Ihe Na-akpata Ogbenye Nsọ Nwaanyị na Naịjirịa: Ịkọwa Mgbochi Ndị Na-egbochi Ahụike Nsọ Nwaanyị

Ogbenye nsọ nwaanyị pụtara ịnweghị ohere inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị, agụmakwụkwọ, ngwa ịdị ọcha, ma ọ bụ ijikwa mkpofu achọrọ iji lekọta nsọ nwaanyị n'ụzọ dị mma ma n'ùgwù. Na Naịjirịa, nsogbu a na-emetụta ihe dị ka nde 37 ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-ahụ nsọ ndị na-enweghị ike ịzụta ma ọ bụ inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị bụ isi.

Ihe Ị Kwesịrị Ịmara:

• Pad a na-atụfu a na-ere na-adị ₦150-₦400 nke ọ bụla, na-eme ngụkọta ₦900-₦2,400 kwa ọnwa mgbe ụgwọ ọnwa kacha nta bụ naanị ₦30,000.
• Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 60% nke ụmụ agbọghọ Naịjirịa na-efu ụbọchị ụlọ akwụkwọ ruo ise kwa ọnwa n'ihi enweghị ngwaahịa nsọ nwaanyị na ngwa ntọala kwesịrị ekwesị.
• Naanị 32% nke ụlọ akwụkwọ gọọmentị na Naịjirịa nwere ụlọ mposi na-arụ ọrụ, a kewara n'etiti nwoke na nwaanyị, nwere mmiri maka ịdị ọcha nsọ nwaanyị.
• Ogbenye nsọ nwaanyị na-eme ka ụmụ agbọghọ jiri ihe na-adịghị ọcha dị ka akwụkwọ akụkọ, akwụkwọ osisi, na akwa ochie, na-etinye ha n'ihe ize ndụ nke ọrịa na-efe efe dị njọ.
• Ịgbachi nkịtị nke ọdịnala banyere nsọ nwaanyị na-egbochi ndị nne, ndị nkuzi, na ndị isi obodo ikwu okwu n'ihu ọha banyere mkpa ahụike nsọ nwaanyị.
• Enweghị nkwụsi ike akụ na ụba na mmụba ọnụahịa emeela ka ngwaahịa a na-atụfu e si mba ọzọ butere ghara ịdị ọnụ ala maka ezinụlọ Naịjirịa nkịtị.
• Nhọrọ ndị na-adịgide adịgide dị ka pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-adị ọnụ ala 70-85% n'ime otu afọ ma e jiri ya tụnyere ịzụta ngwaahịa a na-atụfu kwa ọnwa.

Ka anyị chọpụta kpọmkwem ihe na-emepụta nsogbu a na ihe mere o ji nọgide n'obodo ukwu Lagos, ime obodo Kano, na ebe niile n'etiti.

Hauwa, nwa akwụkwọ sekọndrị dị afọ 15 na Kaduna, na-akwụsị ịga klaasị ụbọchị ise kwa ọnwa. Nne ya na-ere akwụkwọ nri n'ahịa obodo, na-enweta naanị ego ga-enye ezinụlọ ha nke mmadụ isii nri. Mgbe Hauwa nwere nsọ ya nke mbụ afọ abụọ gara aga, nwanne ya nwaanyị nke ka ya okenye gosiri ya otú e si agbaa akwa ochie ma jiri pin chekwaa ya. Ma akwa ahụ na-agagharị n'oge klaasị, n'afọ gara aga, ọbara mere uwe ụlọ akwụkwọ ya ntụpọ n'oge klaasị mgbakọ na mwepụ. Ụmụ nwoke chiri ọchị. Ụmụ agbọghọ na-agba ntị ntị. Site n'oge ahụ, Hauwa na-anọ n'ụlọ n'oge nsọ ya, na-efu ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụbọchị ụlọ akwụkwọ 60 kwa afọ. Akụkọ ya abụghị naanị ya. N'ofe Naịjirịa, ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-eche nhọrọ na-agaghị ekwe omume ihu n'etiti ịzụta nri ma ọ bụ ilekọta nsọ ha n'ùgwù. Nke a bụ ogbenye nsọ nwaanyị, ịghọta ihe mere ọ ji dị bụ nzọụkwụ mbụ iji kwụsị ya.

Ogbenye nsọ nwaanyị enweghị otu ihe na-akpata ya. Ọ bụ nsogbu dị mgbagwoju anya nke mgbọrọgwụ ya dị n'akụ na ụba, ntọala, ọdịnala, na oghere ndị dị n'amụma gọọmentị. Mgbe anyị na-aghọta ihe ndị a jikọtara ọnụ, anyị nwere ike ilebara ha anya n'usoro kama itinye azịza nwa oge na-adịghị adịgide adịgide.

Nwaanyị Naịjirịa nkezi chọrọ pad a na-atụfu 8-12 n'usoro nsọ ọ bụla, na-adị ₦1,200-₦4,800 kwa ọnwa. Maka ezinụlọ na-ebi na ego erughị ₦50,000 kwa ọnwa, nke a bụ 2-10% nke ego ezinụlọ. Nke ahụ bụ akụkụ dị ukwuu mgbe ọ na-asọ mpi na ụgwọ ụlọ ebe obibi, ụgwọ ụlọ akwụkwọ, njem, na nri.

Tụlee nne nwere ụmụ nwaanyị atọ na Port Harcourt. Ọ bụrụ na ha atọ niile na-ahụ nsọ, ọ chọrọ ₦3,600-₦14,400 kwa ọnwa naanị maka ngwaahịa nsọ nwaanyị. Nke ahụ karịrị ihe ọtụtụ ezinụlọ na-etinye n'anụ maka ọnwa niile. N'ihu eziokwu a, nsọ nwaanyị na-aghọ mmefu ego dị ịdị elu nke a naghị ebu ụzọ lebara anya. Ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-eji ihe ọ bụla ha nwere ike ịchọta, ugboro ugboro n'ọnụ ahụike na ùgwù ha.

Ọnọdụ ahụ ka njọ n'ihi ọnụahịa naira daa na mmụba ọnụahịa. Ngwaahịa ndị bụ ₦100 afọ ise gara aga ugbu a bụ ₦300 ma ọ bụ karịa. Ụgwọ ọnwa agaghị n'otu ọsọ. Ọnụahịa pad a na-atụfu e si mba ọzọ butere na-agbanwe na ọnụego ego mba ọzọ, na-eme ka ịhazi mmefu ego fọrọ nke nta ka ọ gaghị ekwe omume maka ezinụlọ ndị ọ gwụrụla ike. Mgbe nrụgide akụ na ụba na-abawanye, ngwaahịa nsọ nwaanyị bụ otu n'ime mmefu ego mbụ a na-egbutu.

Ọbụna mgbe ụmụ nwaanyị nwere ike ịzụta ngwaahịa, iji ha n'ụzọ dị mma chọrọ ntọala bụ isi nke ọtụtụ nde ndị Naịjirịa na-enweghị. Mmiri, ụlọ mposi, na ịdị ọcha (WASH) ezughị oke n'ofe obodo, karịsịa n'ime obodo na n'obodo ukwu ndị a na-enyeghị nlebara anya zuru oke.

Nnyocha na-egosi na naanị 47% nke ndị Naịjirịa nwere ohere inweta ebe ịsa aka bụ isi nwere ncha na mmiri. N'ụlọ akwụkwọ, ọnọdụ ka njọ. Nyocha UNICEF nke 2023 chọpụtara na 68% nke ụlọ akwụkwọ gọọmentị n'ugwu Naịjirịa enweghị ụlọ mposi na-arụ ọrụ, na n'etiti ndị nwere ụlọ mposi, naanị ọkara nwere mmiri. Ụmụ agbọghọ enweghị ike ịgbanwe ihe nsọ nwaanyị na-enweghị nzuzo, mmiri na-asọ, na ncha. Ha enweghị ike ịsa akwa a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ ma ọ bụ ịtụfu ngwaahịa n'ụzọ dị mma. N'oge nsọ ha, ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-akwụsị ịga ụlọ akwụkwọ n'ihi na ngwa ndị ahụ adịghị iji lekọta nsọ n'ùgwù.

N'obodo ukwu dị ka Lagos na Abuja, ntọala dị mma karịa ma ọ ka na-ezughị oke. Ọtụtụ ebe ọha, ahịa, na ebe njem enweghị ụlọ mposi nwaanyị kpamkpam. Mmiri na-adịghị eguzosi ike, nke a na-ahụkarị ọbụna n'obodo ukwu, pụtara na ụmụ nwaanyị enweghị ike ịhicha onwe ha ma ọ bụ ịsa ihe a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ n'ụzọ a pụrụ ịtụkwasị obi. Ntọala achọrọ maka ịdị ọcha nsọ nwaanyị bụ isi adịghị adị maka ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ Naịjirịa.

Ikekwe ihe kachasị gbasaa na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị bụ ịgbachi nkịtị nke ọdịnala gbara nsọ nwaanyị gburugburu. N'ọtụtụ obodo Naịjirịa, a na-ele nsọ nwaanyị anya dị ka ihe ihere, adịghị ọcha, ma ọ bụ isiokwu nzuzo nke ukwuu ikwu n'ihu ọha. Ndị nne na-agwa ụmụ ha nwaanyị ntụziaka n'ụda dị nwayọọ. Ụlọ akwụkwọ na-ezere ihe ọmụmụ ahụike ọmụmụ. Ndị isi okpukpe na ndị isi obodo na-ezere isiokwu a kpam kpam.

Ịgbachi nkịtị a nwere nsonaazụ na-emebi emebi. Ụmụ agbọghọ na-eru mgbe nsọ mbụ ha na-akwadebeghị, mgbe ụfọdụ na-eche na ha na-anwụ ma ọ bụ na-arịa ọrịa dị njọ mgbe ha hụrụ ọbara nke mbụ. Na-enweghị agụmakwụkwọ kwesịrị ekwesị, ha aghọtaghị na nsọ nwaanyị bụ usoro ndụ nkịtị nke chọrọ omume ịdị ọcha pụrụ iche. Ha na-amụta izobe nsọ ha kama ilekọta ya n'ụzọ ziri ezi.

N'obodo ndị na-edebe ọdịnala n'ofe ugwu Naịjirịa, ikwu banyere nsọ nwaanyị na ndị ezinụlọ nwoke ma ọ bụ ndị nkuzi bụ ihe a na-ewere dị ka ihe na-adịghị mma. Nke a pụtara na ndị nna, ụmụnne nna, na ndị njikwa ụlọ akwụkwọ nwoke na-anọgide na-amaghị ihe ịma aka ụmụ agbọghọ na-eche ihu. Na-enweghị nghọta na nkwado ha, a naghị ekenye akụ maka ahụike nsọ nwaanyị. A naghị emepụta amụma. A naghị ewu ngwa ntọala. Usoro ịgbachi nkịtị na-eme ka nsogbu a nọgide, ọgbọ ka ọgbọ, na-eme ka ogbenye nsọ nwaanyị ghara ịhụ ndị nwere ike ịgbanwe usoro.

Ịghọta isi ihe na-akpata ya na-enyere anyị aka ịhụ otú ha si ejikọta mepụta ọnọdụ na-agaghị ekwe omume maka ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ Naịjirịa. Nsogbu ndị na-enweghị ọdịdị na-aghọ mgbochi doro anya na-emetụta ndụ n'ezie kwa ụbọchị.

Mgbe Blessing nke Enugu nwere nsọ ya, ọ na-eche nhọrọ ihu. Ọ nwere ike ịga ụlọ akwụkwọ ma were ihe ize ndụ ihere ma ọ bụrụ na ọbara agafe n'akwa ochie ọ na-eji, ma ọ bụ ọ nwere ike ịnọ n'ụlọ ma nọrọ n'azụ n'agụmakwụkwọ ya. N'ọtụtụ ọnwa, ọ na-anọ n'ụlọ. Ịfụ ụbọchị ise kwa ọnwa pụtara ịfụ ụbọchị 60 kwa afọ – nke ahụ bụ ọnwa atọ zuru ezu nke agụmakwụkwọ efuru kwa afọ.

Ndị nkuzi na-aga n'ihu n'ihe ọmụmụ na-enweghị ya. Ọ na-alaghachi n'ọgbaghara, n'azụ ndị otu ya, na-enweghị ike ịnweta tupu nsọ ọzọ abịa. Akara ya na-ada. Ọ na-efu obi ike. N'ikpeazụ, ọtụtụ ụmụ agbọghọ n'ọnọdụ ya na-akwụsị ụlọ akwụkwọ kpam kpam. Nnyocha si na African Population and Health Research Center na-egosi na ogbenye nsọ nwaanyị na-enye aka ruo 20% nke ọnụọgụ ịkwụsị ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'etiti ụmụ agbọghọ Naịjirịa. Ụmụ agbọghọ nwere ike ịghọ dọkịta, ndị injinia, ndị nkuzi, na ndị ndu anaghị enweta ohere ahụ n'ihi na ha enweghị ike ịlekọta nsọ ha n'ụlọ akwụkwọ.

Mmetụta agụmakwụkwọ gafere nwa agbọghọ otu onye. Mgbe ụmụ agbọghọ kwụsịrị, obodo na-efu onyinye ha. Mmepe akụ na ụba na-ada ngwa ngwa. Ogbenye ọgbọ ka ọgbọ na-aga n'ihu. Mba niile na-akwụ ụgwọ maka ịghara ilebara ihe dị mfe dị ka ohere inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị anya.

Ebe ha enweghị ike ịzụta ngwaahịa a na-ere, ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-eme ihe ọ bụla dị ha. N'ime obodo Borno, ụmụ agbọghọ na-eji akwụkwọ osisi kpọnkụrụ akpọnkụ ma ọ bụ akpụkpọ ọka. Na ebe ịta ahụhụ nke Lagos, ha na-agbaa akwụkwọ akụkọ ma ọ bụ kaadibọọdụ. N'ahịa Kano, ndị ahịa na-eji akwa a dọwara n'uwe ochie. Ihe ndị a abụghị ndị e mere maka ịmị nsọ, ha na-ebukwa ihe ize ndụ ahụike dị njọ.

Ihe ndị na-adịghị ọcha na-eweta bacteria n'ime ụzọ ọmụmụ nwaanyị, na-akpata ọrịa na-efe efe site n'ihe na-adịghị mma ruo nke na-egbu ndụ. Ọrịa ụzọ ọmụmụ nwere ike iduga n'ọrịa ọzịza n'ime ọkpụkpụ ukwu (pelvic inflammatory disease), nke na-akpata mgbu na-adịgide adịgide na enweghị ike ịmụ nwa. Toxic shock syndrome (ọrịa dị ize ndụ dị njọ), ọ bụ ezie na ọ naghị adịkarị, nwere ike ime mgbe a hapụrụ ihe ndị ahụ ogologo oge na-enweghị ịgbanwe. Ụmụ nwaanyị na-ata ahụhụ n'ịgbachi nkịtị, ugboro ugboro enweghị ike ịnweta ma ọ bụ ịkwụ ụgwọ ọgwụgwọ mgbe ọrịa na-efe efe pụtara.

Mmetụta ahụike na-emepụta mgbaghara ọjọọ. Ọrịa na-efe efe na-akpata mgbu na ahụ erughị ala, na-eme ka ọ sie ike ịrụ ọrụ ma ọ bụ ịga ụlọ akwụkwọ. Ọgwụgwọ na-efu ego ezinụlọ na-enweghị. Ọrịa na-efe efe na-adịgide nwere ike ịkpata nsogbu ahụike ọmụmụ na-adịte aka nke na-emetụta ike ụmụ nwaanyị inwe ime dị mma n'oge ọzọ n'ndụ. Ihe malitere dị ka nsogbu akụ na ụba na-aghọ nsogbu ahụike ọha na eze dị njọ na-emetụta ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị Naịjirịa n'ime afọ ọmụmụ ha.

Ogbenye nsọ nwaanyị anaghị emetụta naanị ahụike anụ ahụ na agụmakwụkwọ. Ọ na-emetụta nke ukwuu ahụike uche, nkwanye ùgwù onwe, na isonye n'ọha. Ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-ebi na ogbenye nsọ nwaanyị na-akọwa nchegbu na-adịgide n'oge nsọ. Ha na-echegbu onwe ha banyere ịgbapụ, banyere isi, banyere ndị ọzọ ịchọpụta na ha na-ahụ nsọ. Nchegbu a na-emetụta nlebara anya, ọrụ, na ọdịmma mmetụta uche.

Ịnọ naanị bụ ihe a na-ahụkarị. Ụmụ agbọghọ na-ezere egwuregwu, ọgbakọ, ofufe okpukpe, na emume ezinụlọ n'oge nsọ ha. Ụmụ nwaanyị na-arụ ọrụ na-efu ụbọchị n'ahịa, n'ubi, ma ọ bụ n'ọfịs, na-efu ego ha chọrọ nke ukwuu. Ụfọdụ ụmụ nwaanyị na-akọwa na ha na-enwe mmetụta “ịbụ ihe na-erughị mmadụ” n'oge nsọ, dị ka a ga-asị na ahụ ha aghaala ha site n'ime mkpa ha enweghị ike imeju.

Ihere na-adịkarị nke ukwuu maka ụmụ agbọghọ na-eto eto na-eme ihe n'ọkwa ọha na ịmepụta njirimara ha. Enweghị ike ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị na-adị ka ọdịda onwe onye, ọ bụ ezie na ọ bụ site n'nsogbu usoro na-adịghị n'aka ha. Ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-ewere ihere ahụ n'ime onwe ha, na-eche na ihe adịghị mma n'ahụ ha kama ịghọta ikpe na-ezighị ezi nke usoro na-ewere nsọ nwaanyị dị ka ihe ịdị elu kama mkpa ahụike bụ isi.

Ogbenye nsọ nwaanyị nwere ike ịdị ka nsogbu nke otu onye, ma mmetụta ya na-agbasa n'ezinụlọ, obodo, na akụ na ụba Naịjirịa niile. Ịghọta mmetụta ndị a sara mbara na-egosi ihe mere ilebara ogbenye nsọ nwaanyị anya ji kwesị ịbụ ihe mkpa mba.

Mgbe ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ enweghị ike isonye kpam kpam n'agụmakwụkwọ na ọrụ n'ihi ogbenye nsọ nwaanyị, akụ na ụba niile na-ata ahụhụ. World Bank na-eme atụmatụ na ijikwa ahụike nsọ nwaanyị n'ụzọ ezughị oke na-efu akụ na ụba nke sub-Saharan Africa ruo 1.2% nke GDP kwa afọ site na ọrụ efuru na ohere agụmakwụkwọ.

Na Naịjirịa, nke a pụtara ọtụtụ ijeri naira nke ike akụ na ụba efuru. Ụmụ agbọghọ na-ahapụ ụlọ akwụkwọ n'ihi ogbenye nsọ nwaanyị na-enweta obere n'ime ndụ ha, na-akwụ obere ụtụ isi, ma na-enye obere onyinye n'mmepe akụ na ụba. Ụmụ nwaanyị na-efu ụbọchị ọrụ n'ihi ijikwa nsọ ezughị oke na-efu ego na ohere ọganihu. Ụmụ nwaanyị ahịa na Onitsha, ndị ọrụ ugbo na Sokoto, ndị nkuzi na Calabar – n'ofe ngalaba ọ bụla, ogbenye nsọ nwaanyị na-ebelata ọrụ na ego a na-enweta.

Mmetụta akụ na ụba na-agbasa ruo ọnụ ego ahụike. Ọrịa na-efe efe nke ihe nsọ nwaanyị na-adịghị ọcha na-akpata chọrọ ọgwụgwọ. Nsogbu nwere ike iduga n'ịnọ n'ụlọ ọgwụ. Ụmụ nwaanyị na-achọ ọgwụgwọ maka nsogbu ahụike ọmụmụ na-etinye nrụgide na usoro ahụike nke ibu ya karịrị oke. Mgbochi site n'ohere inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị dị mma, dị ọnụ ala ga-adị ọnụ ala karịa ịgwọ nsonaazụ ogbenye nsọ nwaanyị.

Ogbenye nsọ nwaanyị bụ ma ihe na-akpata ma nsonaazụ enweghị nha anya n'etiti nwoke na nwaanyị. Ọ dị n'ihi na a naghị ebu ụzọ lebara mkpa ahụike ụmụ nwaanyị anya n'amụma, mmefu ego, na mkparịta ụka ọha. Ọ na-adịgide n'ihi na olu ụmụ nwaanyị adịghị n'ọtụtụ n'ebe a na-ekpebi ịkenye akụ.

N'otu oge ahụ, ogbenye nsọ nwaanyị na-eme ka enweghị nha anya sie ike site n'ịmachi ohere ụmụ nwaanyị. Ụmụ agbọghọ na-efu ụlọ akwụkwọ na-adaba n'azụ ụmụ nwoke n'agụmakwụkwọ. Ụmụ nwaanyị enweghị ike ịrụ ọrụ n'oge nsọ na-enweta obere karịa ndị ọrụ nwoke ibe ha. Eziokwu ndụ nke nsọ nwaanyị na-aghọ ọghọm n'ọha na akụ na ụba naanị n'ihi na ọha mmadụ adịghị enye nkwado zuru ezu.

Ịkwụsị usoro a chọrọ ịghọta ogbenye nsọ nwaanyị dị ka okwu nha anya n'etiti nwoke na nwaanyị, ọ bụghị naanị nchegbu ahụike. Mgbe ụmụ agbọghọ nwere otu ohere agụmakwụkwọ na-enweghị mgbochi metụtara nsọ, ha na-eto nka na ihe ọmụma nke na-agbagha ọrụ ọdịnala nwoke na nwaanyị. Mgbe ụmụ nwaanyị nwere ike ịrụ ọrụ mgbe niile n'agbanyeghị usoro nsọ ha, ha na-enweta nnwere onwe ego na ike ime mkpebi n'ime ezinụlọ na obodo. Ịlebara ogbenye nsọ nwaanyị anya na-eme ka nha anya n'etiti nwoke na nwaanyị gaa n'ihu n'akụkụ ọ bụla nke ọha Naịjirịa.

Ihe ndị ụmụ nwaanyị na-eji mgbe ha na-enweghị ike ịzụta ngwaahịa a na-ere na-emepụta nsogbu gburugburu ebe obibi na ịdị ọcha. A na-atụfu akwa e jiri, akwụkwọ osisi, na ihe a na-eme n'oge ahụ n'ụzọ na-ezighị ezi n'ihi enweghị ngwa na ihere gbara nsọ nwaanyị gburugburu. Nke a na-emepụta ihe ize ndụ ịdị ọcha, karịsịa n'obodo na-enweghị usoro ijikwa mkpofu kwesịrị ekwesị.

Ọbụna ngwaahịa a na-atụfu nke a na-ere, mgbe a na-eji ha, na-enye aka n'nsogbu gburugburu ebe obibi. Otu nwaanyị na-eji pad a na-atụfu ihe dị ka 11,000 n'ime ndụ ya, na-emepụta mkpofu plastik dị ukwuu nke na-agwụ n'ebe a na-awụnye ihe mkpofu, ọwa mmiri, na okporo ụzọ n'ofe obodo ukwu Naịjirịa. N'otu mba na-esiri ike ijikwa mkpofu, ibu gburugburu ebe obibi nke ngwaahịa nsọ nwaanyị a na-atụfu na-agbakwunye na mmetọ na ihe ize ndụ ahụike.

Azịza ndị na-adịgide adịgide nke na-ele ogbenye nsọ nwaanyị anya na-ele nchegbu gburugburu ebe obibi ndị a anya kwa. Ngwaahịa nsọ nwaanyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-ebelata mkpofu ebe ha na-enye ohere dị ọnụ ala. Ma azịza ndị a chọrọ ntọala – karịsịa ohere inweta mmiri – nke ọtụtụ obodo Naịjirịa na-enweghị. Nsogbu ogbenye nsọ nwaanyị na ihe ịma aka ịdịgide adịgide gburugburu ebe obibi jikọtara, na-achọ azịza jikọtara nke na-ele ha abụọ anya n'otu oge.

Ịghọta ihe na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị pụtakwara ilebara echiche na-ezighị ezi ndị na-egbochi azịza dị irè anya. Akụkọ ụgha ndị a na-agbasa nke ukwuu, ọbụna n'etiti ndị nwere ezi obi na-anwa inye aka.

Echiche na-ezighị ezi a na-atụkwasị ọrụ n'ụmụ nwaanyị otu otu kama ịnakwere nsogbu usoro. Eziokwu bụ na ọtụtụ ezinụlọ Naịjirịa na-achụ aja pụrụ iche ma na-ahazi ego ha nke ọma. Mgbe ị na-ahọrọ n'etiti nri na ụgwọ ụlọ akwụkwọ, n'etiti ọgwụ na njem, itinye ngwaahịa nsọ nwaanyị n'ọgụgụ na-agaghị ekwe omume anaghị arụ ọrụ.

Ịtụ aro ịhazi ego ka mma na-eleghara mgbakọ na mwepụ anya. Nwaanyị na-enweta ₦25,000 kwa ọnwa nke na-akwụ ₦2,000 maka ngwaahịa nsọ nwaanyị na-ekenye 8% nke ego ya iji lekọta ọrụ ahụ. Nke ahụ bụ ibu na-adịghị adịgide adịgide, n'agbanyeghị otú ọ si ahazi ego ya nke ọma. Nsogbu ahụ abụghị njikwa ego nke onye ọ bụla – ọ bụ na a na-ahụ ọnụahịa ngwaahịa nsọ nwaanyị karịa ihe ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị Naịjirịa nwere ike ịkwụ.

Ọzọkwa, echiche na-ezighị ezi a na-eleghara enweghị nghọta ọtụtụ ezinụlọ Naịjirịa na-eche ihu anya. Ego na-adịghị agbanwe, mmefu ego a na-atụghị anya, na enweghị nkwụsi ike akụ na ụba pụtara na ọbụna atụmatụ ego a na-eme nke ọma na-agbasa. Mgbe nsogbu abịara, a na-ele ngwaahịa nsọ nwaanyị anya dị ka mmefu ego a pụrụ ibute n'azụ. Ụmụ nwaanyị enweghị ike “ịhazi ego” ha pụọ n'ụgwọ ọnwa dị ala na usoro akụ na ụba na-adịghị atụle mkpa ahụike ụmụ nwaanyị.

Ọtụtụ mmemme nwere ezi obi na-ekesa pad a na-atụfu n'efu nye ụmụ agbọghọ na ụmụ nwaanyị Naịjirịa. Ọ bụ ezie na mmemme ndị a na-enye ahụ efe nwa oge, ha anaghị ele isi ihe na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị anya. Mgbe ikesa n'efu kwụsịrị, ụmụ nwaanyị na-alaghachi n'otu ọnọdụ na-agaghị ekwe omume.

Mmemme pad a na-atụfu n'efu na-emepụtakwa ịdabere kama azịza na-adịgide adịgide. Ha chọrọ ego na-aga n'ihu, usoro nnyefe na-adịghị agbanwe agbanwe, na netwọk nkesa na-aga n'ihu. N'otu mba ebe ntọala na nnyefe siri ike, mmemme ndị a na-eru naanị ọnụọgụ nta ụmụ nwaanyị, ọkachasị n'obodo ukwu, ma na-arụ ọrụ n'ụzọ na-adịghị eguzosi ike.

Ọzọkwa, ikesa pad a na-atụfu anaghị ele ịgbachi nkịtị nke ọdịnala gbara nsọ nwaanyị gburugburu ma ọ bụ oghere ntọala na-eme ka ịlekọta nsọ sie ike. Nwa agbọghọ na-enweta pad n'efu ma na-aga ụlọ akwụkwọ na-enweghị mmiri ma ọ bụ ụlọ mposi ka na-enweghị ike ịlekọta nsọ ya n'ùgwù. Azịza zuru ezu ga-elebara ohere inweta ngwaahịa anya yana agụmakwụkwọ, ntọala, amụma, na mgbanwe ọdịnala.

Ogbenye nsọ nwaanyị na-agbapụta n'obodo ukwu na ime obodo, ọkwa agụmakwụkwọ, na klaasị ọha. Ọ bụ ezie na ogbenye bụ ihe bụ isi, ọbụna ezinụlọ Naịjirịa n'etiti klaasị na-esiri ike ịkwụ ụgwọ ngwaahịa nsọ nwaanyị na-aga n'ihu, karịsịa mgbe ha na-akwado ọtụtụ ndị ezinụlọ na-ahụ nsọ.

Na Lagos na Abuja, ụmụ nwaanyị na-arụ ọrụ na-eche ogbenye nsọ nwaanyị ihu mgbe ọnwụ ọrụ, ọnọdụ ahụike mberede, ma ọ bụ nkụda akụ na ụba mebiri ego ezinụlọ. Ụmụ akwụkwọ mahadum na-ejikọ ụgwọ ụlọ akwụkwọ, ebe obibi, na mmefu ndụ, ugboro ugboro na-egbutu mmefu ego ngwaahịa nsọ nwaanyị iji kpọkọta ya. Ndị nkuzi, ndị nọọsụ, na ndị ọrụ ọfịs – ụmụ nwaanyị nwere agụmakwụkwọ, nwere ọrụ – mgbe ụfọdụ na-ahọrọ n'etiti njem gaa ọrụ ma ọ bụ ịzụta pad.

Echiche na-ezighị ezi na ogbenye nsọ nwaanyị na-emetụta naanị otu ndị ụfọdụ na-egbochi azịza zuru ezu. Mgbe anyị chere na ọ bụ naanị ụmụ nwaanyị ime obodo, ndị ogbenye, ma ọ bụ ndị na-amụtaghị akwụkwọ na-eche nsogbu a ihu, anyị na-emepụta mmemme na-adịghị eru onye ọ bụla chọrọ ya. Anyị na-ata ahụhụ ịghọta ogbenye nsọ nwaanyị dị ka okwu usoro chọrọ azịza usoro nke na-erite uru ụmụ nwaanyị Naịjirịa niile n'agbanyeghị ọnọdụ ha.

E hiwere Sana Pads pụrụ iche iji lebara isi ihe na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị na Naịjirịa anya. Dị ka onye na-emepụta ngwaahịa Naịjirịa, anyị na-aghọta nrụgide akụ na ụba, ọnọdụ ọdịnala, na ihe ịma aka ntọala na-emepụta nsogbu a. Ụzọ anyị karịrị inye ngwaahịa – anyị na-arụ ọrụ iji gbanwee usoro ndị na-eme ka ogbenye nsọ nwaanyị kwe omume.

E mere pad anyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ maka ọnọdụ Naịjirịa. Ihu igwe ọkụ na ikuku mmiri chọrọ ihe ndị na-akpọnkụ ngwa ngwa ọbụna na-enweghị anyanwụ kpọmkwem ma ọ bụ ọkụ eletrik na-adịgide maka igwe fan. Ohere inweta mmiri nta pụtara na pad anyị ga-adị mfe ịsa na obere mmiri. Mmasị ọdịnala maka ngwaahịa na-adịghị ele anya emetụtala nhọrọ ụdị anyị. Ndị a abụghị azịza e butere ma gbanwee maka Naịjirịa – ha bụ azịza Naịjirịa e mepụtara site na mmalite n'uche mkpa ụmụ nwaanyị Naịjirịa.

Mmetụta akụ na ụba nke pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-ele ozugbo mgbochi ọnụahịa na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị. Ọ bụ ezie na nwaanyị nwere ike ịkwụ ₦1,500-₦3,000 kwa ọnwa maka ngwaahịa a na-atụfu, pad anyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-adịru afọ 2-3. Nke ahụ bụ ịchekwa 70-85% n'ime ndụ ngwaahịa, na-eme ka ijikwa nsọ nwaanyị dị ọnụ ala maka ezinụlọ nwere obere ego. Ụmụ nwaanyị na-agbanwe gaa na pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-ewepụ ego a chekwara gaa n'ụgwọ ụlọ akwụkwọ, nri, ọgwụ, na mkpa ndị ọzọ bụ isi.

N'ihe ndị ọzọ karịa ngwaahịa, anyị kwenyesiri ike n'agụmakwụkwọ na ntinye aka obodo. Anyị na-arụ ọrụ na ụlọ akwụkwọ, NGO, na òtù obodo iji nye agụmakwụkwọ ahụike nsọ nwaanyị yana ngwaahịa. Anyị na-azụ ndị nkuzi na ndị ọrụ ahụike ikwu okwu n'ihu ọha banyere nsọ nwaanyị, na-agbaji ịgbachi nkịtị nke ọdịnala nke na-eme ka ogbenye nsọ nwaanyị nọgide. Anyị na-ejikọ aka na òtù na-arụ ọrụ iji melite ntọala WASH n'ụlọ akwụkwọ na obodo. Ruo ugbu a, anyị akwadola ụmụ nwaanyị karịrị 10,000 ozugbo ma kesaa pad karịrị 30,000 site n'mmekọ n'ofe Naịjirịa.

Ịghọta ihe na-akpata ogbenye nsọ nwaanyị na-egosi ọtụtụ ụzọ isi malite azịza. Ma ị bụ nwaanyị otu onye na-achọ nhọrọ ndị na-adịgide adịgide ma ọ bụ òtù na-arụ ọrụ iji lebara nsogbu a anya n'ọtụtụ, ụzọ bara uru dị.

Ọ bụrụ na ike gwụla gị ịhọrọ n'etiti ngwaahịa nsọ nwaanyị na mkpa ndị ọzọ bụ isi, pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-enye azịza na-adịgide adịgide nke na-agbaji usoro mmefu ego kwa ọnwa. Starter Kit anyị gụnyere Premium Pads atọ (nwere otu ọkwa nke anaghị agbapụ na ọkwa atọ na-amị mmiri maka ọbara nkịtị) yana obere akpa nchekwa, na-enye gị ihe niile ị chọrọ iji malite.

Maka ụbọchị ọbara dị nta, No Wahala Pads anyị (otu ọkwa nke anaghị agbapụ na otu ọkwa na-amị mmiri) na-arụ ọrụ nke ọma n'ọmalite na njedebe usoro nsọ gị. Maka ọbara dị ukwuu, Maxi Pads anyị (otu ọkwa nke anaghị agbapụ na ọkwa ise na-amị mmiri) na-enye obi ike na nchebe. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ahụ na ịtụgharị pad 6-8 n'oge usoro nsọ ha na-enye ha nchebe zuru oke, nwere ndị ọzọ ịjiri mgbe ndị ọzọ na-akpọnkụ mgbe ịsa.

Mgbanwe gaa na pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ chọrọ ntụgharị, karịsịa ma ọ bụrụ na ị jirila ndị a na-atụfu ndụ gị niile. Nye onwe gị usoro nsọ abụọ ma ọ bụ atọ iji hazie ịsa na ilekọta pad. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ekwu na mgbe mgbanwe mbụ gasịrị, ha na-ahọrọ pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ n'ihi na ha dị mma karịa, anaghị emepụta ụda plastik na-ada, ma na-ewepụ nchekasị nke ịgwụ ma ọ bụ ịzụta ọzọ kwa ọnwa.

Ọ bụrụ na ị na-arụ ọrụ na ụmụ agbọghọ na ụmụ nwaanyị na Naịjirịa, ilebara ogbenye nsọ nwaanyị anya na-eme ka mmetụta mmemme ndị ọzọ gị ka ukwuu. Ụlọ akwụkwọ enweghị ike imeziwanye ịga ụlọ akwụkwọ na ọrụ agụmakwụkwọ ụmụ agbọghọ na-enweghị ilebara ahụike nsọ nwaanyị anya. Mmemme ahụike enweghị ike imeziwanye ọdịmma ụmụ nwaanyị na-enweghị ịhụ na nsọ dị mma. Mmemme ike akụ na ụba enweghị ike ịga nke ọma mgbe ụmụ nwaanyị na-efu ego n'oge nsọ ha.

Ijikọ aka na Sana Pads na-enye ndị uru gị azịza ndị na-adịgide adịgide kama ahụ efe nwa oge. Anyị nwere ike ịhazi ụzọ mmejuputa dabara n'ọnọdụ gị pụrụ iche, ma ị na-arụ ọrụ n'ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọgwụ, ogige ndị a chụpụrụ n'ụlọ ha, ma ọ bụ mmemme obodo.

Mmemme mgbochi ogbenye nsọ nwaanyị na-aga nke ọma na-agwakọta inye ngwaahịa na agụmakwụkwọ yana mmelite ntọala. Zụọ ndị nkuzi, ndị ọrụ ahụike, na ndị ọrụ afọ ofufo obodo inye agụmakwụkwọ ahụike nsọ nwaanyị. Kwuo okwu na gọọmentị mpaghara na ndị njikwa ụlọ akwụkwọ maka ngwa WASH ka mma. Mepụta usoro nkwado ebe ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ nwere ike ịjụ ajụjụ ma nweta enyemaka na-enweghị ihere. Mgbe ị na-ele ọtụtụ ihe na-akpata ya anya n'otu oge, ị na-emepụta mgbanwe na-adịgide adịgide kama azịza nwa oge.

Ogbenye nsọ nwaanyị na Naịjirịa si n'ọdịda jikọtara ọnụ nke akụ na ụba, ntọala, ọdịnala, na amụma nke na-ahapụ ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-enweghị ike ilekọta nsọ n'ụzọ dị mma ma n'ùgwù. Ihe na-akpata ya bụ nke usoro, ọ bụghị nke onye ọ bụla. Azịza ga-abụkwa nke usoro. Mgbe anyị aghọtara na ogbenye nsọ nwaanyị dị n'ihi mgbochi ọnụahịa nke ngwaahịa a na-atụfu e si mba ọzọ butere na-emepụta, oghere ntọala nke na-ahapụ ụlọ akwụkwọ na-enweghị mmiri na ụlọ mposi, ịgbachi nkịtị nke ọdịnala nke na-egbochi mkparịta ụka n'ihu ọha, na usoro amụma na-adịghị ebu ụzọ lebara ahụike nsọ nwaanyị anya, anyị nwere ike ịmepụta mmemme nke na-ele isi ihe na-akpata ya anya kama mgbaàmà.

Nwa agbọghọ Naịjirịa ọ bụla kwesịrị ịga ụlọ akwụkwọ kwa ụbọchị nke ọnwa. Nwaanyị ọ bụla kwesịrị ịrụ ọrụ, ife ofufe, ma sonye n'ndụ obodo na-enweghị ọgba aghara ma ọ bụ ihere n'oge nsọ. Ndị a abụghị ihe ịdị elu ma ọ bụ nrọ – ha bụ ikike mmadụ bụ isi nke ogbenye nsọ nwaanyị na-ejụ ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ Naịjirịa nde 37.

Azịza ndị na-adịgide adịgide, dị ọnụ ala dị ebe a n'ime Naịjirịa. Ma ị chọrọ ngwaahịa maka onwe gị, ụmụ gị nwaanyị, ma ọ bụ ụmụ nwaanyị n'obodo gị, Sana Pads na-enye nhọrọ ndị e mere pụrụ iche maka mkpa na ọnọdụ Naịjirịa. Gaa na webụsaịtị anyị ka ị chọpụta ụdị pad anyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ, mụtakwuo banyere ogbenye nsọ nwaanyị na Naịjirịa, ma sonye n'mmegharị iji weghachi ùgwù na ohere nye ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ Naịjirịa. Gaa n'isi ihe ọmụma anyị peeji banyere ogbenye nsọ nwaanyị na Naịjirịa ka ị chọpụta otú anyị ọnụ pụrụ isi mepụta mgbanwe na-adịgide adịgide.