Ogbenye Nsọ Nwaanyị na Ihe Ize Ndụ Ahụike Ọmụmụ na Naịjirịa

Ogbenye nsọ nwaanyị apụtaghị naanị ịghara ịga ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ịnwe ihere. Ọ na-akpata usoro ihe ize ndụ ahụike ọmụmụ nke ndị ọkachamara n’ahụike n’ofe Naịjirịa na-ahụ ugboro ugboro n’ụzọ na-atụ egwu. Ntụziaka a na-ekpughe ezi ọnọdụ ahụike dị n’azụ ogbenye nsọ nwaanyị na ihe ị kwesịrị ịmara iji chebe onwe gị na ụmụ nwaanyị dị gị nso.

Ihe Ị Kwesịrị Ịmara:

• Ogbenye nsọ nwaanyị na-eme ka 65% nke ụmụ nwaanyị Naịjirịa jiri ihe na-adịghị mma dị ka akwụkwọ akụkọ, akwa ochie ma ọ bụ akwụkwọ osisi n’oge nsọ nwaanyị.
• Iji ihe na-adịghị ọcha n’oge nsọ nwaanyị na-eme ka ihe ize ndụ nke ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ dịkwuo elu ruo 70%.
• A na-ejikọ bacterial vaginosis, ọrịa na-efe efe n’ụzọ mmamịrị na ọrịa na-efe efe n’olu akpa nwa (cervix) kpọmkwem na ọdịdị ịdị ọcha na-adịghị mma n’oge nsọ nwaanyị.
• Nsogbu ahụike ọmụmụ ogologo oge nwere ike ịgụnye pelvic inflammatory disease (ọrịa na-efe efe n’ime pelvis), enweghị ike ịmụ nwa, na ihe ize ndụ dị elu nke kansa olu akpa nwa.
• Pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ dị mma na Naịjirịa dị ọnụ ala karịa ịzụta nke a na-atụfu kwa ọnwa site na 60-75%, ebe nke a na-atụfu na-adị ₦250 n’otu n’otu n’ozuzu.
• Ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ nke ijikwa nsọ nwaanyị n’ụzọ na-adịghị mma na-eziga ọtụtụ puku ụmụ nwaanyị Naịjirịa n’ụlọ ọgwụ kwa afọ.
• Iji ngwaahịa nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị n’oge na-egbochi 90% nke ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ metụtara ịdị ọcha.

Ka anyị lee ka ogbenye nsọ nwaanyị si emebi ahụike ọmụmụ na ngwọta dị n’ofe Naịjirịa.

Halima nọdụrụ n’azụ n’ụlọ akwụkwọ JSS3 ya na Kaduna, ọ na-anọkwaghị ọtọ n’ahụ. Nsọ nwaanyị ya malitere n’ụtụtụ ahụ, ọ nweghịkwa ihe ọ bụla – ọ nweghị pad, ọ nweghị akwa, ọ nweghị ihe ọ bụla dị ọcha. Ọ jikọtara akwụkwọ mposi wee tụọ olileanya na ọ ga-adịru ya ruo oge nri ehihie. Ka oge nke abụọ ruru, ọ chọpụtara na mmiri na-agbasa. Ihere ahụ na-egbu ya, mana ụjọ ka njọ. Ọ bụ ọnwa isii ugbu a ọ na-eji ihe ọ bụla ọ chọtara: akwa ochie sitere n’ahịa, akwụkwọ akụkọ, ọbụna akwụkwọ osisi mgbe ọ gara obodo nne nne ya. N’ọnwa gara aga, ọ nwere ọrịa na-efe efe nke na-ere ya ọkụ nke ukwuu nke na ọ fọrọ ntakịrị ka ọ ghara ije ije. Nne ya chịkọtara ego zụta ọgwụ nje n’ụlọ ahịa ọgwụ, mana ọ dịghị onye kwuru ihe mere o ji agbaghachi. Akụkọ Halima abụghị naanị ya. N’ofe Naịjirịa, ọtụtụ nde ụmụ agbọghọ na ụmụ nwaanyị na-eche nhọrọ siri ike n’oge nsọ nwaanyị ha, nsonaazụ ya na-agafe ụbọchị ọ na-adịghị aga ụlọ akwụkwọ.

Mgbe ị na-enweghị ike ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị, ahụ gị na-akwụ ụgwọ n’ụzọ nwere ike ịdịru gị ogologo ndụ.

Mgbe ezinụlọ ga-ahọrọ n’etiti nri na pad, ahụike na-ata ahụhụ mgbe niile. Njikọ dị n’etiti ogbenye nsọ nwaanyị na ihe ize ndụ ahụike ọmụmụ abụghị naanị echiche – ọ bụ ezi ọnọdụ kwa ụbọchị n’ụlọ ọgwụ, n’ụlọ ọgwụ obodo na n’ịkpọtụrụ ndị na-ere ọgwụ site na Lagos ruo Maiduguri.

Ọnụ ụzọ nwaanyị gị nwere nguzozi dị nro nke nje bacteria ọma na-echebe gị n’ọrịa na-efe efe. Chee ya dị ka ubi a na-elekọta nke ọma ebe osisi ọma na-egbochi ahịhịa ọjọọ ịbawanye. Mgbe ị na-eji akwa jọrọ ajọ, akwụkwọ akụkọ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ na-adịghị ọcha n’oge nsọ nwaanyị gị, ị na-awụsa ala rụrụ arụ n’ime ubi ahụ.

Ọbara nsọ nwaanyị na-eme ebe dị ọkụ ma dị mmiri ebe nje bacteria na-amịpụta ngwa ngwa. N’ime awa ole na ole, otu mpempe akwa na-asaghị ma ọ bụ akwụkwọ akụkọ na-aghọ ebe nje ọjọọ na-amụba. Nje ndị a anaghị anọ n’elu naanị – ha na-aga. Ha na-agafe n’ọkpọ ọnụ ụzọ nwaanyị gị, ma nwee ike ịrute olu akpa nwa, akpa nwa, ọkpọ fallopian na ovaries gị. Nzọụkwụ ọ bụla n’ime na-eme ka ọrịa ahụ sikwuo ike.

Ihe ndị ahụ n’onwe ha na-eme mmebi ọzọ. Akwa siri ike na-akpụ anụ ahụ dị nro, na-eme obere ọnya nke bacteria na-eji eme ihe. Ink akwụkwọ akụkọ nwere kemịkal ndị a na-ejighị aka na ahụ gị. Akwụkwọ osisi na owu nke ahịa na-ebukarị bacteria ala, gụnyere tetanus. Ọbụna akwa yiri ka ọ dị ọcha nwere ike inwe bacteria ma ọ bụrụ na ejighị mmiri ọkụ na incheere saa ya, ma ọ bụ ma ọ bụrụ na ọ kpọrọ nkụ n’ihu igwe mmiri Naịjirịa ebe mold na bacteria na-eto.

Ahụ gị na-anwa ịlụso ndị a ọgụ, mana ọrịa na-alọghachi kwa ọnwa na-emeri nchebe ahụ gị. Ihe malitere dị ka nsogbu dị nro nwere ike ịghọ ọrịa na-efe efe dị njọ chọrọ nlekọta ọgwụ.

Ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ anaghị apụta n’ụzọ dị egwu n’otu ntabi anya. Ha na-amalite n’obere – obere mmiri na-adịghị ahụkebe, obere ịkọ, isi dị nro ị na-atụ anya na ọ ga-agabiga. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa anaghị eburu ịdọ aka ná ntị mbụ ndị a n’uche n’ihi na ikwu maka nsogbu ọnụ ụzọ nwaanyị na-eme ihere, ma ọ bụ n’ihi na ha enweghị ego ịga n’ụlọ ọgwụ.

Bacterial vaginosis bụ ọtụtụ mgbe ọrịa mbụ na-etolite. Nke a na-eme mgbe nje bacteria ọjọọ karịrị ndị ọma n’ọnụ ụzọ nwaanyị gị. Ị nwere ike ịhụ mmiri dị ntakịrị, ọbụbụ aja aja nke nwere isi dị ka azụ, karịsịa mgbe nsọ nwaanyị gị gasịrị. Ọ na-eme ihere, mana BV abụghị naanị nsogbu. Bacterial vaginosis a na-agwọghị na-eme ka ị dị mfe ịnweta ọrịa ndị a na-efe site n’mmekọahụ site n’imebi nchebe ọnụ ụzọ nwaanyị gị.

Ọrịa na-efe efe n’ụzọ mmamịrị (UTI) na-eso otu ụkpụrụ ahụ. Bacteria sitere n’ihe nsọ nwaanyị na-adịghị ọcha na-agbasa n’urethra gị, ọkpọ nke na-ebufe mmamịrị site n’akpa mmamịrị. Ị na-enwe ọkụ mgbe ị na-amamịrị, ị chọrọ ịga ugboro ugboro, ma ị nwere ike ịhụ mmamịrị na-adịghị ọcha ma ọ bụ nke nwere ọbara. UTI na-egbu mgbu ma na-akpaghasị, mana ihe kachasị mgbu bụ ihe na-eme mgbe ọrịa ahụ gafere n’akụrụ gị.

Ọrịa yeast na-etokwa mgbe ogbenye nsọ nwaanyị mere ka ị yiri otu ihe ahụ ogologo oge. Ebe dị ọkụ na mmiri nke e jidere n’ahụ gị na-eme ọnọdụ zuru oke ka fungus Candida ba ụba. Ịkọ dị oke njọ na mmiri na-agba ọcha nke ọkpụrụkpụ na-eme ka ụfọdụ ụmụ nwaanyị jiri ọgwụ na-adịghị mma – itinye galik, ahịhịa ilu ma ọ bụ ọgwụ ọdịnala ndị ọzọ nke nwere ike ime ihe mgbu ọzọ na ọkụ kemịkal.

Ihe egwu n’ezie na-apụta mgbe a gwọghị ọrịa ndị a a na-ahụkarị n’ụzọ ziri ezi. Bacteria na-aga n’ihu ịrịgo n’usoro ọmụmụ gị.

Pelvic inflammatory disease bụ nsonaazụ kasị njọ nke ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ a na-agwọghị. PID na-eme mgbe bacteria gafere ọnụ ụzọ nwaanyị na olu akpa nwa gị, na-efe akpa nwa, ọkpọ fallopian na ovaries gị. Ọrịa a nwere ike ịmalite n’ụzọ dị jụụ n’ime ọnwa ole na ole ma ọ bụ bịa n’otu ntabi anya na mgbu dị njọ.

Ụmụ nwaanyị nwere PID na-enwe mgbu n’ala afọ, ahụ ọkụ, mmiri na-adịghị ahụkebe, mgbu mgbe a na-enwe mmekọahụ na ọbara na-apụ n’enweghị usoro. Mana nke a bụ ihe na-eme PID ịdị ọjọọ karịsịa: ọtụtụ ụmụ nwaanyị anaghị enwe mgbaàmà ọ bụla ebe ọrịa ahụ na-eme ọnya n’akụkụ ahụ ọmụmụ ha n’ụzọ dị jụụ.

Ọnya ndị ahụ na-adịgide adịgide. Mgbe ọkpọ fallopian gị nwere ọnya ma mechie, akwa nwaanyị enweghị ike si n’ovaries gị gaa n’akpa nwa gị. Nke a na-eduga n’enweghị ike ịmụ nwa – enweghị ike ịtụrụ ime n’ụzọ okike. Na Naịjirịa, ebe ịbụ nne nwere nnukwu ihe pụtara n’ọha, enweghị ike ịmụ nwa anaghị emetụta naanị ahụ gị kamakwa alụmdi na nwunye gị, mmekọrịta ezinụlọ na ọkwa gị n’obodo.

Ọnya ahụ na-eme ka ihe ize ndụ nke ime na-adịghị n’akpa nwa dịkwuo elu, ebe akwa nwaanyị a mịrị amị na-abanye n’ọkpọ fallopian gị kama akpa nwa gị. Ime ndị a bụ ihe mberede ahụike nwere ike ịkpata ọbara na-asọ n’ime nke nwere ike igbu ndụ. Ha chọrọ ịwa ahụ ozugbo – nlekọta nke nwere ike ọ gaghị ekwe omume ma ọ bụrụ na ị bi ebe dị anya n’ụlọ ọgwụ nwere ngwa zuru oke.

PID nwere ike ịkpata mgbu pelvis na-adịgide ọtụtụ afọ, na-emetụta ikike gị ịrụ ọrụ, ilekọta ezinụlọ gị na ịnụ ụtọ mmekọrịta gị na onye òlùlù gị. Ụgwọ ego na nke mmụọ na-abawanye nsogbu mbụ: ụmụ nwaanyị na-enweghị ike ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị ugbu a na-eche ọgwụgwọ ọmụmụ dị oke ọnụ ma ọ bụ ijikwa mgbu na-adịgide adịgide.

Karịa ọrịa na-efe efe, ogbenye nsọ nwaanyị na-akpụ ntanetị ihe ize ndụ ahụike jikọtara ọnụ nke na-emetụta akụkụ dị iche iche nke ahụike ọmụmụ gị. Ịghọta njikọ ndị a na-enyere gị aka ịmata ihe ịdọ aka ná ntị n’oge ma chọọ nlekọta kwesịrị ekwesị.

Olu akpa nwa gị – ụzọ dị warara nke jikọtara ọnụ ụzọ nwaanyị gị na akpa nwa gị – na-ahụ ihe ọ bụla ị na-eji n’oge nsọ nwaanyị kpọmkwem. Mkpasu iwe na-adịgide adịgide na ọrịa na-efe efe ugboro ugboro nwere ike ịkpata mgbanwe sel n’anụ olu akpa nwa. Ọ bụ ezie na ọtụtụ mgbanwe olu akpa nwa anaghị aghọ kansa, njikọ nke ọrịa HPV (nke na-ahụkarị na Naịjirịa) na ọkụ ahụ na-adịgide adịgide sitere n’ịdị ọcha nsọ nwaanyị na-adịghị mma na-akpụ ụkpụrụ ihe ize ndụ na-echegbu onwe.

Ọrịa na-efe efe n’olu akpa nwa na-akpata mmiri na-adịghị mma, ọbara n’etiti nsọ nwaanyị ma ọ bụ mgbe mmekọahụ gasịrị, na mgbu pelvis. Mgbaàmà ndị a na-eso ọtụtụ ọnọdụ, nke mere nlele olu akpa nwa mgbe niile ji dị mkpa. Ka o sina dị, ogbenye nsọ nwaanyị na ogbenye nlele kansa olu akpa nwa na-emetụta otu ụmụ nwaanyị ahụ. Ndị na-enweghị ike ịzụta pad n’ezie enweghị ike ịkwụ ụgwọ nlele Pap n’ụlọ ọgwụ nzuzo.

Nnyocha sitere n’ụlọ ọgwụ ọzụzụ Naịjirịa na-egosi na ụmụ nwaanyị nwere akụkọ ntụrụndụ nke ịdị ọcha nsọ nwaanyị na-adịghị mma na-eme nlele kansa olu akpa nwa n’ọnụ ọgụgụ dị ala karịa ụmụ nwaanyị ndị ọzọ. Mgbe ha na-achọ nlekọta n’ikpeazụ, mgbanwe olu akpa nwa ha na-adịkarị elu. Mgbanwe olu akpa nwa n’oge mbụ dị mfe ịgwọ, mana ọrịa olu akpa nwa dị elu chọrọ ọgwụgwọ ukwuu – ịwa ahụ, radieshọn ma ọ bụ kemoterapị – nke na-emebi ezinụlọ n’ego.

Njikọ ahụ abụghị naanị maka ọrịa na-efe efe. Ogbenye nsọ nwaanyị na-apụtakarị iyi otu ihe ogologo oge. Idowe ihe rụrụ arụ nke mmiri juru n’olu akpa nwa gị ruo awa 8, 10 ma ọ bụ 12 na-akpata mkpasu iwe na-adịgide adịgide nke na-eme ka ihe ize ndụ ọrịa na-efe efe dịkwuo elu.

Ọ bụ ezie na toxic shock syndrome adịghị ahụkebe, ogbenye nsọ nwaanyị nwere ike ime ọnọdụ ebe ọ na-adị ka o nwere ike ime. TSS bụ ọnọdụ na-egbu ndụ nke nsị bacteria na-akpata, kacha na Staphylococcus aureus. Ọ na-etolite mgbe bacteria na-amịpụta ngwa ngwa n’ebe dị ọkụ nke ọbara nsọ nwaanyị.

TSS na-abịa n’otu ntabi anya na ahụ ọkụ dị elu, ọgbụgbọ, afọ ọsịsa, mgbu akwara dị njọ na ọkpụkpụ ahụ yiri ọkụ anyanwụ. Ọbara na-agbada n’ụzọ dị ize ndụ, ma na-enweghị ọgwụgwọ ozugbo, TSS nwere ike ịkpata ọdịda akụkụ ahụ na ọnwụ n’ime awa ole na ole. Ọnọdụ ahụ na-ejikọkarị na tampons na-eri nke ukwuu e hapụrụ ogologo oge, mana ihe nsọ nwaanyị ọ bụla edobere mgbe ọ jupụtara nke ukwuu nwere ike ịkpata ihe ize ndụ.

Na Naịjirịa, ebe tampons adịchaghị, ihe ize ndụ TSS sitere n’ihe a na-eme n’oge ọ bụla – akwa e kechiri nke ọma ma ọ bụ ihe ndị e tinyere n’ọnụ ụzọ nwaanyị ma hapụ ogologo oge n’ihi na ịgbanwe ugboro ugboro agaghị ekwe omume. Eleghị anya ị nọ n’ụlọ akwụkwọ na-enweghị ebe nzuzo, ị na-agagharị na-enweghị oge ịgbanwe, ma ọ bụ ị nweghị ihe dị ọcha ị ga-eji dochie.

Ọnọdụ mwute nke TSS bụ na ọ na-awakpo ụmụ nwaanyị ọma n’ahụ n’enweghị ịdọ aka ná ntị. Nwa agbọghọ dị afọ 17 na Abuja nke yiri ka ọ dị mma ụnyaahụ nwere ike ịlụ ọgụ maka ndụ ya taa. Ndị ọrụ ahụike nwere ike ghara ịmata TSS ozugbo, karịsịa n’ụlọ ọgwụ na-enweghị ngwa nyocha, na-eduga na ọgwụgwọ na-egbu oge mgbe awa ọ bụla dị mkpa.

Ogbenye nsọ nwaanyị anaghị emetụta naanị ihe ize ndụ ọrịa na-efe efe kamakwa ọnọdụ nri ahụ gị. Mgbe nchebe nsọ nwaanyị adaa, ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ebelata mmiri ha na-aṅụ – ịṅụ mmiri na-erughị eru iji belata ugboro ole ha ga-agbanwe ihe na-ezughị ezu ma ọ bụ iji ụlọ mposi. Ịkpọ nkụ n’ahụ n’oge nsọ nwaanyị na-eme ka mgbu afọ, isi ọwụwa na ike ọgwụgwụ ka njọ.

Ọbara dị ukwuu n’oge nsọ nwaanyị na-ahụkarị mgbe a na-agwọghị ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ. Ahụ gị na-atụfu ọbara ka ukwuu kwa ọnwa, na-ebelata ígwè dị n’ahụ. Anemia nke enweghị ígwè na-etolite nwayọ nwayọ – ike ọgwụgwụ, adịghị ike na ọnwụnwa isi na-abawanye. Akpụkpọ ahụ gị na-acha ọcha, ị nweghị ike itinye uche n’ọrụ ma ọ bụ n’ụlọ akwụkwọ, ọbụna ọrụ dị mfe na-ewe gị ike.

Ụmụ nwaanyị Naịjirịa nwere ọnụ ọgụgụ anemia dị elu n’ihi ahụ ọkụ ịba na ihe metụtara nri. Itinye ọbara a na-atụfu kwa ọnwa n’oge nsọ nwaanyị dị oke nke ọrịa na-efe efe kpatara na-akpata nsogbu. Ụmụ nwaanyị nwere anemia nwere obere ike maka ọrụ ego, ilekọta ụmụ na ọrụ ụlọ. Ụmụ nwaanyị dị ime nke nwere anemia dị njọ na-eche ihe ize ndụ dị elu nke nsogbu n’oge nnyefe.

Okirikiri ahụ na-akwado onwe ya: anemia na-akpata ike ọgwụgwụ, ike ọgwụgwụ na-ebelata ike ịrụ ọrụ nweta ego, obere ego pụtara na ịnọgide na-enweghị ike ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị, ịdị ọcha nsọ nwaanyị na-adịghị mma na-eme ka ọrịa na-efe efe na-akpata ọbara dị ukwuu nọgide.

Ihe ọmụma na-echebe gị. Ịghọta mgbaàmà ndị chọrọ nlekọta ọgwụ nwere ike igbochi ọrịa na-efe efe dị nta ịghọ nsogbu ahụike ọmụmụ dị njọ. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-egbu oge ịchọ nlekọta n’ihi ọnụahịa, ihere ma ọ bụ ejighị n’aka ma mgbaàmà ha “dị njọ ezu.”

Ụfọdụ ihe ịdọ aka ná ntị kwesịrị iziga gị n’ụlọ ọgwụ ozugbo, n’agbanyeghị nchegbu ọnụahịa ma ọ bụ ihere. Mgbu dị njọ n’ala afọ, karịsịa ma ọ bụrụ na e nwere ahụ ọkụ, nwere ike igosi PID, ime na-adịghị n’akpa nwa ma ọ bụ ọnọdụ ọzọ dị njọ. Ejila chere ka ọ gaa nke ọma.

Ọbara dị ukwuu nke na-agba n’ime nchebe nsọ nwaanyị gị n’ime otu awa ma ọ bụ ihe na-erughị nke ahụ, na-aga n’ihu karịa ụbọchị asaa, ma ọ bụ nwere nnukwu ọbara a na-ekpoko chọrọ nyocha ọgwụ. Ọ bụ ezie na nsọ nwaanyị dị ukwuu na-ahụkarị, ọbara karịrị akarị nwere ike igosi ọrịa na-efe efe, fibroids ma ọ bụ ọnọdụ ndị ọzọ a pụrụ ịgwọ.

Mmiri na-esi isi njọ n’ọnụ ụzọ nwaanyị, karịsịa ma ọ bụrụ na ọ bụ akwụkwọ ndụ-odo odo ma ọ bụ ọ na-eso ịkọ na ọkụ dị njọ, na-egosi ọrịa na-efe efe chọrọ ọgwụgwọ kpọmkwem. Ọgwụ ndị a na-azụta n’ụlọ ahịa ọgwụ ma ọ bụ ahịhịa ọdịnala nwere ike inye nchekwa nwa oge mana ha agaghị agwọ ọrịa bacteria ma ọ bụ nke ụmụ ahụhụ.

Ahụ ọkụ n’oge ma ọ bụ mgbe nsọ nwaanyị gị gasịrị, karịsịa ma ọ bụrụ na e nwere ịma jijiji, mgbu ahụ ma ọ bụ ọgbụgbọ, nwere ike igosi ọrịa na-efe efe dị njọ. Akụkụ ahụ ọmụmụ gị dị mfe ịnweta ọrịa n’oge nsọ nwaanyị n’ihi na olu akpa nwa gị na-emeghe ntakịrị iji kwe ka ọbara gafee.

Mgbu mgbe a na-amamịrị na ahụ ọkụ na mgbu azụ na-egosi ọrịa na-efe efe n’akụrụ, nke chọrọ ọgwụ nje iji gbochie mmebi akụrụ na-adịgide adịgide. Ọrịa ndị a nwere ike ịtolite ngwa ngwa site na UTI a na-agwọghị.

Ịchọ nlekọta ahụike ọmụmụ na Naịjirịa chọrọ atụmatụ. Ụlọ ọgwụ gọọmenti na-enye nlekọta dị ọnụ ala karịa ụlọ ọgwụ nzuzo, mana ha nwere ike ịnweghị ngwa ma ọ bụ nwee ogologo oge ichere. Ụlọ ọgwụ obodo na-enyekarị ọgwụgwọ bụ isi maka ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ na ọnụahịa dị ntakịrị.

Ọtụtụ steeti na-enye ọrụ ahụike ọmụmụ n’efu ma ọ bụ nke a na-enyere aka maka ụmụ okorobịa na ụmụ nwaanyị ntorobịa. Mmemme sitere na National Primary Health Care Development Agency mgbe ụfọdụ na-agụnye ọgwụgwọ n’efu maka ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ. Jụọ n’ụlọ ọgwụ obodo gị maka mmemme dị.

Ụlọ ahịa ọgwụ dị mfe ịnweta karịa ụlọ ọgwụ, mana ndị na-ere ọgwụ enweghị ike ịchọpụta ọnọdụ gị site n’okwu n’ụzọ mechiri emechi. Ha nwere ike ire gị ọgwụ nje, mana na-enweghị nchọpụta kwesịrị ekwesị, ị nwere ike inweta ọgwụ na-ezighị ezi. Ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, hụ onye nọọsụ ma ọ bụ dọkịta maka nchọpụta, wee zụta ọgwụ e depụtara n’ụlọ ahịa ọgwụ dị ọnụ ala ma ọ bụrụ na ụlọ ahịa ọgwụ nke ụlọ ọgwụ dị oke ọnụ.

Ụlọ ọgwụ ọzụzụ mahadum na ụlọ ọgwụ okpukpe mgbe ụfọdụ na-enye nlekọta ebere ma ọ bụ atụmatụ ịkwụ ụgwọ. Ekwela ka ụjọ ọnụahịa gbochie gị ịchọ nlekọta maka mgbaàmà dị njọ. PID a na-agwọghị na-efu ego karịa ọgwụgwọ n’oge maka ọrịa na-efe efe dị mfe n’ọdịnihu.

Ihe ize ndụ ahụike ọmụmụ sitere n’ogbenye nsọ nwaanyị fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe a pụrụ igbochi kpamkpam. Ngwọta abụghị ọgwụgwọ siri ike – ọ bụ ịnweta ngwaahịa nsọ nwaanyị dị ọcha, dị mma na ụlọ ịdị ọcha bụ isi.

Pad dị mma na-eme karịa ịnara ọbara. Ha na-enye mgbochi n’etiti ọbara nsọ nwaanyị na ahụ gị, na-edobe ọbara juru bacteria n’ebe dị anya n’anụ ọnụ ụzọ nwaanyị gị. Akwa na-amịkọrọ mmiri kwesịrị ekwesị na-adọkpụ mmiri site n’akpụkpọ ahụ gị, na-eme ebe kpọrọ nkụ ebe bacteria na-amụba nwayọ.

Azụ nke anaghị agbapụ na-egbochi ọbara nsọ nwaanyị ịgbasa n’uwe gị, na-enye gị ohere ịgbanwe pad gị n’oge kwesịrị ekwesị n’enweghị ụjọ nke ịhụ ntụpọ. Nchebe a na-eme ka ị nọgide na-eme ịdị ọcha gị dị ka ọ na-adị kama ịbelata mmiri ị na-aṅụ ma ọ bụ iyi pad ogologo oge karịa ka o dị mma.

Pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ nke e ji ihe kwesịrị ekwesị mee ma saa ya nke ọma na-enye otu nchebe ahụ dị ka nke a na-atụfu na obere ọnụahịa ogologo oge. Isi ihe bụ “ịsa ya nke ọma” – nancha na mmiri, ịkpọnye ya kpamkpam n’ihu anyanwụ, ma dobe ya n’ọnọdụ dị ọcha, kpọrọ nkụ. Otu pad a na-asa dị mma nwere ike iji afọ abụọ ruo afọ atọ, na-adochi narị pad a na-atụfu ma ọ bụ ọtụtụ iri ihe a na-eji n’oge ọ bụla.

Uru ahụike sitere n’ịdị otu. Mgbe ị nwere pad zuru ezu ịgbanwe kwa awa 4-6 n’oge nsọ nwaanyị gị niile, na-asa pad ndị ejirila ma na-agbanwe ihe i nwere, ị na-edobe ọnọdụ dị ọcha. Ọnụ ụzọ nwaanyị gị na-anọgide na nguzozi, ọrịa na-efe efe anaghị etolite, ahụike ọmụmụ gị na-anọgide n’ọnọdụ nchebe kwa ọnwa.

Ngwaahịa naanị adịghị zuru ezu – ị chọkwara ebe iji ha n’ụzọ ziri ezi. Ụlọ mposi nzuzo, dị ọcha nwere mmiri maka ịsa aka gị na pad gị a na-asa bụ ọrụ ntọala dị mkpa. Ụlọ akwụkwọ, ebe ọrụ na ahịa n’ofe Naịjirịa na-enweghị ọtụtụ mgbe ihe ndị bụ isi a, na-amanye ụmụ nwaanyị ime nhọrọ siri ike.

Ịkwado maka ọrụ WASH (Mmiri, Ịdị Ọcha na Ahụike) ka mma n’ụlọ akwụkwọ na ebe ọha na-emetụta ahụike ọmụmụ kpọmkwem. Mgbe ụmụ agbọghọ nwere ụlọ mposi nzuzo nwere mmiri na ihe a na-awụnye ihe n’ụlọ akwụkwọ, ha na-aga klas n’oge nsọ nwaanyị ha. Mgbe ha na-aga klas, ha anaghị eji ihe ndị na-adịghị mma ruo awa 8-10 na-agbanweghị.

Mgbanwe àgwà dị mkpa kwa. Ime ka mkparịta ụka maka ahụike nsọ nwaanyị bụrụ ihe nkịtị na-enyere ụmụ nwaanyị aka ịmata mgbaàmà ọrịa na-efe efe n’oge ma chọọ nlekọta n’enweghị ihere. Mgbe ndị nne na-akụziri ụmụ ha ndị nwaanyị ịdị ọcha nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị ma na-enye ha ngwaahịa zuru ezu, ha na-agbaji okirikiri ọrịa na-efe efe na nsogbu ahụike ọmụmụ site n’ọgbọ ruo n’ọgbọ.

Mmemme agụmakwụkwọ ahụike obodo nke na-ekwu maka ịdị ọcha nsọ nwaanyị n’akụkụ isiokwu ahụike ọmụmụ ndị ọzọ na-ebelata mkpagbu. Ụmụ nwaanyị na-amụta na ọrịa na-efe efe n’ọnụ ụzọ nwaanyị abụghị ntaramahụhụ ma ọ bụ ihe nzuzo na-eme ihere, kama ọnọdụ ahụike a pụrụ ịgwọ nke a na-egbochikarị site n’ịkwado nsọ nwaanyị nke ọma.

Igbochi ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ na-efu ego dị ntakịrị karịa ịgwọ ha. Otu ọnwa nke pad a na-atụfu na Lagos na-efu ihe dị ka ₦1,000-₦1,500. Ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ chọrọ ịhụ dọkịta, nyocha n’ụlọ nyocha na ọgwụ nje nwere ike ịdị ₦5,000-₦15,000 n’enweghị nsogbu. Ịgwọ PID na nsogbu ya nwere ike ịdị ₦50,000-₦200,000 ma ọ bụ karịa.

Pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-egosi nchekwa ego ka ukwuu. Itinye ego mbụ nke ₦3,000-₦6,000 maka ọgbọ zuru oke nke pad a na-asa na-enye nchebe maka afọ 2-3. Nke ahụ bụ ₦100-₦250 kwa ọnwa tụnyere ₦1,000-₦1,500 maka nke a na-atụfu – nchekwa nke 60-75%. Nchekwa ndị ahụ na-agbakọta: ₦900-₦1,400 kwa ọnwa a tọhapụrụ maka ụgwọ ụlọ akwụkwọ, nri ma ọ bụ ahụike.

Maka ezinụlọ ndị na-ebi na ihe na-erughị ₦30,000 kwa ọnwa, esemokwu a na-agbanwe ihe niile. Ọ bụ ọdịiche n’etiti nwa nwaanyị ịga ụlọ akwụkwọ n’oge nsọ nwaanyị ya ma ọ bụ ịnọ n’ụlọ. Ọ bụ ọdịiche n’etiti iri protein zuru ezu ma ọ bụ ịnọ na-enweghị ya. Ọ bụ ọdịiche n’etiti nlekọta ahụike nke mgbochi na nlekọta nke nsogbu na-eduga.

NGO na mmemme gọọmenti na-enye ngwaahịa nsọ nwaanyị nye ndị na-enweghị ike anaghị edozi naanị nsọpụrụ – ha na-eme mgbochi ahụike ọha na-adabaghị n’ego nke na-egbochi ọrịa na-efe efe dị oke ọnụ na nsogbu ha.

Ịghọta ihe ize ndụ ahụike nke ogbenye nsọ nwaanyị na-ebute ajụjụ dị mkpa. Ịza nchegbu ndị a n’eziokwu na-enyere ụmụ nwaanyị aka ime mkpebi nwere ihe ọmụma ma kwado enyemaka dị mkpa.

Ajụjụ a na-egosi àgwà nke ịtụle naanị ndị lanahụrụ – ị na-ahụ ụmụ nwaanyị ndị yiri ka ha dị mma ma ị naghị ahụ ndị na-ata ahụhụ n’ụzọ dị jụụ. Ọtụtụ nsonaazụ ahụike ọmụmụ nke ogbenye nsọ nwaanyị anaghị ahụ anya site n’èzí. Nwaanyị nọdụrụ n’akụkụ gị n’ahịa nwere ike inwe mgbu pelvis na-adịgide adịgide, ọrịa na-efe efe ugboro ugboro, ma ọ bụ na-alụ ọgụ na enweghị ike ịmụ nwa, mana ị gaghị amata belụsọ na ọ gwara gị.

Ụfọdụ ụmụ nwaanyị na-agafe ogbenye nsọ nwaanyị na-enweghị ọrịa na-efe efe dị njọ, mana nke ahụ apụtaghị na omume ahụ dị mma – ọ pụtara na ha nwere ihe ọma. Eleghị anya ahụ ha na-alụso ọrịa ọgụ nke ọma, ma ọ bụ ha jisiri ike debe ịdị ọcha ka mma karịa ndị ọzọ n’ọnọdụ yiri nke ahụ. Eleghị anya ha nwere ọrịa na-efe efe mana ha were mmiri na-adịgide adịgide ma ọ bụ nsogbu dị ka “nkịtị” n’ihi na ha amabughị ihe ọzọ.

Ọnụ ọgụgụ ahụike ọmụmụ na-ekwu akụkọ dị iche karịa akụkọ nke otu onye. Nnyocha sitere n’ụlọ ọgwụ ọzụzụ Naịjirịa na-egosi ọnụ ọgụgụ dị elu nke ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ, PID na nsogbu ndị metụtara ya n’etiti ụmụ nwaanyị na-akọ iji ihe nsọ nwaanyị na-adịghị ọcha. Njikọ ahụ doro anya ọbụna mgbe ụmụ nwaanyị n’otu n’otu yiri ka ha anaghị emetụta.

Chee ya dị ka ịgafe okporo ụzọ ukwu na-ejupụta. Ụfọdụ mmadụ na-agafe n’ọsọ n’enweghị ihe mere, mana nke ahụ adịghị eme ka ọ dị mma. Eziokwu na ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ebi ndụ site n’ogbenye nsọ nwaanyị n’enweghị ọrịa na-efe efe doro anya anaghị ehichapụ ihe ize ndụ dị njọ ma ọ bụ ụmụ nwaanyị na-enweta nsonaazụ na-emebi emebi.

Ee n’ezie. Ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ sitere n’ịdị ọcha nsọ nwaanyị na-adịghị mma enweghị ihe jikọrọ ha na mmekọahụ. Ọrịa ndị a sitere n’ịtinye bacteria, fungus ma ọ bụ nje ndị ọzọ n’ọnụ ụzọ nwaanyị gị site n’ihe na-adịghị ọcha.

Ọnụ ụzọ nwaanyị gị abụghị nke na-enweghị nje – ọ nwere bacteria ọma na-edebe ahụike. Nsogbu na-ebili mgbe bacteria ọjọọ karịrị ndị ọma, ma ọ bụ mgbe ihe ndị a na-ewebata nje ọhụrụ kpamkpam. Bacteria ala dị n’akwụkwọ osisi, kemịkal ink sitere n’akwụkwọ akụkọ, mold sitere n’akwa e kpọrọ nkụ n’ọnọdụ mmiri – ọ dịghị otu n’ime ha chọrọ mmekọahụ ịkpata ọrịa.

Ụmụ agbọghọ ntorobịa ndị na-enwebeghị mmekọahụ na-enweta bacterial vaginosis, UTI na ọbụna PID site n’ihe nsọ nwaanyị na-adịghị ọcha. Ọrịa ndị a na-agbasa gawa n’akụkụ ahụ ọmụmụ gị n’agbanyeghị ma akpụkpọ ahụ ọnụ ụzọ nwaanyị gị (hymen) dị ma ọ bụ ị enweela mmekọahụ.

Nke a bụ ihe mere ogbenye nsọ nwaanyị ji dị ize ndụ karịsịa maka ụmụ agbọghọ na-eto eto. Ndị nne na nna mgbe ụfọdụ na-eche na ụmụ ha ndị nwaanyị na-enweghị mmekọahụ anaghị achọ ngwaahịa nsọ nwaanyị dị mma ma ọ bụ na ha anaghị enwe ihe ize ndụ nsogbu ahụike ọmụmụ. Ụlọ akwụkwọ nwere ike inye ebe ndị na-ezughị ezu maka ụmụ akwụkwọ dị obere. Mana nwa dị afọ 13 na-eji akwa rụrụ arụ na-eche otu ihe ize ndụ ọrịa na-efe efe dị ka nwaanyị lụrụ di dị afọ 25.

Mba – ihe nkwado dị, ọ bụ ezie na ịchọta ha chọrọ ntachi obi. Malite site n’ịkpọtụrụ ụlọ ọgwụ obodo ma jụọ maka mmemme ngwaahịa nsọ nwaanyị n’efu ma ọ bụ nke a na-enyere aka. Ọtụtụ NGO Naịjirịa na-ekesa pad nye ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ, karịsịa ụmụ akwụkwọ. Ndị ndụmọdụ ụlọ akwụkwọ, ndị ọrụ ahụike obodo na òtù ụmụ nwaanyị na-amakarị maka mmemme dị n’obodo.

Òtù okpukpe na-enyekarị ngwaahịa nsọ nwaanyị na ọrụ ahụike ọmụmụ. Ụka, mosque na ụlọ ụka ndị ọzọ nwere ike inwe mmemme enyemaka nzuzo maka ụmụ nwaanyị nọ n’ogbenye nsọ nwaanyị. Ekwela ka ihere gbochie gị ịjụ ndị isi okpukpe ma ọ bụ ndị isi òtù ụmụ nwaanyị maka nduzi.

Maka nchebe ozugbo, lekwasị anya n’ime nhọrọ kachasị mma enwere ike site n’ihe i nwere. Ọ bụrụ na ị ga-eji akwa, họrọ akwa owu dị ọcha, saa ya nke ọma na ncha na mmiri ọkụ mgbe o kwere omume, kpọọ ya nkụ kpamkpam n’ihu anyanwụ (ìhè UV na-egbu ọtụtụ bacteria), ma debe ya n’ihe dị ọcha, kpọrọ nkụ. Gbanwee ihe ahụ ugboro ole i nwere ike, n’ụzọ kwesịrị ekwesị kwa awa 4-6.

Chọọ nyocha ahụike n’efu mgbe ha dị. Ọtụtụ steeti na-eme mmemme ahụike ụmụ nwaanyị oge ụfọdụ nke na-enye nyocha ahụike ọmụmụ n’efu, nlele olu akpa nwa na ọgwụgwọ ọrịa na-efe efe. Nọgide na-eche mmemme ndị a n’obodo gị.

Tụlee ịkọkọta ihe onwunwe na ndị enyi ma ọ bụ ezinụlọ i tụkwasịrị obi. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ekekọrịta ọnụahịa pad dị mma a na-asa, onye ọ bụla na-azụta ole na ole ma eleghị anya na-ekekọrịta n’ọnọdụ mberede, nwere ike ime ka nchebe dị mfe ịnweta. Òtù nchekwa ego obodo mgbe ụfọdụ na-agụnye nkwadebe maka ụgwọ ahụike gụnyere ngwaahịa nsọ nwaanyị.

Ịmata ogbenye nsọ nwaanyị n’ụwa niile na-eto, mana ngwọta na-adịgide adịgide ga-esi n’ime obodo Naịjirịa. Imepụta ihe n’obodo, agụmakwụkwọ kwesịrị omenala na ikesa ihe n’obodo na-eme mgbanwe na-adịgide nke ngwaahịa e si mba ọzọ bubata na NGO si mba ọzọ enweghị ike ịhaziri.

Ịghọta ọnọdụ Naịjirịa – ihu igwe, ọrụ ntọala, omenala, ezi ọnọdụ ego – dị mkpa iji mepụta ngwaahịa nsọ nwaanyị na-echebe ahụike ọmụmụ n’ezie. Pad e mere maka ihu igwe Europe nwere ike ọ gaghị arụ ọrụ nke ọma na mmiri Lagos. Ngwaahịa e mere na-aghọtaghị ụbọchị ọrụ ụmụ nwaanyị Naịjirịa, gburugburu ụlọ akwụkwọ na ụzọ njem agaghị emezu mkpa n’ezie.

Sana Pads pụtara site n’ịmata nke a. Dị ka onye na-emepụta ihe na Naịjirịa, anyị ghọtara na ụmụ nwaanyị na Kano na-eche ihe ịma aka dị iche n’ebe ndị nọ na Port Harcourt. Anyị maara na ọtụtụ ụmụ nwaanyị enweghị ọkụ eletrik a pụrụ ịtụkwasị obi maka igwe ịsa akwa, ya mere pad anyị na-asa nke ọma n’aka. Anyị ghọtara na ihu igwe Naịjirịa pụtara oge ịkpọnye ogologo, ya mere anyị na-akpụ ihe na-ekpọnye ngwa ngwa. Anyị amatala na ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-ekekọrịta ebe obibi, ya mere anyị na-emepụta ngwaahịa nchekwa nzuzo.

Ebumnuche anyị gafere imepụta ihe ruo n’ịkwụsị ogbenye nsọ nwaanyị n’ofe Naịjirịa. Kemgbe e hiwere anyị, anyị akwadoro ụmụ nwaanyị karịrị 10,000 kpọmkwem site n’onyinye ngwaahịa, mmemme agụmakwụkwọ na mmekorita na ụlọ akwụkwọ na ụlọ ọgwụ. Anyị kesara pad karịrị 30,000 nye ndị na-enweghị ike – ụmụ akwụkwọ, ụmụ nwaanyị a chụpụrụ n’ụlọ, obodo ime obodo na-enweghị ịnweta ngwaahịa nsọ nwaanyị.

Nke a abụghị ebere – ọ bụ itinye ego n’ahụike na ike ọrụ ego nke ụmụ nwaanyị Naịjirịa. Mgbe nwa agbọghọ nọgidere n’ụlọ akwụkwọ n’oge nsọ nwaanyị ya kama ịnọ n’ụlọ ụbọchị atọ kwa ọnwa, ọ naghị edobe naanị nsọpụrụ ya. Ọ na-edobe nnọgidesi ike agụmakwụkwọ nke na-eme ka ọ nọgide ruo ọgwụgwụ ụlọ akwụkwọ sekọndrị, eleghị anya mahadum, na ohere ọrụ ego na-ebuli ezinụlọ ya niile elu.

Mgbe nwaanyị nwere ike ịrụ ọrụ n’obi ike n’oge nsọ nwaanyị kama ịfụ ego, ọ na-enye aka n’nchekwa ezinụlọ. Mgbe ọ naghị enweta ọrịa na-efe efe n’akụkụ ahụ ọmụmụ chọrọ ọgwụgwọ dị oke ọnụ, ọ na-edobe ihe onwunwe ezinụlọ maka mkpa ndị ọzọ. Nsonaazụ nke idozi ogbenye nsọ nwaanyị site na ngwaahịa dị mfe ịnweta, dị mma na-agafe oge nsọ nwaanyị nke otu onye.

Ịghọta ihe ize ndụ ahụike nke ogbenye nsọ nwaanyị bụ nzọụkwụ mbụ. Ime ihe bụ ihe na-eme mgbanwe – maka gị n’onwe gị, ụmụ gị ndị nwaanyị, ụmụ akwụkwọ gị, obodo gị.

Ọ bụrụ na ị na-ejikwa nsọ nwaanyị gị ugbu a n’ihe na-ezughị ezu, ịgbanwe gaa na ngwaahịa dị mma bụ otu ihe kacha mkpa ị nwere ike ime maka ahụike ọmụmụ. Malite site n’ịghọta ọkwa nchebe ị chọrọ. Ụbọchị nsọ nwaanyị dị nro chọrọ obere mmịkọrọ, ebe nsọ nwaanyị dị ukwuu chọrọ nchebe kacha ukwuu.

No Wahala Pads anyị nwere otu akwa nke anaghị agbapụ na otu akwa na-amịkọrọ mmiri, zuru oke maka ụbọchị nsọ nwaanyị dị nro n’ọmalite ma ọ bụ ọgwụgwụ oge nsọ nwaanyị gị. Maka ụbọchị nsọ nwaanyị nkịtị, Premium Pads nwere otu akwa nke anaghị agbapụ na akwa atọ na-amịkọrọ mmiri – nchebe a pụrụ ịtụkwasị obi nke na-eme ka ị lekwasị anya n’ọrụ, ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ezinụlọ kama ichegbu onwe gị maka ịgbapụ.

Nsọ nwaanyị dị ukwuu chọrọ nchebe siri ike. Maxi Pads na-ejikọta otu akwa nke anaghị agbapụ na akwa ise na-amịkọrọ mmiri, na-enye nchebe n’ụbọchị ndị kachasị arụ ọrụ na n’abalị. Ọtụtụ ụmụ nwaanyị na-eji Maxi pads n’ụbọchị abụọ mbụ nke nsọ nwaanyị ha, wee gbanwee gaa Premium ma ọ bụ No Wahala pads ka nsọ nwaanyị na-ebelata.

Ngwugwu 3 nke Premium Pads anyị na-enye mmalite kacha mma na pad a na-asa na ₦4,000. Nke a na-enye gị pad zuru ezu ịnwe ndị dị ọcha mgbe niile mgbe ị na-asa ndị ejirila. Ị nwere ike ịsa otu ma ọ bụ abụọ n’ehihie, kpọọ ha nkụ n’abalị (n’ebe mmiri dị, jiri akwa akọrọ pịa mmiri ọzọ ma kpọọ nkụ n’ime ụlọ nwere ikuku), ma na-agbanwe ihe i nwere.

Ọ bụrụ na ịzụta ngwaahịa na-adị ka ọ gaghị ekwe omume ugbu a, kpọtụrụ anyị. Anyị na-eso òtù n’ofe Naịjirịa ịnye pad nye ụmụ nwaanyị chọrọ ya. Kpọtụrụ anyị site na weebụsaịtị anyị ma ọ bụ mgbasa ozi mmekọrịta iji jụọ maka mmemme n’ógbè gị ma ọ bụ ịkọwa ọnọdụ gị. Ogbenye nsọ nwaanyị abụghị ihe ihere – ọ bụ nsogbu ọgbọ chọrọ ngwọta ọnụ ọnụ.

Ụlọ akwụkwọ, NGO, òtù okpukpe, ụlọ ọgwụ na òtù ụmụ nwaanyị nwere ike pụrụ iche iji kwuo ogbenye nsọ nwaanyị na nsonaazụ ahụike ọmụmụ ya n’ọtụtụ. Ime mmemme ahụike nsọ nwaanyị n’òtù gị na-eme nsonaazụ n’ofe obodo.

Ụlọ akwụkwọ na-eje ozi nye ụmụ agbọghọ ntorobịa kwesịrị tụlee inye ngwaahịa nsọ nwaanyị dị ka ha na-enye akwụkwọ ọgụgụ – dị ka ọrụ ntọala agụmakwụkwọ dị mkpa. Mgbe ọbụna 10-20% nke ụmụ agbọghọ na-agaghị ụlọ akwụkwọ n’oge nsọ nwaanyị ha, klas niile na-adaba n’azụ. Mmemme ngwaahịa nsọ nwaanyị na-edebe ụmụ agbọghọ n’klas, na-echebe ahụike ha, ma na-ezipụ ozi dị ike gbasara uru ha bara.

Ụlọ ọgwụ nwere ike jikọta ikesa ngwaahịa nsọ nwaanyị na ọrụ ahụike ọmụmụ. Ụmụ nwaanyị na-achọ ọgwụgwọ maka ọrịa na-efe efe na-enweghị ike ịzụta ngwaahịa ahụ ga-egbochi ọrịa ọzọ. Inye pad a na-asa dị ka akụkụ nke ọgwụgwọ ọrịa na-efe efe na-eme ka nsonaazụ ka mma ma na-ebelata ịlọghachi.

NGO na-arụ ọrụ maka ịkwalite ụmụ nwaanyị, agụmakwụkwọ ma ọ bụ ahụike na-achọpụta na mmemme ngwaahịa nsọ nwaanyị na-eme ka mmetụta nke ihe ndị ọzọ ha na-eme dịkwuo. Nwa agbọghọ na-enweta ihe ọmụmụ mana nọ n’ụlọ n’oge nsọ nwaanyị ya ka na-adaba n’azụ. Ọzụzụ ịkwalite ego pụtara obere mgbe ụmụ nwaanyị na-atụfu ego n’oge nsọ nwaanyị.

Ụlọ akwụkwọ, NGO na òtù ndị ọzọ nwere ike ịtụ ihe ọ bụla n’otu ọnụahịa kwụsiri ike kwa pack. Nkwado mmejuputa na-enyere gị aka ịhazi mmemme kwesịrị ndị gị – ma ọ bụ ụmụ agbọghọ ntorobịa n’ụlọ akwụkwọ ebe a na-ebi, ụmụ nwaanyị n’obodo ime obodo, ndị a chụpụrụ n’ụlọ ma ọ bụ obodo ọnọdụ ndụ ndị ogbenye n’obodo ukwu.

Ohere mmekorita dị maka òtù ndị kwenyere na ịha nhatanha nsọ nwaanyị ogologo oge. Anyị na-enye ọzụzụ maka ndị ọrụ ahụike obodo, ndị nkuzi na ndị ọgbọ na-akụzi maka ahụike na ịdị ọcha nsọ nwaanyị. Ijikọta inye ngwaahịa na agụmakwụkwọ na-eme mgbanwe àgwà na-adịgide nke na-echebe ahụike ọmụmụ ruo ọtụtụ afọ.

Ogbenye nsọ nwaanyị na-ezu ohi karịa nsọpụrụ – ọ na-ezu ahụike, ohere agụmakwụkwọ, ike ọrụ ego ma mgbe ụfọdụ ọbụna ikike ịmụ nwa n’onwe ya. Njikọ dị n’etiti ngwaahịa nsọ nwaanyị na-ezughị ezu na ihe ize ndụ ahụike ọmụmụ doro anya, e dekọtara ya, ma a pụrụ igbochi ya.

Ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-eche ihe ịma aka a kwa ụbọchị n’ike dị ịtụnanya. Mana ike anaghị aghaghị ịdị mkpa mgbe ngwọta dị. Ngwaahịa nsọ nwaanyị dị ọcha, dị ọnụ ala jikọtara na ụlọ ịdị ọcha bụ isi na agụmakwụkwọ n’enweghị ihere nwere ike ihichapụ ihe ize ndụ ahụike ọmụmụ nke ogbenye nsọ nwaanyị fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam.

Nwa agbọghọ ọ bụla na-enweta ngwaahịa nsọ nwaanyị dị mma tupu nsọ nwaanyị mbụ ya na-amalite ndụ ọmụmụ ya n’ọnọdụ nchebe. Nwaanyị ọ bụla na-esite n’ihe e mere n’ọnọdụ ọ bụla gaa na pad kwesịrị ekwesị na-ebelata ihe ize ndụ ọrịa na-efe efe ozugbo. Obodo ọ bụla na-eme ka mkparịta ụka ahụike nsọ nwaanyị bụrụ ihe nkịtị na-emepụta ohere maka ịmata mgbaàmà n’oge na ịchọ nlekọta.

Nke a ga-ekwe omume n’ofe Naịjirịa – n’obodo ukwu na obodo ime obodo, ụlọ akwụkwọ na ebe ọrụ, obodo bara ọgaranya na ndị ogbenye. Ngwaọrụ dị. Ihe ọmụma dị. Ihe a chọrọ bụ nkwa ọnụ ọnụ ịmeso ahụike nsọ nwaanyị dị ka isiokwu ahụike na nsọpụrụ bụ isi ọ bụ.

Nsọ nwaanyị gị ekwesịghị ịkwụ gị ahụike gị, agụmakwụkwọ gị, ọrụ gị ma ọ bụ ọdịnihu gị ma ọlị. Ngwaahịa nsọ nwaanyị dị mma abụghị ihe ịchọ mma – ha bụ mkpa ahụike bụ isi na-echebe ahụike ọmụmụ gị n’ogologo ndụ gị niile. Ime ihe iji nweta ngwaahịa ndị a maka onwe gị na ịkwado ịnweta maka ụmụ nwaanyị Naịjirịa niile na-eme ezinụlọ dị mma, obodo ka ike na ọha mmadụ ziri ezi karị.

Ọ bụrụ na ị dị njikere ichebe ahụike ọmụmụ gị ma ọ bụ kwado ịha nhatanha nsọ nwaanyị n’obodo gị, kpọtụrụ Sana Pads taa. Ọnụ, anyị na-akwụsị ogbenye nsọ nwaanyị ma na-ewu Naịjirịa ebe e chebere ahụike na nsọpụrụ nwaanyị ọ bụla. Mụtakwuo maka ebumnuche anyị ma sonye n’mmegharị iji kwụsị ogbenye nsọ nwaanyị n’ebe anyị nọOgbenye Nsọ Nwaanyị Naịjirịa ebe ihe ọmụma.