Sanin Kwanakin Ɗaukar Ciki ga Matan Afirka: Cikakken Jagora don Fahimtar Zagayen Al'adarku

Sanin kwanakin ɗaukar ciki (wanda ake kira tsarin iyali na halitta ko bibiyar zagayen al'ada) shi ne lura da alamomin da jikinku ke nunawa a duk tsawon zagayen al'adarku don gane lokacin da za ku iya ɗaukar ciki. Ba kamar hasashe ko manhajojin waya da ba za su iya sanin tsarinku na musamman ba, wannan hanya tana koya muku karanta alamomi kai tsaye daga jikinku.

Muhimman Abubuwa:

• Mata suna iya ɗaukar ciki ne kawai na kusan kwanaki 6-7 a kowane zagaye (kwanaki 5 kafin fitar ƙwai, da ranar fitar ƙwai kanta).
  
  
• Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana aiki ta hanyar bibiyar ruwan mahaifa, zafin jiki na asali (basal body temperature), da tsawon zagaye don gane waɗannan kwanakin.
  
  
• Wannan hanya tana da tasiri kashi 95-99% idan aka yi amfani da ita daidai kuma akai-akai, kamar yawancin hanyoyin hana ɗaukar ciki na zamani.
  
  
• Mata sama da miliyan 200 a duniya suna amfani da hanyoyin sanin kwanakin ɗaukar ciki, ciki har da adadi mai ƙaruwa a Najeriya da Afirka.
  
  
• Koyon waɗannan hanyoyi ba ya buƙatar kuɗi sai na ma'aunin zafi (thermometer) (₦2,000-₦5,000), kuma ba ya buƙatar ci gaba da kashe kuɗi ko zuwa asibiti.
  
  
• Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana taimaka muku fahimtar matsalolin lafiya kamar PCOS ko zagaye mara daidaito ta hanyar bayyana tsari a tsawon lokaci.
  
  
• Matan Najeriya sukan ga cewa wannan hanya ta fi dacewa da al'adu da addini fiye da magungunan hana ɗaukar ciki na hormone.

Fahimtar haihuwarku tana canza yadda kuke mu'amala da jikinku. Ko kuna zaune a Legas mai cunkoso ko a ƙauyen Kaduna, waɗannan alamomi suna aiki iri ɗaya kuma suna ba ku bayanin da babu wanda zai iya ƙwace muku.

Yetunde ta zauna a gefen gadonta a Surulere, Legas, riƙe da kalandar da take yi wa alama tsawon wata uku. Mahaifiyarta ba ta taɓa koya mata alamomin haihuwa ba. A makarantar sakandare, darasin biology ya wuce batun haihuwa cikin gaggawa a mako ɗaya mai cike da kunya. Yanzu tana da shekara 28, tana ƙoƙarin ɗaukar ciki da mijinta, sai ta gane cewa kusan ba ta san komai ba game da lokacin da jikinta ke iya ɗaukar ciki. Ƙawarta Omotola ta ambaci wani abu da ake kira “sanin kwanakin ɗaukar ciki” amma Yetunde ta ji kunyar yin tambayoyi dalla-dalla. Kamar matan Najeriya da yawa, ta shafe shekaru tana ƙoƙarin kada ta ɗauki ciki ba tare da ta taɓa koyon yadda ciki ke faruwa ba ko yadda za ta gane alamomin haihuwa na jikinta.

Ba ku kaɗai ba ne idan wannan ya yi kama da labarinku. A faɗin Najeriya da Afirka, miliyoyin mata suna tafiyar da rayuwar haihuwarsu da ƙarancin bayani game da zagayen al'adarsu. Ko kuna son ɗaukar ciki, ku guje masa ta hanyar halitta, ko kawai ku fahimci jikinku sosai, sanin kwanakin ɗaukar ciki yana ba da ilimi mai amfani da mata suka samu tun zuriyoyi da yawa. Wannan jagora zai nuna muku daidai yadda za ku yi amfani da shi a yanayin Najeriya.

Zagayen al'adarku ba batun lokacin al'ada kaɗai ba ne. Cikakkiyar mu'amalar hormone ce da ke faruwa a jikinku kowane wata, tana kawo sauye-sauye da za ku iya koyon ganewa. Yawancin matan Najeriya an koya musu cewa zagaye kwanaki 28 ne, amma zagaye mai lafiya yana tsakanin kwanaki 21 zuwa 35, kuma bambance-bambance da yawa daidai ne gaba ɗaya.

Zagayen al'adarku ya kasu zuwa matakai huɗu daban-daban, kowanne da tsarin hormone dabam. Rana ta 1 ita ce ranar farko ta al'adarku (jini cikakke, ba ɗigo-ɗigo ba). Matakin al'ada yana ɗaukar kwanaki 3-7 yayin da bangon mahaifa ke zubewa. A wannan lokaci, hormone na haihuwa suna ƙasa kuma ba za ku iya ɗaukar ciki ba.

Matakin follicular yana farawa a rana ta 1 kuma yana ci gaba har zuwa fitar ƙwai. Jikinku yana fara samar da follicle-stimulating hormone, wanda ke umartar ƙwayayen mahaifa (ovaries) su shirya ƙwai. Tsawon wannan mataki ya bambanta tsakanin mata, har ma tsakanin zagayenku. Mace a Abuja na iya samun matakin follicular na kwanaki 10 a wata ɗaya da kwanaki 14 a wata na gaba, musamman idan ta fuskanci damuwa, rashin lafiya, ko tafiya.

Fitar ƙwai (ovulation) tana faruwa ne lokacin da ƙwai da ya nuna ya fito daga ƙwayayen mahaifa, yawanci kwanaki 12-16 kafin al'adarku ta gaba ta fara. Wannan shi ne abu mafi muhimmanci a sanin kwanakin ɗaukar ciki. Za ku iya ɗaukar ciki ne kawai idan maniyyi ya haɗu da ƙwai, kuma ƙwai yana rayuwa sa'o'i 12-24 kawai bayan fitowarsa. Amma maniyyi zai iya rayuwa a cikin ruwan mahaifa na lokacin haihuwa har zuwa kwanaki 5, shi ya sa kwanakin ɗaukar cikinku suke kai kusan kwanaki 6-7 gaba ɗaya.

Matakin luteal yana biye da fitar ƙwai kuma yana ɗaukar kusan kwanaki 10-16 (wannan tsawon yana kasancewa kusan iri ɗaya ga kowace mace). A wannan mataki, jikinku yana samar da progesterone don shirin yiwuwar ɗaukar ciki. Idan ba a ɗauki ciki ba, matakan hormone suna faɗuwa kuma al'ada tana farawa, zagayen ya sake farawa.

Matan Najeriya da yawa an gaya musu cewa za su iya ɗaukar ciki “a kowane lokaci” ko kuma “a rana ta 14” kawai. Duka biyun tatsuniya ne. Bincike ya nuna cewa kashi 95% na ciki suna faruwa ne daga saduwa a cikin kwanaki 6 da ke ƙarewa a ranar fitar ƙwai. A wajen waɗannan kwanaki, ɗaukar ciki kusan ba zai yiwu ba a ƙididdiga.

Kwanakin ɗaukar ciki suna samuwa ne saboda ruwan mahaifa. Yayin da fitar ƙwai ke kusantowa, bakin mahaifarku (cervix) yana samar da ruwa da ke ciyar da maniyyi kuma yana ɗaukarsa. Wannan ruwa yana canzawa daga mai ɗanko ko mai kauri kamar kirim (ƙarancin damar ɗaukar ciki) zuwa mai haske, mai santsi, mai miƙewa kamar farin ƙwai ɗanye (babbar damar ɗaukar ciki). A yanayin zafin Najeriya, kuna iya lura da wannan ruwa cikin sauƙi. Bayan fitar ƙwai, progesterone yana sa ruwan mahaifa ya bushe da sauri, yana kawo jin “bushewa”.

Zafin jikinku na asali (BBT) shi ma yana canzawa tare da fitar ƙwai. Kafin fitar ƙwai, BBT ɗinku yawanci yana tsakanin 36.2°C zuwa 36.5°C. Bayan fitar ƙwai, progesterone yana ɗaga zafinku da 0.2°C zuwa 0.5°C, inda yake tsayawa har zuwa al'adarku. Wannan sauyin zafi yana tabbatar da cewa ƙwai ya fito. A yanayin danshi na Legas ko Port Harcourt, kuna buƙatar auna zafinku da sassafe kafin ku tashi daga gado, kuna amfani da ma'aunin zafi iri ɗaya kowace rana.

Matan Najeriya da Afirka suna da tsarin haihuwa irin na mata a duk duniya, amma wasu abubuwa suna shafar zagayenmu ta wata hanya ta musamman. Zafi da danshi ba sa canza lokacin fitar ƙwai, amma suna iya sa lura da ruwan mahaifa ya fi sauƙi. Damuwa daga matsalolin tattalin arziki, ɗaukewar wutar NEPA da ke shafar barci, ko matsin iyali na iya jinkirta fitar ƙwai, ya tsawaita wannan zagayen.

Shayarwa tana shafar haihuwa sosai. Hanyar LAM (lactational amenorrhea method, wato hana ɗaukar ciki ta hanyar shayarwa) tana ba da kariya ta halitta daga ɗaukar ciki idan jaririnku bai kai wata 6 ba, kuna shayar da shi nono kawai, kuma ba ku sake ganin al'ada ba tukuna. Iyaye mata da yawa a Najeriya suna shayarwa na dogon lokaci, kuma sanin kwanakin ɗaukar ciki yana taimaka muku gane lokacin da haihuwa ta dawo, wanda ya bambanta sosai tsakanin mata.

Cututtukan da aka saba gani a Najeriya, kamar zazzaɓin cizon sauro ko typhoid, na iya ɓata zagaye na ɗan lokaci ta hanyar jinkirta fitar ƙwai. Wannan ba yana nufin hanyar ta gaza ba ne – yana nufin kun gane jikinku bai nuna alamomin haihuwa ba tukuna kuma kuna daidaitawa yadda ya kamata. Wannan a zahiri hanyar ce ke aiki don sanar da ku.

Koyon sanin kwanakin ɗaukar ciki yana nufin zaɓar hanyar lura ɗaya ko fiye da bibiya akai-akai. Ba ku buƙatar manhajoji ko kayan aiki masu tsada – sai dai jajircewa wajen lura kowace rana. Bari mu duba manyan hanyoyi uku da yadda suke aiki a yanayin Najeriya.

Wannan hanya ta dogara ne gaba ɗaya kan lura da ruwan mahaifa a duk tsawon zagayenku. Kowace rana, kuna duba yadda kuke ji a bakin farjinku kuma kuna lura da duk wani ruwa a kan kamfanku ko lokacin da kuke gogewa bayan amfani da banɗaki. Kuna neman sauye-sauye a kauri, launi, da yadda ake ji.

Ku fara dubawa bayan al'adarku ta ƙare. Da farko, kuna iya jin “bushewa” babu ruwan da ake gani. Yayin da fitar ƙwai ke kusantowa, ruwa yakan bayyana – da farko mai dusashewa ko fari mai ɗanko, sannan mai kauri kamar kirim, a ƙarshe mai haske da santsi. Wannan ruwa mai nuna babbar damar ɗaukar ciki yana da santsi kamar mai, yana miƙewa tsakanin yatsunku, kuma yana kama da farin ƙwai ɗanye. Ranar ƙarshe ta wannan ruwa mai santsi da miƙewa ana kiranta “peak day” (ranar ƙoli) kuma yawanci tana faruwa a cikin kwana ɗaya da fitar ƙwai.

Bayan ranar ƙoli, ruwan yana bushewa da sauri cikin kwanaki 1-3 saboda progesterone. Za ku koma jin bushewa har al'adarku ta fara. Don guje wa ɗaukar ciki, ku kauce wa saduwa ko ku yi amfani da kariya (kamar kwaroron roba) daga ranar farko da kuka lura da kowane ruwan mahaifa har zuwa cikakkun kwanaki 4 bayan ranar ƙoli. Don ɗaukar ciki, ku yi saduwa a kwanakin ruwa mai santsi da miƙewa.

Wannan hanya tana aiki da kyau a Najeriya domin ba ta buƙatar kayan aiki kuma kuna iya dubawa duk lokacin da kuka shiga banɗaki. Ko kuna gida a Kano, a wurin aiki a Abuja, ko kuna tafiya, jikinku yana ba da bayanin. Matan Najeriya da yawa suna son cewa wannan hanya ba ta buƙatar tattauna sayayya da abokan zamansu ko zuwa asibiti.

Bibiyar BBT tana nufin auna zafinku kowace safiya kafin ku tashi daga gado, ku yi magana, ku sha ruwa, ko ku yi wani abu. Kuna neman sauyin zafin da ke tabbatar da cewa ƙwai ya fito. Ku yi amfani da ma'aunin zafi na basal (ana samunsa a kantunan magani a manyan biranen Najeriya kan ₦2,000-₦5,000) wanda ke nuna lambobi biyu bayan digo don daidaito.

Ku auna zafinku kusan a lokaci ɗaya kowace safiya. Ku rubuta shi a kan jadawali ko littafin rubutu mai sauƙi. A matakin follicular, zafi yana zama a ƙasa. Bayan fitar ƙwai, za ku ga zafi ya hau kuma ya ci gaba da kasancewa a sama. Sauyin na iya zama a hankali cikin kwanaki 2-3 ko kwatsam. Da zarar kun gano zafi uku a jere da ya fi na kwanaki shida da suka gabata da aƙalla 0.2°C, kun tabbatar da fitar ƙwai.

Don hana ɗaukar ciki, kwanakin ɗaukar ciki suna rufewa a yammacin rana ta uku ta zafi mai tsayi a jere. Daga wannan lokaci har al'adarku ta fara, ɗaukar ciki ba zai yiwu ba a ƙididdiga. Don ɗaukar ciki, BBT ba ya taimakawa sosai wajen zaɓar lokacin saduwa (domin yana tabbatar da fitar ƙwai bayan ta faru) amma yana da kyau sosai wajen tabbatar da cewa ƙwai yana fitowa da gano tsawon matakin luteal.

Ƙalubale a Najeriya sun haɗa da rashin tsayayyen lokacin barci, ɗaukewar wutar NEPA da ke shafar ingancin barci, ko aikin canjin lokaci (shift). Idan kuna ma'aikaciyar jinya mai aikin dare ko uwa mai jariri da ke yawan tashe ku, BBT na iya zama ƙasa da abin dogaro. Hanyar tana buƙatar aƙalla sa'o'i 3-4 na barci ba tare da katsewa ba kafin auna zafinku. Sai dai matan Najeriya da yawa suna amfani da BBT cikin nasara ta hanyar auna zafi duk lokacin da suka farka bayan barcinsu mafi tsawo, kuma suna rubuta katsewa a kan jadawalinsu.

Hanyar symptothermal tana haɗa lura da ruwan mahaifa, bibiyar BBT, kuma sau da yawa duba matsayin bakin mahaifa don samun tasiri mafi girma. Wannan hanyar haɗaka tana ba ku damar tantance juna – ba ku dogara ga alama ɗaya kaɗai ba, wanda ke ba da ƙarfin gwiwa kuma yana kama zagayen da ba a saba gani ba.

Kuna bibiyar ruwan mahaifa kowace rana kamar yadda aka bayyana a sama. Kuna kuma auna BBT ɗinku kowace safiya. Wasu mata suna ƙara duba matsayin bakin mahaifa – bakin mahaifarku yana canza matsayi da yanayi a tsawon zagayenku, yana zama ƙasa kuma yana jin ƙarfi (kamar ƙarshen hancinku) lokacin da ba za ku iya ɗaukar ciki ba, kuma yana hawa sama yana jin laushi (kamar leɓunanku) lokacin da za ku iya ɗaukar ciki. Wannan yana buƙatar saka yatsu masu tsabta a cikin farjinku don jin bakin mahaifarku, abin da wasu matan Najeriya ke jin daɗin yi wasu kuma ba sa so. Ba dole ba ne.

Da hanyar symptothermal, kuna ɗaukar kanku a matsayin mai iya ɗaukar ciki daga alamar farko ta kowane ruwan mahaifa KO daga rana ta 6 ta zagayenku (duk wanda ya fara zuwa) har zuwa yammacin rana ta uku ta zafi mai tsayi a jere DA kwanaki 4 bayan ranar ƙolin ruwan mahaifa. Wannan tsarin tantancewa sau biyu yana sa hanyar ta yi tasiri sosai idan aka yi amfani da ita daidai.

Hanyar symptothermal tana buƙatar kulawa kowace rana fiye da hanyoyin alama ɗaya, amma tana ba da tasiri kashi 99% idan an yi amfani da ita daidai ba tare da kuskure ba. Matan Najeriya da yawa da ke amfani da wannan hanya don hana ɗaukar ciki suna ganin ƙarfin gwiwar ya cancanci 'yan mintoci kowace rana. Malama a Kaduna na iya duba ruwan mahaifa lokacin amfani da banɗaki a makaranta, ta auna zafinta kafin sallarta ta 5:30 na safe, kuma ta rubuta komai kafin karin kumallo – ya zama al'adar safiya mai sauƙi.

Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana ba da amfani na musamman da ya dace sosai da yanayi, ɗabi'u, da bukatun lafiyar matan Najeriya da Afirka. Fahimtar waɗannan fa'idodi tana taimaka muku yanke shawara ko wannan hanya ta dace da rayuwarku.

Ba za a iya faɗin girman amfanin tattalin arzikin sanin kwanakin ɗaukar ciki a yanayin Najeriya ba. Magungunan hana ɗaukar ciki na hormone suna kai ₦1,500-₦5,000 a wata na ƙwayoyi, ₦3,000-₦8,000 duk bayan wata uku na allura, ko ₦15,000-₦40,000 na abubuwan da ake sakawa kamar IUD ko implant. A tsawon shekarun haihuwa, waɗannan kuɗaɗe suna taruwa zuwa ɗaruruwan dubban Naira.

Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana buƙatar sayen ma'aunin zafi na basal sau ɗaya kawai (₦2,000-₦5,000) da takarda don rubutu – ko ba komai idan kuna amfani da hanyar ruwan mahaifa kaɗai. Bayan koyon hanyar, wanda yawanci yake ɗaukar zagaye 1-3 na lura, kuna da ilimin da zai yi muku hidima tsawon shekaru da dama. Matan Najeriya da yawa suna halartar azuzuwan kyauta ta coci-coci, ƙungiyoyi masu zaman kansu, ko cibiyoyin lafiya don koyon hanyoyin lura daidai.

Ga ma'auratan da ke shirin haihuwa, sanin kwanakin ɗaukar ciki yawanci yana rage lokacin samun ciki ta hanyar taimaka muku gane ainihin kwanakin ɗaukar cikinku maimakon hasashe. Wannan na iya ajiye kuɗin da za a kashe kan kayan gwajin fitar ƙwai (₦2,000-₦5,000 kowanne) ko maganin rashin haihuwa. Mace mai amfani da sanin kwanakin ɗaukar ciki da ta samu ciki a wata 3 maimakon wata 12 na gwadawa ba tare da tsari ba tana ajiye wata tara na damuwa marar amfani da yiwuwar ganin likita.

Hanyar kuma tana kawar da ci gaba da kashe kuɗi a duk shekarun haihuwarku. Ko kuna da shekara 18 ko 45, ko kuna guje wa ciki, kuna neman sa, ko kuna sa ido kan lafiya, lurar iri ɗaya ce. Uwa a Enugu da ke koya wa 'yarta sanin kwanakin ɗaukar ciki tana ba ta kayan aikin da ba ya buƙatar kuɗin kulawa kuma yana da amfani tsawon shekaru 30+.

Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana sa ku saba sosai da tsarin jikinku na yau da kullum, wanda ke nufin za ku gane da sauri idan wani abu bai yi daidai ba. Matan da ke rubuta zagayensu suna lura da alamomin farko na cututtuka kamar polycystic ovary syndrome (PCOS), matsalolin thyroid, ko rashin daidaiton hormone da ke bayyana a matsayin fitar ƙwai mara tsari, gajerun matakan luteal, ko rashin sauyin zafi.

Ba kamar magungunan hana ɗaukar ciki na hormone da ke ɓoye rashin daidaiton zagaye ba, sanin kwanakin ɗaukar ciki yana bayyana su. Idan kuna da PCOS, wanda ke shafar kashi 8-13% na mata masu shekarun haihuwa a duniya (adadi makamancin haka a al'ummomin Afirka), jadawalinku yana nuna hakan ta tsarin fitar ƙwai mara tsari. Gano da wuri yana nufin magani da wuri da ingantacciyar lafiya a dogon lokaci. Mace a Jos da ta lura cewa ƙwai bai fito ba tsawon wata uku za ta iya neman kulawar likita nan take maimakon gano matsalolin haihuwa shekaru bayan haka lokacin da take ƙoƙarin ɗaukar ciki.

Hanyar ba ta da wata illa domin ba ku saka hormone ko wani abu a jiki. Matan Najeriya da yawa sun ce suna samun ƙiba, sauyin yanayin zuciya, ko raguwar sha'awar jima'i a kan magungunan hana ɗaukar ciki na hormone. Wasu suna da yanayin lafiya (kamar tarihin daskarewar jini ko wasu nau'ikan ciwon daji) da ke sa hanyoyin hormone ba su dace ba. Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana aiki tare da zagayenku na halitta maimakon danne shi.

Iyaye mata masu shayarwa suna amfana musamman. Hanyoyin hormone na iya rage yawan nono a wasu mata, kuma iyaye mata da yawa a Najeriya suna shayar da nono kawai na wata shida ko fiye. Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana aiki cikin sauƙi lokacin shayarwa, yana taimaka muku gane lokacin da haihuwa ta dawo ba tare da ya shafi nononku ko jaririnku ba.

Ga ma'aurata da yawa a Najeriya, sanin kwanakin ɗaukar ciki ya fi dacewa da al'adu da addini fiye da hanyoyin hana ɗaukar ciki na ƙere-ƙere. Yawancin addinai sun amince da hanyar, ciki har da Katolika, wasu ɗariƙun Furotesta, da malaman Musulunci da yawa, domin tana aiki tare da haihuwa ta halitta maimakon hana ta ta hanyar ƙere-ƙere.

Hanyar tana buƙatar tattaunawa da haɗin kai tsakanin ma'aurata, musamman lokacin amfani da ita don hana ɗaukar ciki. Matan Najeriya da yawa sun ce hakan yana inganta aurensu – ma'aurata suna tattauna haihuwa tare, suna yanke shawara tare, kuma sau da yawa suna ƙara kusanci. Namiji da ya fahimci zagayen matarsa sau da yawa yana jin yana da hannu a tsarin iyali maimakon ganin shi a matsayin “nauyinta ita kaɗai”.

Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana girmama ilimin zuriyoyi da al'adun Afirka da yawa suka daɗe da shi game da jikin mata. Wataƙila kakarku ba ta kira shi “hanyar symptothermal” ba, amma wataƙila ta san abubuwa game da zagayen wata, alamomin jiki, da lokacin haihuwa. Wannan hanya tana girmama wannan hikimar gargajiya tare da ƙara daidaito na kimiyya.

Hanyar kuma tana ba da sassauci. A kwanakin ɗaukar ciki lokacin da ake guje wa ciki, ma'aurata za su iya zaɓar kauracewa saduwa, kariya kamar kwaroron roba, ko kusanci ba tare da saduwa ba (outercourse). Wannan sassauci yana ba ku damar yanke shawarar da ta dace da matakin dangantakarku, ibadarku, da zaɓinku. Sabbin ma'aurata a Abeokuta na iya kauracewa saduwa a kwanakin ɗaukar ciki, yayin da ma'aurata masu 'ya'ya uku na iya fifita kwaroron roba a waɗannan kwanaki 6-7 kowane wata.

Kowace mace da ke tunanin sanin kwanakin ɗaukar ciki tana da tambayoyi da damuwoyi na gaskiya. Bari mu amsa waɗanda aka fi yawan yi kai tsaye kuma da gaskiya, tare da amsoshi masu amfani a yanayin Najeriya.

Wannan ita ce damuwar da aka fi yawan ji, kuma abar fahimta ce. Matan Najeriya da yawa suna samun zagaye mara daidaito saboda damuwa, yanayin lafiya kamar PCOS, shayarwa, ko kusantar daina al'ada (menopause). Ga gaskiya: sanin kwanakin ɗaukar ciki a zahiri ya fi hanyoyin kalanda aiki daidai domin yana bin abin da jikinku ke yi a kowane zagaye maimakon hasashe bisa matsakaici.

Hanyoyin kalanda (kamar ɗauka cewa ƙwai yana fitowa a rana ta 14 ko amfani da manhajojin da ke hasashe bisa zagayen da suka gabata) suna gazawa idan zagaye ba ya daidaita domin a zahiri hasashe ne kawai. Hanyoyin sanin kwanakin ɗaukar ciki na gaskiya – ruwan mahaifa da BBT – suna lura da abin da ke faruwa a lokacin. Idan damuwa ta jinkirta fitar ƙwanku zuwa rana ta 22 maimakon rana ta 14, za ku lura ruwan mahaifa ya bayyana a makare kuma za ku iya ɗaukar mataki daidai.

Duk da haka, zagaye mara daidaito sosai yana buƙatar ƙididdigar kwanakin ɗaukar ciki mai taka-tsantsan da lura mai zurfi. Idan zagayenku ya bambanta sosai (wani lokaci kwanaki 28, wani lokaci kwanaki 50), kuna iya samun dogayen lokuta da ake ɗauka a matsayin “mai yiwuwa a ɗauki ciki” har sai kun tabbatar a fili cewa ƙwai ya fito. Mace mai PCOS a Ibadan na iya lura da kwanaki 15-20 na yiwuwar ɗaukar ciki a wasu zagaye maimakon kwanaki 6-7, wanda ke buƙatar ƙarin kwanakin kauracewa saduwa ko amfani da kariya idan tana hana ɗaukar ciki.

Don ɗaukar ciki idan zagaye ba ya daidaita, sanin kwanakin ɗaukar ciki a zahiri ya dace sosai. Maimakon hasashen lokacin da ƙwai zai fito, kuna jira ruwan mahaifa ya bayyana (duk lokacin da hakan ya faru) kuma ku zaɓi lokacin saduwa daidai. Mata da yawa masu zagaye mara daidaito da suka sha wahalar ɗaukar ciki ta gwadawa ba tare da tsari ba suna samun nasara cikin 'yan zagaye ta amfani da sanin kwanakin ɗaukar ciki don gane ainihin fitar ƙwansu.

Tambayar tasiri ta cancanci amsa bayyananniya bisa shaida. Idan muna magana kan “rhythm method” ko “hanyar kalanda” da wataƙila mahaifiyarku ta gwada, eh, waɗannan ba su da tasiri sosai (kusan kashi 75-88% a yadda ake amfani da su a zahiri). Waɗannan hanyoyi suna hasashe bisa matsakaici kuma ba sa lura da ainihin alamomin jiki.

Hanyoyin sanin kwanakin ɗaukar ciki na zamani – musamman hanyar symptothermal da ke haɗa ruwan mahaifa da zafi – suna nuna tasiri kashi 98-99% idan an yi amfani da su daidai ba tare da kuskure ba, da kusan kashi 95% a yadda ake amfani da su a zahiri. Wani bincike na Jamus na 2007 kan mata 900 da ke amfani da hanyar symptothermal don hana ɗaukar ciki ya gano tasiri na kashi 99.6%. Waɗannan lambobi sun yi daidai ko sun fi yawancin hanyoyin hana ɗaukar ciki na hormone.

Muhimmin furuci shi ne “idan an yi amfani da ita daidai.” Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana buƙatar lura kowace rana, rubutu daidai, da bin ƙa'idoji sosai a cikin kwanakin ɗaukar ciki lokacin da ake hana ɗaukar ciki. Yana buƙatar jajircewar ma'auratan duka biyu. Idan ma'aurata suka yanke shawarar “su gwada sa'a” a kwanakin ɗaukar ciki da aka gano, wannan ba gazawar hanyar ba ce – zaɓin masu amfani ne.

A Najeriya, samun koyarwa mai inganci yana shafar tasiri sosai. Koyo daga ƙwararren malami (ana samunsa a wasu asibitoci, ƙungiyoyin addini, ko ƙungiyoyi masu zaman kansu) yana inganta sakamako fiye da ƙoƙarin koyo daga manhaja kaɗai. Ma'aurata a Warri da suka halarci zaman koyarwa uku kuma suka koyi rubutu daidai za su samu sakamako mafi kyau sosai fiye da wanda ke ƙoƙarin haɗa bayani daga majiyoyin intanet marasa daidaito.

Don ɗaukar ciki, ana auna tasiri ta wata hanya dabam – yadda sauri kuke samun ciki. Bincike ya nuna ma'auratan da ke amfani da sanin kwanakin ɗaukar ciki don neman ciki yawanci suna samun ciki cikin zagaye 3-6, idan aka kwatanta da zagaye 12+ idan lokaci ba shi da tsari, wanda ke sa ta zama mai tasiri sosai ga wannan manufa.

Matan Najeriya sukan yi mamaki ko zafi, danshi, ko matsalolin ababen more rayuwa suna shafar sanin kwanakin ɗaukar ciki. Waɗannan damuwoyi ne na zahiri da suka cancanci amsoshi na gaskiya bisa abin da aka gani a rayuwa.

Zafi da danshi a zahiri ba sa canza alamomin haihuwarku, ko da yake suna iya shafar yadda ake lura. Ana iya ganin ruwan mahaifa ko yaya zafin waje yake. Sai dai gumi na iya nufin kuna buƙatar duba ruwan kai tsaye a bakin farjinku maimakon dogara ga lura a kamfai. Matan Najeriya da yawa suna ganin hanyar “duba ciki” ta fi abin dogaro a lokacin zafi ko ta yaya.

Katsewar barci saboda ɗaukewar wutar NEPA, zafin da ke hana barci mai daɗi, ko ƙarar janareto na iya shafar BBT. Idan daren ya yi muku katsewa sosai, ku rubuta hakan a kan jadawalinku. Zafi guda da ya bambanta ba ya ɓata jadawalinku – kuna neman tsari gaba ɗaya. Yawancin mata suna ganin har yanzu suna iya gane sauyin zafi ko da akwai katsewar barci lokaci-lokaci. Auna zafinku a lokaci ɗaya kowace rana ya fi muhimmanci fiye da cikakken yanayin barci.

Ƙarancin ruwa ba kasafai yake shafar lura ba, amma idan kuna yankin da ke da ƙarancin ruwa, ku kiyaye tsafta ta hanyar wanke hannu kafin duba bakin mahaifa ta ciki. Wasu mata suna ajiye ƙaramar kwalbar ruwa musamman don wanke hannu kafin duba matsayin bakin mahaifa.

Zama a gidajen gandu masu zuriyoyi da dama na iya shafar sirrin rubutu ko tattaunawa da abokin zamanku. Matan Najeriya da yawa suna ajiye jadawalinsu a ɓoye a ɗakin kwanansu ko suna amfani da alamomi masu sauƙi da su kaɗai suka gane. Lurar kanta tana ɗaukar 'yan mintoci kawai a banɗaki ko ɗakin kwana – ba ta bambanta da lokacin gyaran jiki ba.

Tafiya, ko a cikin Najeriya don aiki ko don ziyartar iyali, ba ta hana sanin kwanakin ɗaukar ciki. Jikinku yana tafiya tare da ku. Sauyin agogo tsakanin yankunan lokaci na iya shafar BBT na ɗan lokaci (ku auna zafi bayan barcinku mafi tsawo), amma ruwan mahaifa yana nan daidai. 'Yar kasuwa da ke tafiya tsakanin Legas da Abuja kowane mako za ta iya ci gaba da lura cikin sauƙi kamar wadda ke zaune wuri ɗaya.

A faɗin Najeriya, mata suna fuskantar ƙalubale na musamman a lafiyar haihuwa – ƙarancin samun kiwon lafiya mai inganci a ƙauyuka, shingen kuɗi, ƙyamar al'umma game da magana kan al'ada da haihuwa, da giɓi a ilimin lafiya. Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana magance da yawa daga cikin waɗannan ƙalubale ta hanya ta musamman.

A ƙauyuka daga Sokoto zuwa Cross River, inda cibiyoyin lafiya za su iya kasancewa nesa da sa'o'i kuma ba koyaushe suke da magungunan hana ɗaukar ciki ba, sanin kwanakin ɗaukar ciki ba ya buƙatar samar da kaya. Mace tana koyon hanyar sau ɗaya kuma tana yin ta da kanta, ba tare da buƙatar zuwa asibiti kowane wata ba ko fatan kantin magani yana da kaya. Wannan 'yanci yana da matuƙar muhimmanci idan asibiti mafi kusa yana da nisan kilomita 30 ko ma'aikatan lafiya suna canzawa ba tare da tsari ba.

Giɓi a ilimin lafiya yana barin matan Najeriya da yawa da ƙarancin fahimtar jikinsu. Wani bincike na 2019 ya gano cewa ƙasa da kashi 40% na 'yan matan Najeriya masu tasowa ne za su iya bayyana daidai lokacin da ciki zai yiwu a zagayensu. Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana cike wannan giɓi, yana ba da cikakken ilimi game da halittar haihuwa. Macen da ta koyi sanin kwanakin ɗaukar ciki ba kawai ta fahimci yadda ake bibiyar zagayenta ba, har ma yadda fitar ƙwai ke aiki, abin da hormone ke yi, da yadda jikinta ke aiki. Wannan ilimi yana inganta fahimtar lafiya har abada.

Hanyar kuma tana magance gaskiyar cewa matan Najeriya da yawa ba su da iko kan shawarwarin hana ɗaukar ciki. Sanin kwanakin ɗaukar ciki yana buƙatar shigar abokin zama namiji, wanda zai iya zama amfani ko ƙalubale gwargwadon yanayin dangantaka. A dangantaka mai lafiya, raba nauyin sanin kwanakin ɗaukar ciki sau da yawa yana ƙara girmamawar maza ga jikin matansu da shigarsu cikin tsarin iyali. Sai dai a dangantakar da mata ba su da iko, duk wata hanya da ke buƙatar haɗin kan abokin zama tana da ƙalubale. Wannan gaskiya ce da ya kamata a yarda da ita.

Matsin tattalin arziki yana nufin iyalan Najeriya da yawa ba za su iya ci gaba da biyan kuɗin hana ɗaukar ciki ba. Da hauhawar farashi da ke shafar farashin magunguna, hanyar da ba ta buƙatar kuɗi bayan koyo na farko tana ƙara jan hankali. Jarin ma'aunin zafi na ₦2,000-₦5,000 ya kai kusan kuɗin ƙwayoyin hana ɗaukar ciki na wata ɗaya amma yana ɗaukar shekaru. Ga iyalin da ke tsara kasafi a hankali don biyan kuɗin makaranta da jure ƙarin farashin abinci, wannan bambanci yana da muhimmanci sosai.

A Sana Pads, mun gane cewa talaucin al'ada da ilimin haihuwa ɓangarori ne masu alaƙa na lafiyar haihuwar mata. Fahimtar zagayenku tana taimaka muku hasashen al'adarku, kula da sauye-sauyen jini a tsawon zagayenku, da tsara bukatun audugarku daidai. Mata da yawa suna lura cewa jininsu ya fi yawa a kwanaki 1-2, wanda ke buƙatar Maxi Pads ɗinmu masu layuka 5 na shanyewa, yayin da kwanakin ƙarshe na al'ada ke aiki da kyau da Premium Pads masu layuka 3 na shanyewa.

Tun 2018, Sana Pads ta tallafa wa matan Najeriya sama da 10,000 kai tsaye kuma ta raba audugar mata mai wankewa fiye da 30,000 a al'ummomi. Muna ƙerawa a gida a Najeriya, muna fahimtar ƙalubalen da kuke fuskanta – yanayinmu mai zafi da danshi, ƙarancin ababen more rayuwa, da buƙatar kayan da ke daɗewa ba tare da yawan sauyawa ba. Audugarmu tana bushewa da sauri fiye da na waje da aka tsara don ƙasashe masu sanyi, tana amfani da kayan da ke jure yanayin wanki na Najeriya, kuma tana da araha da kusan kashi 85-90% a tsawon rayuwarta idan aka kwatanta da ci gaba da sayen na jefarwa.

Bayan sayar da audugar mata, mun jajirce kan cikakken ilimin lafiyar al'ada da ya haɗa da fahimtar zagaye, sanin jiki, da ƙarfafawa. Idan kun fahimci haihuwarku, za ku iya yanke shawara ta sani game da tsarin iyali, gane matsalolin lafiya da wuri, kuma ku amince da hikimar jikinku. Wannan ya yi daidai gaba ɗaya da manufarmu ta kawo ƙarshen talaucin al'ada – domin talauci ba batun iya sayen kaya kaɗai ba ne, batun samun ilimi, mutunci, da iko kan rayuwar haihuwarku ne.

Ƙungiyarmu ta fahimci cewa bibiyar zagayenku tana zama mafi sauƙi idan ba ku damu da kuɗin audugar mata a lokacin al'adarku ba. Sana pad ɗaya tana maye gurbin kusan audugar jefarwa 150-200 a tsawon rayuwarta ta shekara 2-3. Wannan ajiyar ₦15,000-₦30,000 ce da za ta iya zuwa ga bukatun iyalinku, ciki har da kiwon lafiya, ilimi, ko kawai rage matsin kuɗi da ke shafar zagayenku.

Muna ba da shawarwari ga ƙungiyoyin da ke aiwatar da shirye-shiryen sanin kwanakin ɗaukar ciki waɗanda ke buƙatar kayan al'ada amintattu masu araha. Makarantun da ke koya wa 'yan mata lafiyar haihuwa, ƙungiyoyi masu zaman kansu da ke gudanar da shirye-shiryen ƙarfafa mata, da cibiyoyin lafiya da ke ba da ilimin tsarin iyali sun haɗa gwiwa da Sana Pads don oda mai yawa. Koya wa 'yan mata game da zagayensu yana da ƙarin tasiri idan aka haɗa shi da mafitar al'ada mai ɗorewa.

Ko kuna son hana ɗaukar ciki ta hanyar halitta, samun ciki cikin sauƙi, ko kawai fahimtar jikinku sosai, fara sanin kwanakin ɗaukar ciki yana bin matakai bayyanannu masu yiwuwa. Ba sai kun zama cikakku tun rana ta farko ba – kuna koyon fasaha ne da ke inganta da yin ta.

Ku fara da lura mai sauƙi a zagayenku na gaba. Ba sai kun sayi wani abu nan take ba ko kun yanke manyan shawarwari. Ku fara da lura da ruwan mahaifa kowace rana – ku duba lokacin da kuka shiga banɗaki, ku lura da abin da kuka gani a takardar banɗaki ko kamfai, kuma ku lura da yadda kuke ji a cikin yini. Ku rubuta bayanai masu sauƙi: “bushe,” “mai ɗanko,” “mai kauri,” “mai santsi,” “mai miƙewa.” Wannan shi ne farkonku.

Idan kuna son ƙara bibiyar zafi, ku sayi ma'aunin zafi na basal daga kantin magani a Legas, Abuja, Kano, ko ku yi oda ta intanet idan kuna ƙaramin gari. Ma'aunin zafi na dijital da ke nuna lambobi biyu bayan digo suna aiki da kyau. Ku fara auna zafinku kowace safiya kafin ku tashi daga gado, kusan a lokaci ɗaya. Ku rubuta shi a takarda – littafin rubutu mai sauƙi mai kwanan wata da zafi yana aiki daidai. Ba ku ƙoƙarin yanke shawara tukuna, kawai kuna lura da tsari.

A waɗannan zagaye uku na farko, ku yi amfani da hanyarku ta yanzu ta hana ɗaukar ciki (ko kwaroron roba ne, kauracewa saduwa, ko magungunan hormone da kuke kammalawa). Kuna cikin lokacin koyo, kuna gina ƙarfin gwiwa wajen gane alamominku. A ƙarshen zagaye uku, wataƙila za ku ga tsari a fili – lokacin da ruwan mahaifa ke bayyana, yadda sauyin zafinku yake, tsawon matakin luteal ɗinku.

Ku nemi koyarwa idan zai yiwu. Wasu cocin Katolika suna ba da azuzuwan Natural Family Planning (tsarin iyali na halitta), a buɗe ga kowa ba tare da la'akari da addini ba. Wasu asibitoci a manyan birane suna da ƙwararrun malamai. Akwai bayanai a intanet, amma koyo ido da ido daga wanda zai iya duba jadawalinku ya amsa tambayoyi game da jikinku na musamman yana inganta daidaito sosai. Jarin zaman koyarwa 2-3 yana biya ta fuskar ƙarfin gwiwa da yin daidai.

Don kula da al'ada a waɗannan zagayen koyo, ku duba Starter Kit ɗinmu (Premium Pads 3 masu layuka 3 na shanyewa da jakar ajiya) a matsayin farawa mai araha da audugar mata mai wankewa. Premium Pads suna aiki da kyau a kwanakin jini na yau da kullum, waɗanda yawancin mata ke samu a mafi yawan lokacin al'adarsu. Ku lura ko kuna buƙatar Maxi Pads ɗinmu masu layuka 5 na shanyewa a kwanakin jininku mafi yawa, ko No Wahala Pads masu layi 1 na shanyewa sun isa a kwanakin jini kaɗan – wannan yana taimaka muku fahimtar tsarin jininku tare da tsarin haihuwarku.

Cibiyoyin lafiya, makarantu, ƙungiyoyi masu zaman kansu, da ƙungiyoyin addini a faɗin Najeriya wurare ne masu kyau don ilimin sanin kwanakin ɗaukar ciki. Aiwatar da shiri yana buƙatar ƙwararrun malamai, kayan koyarwa da suka dace da al'adu, da tallafin bibiya ga mahalarta.

Ku fara da horar da ma'aikata a hanyoyin sanin kwanakin ɗaukar ciki ta shirye-shiryen da aka tabbatar. Couple to Couple League, Billings Ovulation Method Association, da sauran ƙungiyoyi suna ba da horon malamai (wasu a intanet, wasu suna buƙatar tafiya). Samun aƙalla ƙwararrun malamai biyu a cikin ma'aikata yana ba ku damar gudanar da azuzuwan rukuni da shawarwarin bibiya na mutum ɗaya.

Ku samar da kayan koyarwa masu mutunta al'adu da Turanci da harsunan gida inda ya dace. Sanin kwanakin ɗaukar ciki ya ƙunshi tattauna jiki, jima'i, da haihuwa a fili amma cikin girmamawa. Ya kamata kayan su amsa damuwoyin da aka saba da su a Najeriya: karɓuwa a addini, shigar abokin zama, gudanar da lura a wuraren zama na tarayya, da daidaitawa da ƙalubalen ababen more rayuwa na gida. Hotuna da ke nuna sauye-sauyen ruwan mahaifa da jadawalin zafi suna taimaka wa matan da suka fi koyo ta hotuna fiye da rubutu.

Ku gudanar da shirye-shirye a wurare daban na maza da mata da farko (rukunin mata don koyon lura, zaman ma'aurata don amfani da sanin kwanakin ɗaukar ciki tare), kuna mutunta al'adun magana kan haihuwa. Matan Najeriya da yawa sun fi jin daɗin yin tambayoyi dalla-dalla ba tare da maza a wurin ba, yayin da ma'aurata ke buƙatar zama tare don koyon dabarun haɗin kai.

Ku ba mahalarta kayan aiki na asali: ma'aunin zafi na basal (sayen ma'aunin zafi 20-50 a jumla yana rage farashi zuwa ₦1,500-₦2,500 kowanne), kayan rubuta jadawali, kuma wataƙila kayan al'ada masu wankewa. Makarantun da ke koya wa 'yan mata masu tasowa game da zagayen al'ada za su iya haɗa ba da kofin al'ada (menstrual cup) ko audugar mata da ilimin haihuwa, suna magance bukatun ilimi da na kula da al'ada a aikace a lokaci guda.

Ga ƙungiyoyin da ke aiki da matan da za su iya amfani da sanin kwanakin ɗaukar ciki don hana ɗaukar ciki, ku ba da bibiya na dogon lokaci. Taron rukuni kowane wata a watanni 3-6 na farko yana ba mata damar yin tambayoyi yayin da suka taso, raba abubuwan da suka gani, da gina ƙarfin gwiwa. Rukunin WhatsApp ga mahalarta (idan yawancinsu suna da waya) yana ba da damar tambayoyi cikin sauri: “Shin wannan ya yi kama da ruwan lokacin haihuwa?” tare da hoto, ko “Zafina ya bambanta yau bayan barci mara daɗi – shin in ɗauki kaina a matsayin mai iya ɗaukar ciki?”

Makarantu, ƙungiyoyi masu zaman kansu da sauran ƙungiyoyi za su iya yin oda na kowane adadi a farashi ɗaya tabbatacce na kowane fakiti. Makarantar da ke koya wa 'yan mata 100 game da zagayen al'ada da sanin kwanakin ɗaukar ciki na iya yin odar Starter Kits 100 (kowanne da Premium Pads 3) a rangwamen farashin cibiyoyi. Wannan hanyar haɗaka – ilimi game da yadda jiki ke aiki tare da kayan aiki na kula da al'ada – tana canza dangantakar 'yan mata da zagayensu daga kunya da ruɗani zuwa ilimi da ƙarfin gwiwa. Ku tuntuɓe mu don tattauna damar haɗin gwiwa da ke haɗa ilimin sanin kwanakin ɗaukar ciki da mafita mai ɗorewa ga talaucin al'ada.

Fahimtar sanin kwanakin ɗaukar ciki tana buɗe damammaki ko kuna 'yar shekara 16 a sakandare kuna koyon jikinku a karon farko, 25 sabuwar amarya kuna tsara iyalinku, 35 kuna da 'ya'ya kuma kun yanke shawarar daina haihuwa, ko 45 kuna kusantar daina al'ada kuna son bibiyar sauye-sauye. Ilimin yana aiki iri ɗaya a duk waɗannan matakan rayuwa domin halittar jiki ba ta canzawa.

Kwanakin ɗaukar cikinku suna kasancewa kusan kwanaki 6-7 a kowane zagaye, kuma ana iya gane su ta ruwan mahaifa da zafin jiki na asali. Lura da waɗannan alamomi ba ya buƙatar kuɗi kuma yana ba da bayanin da za ku iya amfani da shi don hana ɗaukar ciki ta hanyar halitta, samun ciki cikin sauƙi, ko sa ido kan lafiyarku. Bincike ya nuna tasiri na kashi 95-99% idan an yi amfani da shi daidai, daidai da hanyoyin hana ɗaukar ciki na zamani ba tare da illoli, ci gaba da kashe kuɗi, ko dogaro da samar da kaya ba. Mata sama da miliyan 200 a duniya suna amincewa da lurarsu, ciki har da adadi mai ƙaruwa a Najeriya da Afirka da ke ganin hanyar ta dace da al'adu, yanayin tattalin arziki, da bukatun lafiya.

Ku fara a sauƙaƙe – ku lura da jikinku tsawon zagaye uku yayin da kuke koyon hanyar da ta dace. Ku nemi koyarwa daga ƙwararrun malamai inda akwai. Ku yi aiki da daidaito da gaskiya. Ko kun zaɓi hanyar ruwan mahaifa kaɗai, bibiyar BBT, ko hanyar symptothermal ta haɗaka, kuna samun sanin jiki da zai yi muku hidima tsawon shekaru da dama.

A Sana Pads, muna tallafa wa cikakkiyar lafiyar haihuwar matan Najeriya, daga fahimtar haihuwa zuwa kula da al'ada cikin mutunci. Kowace audugarmu mai wankewa tana ɗaukar shekara 2-3, tana rage kuɗin al'ada da kashi 85-90% idan aka kwatanta da sayen na jefarwa kowane wata, kuma tana rage sharar muhalli. Ilimi game da zagayenku tare da kayan al'ada masu ɗorewa yana nufin 'yanci – daga talaucin al'ada, daga ruɗani game da jikinku, da daga dogaro da tsarin da ba koyaushe yake yi wa matan Afirka hidima da kyau ba. Ku koyi ƙari game da tallafa wa shirye-shiryen lafiyar mata da mafitar al'ada masu ɗorewa ta cibiyar bayanin lafiyar mata a Afirka.