfin da za ku iya bayarwa, yana hana fitar da ƙwai. Duk da cewa wannan zai iya ba da sauƙi na ɗan lokaci daga kula da al'ada a lokuta masu wahala, rashin al'ada na dogon lokaci yana da haɗari ciki har da raguwar ƙarfin ƙashi, sauye-sauyen zuciya da jijiyoyin jini, da ƙalubalen haihuwa.

Abin damuwa shi ne yadda muke ɗaukar wannan a matsayin abu na yau da kullum cikin sauƙi. “Damuwa ta yi min yawa har al'adata ba ta zo ba” ya zama abin da mata ke faɗa a sauƙaƙe, kusan kamar alamar yadda muke aiki tuƙuru. Amma tsayawar al'adarku ba dabarar ƙara aiki ba ce. Alamar gargaɗi ce cewa jikinku yana buƙatar tallafi.

Bayan damuwa, wasu abubuwan salon rayuwa suna shafar lafiyar al'adarku kai tsaye. Waɗannan abubuwa sau da yawa suna haɗuwa da damuwa, suna haifar da tasirin da ke taruwa kan zagayen al'adarku.

Zagayen al'adarku yana bin agogon cikin jikinku. Agogon jiki (circadian rhythm) da ke sarrafa barci da farkawa shi ne kuma ke shafar samar da sinadaran jiki. Idan kuna yawan barci ƙasa da awa bakwai, kuna aikin dare, ko lokutan barcinku ba su da tsari, kuna dagula alamun lokaci da jikinku ke dogara da su don tsara zagayen al'adarku.

Wani bincike a International Journal of Endocrinology ya gano cewa matan da lokutan barcinsu ba su da tsari suna da zagayen al'ada da ke bambanta da kwanaki 9 ko fiye, idan aka kwatanta da bambancin kwanaki 2-3 a matan da ke barci a lokaci guda kullum. Ga matan Najeriya, dagulewar barci sau da yawa ba da son rai ba ce. Kuna kwana a farke kuna kammala aiki da hasken kyandir lokacin da NEPA ta ɗauke wuta. Kuna tashi da asuba don addu'ar safe ko don shirya yara zuwa makaranta kafin ku tafi aiki. Kuna sadaukar da barci don kula da ƙaramin kasuwanci saboda albashi guda bai isa ba.

Mafita ba koyaushe ke da sauƙi ba, amma ka'idar a bayyane take: jikinku yana buƙatar alamun barci da ba sa canzawa. Ko da ba za ku iya samun cikakken barcin awa takwas kowane dare ba, kiyaye lokacin kwanciya da na tashi iri guda yana taimakawa. Sinadaran jikinku sun fi aiki da kyau idan ana iya hasashen tsarin. Kwanciya da ƙarfe 11 na dare wata rana da ƙarfe 3 na dare washegari yana ruɗa tsarin fiye da barci daga ƙarfe 10 na dare zuwa 5 na asuba kullum, ko da yake babu wanda ke ba da cikakken tsawon lokaci a cikinsu.

Jikinku ba zai iya samar da sinadaran jiki daga babu ba. Samar da estrogen da progesterone yana buƙatar isasshen kuzari daga abinci, furotin, kitse mai lafiya, da wasu takamaiman sinadaran abinci (micronutrients). Idan kuna tsallake abinci, kuna rage abinci sosai, ko kuna cin abincin da babu gina jiki a ciki, kuna hana tsarin sinadaran jikinku kayan ginin da yake buƙata.

Wannan yana da muhimmanci musamman a Najeriya, inda “ban ci abinci yau ba” wani lokaci magana ce ta sauƙi ba ta gaggawa ba. Matsin tattalin arziki yana nufin mata da yawa suna fifita ciyar da iyalansu fiye da kansu. Kuna sayen gala da Lacasera a matsayin abincin rana saboda ₦500 ne maimakon ₦2,000 na abinci mai kyau. Kuna yin azumi akai-akai saboda dalilan ibada ba tare da la'akari da yanayin abincinku ba. Kuna bin tsarin abinci mai tsauri daga kafofin sada zumunta ba tare da fahimtar ainihin buƙatun jikinku ba.

Ƙarancin sinadarin iron (ƙarfe) yana shafar kusan 50% na matan Najeriya masu shekarun haihuwa, bisa bayanai daga Ma'aikatar Lafiya ta Tarayya. Iron yana da muhimmanci ga lafiyar al'ada – kuna buƙatar sa don maye gurbin abin da kuke rasawa lokacin al'ada, amma kuna kuma buƙatar sa don aikin glandar thyroid yadda ya kamata, wanda ke shafar zagayen al'adarku kai tsaye. Ƙarancin Vitamin D, wanda ya zama ruwan dare a matan da ke rufe jikinsu saboda addini ko al'adu ko masu aiki a cikin gida koyaushe, shi ma yana da alaƙa da rashin tsarin al'ada.

Rashin cin isasshen abinci matsala ce guda, amma rashin tabbas na samun abinci yana haifar da wata matsala: rashin daidaiton abinci. Wasu kwanaki kuna cin abinci mai kyau; wasu kuma kuna haƙuri da duk abin da aka samu. Jikinku bai taɓa sanin irin abin da zai samu ba, wanda ke haifar da rashin tabbas a tsarin jiki da ke shafar aikin haihuwa.

Motsa jiki yana amfanar lafiyar al'ada idan matsakaici ne, amma yana kawo matsala idan ya wuce gona da iri. Motsa jiki matsakaici akai-akai yana rage damuwa, yana inganta yadda jiki ke amfani da insulin, yana taimaka wajen kiyaye nauyin jiki mai lafiya, kuma zai iya rage ciwon al'ada da alamun PMS (alamun kafin al'ada). Tafiya da ƙafa, rawa, iyo, ko hawan keke na minti 30-45 a mafi yawan kwanaki yana tallafa wa daidaiton sinadaran jiki.

Matsalar tana tasowa da motsa jiki fiye da kima, musamman idan aka haɗa shi da rashin isasshen abinci. Jikinku yana ɗaukar horo mai tsanani a matsayin damuwa. 'Yan wasa, musamman a wasannin da ke jaddada siriri, sukan fuskanci rashin tsarin al'ada. Wani yanayi da ake kira Female Athlete Triad ya haɗa matsalar cin abinci, matsalar al'ada, da raguwar ƙarfin ƙashi.

Ba sai kun zama 'yar wasa ta ƙwararru ba kafin ku fuskanci wannan. Mata matasa da ke yin shirye-shiryen motsa jiki masu tsanani yayin da suke rage abinci sosai don samun wata irin siffar jiki suna fuskantar irin wannan dagulewa. Haɗuwar kashe ƙarfi mai yawa da cin abinci kaɗan yana nuna wa jikinku cewa akwai ƙaranci, wanda ke jawo irin wannan tsayawar kariya kamar sauran nau'ukan damuwa.

A gefe guda, zama ba tare da motsi ba gaba ɗaya yana haifar da wasu matsaloli. Rashin motsa jiki yana taimakawa wajen rashin aikin insulin yadda ya kamata, ƙaruwar nauyi, kumburi a cikin jiki, da rashin sarrafa damuwa – duk abubuwan da za su iya dagula zagayen al'ada ko ƙara tsananta yanayi kamar PCOD (Polycystic Ovarian Disease).

Abin da ya fi dacewa shi ne motsa jiki matsakaici akai-akai da kuke jin daɗinsa kuma za ku iya ci gaba da shi. Idan kuna Legas, wannan zai iya nufin tafiya da ƙafa zuwa tashar mota ta gaba maimakon jiran mota a ƙofar gidanku, hawan matakala idan zai yiwu, ko rawa da kiɗa yayin aikin gida. Motsa jiki ba ya buƙatar zama mamba a gidan motsa jiki – yana buƙatar saka motsi cikin rayuwarku ta yau da kullum ta hanyoyin da za ku iya ci gaba da su maimakon su zama horo mai wahala.

Fahimtar matsalar shi ne mataki na farko. Ɗaukar mataki yana buƙatar dabarun aiki da suka dace da yanayin Najeriya. Waɗannan ba mafita ce ta ka'ida daga shafukan lafiya na Turawa ba – hanyoyi ne da ke aiki a cikin yanayin rayuwarmu.

Ba za ku iya kawar da damuwa gaba ɗaya daga rayuwarku ba. Amma kuna iya sauya yadda kuke tafiyar da ita kuma ku gina juriya. Ku fara da gano manyan damuwoyinku guda uku. Ga matan Najeriya da yawa, waɗannan su ne matsin kuɗi, nauyin iyali, da buƙatun aiki. Da zarar kun ambace su, za ku iya tsara dabaru.

Damuwar kuɗi tana buƙatar mafita ta kuɗi, amma tana kuma buƙatar sarrafa zuciya. Idan damuwar kuɗi tana hana ku barci da ƙarfe 2 na dare, ku ware takamaiman “lokacin damuwar kuɗi” – misali minti 30 a yammacin Lahadi don duba kasafin kuɗinku da tsarawa. Idan fargaba ta taso a wasu lokuta, ku tuna wa kanku cewa kuna da lokacin da aka ware don magance ta. Wannan zai iya zama kamar abu mai sauƙi, amma bincike ya nuna cewa ware lokacin damuwa yana rage tasirinta a jiki.

Ku saka ƙananan lokutan hutu cikin yininku. Waɗannan ba dogayen zaman tunani (meditation) ba ne (ko da yake suna da kyau idan kuna da lokaci). Su ne motsa jikin numfashi na minti biyu idan damuwa ta yi muku yawa. Minti biyar na zama shiru da shayin safe kafin mutanen gida su farka. Ɗan gajeren tafiya da ƙafa lokacin hutun rana. Sauraron kiɗan da kuke so a hanyar zuwa aiki maimakon maimaita matsaloli a zuciya. Waɗannan ƙananan ayyuka suna nuna wa tsarin jijiyoyinku cewa akwai aminci, suna rage tasirin cortisol.

Ku haɗa kai da al'ummarku. Al'adun Najeriya suna jaddada tallafin juna – ku dogara kan wannan ƙarfi. Ku faɗa wa amintattun ƙawaye matsalolinku. Ku shiga ko ku kafa ƙungiyoyin tallafi, ko ƙungiyoyin mata na addini ne, ƙungiyoyin sana'a, ko taron maƙwabta na yau da kullum. Zumunci yana rage tasirin damuwa. Wani bincike na 2024 a Abuja ya gano cewa matan da ke da ƙarfin tallafin zumunci sun ba da rahoton alamun al'ada masu alaƙa da damuwa da suka ragu da 40% idan aka kwatanta da matan da ke zaune su kaɗai ba tare da zumunci ba.

Fifita barci a Najeriya yana buƙatar dabara. Rashin tabbas na NEPA yana nufin ba koyaushe za ku iya sarrafa yanayinku ba, amma kuna iya sarrafa tsarinku. Ku zaɓi lokacin kwanciya da na tashi, sannan ku kare su gwargwadon iyawa. Idan ɗauke wuta ya sa ba zai yiwu ku kammala ayyukan yamma ba, ku sauya tsarinku maimakon ku kwana a farke – misali ku tashi da wuri lokacin da sau da yawa akwai wuta da safe.

Ku sa wurin barcinku ya yi sanyi gwargwadon iyawa a yanayinmu mai zafi. Idan kuna da hali, fanka yana kawo babban bambanci ga ingancin barci. Idan ba haka ba, zane mai ɗanshi, buɗe tagogi don iska ta ratsa, da shimfiɗar auduga mai sauƙi suna taimakawa. Zafin jikinku yana buƙatar ya ragu kaɗan don barci mai kyau – ku yi aiki da wannan tsarin halitta.

Ku rage amfani da waya kafin barci. Hasken shuɗi yana dagula samar da melatonin (sinadarin barci), kuma abubuwan da kuke karantawa (labarai, kafofin sada zumunta, rigimar rukunin hira na iyali) suna tayar da damuwarku daidai lokacin da kuke buƙatar nutsuwa. Idan dole ku yi amfani da wayarku da daddare, ku yi amfani da yanayin dare (night mode) ku kuma sa tsayayyen lokacin daina amfani – misali minti 30 kafin lokacin kwanciyarku.

Idan aikinku yana buƙatar aikin dare ko lokutan da ba su da tsari, kuna fuskantar ƙarin ƙalubale. Ku yi magana da mai ɗaukar ku aiki game da tsayayyen jadawali idan zai yiwu – sauya-sauyen lokutan aiki suna dagula jikinku fiye da aikin dare na dindindin. Ku yi amfani da labule masu hana haske ko abin rufe ido don barcin rana. Ku kiyaye irin wannan lokacin barci a ranakun hutunku, ko da yake yana da jan hankali ku “rama” barci ta hanyar barci a lokuta sabanin haka.

Cin abinci don tallafa wa zagayen al'adarku ba ya buƙatar ƙarin sinadarai masu tsada ko abinci na ban mamaki. Yana buƙatar abinci mai daidaito akai-akai daga abincin Najeriya da ake samu. Ku fifita furotin a kowane abinci – ƙwai, wake, kifi, kaza, ko naman shanu. Furotin yana ba da amino acids da ake buƙata don samar da sinadaran jiki. Yawan da ya kai girman tafin hannunku manufa ce mai kyau.

Ku riƙa cin kitse mai lafiya kullum. Gyaɗa, manja (daidai gwargwado), kwakwa, avocado idan akwai, da kifi duk suna ba da kitsen da jikinku ke amfani da shi wajen samar da steroid hormones (ciki har da estrogen da progesterone). Tsarin abinci mara kitse sau da yawa yana ƙara matsalolin al'ada.

Ku ci abinci mai yawan iron, wanda yake da muhimmanci musamman ga matan Najeriya ganin yawan ƙarancinsa a cikinmu. Ganyaye masu duhu kamar ugwu da waterleaf, wake, hanta, da jan nama duk suna ba da iron. Ku haɗa su da abubuwan da ke da Vitamin C kamar lemu, tumatir, ko tattasai don ƙara shigarsa jiki. Ku guji shan shayi ko kofi tare da abinci mai yawan iron, domin suna hana shigarsa jiki.

Kada ku tsallake karin kumallo. Ko da koko (pap) ne da madara da gyaɗa, ko burodi da ƙwai, cin abinci cikin awa ɗaya ko biyu bayan tashi yana nuna wa jikinku cewa akwai wadata. Yawan tsallake karin kumallo yana taimakawa wajen damuwar tsarin jiki da dagulewar sinadaran jiki.

Idan ƙarancin kuɗi yana iyakance zaɓin abincinku, ku mai da hankali kan abinci na yau da kullum masu kyakkyawan gina jiki: wake da shinkafa tare suna ba da cikakken furotin, garri da miya da furotin suna ba da kuzari da sinadaran gina jiki, doya da miyar kayan lambu da kifi suna daidaita abinci mai ƙara kuzari da bitamin da furotin. Ba kwa buƙatar kwanonin smoothie masu kyau irin na Instagram. Kuna buƙatar abinci mai isasshe akai-akai daga abinci na gaske.

Idan kuka magance damuwa da abubuwan salon rayuwa da ke shafar al'adarku, kuna samun amfanin da ya wuce daidaiton al'ada nesa ba kusa ba. Waɗannan sauye-sauye suna inganta rayuwarku gaba ɗaya ta hanyoyin da za a iya aunawa.

Al'ada mai zuwa a kan lokaci kuma ana iya hasashenta tana rage fargaba kuma tana ba da damar tsari mafi kyau. Kun san kusan lokacin da al'adarku za ta zo, don haka za ku iya shiryawa yadda ya kamata. Ba za ta kama ku ba tare da kaya ba, ko ta jefa ku cikin damuwar zubar jini ba zato a lokuta masu muhimmanci.

Sarrafa damuwa da tallafa wa lafiyarku yana rage kuɗin magani a tsawon lokaci. Damuwa ta dogon lokaci tana taimakawa wajen hawan jini, ciwon sukari, matsalolin narkewar abinci, da matsalolin lafiyar hankali – duk suna buƙatar magani. Rigakafi ya fi magani araha da gaske, ko da yake tsarin lafiyarmu ba koyaushe yake bayyana haka ba.

Amfani da kayan al'ada masu wankewa kamar Sana Pads yana rage damuwar kuɗi game da al'adarku. Maimakon fafutukar neman ₦500-800 kowane wata don audugar mata ta jefarwa, wanda sau da yawa yakan kai ₦5,000-10,000 a shekara, kuɗin da aka kashe sau guda kan audugar mata mai wankewa yana yi muku hidima na shekara 2-3. Wannan yana kawar da kuɗi guda na kowane wata, tushen damuwa guda, abin damuwa guda da ke shafar zagayen al'adarku. Abin mamaki gaskiya ne – damuwar samun kuɗin kayan al'ada za ta iya ƙara lalata lafiyar al'adarku, ta haifar da zagayen matsala.

Ga matan da zagayen al'adarsu ba su da tsari saboda damuwa, dawowar tsari sau da yawa yana nufin amfani da pads kaɗan gaba ɗaya. Idan al'adarku tana zuwa a lokacin da ake tsammani kuma tana ɗaukar kwanaki 4-6 akai-akai maimakon zuwa lokaci-lokaci da jini marar tabbas da ke ɗaukar kwana 2 ko 12, kuna amfani da kayanku yadda ya kamata.

Zagayen al'ada na yau da kullum yana nuna sinadaran jiki suna aiki lafiya, wanda ya shafi dukan tsarin sinadaran jikinku. Irin sauye-sauyen rayuwa da ke tallafa wa lafiyar al'adarku suna amfanar glandar thyroid ɗinku, glandar adrenal, yadda jikinku ke amsa insulin, da juriyarku ga damuwa. Ba al'adarku kaɗai kuke gyarawa ba – kuna tallafa wa lafiyar dukan jiki.

Matan da suka yi nasarar sarrafa damuwa kuma suka dawo da zagayen al'ada na yau da kullum suna ba da rahoton ingantuwar kuzari, daidaiton yanayin zuciya, lafiyar fata, da tsabtar tunani. Wannan yana da ma'ana: rikicin sinadaran jiki da ke haifar da al'ada marar tsari yana kuma shafar samar da sinadaran ƙwaƙwalwa, yawan kumburi, da tsarin aikin jiki. Ku magance tushen matsalar, alamu da yawa za su inganta.

Lafiyar ƙashinku tana amfana daga zagayen al'ada na yau da kullum. Estrogen yana kare ƙarfin ƙashi. Idan ba kwa fitar da ƙwai akai-akai ko al'adarku ta tsaya, yawan estrogen ɗinku yana raguwa, wanda ke shafar ƙasusuwanku ko da kuna matasa. Wannan yana da muhimmanci musamman ga matan Najeriya, waɗanda sau da yawa ba sa samun isasshen calcium kamar yadda aka ba da shawara. Kare zagayen al'adarku yana kare ƙasusuwanku na shekaru masu yawa a gaba.

Ana kiyaye ikon haihuwa idan kuka magance matsalolin zagayen al'ada masu alaƙa da damuwa da wuri. Idan kuna son 'ya'ya a nan gaba, ko shekara mai zuwa ne ko bayan shekaru goma, kiyaye fitar da ƙwai lafiya yanzu yana da muhimmanci. Ana iya warkar da hypothalamic amenorrhea, amma dagulewa ta dogon lokaci wani lokaci tana barin tasiri mai ɗorewa. Kanku na gaba zai gode wa kanku na yanzu saboda fifita wannan.

Akwai wani abu mai ba da ƙarfi sosai a cikin fahimtar jikinku da ganin cewa za ku iya shafar aikinsa ta zaɓinku. Mata da yawa suna jin ba su da ikon yin komai game da al'adarsu marar tsari, kamar jikinsu ya lalace ne ko ba a iya hasashensa. Gane alaƙar da ke tsakanin salon rayuwarku da zagayen al'adarku yana mayar muku da iko.

Wannan ilimi yana taimaka muku ku kare kanku a wuraren kiwon lafiya. Maimakon karɓar “damuwa ce kawai” a matsayin amsar watsi daga mai ba da kulawa, za ku iya yin tattaunawa mai amfani game da takamaiman matakai. Kun fahimci irin tambayoyin da za ku yi da irin bayanan da ke da muhimmanci.

Kuna nuna halaye masu kyau ga mata matasa da ke kewaye da ku. Idan 'ya'yanku mata, 'ya'yan 'yan'uwanku mata, ko ƙannenku mata suka gan ku kuna fifita barci, kuna sarrafa damuwa tun kafin ta yi yawa, kuma kuna ɗaukar lafiyarku a matsayin abin da ya cancanci kulawa, kuna koya musu cewa lafiyarsu tana da muhimmanci. Wannan sauyin tsara a yadda muke daraja lafiyar mata yana haifar da tasirin da ya wuce rayuwarku kaɗai.

Al'ummomi suna amfana idan mata suna cikin koshin lafiya. Kuna da ƙarin kuzari don aikinku, iyalinku, da gudummawarku ga unguwarku da al'umma. Ba kwa yawan fama da gaggawar al'ada ko matsalolin lafiya masu alaƙa da damuwa. Wannan jin daɗin gama gari yana ƙarfafa iyalai da al'ummomi a faɗin Najeriya.

Mata da yawa sun gane cewa damuwa tana shafar al'adarsu amma suna fama da sanin abin da za su yi, ko suna damuwa ko alamunsu suna nuna wani abu mafi tsanani. Bari mu amsa tambayoyin da ke yawan tasowa.

Wannan ita ce tambaya mafi muhimmanci, kuma ta cancanci cikakkiyar amsa. Damuwa tabbas za ta iya haifar da al'ada marar tsari, rashin zuwan al'ada, ko sauye-sauyen zagaye. Amma wasu cututtuka ma suna haifar da irin waɗannan alamu, kuma kuna buƙatar bambance tsakaninsu.

Ku ɗauki damuwa a matsayin abin da ya fi yiwuwa idan rashin tsarin al'adarku ya zo daidai da lokutan damuwa a rayuwa a fili, ba ku da wasu alamu masu tayar da hankali, al'adarku tana bisa tsari a da, kuma kuna jin lafiya gwargwado a sauran fannoni. Misali, idan al'adarku tana bisa tsari tsawon shekaru, sannan kuka fara aiki mai matsin lamba sosai kuma zagayen al'adarku ya rikice, damuwa bayani ne mai ma'ana.

Ku nemi likita ya duba ku idan kuka ga ko da guda daga cikin waɗannan alamun gargaɗi: tsayawar al'ada ba zato na wata uku ko fiye ba tare da bayani ba, zubar jini mai yawa sosai da ke buƙatar canza pad kowace awa ko gudan jini da ya fi tsabar kuɗin ₦50 girma, ciwo mai tsanani da ke hana ayyukan yau da kullum ko ke buƙatar magungunan ciwo masu ƙarfi, zubar jini tsakanin al'ada ko bayan saduwa, al'adar da ke zuwa kafin kwana 21 su cika, alamu kamar yawan gashi fiye da kima, ƙuraje masu tsanani, ko sauyin nauyi da ba a san dalili ba tare da rashin tsarin al'ada, ko kuma idan shekarunku sun haura 45 kuma kuna fara ganin sabon tsarin zubar jini marar tsari.

Waɗannan alamu za su iya nuna cututtuka kamar polycystic ovarian syndrome, matsalolin glandar thyroid, ƙulli a mahaifa (fibroids, wanda ya zama ruwan dare a matan Najeriya), endometriosis, ko rashin daidaiton sinadaran jiki da ke buƙatar magani. Damuwa za ta iya zama ɗaya daga cikin abubuwan da ke taimakawa, amma waɗannan cututtuka suna buƙatar a gano su da kyau kuma a kula da su.

Hanya mai taimako: idan kuka yi sauye-sauyen salon rayuwa kan damuwa, barci da abinci na wata uku kuma ba ku ga ingantuwa a zagayen al'adarku ba, ku tuntuɓi ma'aikacin lafiya. Idan alamunku suka ƙara tsanani ko sababbin alamu suka bayyana, kada ku jira wata uku – ku nemi taimako nan take. Ku amince da abin da zuciyarku ke gaya muku game da jikinku. Idan wani abu ya ji ba daidai ba fiye da amsar damuwa ta yau da kullum, ku ƙara bincike.

Wannan gaskiya ce mai raɗaɗi ga matan Najeriya marasa adadi. Damuwarku ba ta tunani ba ce ko ƙarin gishiri. Iyaye mata da ke tafiyar da gida su kaɗai, matan da ke tallafa wa dangi da ƙarancin kuɗin shiga, masu fama da rashin lafiya mai tsanani a iyali, matan da ke aiki mai matuƙar wahala inda babu damar “kawai ki huta” – damuwarku gaskiya ce kuma sau da yawa ba za a iya guje mata ba.

Manufar ba ita ce kawar da damuwa daga rayuwarku ba. Hakan ba zai yiwu ba kuma zai jefa ku cikin kasawa. Manufar ita ce gina juriya don jikinku ya iya ɗaukar damuwa ba tare da ya dakatar da aikin haihuwa gaba ɗaya ba. Ku ɗauke shi kamar bambancin da ke tsakanin gidan da ke rushewa a kowace guguwa da wanda aka gina don jure mummunan yanayi.

Ku fara da abu guda da za ku iya sarrafawa. Ƙila ba za ku iya barin aikinku ba, ku warware matsalolin iyalinku, ko ku sauya halin kuɗinku nan take. Amma kuna iya shan isasshen ruwa. Kuna iya kare lokacin barcinku sosai, ko da hakan yana nufin barin wasu ayyuka ba a yi su ba. Kuna iya yin numfashi mai zurfi sau biyar kafin ku amsa saƙonni masu tayar da hankali. Waɗannan suna kama da ƙanana, amma suna da tasiri a jiki.

Ku sauya yadda kuke kallon abubuwa inda zai yiwu. Ba koyaushe za ku iya sauya yanayinku ba, amma wani lokaci kuna iya sauya fassararku. Tafiyar zuwa aiki tana da wahala, gaskiya ne – amma kuma za ta iya zama lokacin sauyawa tsakanin aiki da gida inda kuke sauraron kiɗa ko shirye-shiryen sauti (podcasts) da kuke so maimakon maimaita matsaloli a zuciya. Girki don iyalinku aiki ne, gaskiya – amma kuma zai iya zama aikin nutsuwa da kulawa idan kuka tunkare shi daban. Wannan ba nuna farin ciki na ƙarya ba ne. Gane cewa yadda kuke kallon abubuwa yana shafar yadda jikinku ke amsa damuwa ne.

Ku nemi tallafi game da nauyin da kuke ɗauka. Idan kuna kula da iyaye tsofaffi ku kaɗai yayin da 'yan'uwanku ba sa bayar da komai, ku yi tattaunawar mai wahala game da raba nauyi. Idan wurin aikinku yana da tsammanin da ya wuce kima, ku rubuta damuwoyinku ku kare kanku, ko ku fara tunanin wasu hanyoyi. Idan damuwar kuɗinku ta samo asali daga tallafa wa mutane da yawa, ku saka iyaka. Waɗannan batutuwa ne masu sarƙaƙiya marasa mafita mai sauƙi, amma shan wahala a shiru yayin da lafiyarku ke taɓarɓarewa ba ya amfanar kowa.

E, a mafi yawan lokuta. Hypothalamic amenorrhea da rashin tsarin al'ada mai alaƙa da damuwa yawanci ana iya warkar da su. Idan kuka magance tushen damuwoyin kuma kuka tallafa wa jikinku yadda ya kamata, zagayen al'adarku yawanci yana murmurewa. Bincike ya nuna cewa 80-90% na mata masu hypothalamic amenorrhea suna komawa ga zagayen al'ada na yau da kullum cikin wata 6-12 bayan magance dalilan.

Tsawon lokacin ya bambanta gwargwadon daɗewar matsalar da yadda tsarin jikinku ya dagule. Idan al'adarku ta fara rashin tsari kwanan nan kuma kuka magance dalilan da sauri, za ku iya ganin ingantuwa cikin wata 2-3. Idan ba ku ga al'ada ba tsawon shekara biyu kuma damuwarku da salon rayuwarku sun kafu sosai, murmurewa tana ɗaukar lokaci mai tsawo – mai yiwuwa wata 6-12 na sauyi akai-akai.

Murmurewa ba koyaushe take tafiya a mike ba. Kuna iya ganin al'ada sau guda, sannan ta tsallake ta gaba, sannan ta sake zuwa. Wannan zai iya sa ku karaya, kamar babu abin da ke aiki. Amma wannan murmurewa marar tsari abu ne da aka saba gani. Jikinku yana sake daidaita tsarin sinadaran jikinsa. Ku ci gaba da tallafa masa da abinci mai kyau, isasshen barci, da sarrafa damuwa, kuma tsarin yawanci yana daidaita a tsawon lokaci.

Wasu mata suna buƙatar ƙarin tallafi fiye da sauye-sauyen salon rayuwa. Idan kun magance damuwa, barci da abinci da gaske na wata 6-12 ba tare da ingantuwa ba, ku yi aiki tare da ma'aikacin lafiya. Wani lokaci maganin sinadaran jiki na ɗan lokaci yana taimakawa wajen sake farfaɗo da tsarin. Wani lokaci ƙarin bincike yana bayyana wasu dalilai kamar matsalolin thyroid ko ƙarancin sinadaran abinci da ke buƙatar takamaiman magani.

Muhimmin abu shi ne haƙuri tare da dagewa. Jikinku yana son aiki daidai. Tsarin haihuwarku yana son kiyaye zagayen al'ada na yau da kullum. Idan kuka cire cikas kuma kuka ba da tallafin da ake buƙata, halittarku yawanci tana yin abin da aka halicce ta don yi. Ku ba kanku lokaci da tausayi a cikin wannan tafiya.

A Sana Pads, mun fahimci sarƙaƙƙen yanayin da matan Najeriya ke fuskanta. Manufarmu ta wuce samar da kayan al'ada – muna aiki don kawo ƙarshen talaucin al'ada da tallafa wa lafiyar mata a faɗin Najeriya. Mun tallafa wa mata fiye da 10,000 kai tsaye kuma mun raba pads fiye da 30,000 ga makarantu, ƙungiyoyin agaji, da al'ummomi a faɗin ƙasar.

An tsara audugar mata mai wankewa ta mu musamman don yanayin Najeriya. Mun fahimci yanayinmu – zafi, sau da yawa da laima, da mata da ke yawan aiki mai motsi a duk yini. Pads ɗinmu suna ba da kariya mai dogaro a irin wannan yanayi. Mun fahimci ƙalubalen kayan more rayuwarmu – rashin tabbas na ruwa da wuta yana nufin kuna buƙatar kayan da za ku iya wankewa da busarwa cikin sauƙi ko da babu famfo mai gudana ko na'urar busarwa ta wutar lantarki. Mun fahimci halin tattalin arzikinmu – biyan kuɗin audugar mata ta jefarwa kowane wata yana matsa wa kasafin kuɗin da ya riga ya yi tsauri.

Ta hanyar ƙera kaya a gida, muna samar da aikin yi ga matan Najeriya tare da kiyaye farashi mai araha. Mun san damuwar talaucin al'ada – fargabar kowane wata ko za ku iya sayen pads, damuwar cewa 'ya'yanku mata za su rasa makaranta saboda ba su da isasshen kariya, da wulaƙancin dabarun amfani da zane ko tissue. Rage wannan damuwa yana da muhimmanci ga lafiyarku gaba ɗaya, kuma kamar yadda wannan rubutu ya bayyana, ga lafiyar al'adarku kanta.

Aikinmu da makarantu da ƙungiyoyi a faɗin Najeriya ya nuna mana sau da yawa yadda cire nauyin kuɗin al'ada ke sauya rayuwar mata. Idan kayan al'ada suka zama damuwa guda da ta ragu, kuɗin wata-wata guda da ya ragu, tushen damuwa guda da ya ragu, lafiyar mata gaba ɗaya tana inganta. Samun ingantaccen kariya ta al'ada akai-akai yana tallafa wa ilimi, zuwa aiki, da mutunci.

Ba pads kawai muke sayarwa ba. Muna tare da ku a tafiyar lafiyarku, muna fahimtar cewa lafiyar al'ada tana da alaƙa da kowane ɓangare na rayuwarku. Ko kuna ƙoƙarin daidaita zagayen al'adar da damuwa ta dagula, ko kawai kuna son rage matsin kuɗin al'ada na kowane wata, Sana Pads tana ba da mafita mai amfani kuma mai ɗorewa da aka tsara domin ku.

Yanzu kun fahimci yadda damuwa da salon rayuwa ke shafar al'adarku. Kun san yadda abin ke aiki, abubuwan da ke taimakawa, da mafita. Tambayar ita ce: me za ku yi da wannan ilimi?

Ku fara wannan mako, ba wata mai zuwa ba. Ku zaɓi fanni guda da za ku magance: barci, abinci, ko sarrafa damuwa. Kada ku yi ƙoƙarin sauya komai lokaci guda – hakan zai zama wata damuwa kuma. Ku zaɓi fannin da za ku fi samun ci gaba cikin sauƙi, ku kuma jajirce kan takamaiman sauyi guda.

Idan kuna magance barci, ku sa ƙararrawar lokacin kwanciya a daren yau. Ku zaɓi lokaci mai ma'ana da zai ba ku awa 7-8 kafin lokacin da kuke buƙatar tashi, ku kuma kiyaye shi. Idan kuna aiki kan abinci, ku tsara karin kumallon gobe a daren yau don kada ku tsallake shi. Idan kuna sarrafa damuwa, ku ware minti biyar gobe don motsa jikin numfashi ko zama shiru.

Don buƙatunku na kayan al'ada, ku duba wane zaɓi na Sana Pads ya dace da yanayinku. Starter Kit ɗinmu mai Premium Pads guda uku da jakar ajiya ya dace idan wannan ne karonku na farko da kayan al'ada masu wankewa. Premium Pads masu layin hana zubewa guda ɗaya da layukan tsotsa guda uku suna ɗaukar jini na matsakaici cikin dogaro. Idan al'adarku ba ta da jini mai yawa, No Wahala Pads ɗinmu (layin hana zubewa guda ɗaya da layin tsotsa guda ɗaya) suna ba da isasshen kariya. Don kwanakin jini mai yawa, Maxi Pads masu layukan tsotsa guda biyar suna ba da mafi girman tsaro da ƙwarin gwiwa.

Ku riƙa bin diddigin zagayen al'adarku. Ko da ba shi da tsari yanzu, rubuta lokacin da jini ya zo, tsawon lokacin da ya ɗauka, da abin da ke faruwa a rayuwarku yana taimaka muku gano tsari da auna ci gaba yayin da kuke yin sauye-sauye. Rubutu mai sauƙi a kalanda ya isa – ba kwa buƙatar manhajoji masu sarƙaƙiya sai idan kuna so.

Idan kuna aiki da makarantu, cibiyoyin lafiya, ƙungiyoyin agaji, ko ƙungiyoyin mata, kuna da damar tallafa wa lafiyar al'ada a matakin al'umma. Ku yi tunanin yadda za ku magance damuwa da abubuwan salon rayuwa da ke shafar matan da kuke yi wa hidima.

Ku ba da ilimi game da alaƙar damuwa da zagayen al'ada. Mata da yawa ba su san cewa rashin tsarin al'adarsu ya samo asali daga abubuwan salon rayuwa da za a iya magancewa ba. Bayani yana ba da ƙarfin sauyi. Ku shirya tattaunawar lafiya, ku raba kayan ilimi, ku kafa ƙungiyoyin tallafi inda mata za su raba ƙalubale da mafita.

Ku sa ingantattun kayan al'ada su samu cikin sauƙi. Ku haɗa kai da Sana Pads don samar da audugar mata mai wankewa ga al'ummarku. Ƙungiyoyi za su iya yin odar fakiti gwargwadon yadda suke buƙata a farashinmu tsayayye na kowane fakiti, tare da kai wa kowace jiha a Najeriya. Idan mata suna da ingantaccen kariya ta al'ada, kuna cire musu wata babbar damuwa daga rayuwarsu.

Ku samar da yanayi mai tallafi. Idan kuna gudanar da wurin aiki, ku yi tunanin yadda dokokinku da al'adar wurin aiki ke shafar yawan damuwar mata. Za ku iya ba da sassaucin lokutan aiki don tallafa wa barci mai kyau? Kuna ba da isasshen lokacin hutu don cin abinci? Akwai wuri don ɗan hutu ko sirri idan ana buƙata? Ƙananan sauye-sauyen yanayi suna rage nauyin damuwa ga matan da kuke ɗauka aiki ko kuke yi wa hidima.

Ku haɗa mata da hanyoyin samun taimako. Tallafin lafiyar hankali, taimakon abinci, samun kulawar lafiya – idan kun san inda mata za su samu taimako game da damuwoyin da ke shafar lafiyarsu, ku raba wannan bayani. Wani lokaci cikas ba rashin samuwa ba ne, sai dai rashin sani.

Wannan yawanci yana nufin ba a kurkura sosai ba ne ko ƙwayoyin cuta sun taru. Ku gwada jiƙa shi a ruwan gishiri na awanni da yawa, sannan ku sake wankewa tare da ƙarin kurkura. Idan warin ya ci gaba, pads ɗinku za su iya buƙatar “wankin cire datti mai zurfi”—ku jiƙa su dare guda a ruwan zafi da baking soda, sannan ku wanke kamar yadda kuka saba.Zagayen al'adarku yana ba da labari game da lafiyarku gaba ɗaya. Al'ada marar tsari da damuwa da salon rayuwa suka haifar hanya ce da jikinku ke gaya muku cewa yana buƙatar tallafi. Ku saurari wannan saƙo da tausayi maimakon ɓacin rai. Jikinku ba yana gaza muku ba ne – yana kare ku ta hanya mafi kyau da ya sani.

Hanyar gaba ta haɗa fahimta da mataki. Yanzu kun fahimci yadda rayuwarku ta yau da kullum ke shafar sinadaran jikinku. Kun san cewa damuwa ta dogon lokaci, rashin isasshen barci, da rashin isasshen abinci suna dagula daidaiton da ke sarrafa zagayen al'adarku. Kun gane cewa waɗannan abubuwa sau da yawa suna da alaƙa da manyan yanayin tattalin arziki da zamantakewa, ba gazawar mutum ba.

Mataki yana nufin yin sauye-sauyen da za ku iya sarrafawa yayin da kuke yi wa kanku sassauci game da abin da ba za ku iya ba. Ku zaɓi sauye-sauye masu ɗorewa da za ku iya ci gaba da su, ba manyan sauye-sauye da za ku bari bayan mako biyu ba. Ku tallafa wa jikinku akai-akai. Ku bi diddigin ci gabanku. Ku nemi shawarar likita idan ya dace. Ku haɗa kai da wasu mata da ke fuskantar irin waɗannan ƙalubale.

Kun tuna Chioma daga farkon wannan rubutu? Wata shida bayan rashin zuwan al'adarta ya sa ta duba salon rayuwarta, zagayen al'adarta ya daidaita. Ba ta bar aikinta ba ko ta kawar da damuwa daga rayuwarta ba. Ta sa iyakoki masu ƙarfi a aiki, ta fifita barci, ta riƙa cin abinci akai-akai, kuma ta koma amfani da audugar mata mai wankewa da ta kawar da fargabar kayan al'ada ta kowane wata. Jikinta ya amsa. Naku ma zai iya.

Ko kuna fuskantar rashin tsarin al'ada yanzu ko kawai kuna son kare lafiyar al'adarku a gaba, kuna da ikon shafar lafiyarku. Ku fara daga inda kuke, ku yi amfani da abin da kuke da shi, ku yi abin da za ku iya. Zagayen al'adarku, lafiyarku, da kanku na gaba za su amfana daga kulawar da kuka zuba a yau. Don ƙarin cikakken bayani game da tallafa wa lafiyar al'adarku a dukan matakan rayuwa, ku duba cikakken jagoranmu ku gano yadda fahimtar jikinku ke ba ku ƙarfin bunƙasa.