Àìní Ohun Èlò Nǹkan Oṣù àti Ewu Rẹ̀ fún Ìlera Ìbímọ ní Nàìjíríà

Àìní ohun èlò nǹkan oṣù kì í ṣe pé ọmọ kàn ń pa ilé-ìwé jẹ tàbí pé ojú ń tì í nìkan. Ó ń fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewu fún ìlera ìbímọ, tí àwọn oníṣègùn káàkiri Nàìjíríà ń rí léraléra lọ́nà tó ń bani lẹ́rù. Ìtọ́sọ́nà yìí ṣàlàyé òtítọ́ ìlera tó wà lẹ́yìn àìní ohun èlò nǹkan oṣù, àti ohun tí ẹ nílò láti mọ̀ láti dáàbò bo ara yín àti àwọn obìnrin tó wà nínú ayé yín.

Ohun Tí Ẹ Nílò Láti Mọ̀:

• Àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń mú kí 65% àwọn obìnrin Nàìjíríà máa lo ohun èlò tó léwu bí ìwé ìròyìn, àkísà tàbí ewé nígbà nǹkan oṣù.
• Lílo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́ ń mú ewu àkóràn ẹ̀yà ìbímọ yín pọ̀ sí i títí dé 70%.
• Bacterial vaginosis (àkóràn kòkòrò àrùn nínú ojú ara), àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ àti àkóràn ẹnu ilé ọmọ (cervix) ní í ṣe tààrà pẹ̀lú ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára.
• Àwọn ìṣòro ìlera ìbímọ fún ìgbà pípẹ́ lè ní pelvic inflammatory disease (àkóràn inú ìbàdí), àìrọ́mọbí, àti ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹnu ilé ọmọ tó pọ̀ sí i.
• Pádì nǹkan oṣù tí kò léwu, tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní Nàìjíríà fi 60-75% kéré ní owó ju rírà pádì tí a ń dà nù lóṣooṣù, tí iye owó ọ̀kọ̀ọ̀kan jẹ́ ₦250 ní àròpọ̀.
• Àwọn àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó ń wá láti ọ̀nà tí kò léwu tí a fi ń bójútó nǹkan oṣù ń rán ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin Nàìjíríà lọ sí ilé ìwòsàn lọ́dọọdún.
• Kíkojú ọ̀rọ̀ náà ní kùtùkùtù pẹ̀lú ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ ń dènà 90% àwọn àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó ní í ṣe pẹ̀lú ìmọ́tótó.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àìní ohun èlò nǹkan oṣù ṣe ń ba ìlera ìbímọ jẹ́ gan-an, àti àwọn ojútùú tó wà káàkiri Nàìjíríà.

Halima jókòó sí ẹ̀yìn kíláàsì JSS3 rẹ̀ ní Kaduna, ara rẹ̀ kò balẹ̀. Nǹkan oṣù rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ láàárọ̀ ọjọ́ náà, kò sì ní nǹkan kan – kò sí pádì, kò sí aṣọ, kò sí ohun tó mọ́. Ó ti ká tíṣù ìgbọ̀nsẹ̀, ó sì ń retí pé yóò tó o títí di àkókò oúnjẹ ọ̀sán. Nígbà tí ó fi máa di sáà ẹ̀kọ́ kejì, ó ti ń rí i pé ara òun ń tutù, tí ó sì ń tàn kálẹ̀. Ìtìjú náà pọ̀ gidigidi, ṣùgbọ́n ẹ̀rù tó ń bà á jù bẹ́ẹ̀ lọ. Fún oṣù mẹ́fà báyìí, ó ti ń lo ohunkóhun tó bá rí: àkísà àtijọ́ láti ọjà, ìwé ìròyìn, àti ewé pàápàá nígbà tó bá lọ sí abúlé ìyá-ìyá rẹ̀. Ní oṣù tó kọjá, ó ní àkóràn tó ń jó ara rẹ̀ débi pé kò fẹ́rẹ̀ẹ́ lè rìn. Ìyá rẹ̀ ti tiraka láti rí owó ra oògùn apakòkòrò (antibiotics) ní ilé ìtajà oògùn, ṣùgbọ́n kò sí ẹni tó sọ̀rọ̀ nípa ìdí tí ó fi ń ṣẹlẹ̀ léraléra. Ìtàn Halima kì í ṣe òun nìkan. Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin àti obìnrin ló ń dojú kọ àṣàyàn tí kò ṣeé ṣe nígbà nǹkan oṣù wọn, àbájáde rẹ̀ sì kọjá ọjọ́ ilé-ìwé tí wọ́n pa jẹ.

Tí ẹ kò bá lè ra ohun èlò nǹkan oṣù, ara yín ni yóò sanwó rẹ̀, ní ọ̀nà tó lè wà pẹ̀lú yín títí ayé.

Nígbà tí ìdílé bá ní láti yan láàárín oúnjẹ àti pádì nǹkan oṣù, ìlera ló máa ń jìyà nígbà gbogbo. Ìsopọ̀ tó wà láàárín àìní ohun èlò nǹkan oṣù àti ewu ìlera ìbímọ kì í ṣe àbá lásán – ó jẹ́ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lójoojúmọ́ ní àwọn ilé ìwòsàn, ilé ìtọ́jú àti ilé ìtajà oògùn ní Nàìjíríà, láti Lagos dé Maiduguri.

Ojú ara obìnrin (vagina) yín ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ẹlẹgẹ́ ti àwọn kòkòrò àrùn tó dára (bacteria) tó ń dáàbò bò ó lọ́wọ́ àkóràn. Ẹ rò ó bí ọgbà tí a ń tọ́jú dáadáa, níbi tí àwọn ewéko rere kò jẹ́ kí èpò gbilẹ̀. Nígbà tí ẹ bá lo aṣọ ẹlẹ́gbin, ìwé ìròyìn tàbí ohun èlò mìíràn tí kò mọ́ nígbà nǹkan oṣù, ńṣe ló dà bí ìgbà tí ẹ da erùpẹ̀ tó ti bàjẹ́ sínú ọgbà náà.

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ń ṣẹ̀dá àyíká tó lọ́wọ́ọ́wọ́, tó sì rin, níbi tí kòkòrò àrùn ti ń pọ̀ sí i kíákíá. Láàárín wákàtí díẹ̀, aṣọ tí a kò fọ̀ tàbí ìwé ìròyìn ti di ibi tí àwọn kòkòrò àrùn tó léwu ti ń bí sí i. Àwọn kòkòrò yìí kì í dúró sí orí nǹkan náà nìkan – wọ́n ń rìn. Wọ́n ń gba inú ojú ara kọjá, wọ́n sì lè dé ẹnu ilé ọmọ (cervix), ilé ọmọ (uterus), ọ̀pọ́n ẹyin (fallopian tubes) àti ibi tí ẹyin ti ń wá (ovaries). Bí wọ́n bá ṣe ń wọlé sí i, bẹ́ẹ̀ ni àkóràn tó lè wáyé ṣe ń le sí i.

Àwọn ohun èlò náà fúnra wọn tún ń fa ìpalára mìíràn. Aṣọ tó ránjú ń ha ẹran ara ẹlẹgẹ́ ojú ara, ó sì ń dá ọgbẹ́ kéékèèké sílẹ̀ tí kòkòrò àrùn ń lò láti wọlé. Inki ìwé ìròyìn ní kẹ́míkà tí a kò ṣe fún kí ó kan ara ní ibi ìkọ̀kọ̀. Ewé àti òwú láti ọjà sábà máa ń gbé kòkòrò àrùn inú erùpẹ̀, títí kan tetanus. Kódà aṣọ tó dà bí ẹni pé ó mọ́ lè gbé kòkòrò àrùn tí a kò bá fi omi gbígbóná àti ọṣẹ fọ̀ ọ́, tàbí tí ó bá gbẹ nínú ojú ọjọ́ ọ̀rinrin Nàìjíríà, níbi tí èbu àti kòkòrò àrùn ti ń gbilẹ̀.

Ara yín ń gbìyànjú láti bá àwọn àjèjì yìí jà, ṣùgbọ́n àkóràn tó ń padà wá lóṣooṣù ń borí agbára ààbò àdánidá ara yín. Ohun tó bẹ̀rẹ̀ bí ìnira díẹ̀ lè di àkóràn tó le, tó nílò ìtọ́jú oníṣègùn.

Àkóràn ẹ̀yà ìbímọ kì í sábà fi ara rẹ̀ hàn lọ́nà tó hàn gbangba. Wọ́n máa ń bẹ̀rẹ̀ kékeré – omi ojú ara tí kò wọ́pọ̀ díẹ̀, yíyún díẹ̀, òórùn tí kò lágbára tí ẹ ń retí pé yóò lọ. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kì í ka àwọn àmì ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ yìí sí, nítorí pé sísọ̀rọ̀ nípa ìṣòro ojú ara ń dójú tini, tàbí nítorí pé wọn kò ní owó láti lọ sí ilé ìwòsàn.

Bacterial vaginosis (BV) ni àkóràn àkọ́kọ́ tó sábà máa ń wáyé. Èyí ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí kòkòrò àrùn tó léwu bá pọ̀ ju àwọn tó dára lọ nínú ojú ara yín. Ẹ lè kíyè sí omi ojú ara tó fẹ́lẹ́, tó ní àwọ̀ eérú, tó sì ń rùn bí ẹja, pàápàá lẹ́yìn nǹkan oṣù. Ó ń dójú tini, ṣùgbọ́n BV kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìnira nìkan. Bacterial vaginosis tí a kò tọ́jú ń mú kí ó rọrùn fún yín láti kó àwọn àrùn ìbálòpọ̀, nítorí pé ó ń da ààbò ojú ara yín rú.

Àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ (UTI) ń tẹ̀lé irú ọ̀nà kan náà. Kòkòrò àrùn láti ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́ ń tàn dé ọ̀nà ìtọ̀ (urethra), ìyẹn ọ̀pọ́n tó ń gbé ìtọ̀ jáde láti àpò ìtọ̀. Ẹ máa ń ní ìmọ̀lára jíjó nígbà tí ẹ bá ń tọ̀, ẹ ń fẹ́ tọ̀ léraléra, ẹ sì lè rí ìtọ̀ tó rú tàbí tó ní ẹ̀jẹ̀. UTI ń dunni, ó sì ń dí nǹkan lọ́wọ́, ṣùgbọ́n ohun tó tún ń kọni lóminú jù ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àkóràn bá gòkè lọ sí kíndìnrín yín.

Àkóràn yeast (olú) náà ń gbilẹ̀ nígbà tí àìní ohun èlò nǹkan oṣù bá mú kí ẹ wọ ohun kan náà fún ìgbà tó gùn jù. Àyíká tó lọ́wọ́ọ́wọ́, tó sì rin, tí ó há mọ́ ara yín ń ṣẹ̀dá àyè pípé fún olú Candida láti pọ̀ jù. Yíyún líle àti omi ojú ara tó nípọn, tó funfun ń mú kí àwọn obìnrin kan lo àwọn ìtọ́jú tó léwu – fífi aáyù (garlic), ewé kíkorò tàbí àwọn ìtọ́jú ìbílẹ̀ mìíràn sínú ojú ara, èyí tó lè fa ìpalára mìíràn àti ìjóná kẹ́míkà.

Ewu gidi ń yọjú nígbà tí a kò bá tọ́jú àwọn àkóràn tó wọ́pọ̀ yìí dáadáa. Kòkòrò àrùn ń bá a lọ láti gòkè lọ nínú àwọn ẹ̀yà ìbímọ yín.

Pelvic inflammatory disease (PID) ni àbájáde tó le jù lọ nínú àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tí a kò tọ́jú. PID ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí kòkòrò àrùn bá tàn kọjá ojú ara àti ẹnu ilé ọmọ, tí ó sì kó àrùn bá ilé ọmọ, ọ̀pọ́n ẹyin àti ibi tí ẹyin ti ń wá. Àkóràn yìí lè máa gbèrú ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ fún ọ̀pọ̀ oṣù, tàbí kí ó dé lójijì pẹ̀lú ìrora líle.

Àwọn obìnrin tó ní PID máa ń ní ìrora ìsàlẹ̀ ikùn, ibà, omi ojú ara tí kò wọ́pọ̀, ìrora nígbà ìbálòpọ̀, àti ẹ̀jẹ̀ tí kò tò. Ṣùgbọ́n ohun tó mú PID burú jù ni èyí: ọ̀pọ̀ obìnrin kò ní àmì kankan rárá, nígbà tí àkóràn náà ń fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ dá àpá sí àwọn ẹ̀yà ìbímọ wọn.

Àwọn àpá yìí kì í lọ. Nígbà tí àpá bá wà nínú ọ̀pọ́n ẹyin yín tí ó sì dí, ẹyin kò lè rìn láti ibi tí ẹyin ti ń wá dé ilé ọmọ. Èyí ń yọrí sí àìrọ́mọbí – àìlè lóyún fúnra ara. Ní Nàìjíríà, níbi tí jíjẹ́ ìyá ti ṣe pàtàkì gan-an láwùjọ, àìrọ́mọbí kì í kan ara yín nìkan, ó tún kan ìgbéyàwó yín, àjọṣe ìdílé yín àti ipò yín láwùjọ.

Àpá tún ń mú ewu oyún tó dúró sí ibi tí kò yẹ (ectopic pregnancy) pọ̀ sí i, níbi tí ẹyin tó ti gba àtọ̀ ti lẹ̀ mọ́ ọ̀pọ́n ẹyin dípò ilé ọmọ. Oyún ectopic jẹ́ pàjáwìrì ìlera tó lè fa ẹ̀jẹ̀ inú tó lè gbẹ̀mí ènìyàn. Ó nílò iṣẹ́ abẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ – ìtọ́jú tí ẹ lè má rí tí ẹ bá ń gbé jìnnà sí ilé ìwòsàn tó ní ohun èlò tó péye.

PID lè fa ìrora ìbàdí tí kò lọ fún ọ̀pọ̀ ọdún, tí ó ń kan agbára yín láti ṣiṣẹ́, láti tọ́jú ìdílé yín, àti láti gbádùn ìfẹ́ pẹ̀lú ọkọ tàbí olólùfẹ́ yín. Ẹrù owó àti ti ọkàn ń sọ ìṣòro àkọ́kọ́ di púpọ̀: àwọn obìnrin tí kò lè ra ohun èlò nǹkan oṣù wá ń dojú kọ ìtọ́jú àìrọ́mọbí tó wọ́n tàbí ìtọ́jú ìrora tí kò lọ.

Yàtọ̀ sí àkóràn, àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń ṣẹ̀dá oríṣiríṣi ewu ìlera tó so mọ́ ara wọn, tó ń kan oríṣiríṣi apá ìlera ìbímọ yín. Mímọ̀ bí wọ́n ṣe so pọ̀ ń ràn yín lọ́wọ́ láti tètè dá àwọn àmì ìkìlọ̀ mọ̀, kí ẹ sì wá ìtọ́jú tó yẹ.

Ẹnu ilé ọmọ yín (cervix) – ọ̀nà tóóró tó so ojú ara mọ́ ilé ọmọ – ń kan ohunkóhun tí ẹ bá lò fún nǹkan oṣù tààrà. Ìbínú ara tí kò lọ àti àkóràn tó ń padà wá lè fa àyípadà nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹnu ilé ọmọ. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ àyípadà ẹnu ilé ọmọ kì í di jẹjẹrẹ, àkópọ̀ àkóràn HPV (tó wọ́pọ̀ gan-an ní Nàìjíríà) àti wíwú tí kò lọ látàrí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára ń ṣẹ̀dá ewu tó yẹ kí a kíyè sí.

Àkóràn ẹnu ilé ọmọ ń fa omi ojú ara tí kò bójú mu, ẹ̀jẹ̀ láàárín àkókò nǹkan oṣù tàbí lẹ́yìn ìbálòpọ̀, àti ìrora ìbàdí. Àwọn àmì yìí jọ ti ọ̀pọ̀ àìsàn mìíràn, ìdí nìyí tí àyẹ̀wò ẹnu ilé ọmọ déédéé fi ṣe pàtàkì. Ṣùgbọ́n àwọn obìnrin kan náà ni àìní ohun èlò nǹkan oṣù àti àìní àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ẹnu ilé ọmọ sábà máa ń kàn. Àwọn tí kò lè ra pádì dájúdájú kò lè sanwó àyẹ̀wò Pap smear ní ilé ìwòsàn aládàáni.

Ìwádìí láti àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni (teaching hospitals) ní Nàìjíríà fi hàn pé àwọn obìnrin tí wọ́n ti ní ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára rí ń ṣe àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ẹnu ilé ọmọ díẹ̀ gan-an ju àwọn obìnrin mìíràn lọ. Nígbà tí wọ́n bá wá ìtọ́jú níkẹyìn, àìsàn ẹnu ilé ọmọ wọn ti sábà máa ń lọ jìnnà. Àyípadà ẹnu ilé ọmọ ní ìbẹ̀rẹ̀ ṣeé tọ́jú dáadáa, ṣùgbọ́n àìsàn ẹnu ilé ọmọ tó ti lọ jìnnà nílò ìtọ́jú tó pọ̀ – iṣẹ́ abẹ, ìtànṣán (radiation) tàbí chemotherapy – tí ó ń ba owó ìdílé jẹ́ pátápátá.

Ìsopọ̀ yìí kì í ṣe ti àkóràn nìkan. Àìní ohun èlò nǹkan oṣù sábà máa ń túmọ̀ sí wíwọ ohunkóhun tí ẹ bá ń lò fún ìgbà pípẹ́. Fífi ohun èlò tí kò mọ́, tí ó ti rin gbingbin, sílẹ̀ mọ́ ẹnu ilé ọmọ yín fún wákàtí 8, 10 tàbí 12 ń fa ìbínú ara tí kò dáwọ́ dúró, tí ó sì ń mú ewu àkóràn pọ̀ sí i.

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé toxic shock syndrome (TSS) kò wọ́pọ̀, àìní ohun èlò nǹkan oṣù lè ṣẹ̀dá àyíká tí yóò jẹ́ kí ó túbọ̀ ṣeé ṣe. TSS jẹ́ àìsàn tó lè gbẹ̀mí ènìyàn, tí májèlé kòkòrò àrùn ń fà, èyí tó wọ́pọ̀ jù ni Staphylococcus aureus. Ó ń wáyé nígbà tí kòkòrò àrùn bá ń pọ̀ sí i kíákíá nínú àyíká lọ́wọ́ọ́wọ́ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù.

TSS ń dé lójijì pẹ̀lú ibà gíga, èébì, ìgbẹ́ gbuuru, ìrora iṣan ara líle, àti àwọn àmì pupa lára tó dà bí ìjóná oòrùn. Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ ń wálẹ̀ lọ́nà tó léwu, tí a kò bá sì tọ́jú rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, TSS lè mú kí àwọn ẹ̀yà ara dákẹ́ iṣẹ́, kí ó sì fa ikú láàárín wákàtí díẹ̀. Àìsàn yìí ní í ṣe jù lọ pẹ̀lú tampon tó ń fa omi mu gidigidi tí a fi sílẹ̀ pẹ́ jù, ṣùgbọ́n ohun èlò nǹkan oṣù èyíkéyìí tí a fi sílẹ̀ nígbà tí ó ti dọ̀tí gan-an lè fa ewu.

Ní Nàìjíríà, níbi tí tampon kò ti wọ́pọ̀, ewu TSS ń wá láti inú ọ̀nà àfọwọ́ṣe tí a fi ń bójútó nǹkan oṣù – aṣọ tí a ká pọ̀ gírígírí tàbí ohun èlò tí a fi sínú ojú ara, tí a sì fi sílẹ̀ pẹ́ jù nítorí pé kò ṣeé ṣe láti máa pààrọ̀ rẹ̀ léraléra. Bóyá ẹ wà ní ilé-ìwé láìsí ibi ìkọ̀kọ̀, ẹ ń rìnrìn àjò láìsí àǹfààní láti pààrọ̀, tàbí ẹ kàn kò ní ohun mímọ́ mìíràn láti fi rọ́pò.

Ohun tó burú nípa TSS ni pé ó ń kọlu àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí ara wọn le láìsí ìkìlọ̀. Ọmọbìnrin ọmọ ọdún 17 ní Abuja tí ara rẹ̀ dà bí ẹni pé ó dá ní àná lè máa jà fún ẹ̀mí rẹ̀ lónìí. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera lè má tètè dá TSS mọ̀, pàápàá ní ilé ìwòsàn tí kò ní ohun èlò àyẹ̀wò, èyí tó ń mú kí ìtọ́jú pẹ́, nígbà tí gbogbo wákàtí ṣe pàtàkì.

Àìní ohun èlò nǹkan oṣù kì í kan ewu àkóràn nìkan, ó tún kan bí ara yín ṣe ń rí oúnjẹ tó tó. Nígbà tí ààbò nǹkan oṣù bá kùnà, ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń dín ohun tí wọ́n ń mu kù – wọ́n ń mu omi díẹ̀ kí wọ́n má baà máa pààrọ̀ ohun èlò tí kò péye léraléra, tàbí lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Àìtó omi lára nígbà nǹkan oṣù ń mú kí ìrora inú, ẹ̀fọ́rí àti àárẹ̀ burú sí i.

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tó pọ̀ jù máa ń wọ́pọ̀ sí i nígbà tí a kò bá tọ́jú àkóràn ẹ̀yà ìbímọ. Ara yín ń pàdánù ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ sí i lóṣooṣù, èyí tó ń dín irin (iron) inú ara kù. Àìtó ẹ̀jẹ̀ látàrí àìtó irin ń wáyé díẹ̀díẹ̀ – ó ń rẹ̀ yín sí i, ẹ ń ṣe aláìlágbára, òòyì sì ń kọ́ yín. Awọ ara yín ń funfun, ẹ kò lè pọkàn pọ̀ níbi iṣẹ́ tàbí ní ilé-ìwé, iṣẹ́ kékeré sì ń rẹ̀ yín.

Àwọn obìnrin Nàìjíríà ti ń kojú àìtó ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ nítorí ibà (malaria) àti oúnjẹ. Fífi ẹ̀jẹ̀ tí wọ́n ń pàdánù lóṣooṣù látàrí nǹkan oṣù tó pọ̀ tí àkóràn fà kún un ń dá wàhálà ńlá sílẹ̀. Àwọn obìnrin tí ẹ̀jẹ̀ kò tó lára wọn kò ní agbára tó fún iṣẹ́ tó ń mówó wọlé, ìtọ́jú ọmọ àti iṣẹ́ ilé. Àwọn aboyún tí ẹ̀jẹ̀ kò tó lára wọn rárá ń dojú kọ ewu ìṣòro tó pọ̀ sí i nígbà ìbímọ.

Àyíká yìí ń fún ara rẹ̀ lókun: àìtó ẹ̀jẹ̀ ń fa àárẹ̀, àárẹ̀ ń dín agbára láti pawó kù, owó tó dín kù túmọ̀ sí pé wọn kò ní lè ra ohun èlò nǹkan oṣù síbẹ̀, ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára sì ń mú kí àwọn àkóràn tó ń fa ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ máa bá a lọ.

Ìmọ̀ ń dáàbò bò yín. Mímọ àwọn àmì tó nílò ìtọ́jú ìlera lè dènà kí àkóràn kékeré má di ìṣòro ńlá fún ìlera ìbímọ. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń fi wíwá ìtọ́jú falẹ̀ nítorí owó, ìtìjú, tàbí àìdánilójú bóyá àwọn àmì wọn “le tó.”

Àwọn àmì ìkìlọ̀ kan wà tó yẹ kí ó mú yín lọ sí ilé ìwòsàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, láìka owó tàbí ìtìjú sí. Ìrora líle ní ìsàlẹ̀ ikùn, pàápàá pẹ̀lú ibà, lè jẹ́ àmì PID, oyún ectopic tàbí àìsàn mìíràn tó le. Ẹ má ṣe dúró láti wò bóyá yóò sàn.

Ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ tó ń rin ààbò nǹkan oṣù yín kọjá láàárín wákàtí kan tàbí kí ó dín, tó ń bá a lọ fún ọjọ́ tó ju méje lọ, tàbí tó ní ẹ̀jẹ̀ dídì ńlá, nílò àyẹ̀wò dókítà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé nǹkan oṣù tó pọ̀ wọ́pọ̀, ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù lè jẹ́ àmì àkóràn, kókó inú ilé ọmọ (fibroids) tàbí àwọn àìsàn mìíràn tó ṣeé tọ́jú.

Omi ojú ara tó ń rùn burúkú, pàápàá tó bá ní àwọ̀ ewé-òfeefèé tàbí tó ń bá yíyún àti jíjó líle rìn, fi hàn pé àkóràn wà tó nílò ìtọ́jú pàtó. Oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà tàbí ewé ìbílẹ̀ lè mú ìtura fún ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n wọn kò ní wo àkóràn kòkòrò àrùn (bacteria) tàbí ti parasite sàn.

Ibà nígbà nǹkan oṣù tàbí kété lẹ́yìn rẹ̀, pàápàá pẹ̀lú òtútù, ara ríro tàbí èébì, lè jẹ́ àmì àkóràn tó le. Àwọn ẹ̀yà ìbímọ yín máa ń farahàn sí àkóràn ju ti tẹ́lẹ̀ lọ nígbà nǹkan oṣù, nítorí pé ẹnu ilé ọmọ máa ń ṣí díẹ̀ kí ẹ̀jẹ̀ lè ṣàn jáde.

Ìtọ̀ tó ń dunni pẹ̀lú ibà àti ẹ̀yìn dídùn fi hàn pé àkóràn kíndìnrín lè wà, èyí tó nílò oògùn apakòkòrò láti dènà ìbàjẹ́ kíndìnrín tí kò ní ṣeé tún ṣe. Àwọn àkóràn yìí lè wáyé kíákíá láti inú UTI tí a kò tọ́jú.

Wíwá ìtọ́jú ìlera ìbímọ ní Nàìjíríà nílò ọgbọ́n. Ilé ìwòsàn ìjọba ń pèsè ìtọ́jú tí owó rẹ̀ kò wọ́n tó ti ilé ìwòsàn aládàáni, ṣùgbọ́n wọ́n lè má ní ohun èlò tó tó, tàbí kí ẹ dúró pẹ́ níbẹ̀. Ilé ìtọ́jú ìlera ládùúgbò (community health centers) sábà máa ń pèsè ìtọ́jú ìpìlẹ̀ fún àwọn àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó wọ́pọ̀ ní owó díẹ̀.

Ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀ ń pèsè iṣẹ́ ìlera ìbímọ ọ̀fẹ́ tàbí èyí tí ìjọba ti dín owó rẹ̀ kù fún àwọn ọ̀dọ́ àti ọ̀dọ́bìnrin. Àwọn ètò láti ọ̀dọ̀ National Primary Health Care Development Agency máa ń ní ìtọ́jú ọ̀fẹ́ fún àkóràn ẹ̀yà ìbímọ nígbà mìíràn. Ẹ béèrè ní ilé ìtọ́jú ìlera alábọ́dé (primary health center) ládùúgbò yín nípa àwọn ètò tó wà.

Ó rọrùn láti dé ilé ìtajà oògùn ju ilé ìwòsàn lọ, ṣùgbọ́n àwọn oníṣòwò oògùn (chemist) kò lè mọ àìsàn yín láti inú ọ̀rọ̀ ìkọ̀kọ̀ lásán. Wọ́n lè ta oògùn apakòkòrò fún yín, ṣùgbọ́n láìsí àyẹ̀wò tó péye, ẹ lè gba oògùn tí kò tọ́. Tí ó bá ṣeé ṣe, ẹ rí nọ́ọ̀sì tàbí dókítà fún àyẹ̀wò, lẹ́yìn náà kí ẹ ra oògùn tí wọ́n kọ fún yín ní ilé ìtajà oògùn tí owó rẹ̀ dín, tí ti ilé ìwòsàn bá wọ́n.

Àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni ti yunifásítì àti ilé ìwòsàn ẹ̀sìn máa ń pèsè ìtọ́jú àánú tàbí ètò ìsanwó díẹ̀díẹ̀ nígbà mìíràn. Ẹ má ṣe jẹ́ kí ẹ̀rù owó dí yín lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú fún àwọn àmì tó le. PID tí a kò tọ́jú ń náni ní owó tó pọ̀ jù lọ́jọ́ iwájú ju ìtọ́jú àkóràn kékeré ní kùtùkùtù lọ.

Ewu ìlera ìbímọ látàrí àìní ohun èlò nǹkan oṣù ṣeé dènà fẹ́rẹ̀ẹ́ pátápátá. Ojútùú kì í ṣe ìtọ́jú ìṣègùn tó díjú – ó jẹ́ rírí ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́, tí kò léwu, àti ibi ìmọ́tótó ìpìlẹ̀.

Pádì nǹkan oṣù tó dára ń ṣe ju gbígba ẹ̀jẹ̀ lọ. Ó ń dá ààlà sílẹ̀ láàárín ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù àti ara yín, ó ń jẹ́ kí ẹ̀jẹ̀ tó kún fún kòkòrò àrùn jìnnà sí ojú ara àti ẹ̀yà ìta rẹ̀ (vulva). Àwọn ìpele tó ń fa omi mu dáadáa ń fa ọ̀rinrin kúrò lára awọ ara yín, èyí ń ṣẹ̀dá àyíká tó gbẹ níbi tí kòkòrò àrùn kò ti ń yára pọ̀ sí i.

Ìpele ẹ̀yìn tí kì í jò ń dènà ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù láti tàn dé aṣọ yín, èyí ń jẹ́ kí ẹ lè pààrọ̀ pádì yín ní àkókò tó yẹ láìbẹ̀rù pé àbàwọ́n yóò hàn. Ààbò yìí ń jẹ́ kí ẹ lè máa tọ́jú ìmọ́tótó yín bí ó ti yẹ, dípò kí ẹ máa dín omi tí ẹ ń mu kù tàbí kí ẹ máa wọ pádì kọjá àkókò tí ó fi wà láìléwu.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí a fi ohun èlò tó yẹ ṣe, tí a sì fọ̀ dáadáa, ń pèsè ààbò kan náà bíi pádì tí a ń dà nù, ní ìdá díẹ̀ nínú owó rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́. Kókó ọ̀rọ̀ ni “fífọ̀ dáadáa” – pẹ̀lú ọṣẹ àti omi, gbígbẹ pátápátá nínú oòrùn, àti fífi pamọ́ sí ibi tó mọ́, tó sì gbẹ. Pádì tó dára kan tí a lè tún lò lè lò tó ọdún méjì sí mẹ́ta, ó sì ń rọ́pò ọgọ́rọ̀ọ̀rún pádì tí a ń dà nù tàbí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà àfọwọ́ṣe.

Àǹfààní ìlera ń wá láti inú ṣíṣe é déédéé. Nígbà tí ẹ bá ní pádì tó tó láti pààrọ̀ ní gbogbo wákàtí 4-6 ní gbogbo àsìkò nǹkan oṣù yín, tí ẹ ń fọ àwọn tí ẹ ti lò, tí ẹ sì ń lò wọ́n ní ìyípo, ẹ ń pa ìmọ́tótó mọ́. Àyíká ojú ara yín ń wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, àkóràn kì í wáyé, ìlera ìbímọ yín sì ń wà ní ààbò láti oṣù dé oṣù.

Ohun èlò nìkan kò tó – ẹ nílò ibi tí ẹ ti lè lò wọ́n bí ó ti yẹ. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó mọ́, tí omi wà fún fífọ ọwọ́ yín àti pádì yín tí a lè tún lò, jẹ́ ohun amáyédẹrùn tí a kò lè ṣe láìsí. Ilé-ìwé, ibi iṣẹ́ àti ọjà káàkiri Nàìjíríà kì í sábà ní àwọn nǹkan ìpìlẹ̀ yìí, èyí ń mú kí àwọn obìnrin dojú kọ àṣàyàn tí kò ṣeé ṣe.

Pípè fún ètò WASH (omi, ìmọ́tótó àyíká àti ìmọ́tótó ara) tó dára ní ilé-ìwé àti ibi gbogbo ènìyàn ń kan ìlera ìbímọ tààrà. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tí omi àti agolo ìdalẹ̀ wà ní ilé-ìwé, wọ́n ń lọ sí kíláàsì nígbà nǹkan oṣù. Nígbà tí wọ́n bá lọ sí kíláàsì, wọn kì í lo ohun èlò àfọwọ́ṣe fún wákàtí 8-10 láìpààrọ̀.

Àyípadà ìwà náà ṣe pàtàkì. Mímú kí ọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀ ń ràn àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti tètè dá àmì àkóràn mọ̀, kí wọ́n sì wá ìtọ́jú láìsí ìtìjú. Nígbà tí àwọn ìyá bá kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn ní ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ, tí wọ́n sì pèsè ohun èlò tó tó fún wọn, wọ́n ń dá àyíká àkóràn àti ìṣòro ìlera ìbímọ tó ń kọjá láti ìran dé ìran dúró.

Àwọn ètò ìkọ́ni nípa ìlera ládùúgbò tó ń sọ̀rọ̀ nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn kókó ìlera ìbímọ mìíràn ń dín àbùkù kù. Àwọn obìnrin ń kọ́ pé àkóràn ojú ara kì í ṣe ìjìyà tàbí àṣírí ìtìjú, ṣùgbọ́n àìsàn tó ṣeé tọ́jú, tí a sábà lè dènà nípa títọ́jú nǹkan oṣù bí ó ti yẹ.

Dídènà àkóràn ẹ̀yà ìbímọ kò náni tó títọ́jú rẹ̀ rárá. Pádì tí a ń dà nù fún oṣù kan ní Lagos ń ná nǹkan bí ₦1,000-₦1,500. Àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó nílò rírí dókítà, àyẹ̀wò láàbù àti oògùn apakòkòrò lè ná ₦5,000-₦15,000 ní ìrọ̀rùn. Títọ́jú PID pẹ̀lú àwọn ìṣòro tó lè tẹ̀lé e lè ná ₦50,000-₦200,000 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó kù jù bẹ́ẹ̀ lọ. Owó àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ₦3,000-₦6,000 fún àkójọpọ̀ kíkún ti pádì tí a lè tún lò ń dáàbò bò yín fún ọdún 2-3. Ìyẹn jẹ́ ₦100-₦250 lóṣooṣù, ní ìfiwéra pẹ̀lú ₦1,000-₦1,500 fún pádì tí a ń dà nù – ẹ ń fi 60-75% pamọ́. Owó tí ẹ fi pamọ́ yìí ń pọ̀ sí i: ₦900-₦1,400 lóṣooṣù tí ẹ lè lò fún owó ilé-ìwé, oúnjẹ tàbí ìtọ́jú ìlera.

Fún ìdílé tó ń gbé lórí owó tí kò tó ₦30,000 lóṣooṣù, ìyàtọ̀ yìí ń yí ayé padà. Òun ni ìyàtọ̀ láàárín kí ọmọbìnrin lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ tàbí kí ó dúró sí ilé. Òun ni ìyàtọ̀ láàárín jíjẹ oúnjẹ aṣaralóore (protein) tó tó tàbí ṣíṣe láìsí. Òun ni ìyàtọ̀ láàárín ìlera ìdènà àti ìtọ́jú tí ń dúró de ìgbà tí wàhálà bá dé.

Àwọn NGO àti ètò ìjọba tó ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù fún àwọn tí kò lágbára kì í ṣe ọ̀rọ̀ iyì nìkan ni wọ́n ń bójútó – wọ́n ń ṣe iṣẹ́ ìlera gbogbo ènìyàn tí kò náni púpọ̀, tó ń dènà àkóràn olówó ńlá àti àwọn ìṣòro tó ń tẹ̀lé wọn.

Mímọ ewu ìlera tó wà nínú àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń mú àwọn ìbéèrè pàtàkì wá. Dídáhùn àwọn ìbéèrè yìí lótìítọ́ ń ran àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu tó ní ìmọ̀, kí wọ́n sì pè fún ìrànlọ́wọ́ tí wọ́n nílò.

Ìbéèrè yìí wá láti inú ohun tí a ń pè ní survivor bias – ẹ ń rí àwọn obìnrin tí ara wọn dà bí ẹni pé ó dá, ẹ kò sì rí àwọn tí wọ́n ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ọ̀pọ̀ àbájáde àìní ohun èlò nǹkan oṣù lórí ìlera ìbímọ kò hàn sí ẹni tó wà níta. Obìnrin tó jókòó sí ẹ̀gbẹ́ yín ní ọjà lè ní ìrora ìbàdí tí kò lọ, àkóràn tó ń padà wá, tàbí kí ó máa jà pẹ̀lú àìrọ́mọbí, ṣùgbọ́n ẹ kò ní mọ̀ àyàfi tí ó bá sọ fún yín.

Àwọn obìnrin kan máa ń la àìní ohun èlò nǹkan oṣù kọjá láìní àkóràn tó le, ṣùgbọ́n èyí kò túmọ̀ sí pé ìṣe náà kò léwu – ó túmọ̀ sí pé oríire ti bá wọn. Bóyá agbára ààbò ara wọn le gan-an, tàbí wọ́n ti rí ọ̀nà láti pa ìmọ́tótó mọ́ ju àwọn mìíràn tó wà nínú irú ipò kan náà lọ. Bóyá wọ́n ti ní àkóràn rí, ṣùgbọ́n wọ́n ka omi ojú ara tàbí ìnira tí kò lọ sí “ohun tó wọ́pọ̀” nítorí pé wọn kò rí ohun mìíràn rí.

Ìwádìí lórí ìlera ìbímọ sọ ìtàn tó yàtọ̀ sí ìrírí ẹnìkọ̀ọ̀kan. Ìwádìí láti àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni ní Nàìjíríà fi hàn pé àkóràn ẹ̀yà ìbímọ, PID àti àwọn ìṣòro tó jẹ mọ́ ọn pọ̀ jù lọ láàárín àwọn obìnrin tó sọ pé àwọn ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́. Ìsopọ̀ náà ṣe kedere, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn obìnrin kan dà bí ẹni pé kò kàn wọ́n.

Ẹ rò ó bí sísọdá ọ̀nà márosẹ̀ tí ọkọ̀ pọ̀ sí. Àwọn kan ń sáré kọjá láìsí ìṣòro, ṣùgbọ́n ìyẹn kò sọ ọ́ di ohun tí kò léwu. Òtítọ́ náà pé ọ̀pọ̀ obìnrin la àìní ohun èlò nǹkan oṣù kọjá láìsí àkóràn tó hàn kò pa ewu ńlá náà rẹ́, bẹ́ẹ̀ ni kò pa àwọn obìnrin tó ń jìyà àbájáde tó burú jáì rẹ́.

Bẹ́ẹ̀ ni, dájúdájú. Àkóràn ẹ̀yà ìbímọ látàrí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára kò ní nǹkan kan ṣe pẹ̀lú ìbálòpọ̀. Àwọn àkóràn yìí ń wá láti inú kòkòrò àrùn, olú tàbí àwọn ẹ̀dá kékeré mìíràn tí ohun èlò tí kò mọ́ gbé wọ inú ojú ara yín.

Ojú ara yín kò mọ́ láìsí kòkòrò rárá – ó ní àwọn kòkòrò àrùn tó dára tó ń pa ìlera mọ́. Ìṣòro ń dé nígbà tí kòkòrò àrùn tó léwu bá pọ̀ ju àwọn tó dára lọ, tàbí nígbà tí ohun èlò bá gbé àwọn ẹ̀dá àjèjì pátápátá wọlé. Kòkòrò àrùn inú erùpẹ̀ lórí ewé, kẹ́míkà inki láti ìwé ìròyìn, èbu láti aṣọ tí a sá nínú ọ̀rinrin – kò sí èyí tó nílò ìbálòpọ̀ láti fa àkóràn.

Àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí wọn kò tíì ní ìbálòpọ̀ rí ń ní bacterial vaginosis, UTI, àti PID pàápàá láti inú ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́. Àwọn àkóràn náà ń gòkè lọ nínú ẹ̀yà ìbímọ yín, yálà ìbálé yín wà ní pípé tàbí kò sí, yálà ẹ ti ní ìbálòpọ̀ tàbí ẹ kò tíì ní.

Ìdí nìyí tí àìní ohun èlò nǹkan oṣù fi léwu gan-an fún àwọn ọmọbìnrin kékeré. Àwọn òbí kan máa ń rò pé àwọn ọmọbìnrin tí kò tíì ní ìbálòpọ̀ kò nílò ohun èlò nǹkan oṣù tó dára, tàbí pé wọn kò sí nínú ewu ìṣòro ìlera ìbímọ. Ilé-ìwé lè pèsè ibi tí kò péye tó fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kékeré. Ṣùgbọ́n ọmọ ọdún 13 tó ń lo aṣọ ẹlẹ́gbin ń dojú kọ ewu àkóràn kan náà bí obìnrin ọmọ ọdún 25 tó ti ṣègbéyàwó.

Rárá – ìrànlọ́wọ́ wà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wíwá a nílò ìforítì. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa kíkàn sí àwọn ilé ìtọ́jú ìlera ládùúgbò, kí ẹ sì béèrè nípa ètò ohun èlò nǹkan oṣù ọ̀fẹ́ tàbí tí owó rẹ̀ ti dín kù. Ọ̀pọ̀ NGO ní Nàìjíríà ń pín pádì fún àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin, pàápàá àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Àwọn olùdámọ̀ràn ní ilé-ìwé, àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ládùúgbò àti àwọn ẹgbẹ́ obìnrin sábà máa ń mọ̀ nípa àwọn ètò tó wà ládùúgbò.

Àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀sìn sábà máa ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù àti iṣẹ́ ìlera ìbímọ. Ṣọ́ọ̀ṣì, mọ́sálásí àti tẹ́ńpìlì lè ní ètò ìrànlọ́wọ́ ìkọ̀kọ̀ fún àwọn obìnrin tó ń kojú àìní ohun èlò nǹkan oṣù. Ẹ má ṣe jẹ́ kí ìtìjú dí yín lọ́wọ́ láti béèrè ìmọ̀ràn lọ́wọ́ àwọn aṣáájú ẹ̀sìn tàbí àwọn olórí ẹgbẹ́ obìnrin.

Fún ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ẹ gbájú mọ́ ṣíṣe àṣàyàn tí kò léwu jù lọ pẹ̀lú ohun tí ẹ ní. Tí ẹ bá gbọ́dọ̀ lo aṣọ, ẹ yan aṣọ òwú tó mọ́, ẹ fi ọṣẹ àti omi gbígbóná fọ̀ ọ́ dáadáa nígbà tí ó bá ṣeé ṣe, ẹ sá a gbẹ pátápátá nínú oòrùn tààrà (ìtànṣán UV ń pa ọ̀pọ̀ kòkòrò àrùn), kí ẹ sì fi pamọ́ sínú ohun èlò tó mọ́, tó sì gbẹ. Ẹ máa pààrọ̀ ohun èlò yín léraléra bí ẹ ti lè ṣe é tó, bí ó bá ṣeé ṣe ní gbogbo wákàtí 4-6.

Ẹ wá àyẹ̀wò ìlera ọ̀fẹ́ nígbà tí ó bá wà. Ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀ máa ń ṣe ìpolongo ìlera obìnrin láti ìgbà dé ìgbà, tí wọ́n ń pèsè àyẹ̀wò ìlera ìbímọ ọ̀fẹ́, àyẹ̀wò ẹnu ilé ọmọ àti ìtọ́jú àkóràn. Ẹ máa wà lójúfò fún irú ètò bẹ́ẹ̀ ládùúgbò yín.

Ẹ ronú nípa kíkó owó jọ pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ tàbí ẹbí tí ẹ fọkàn tán. Tí obìnrin mélòó kan bá pín owó pádì tí a lè tún lò tó dára, tí ẹnìkọ̀ọ̀kan ra díẹ̀, tí wọ́n sì lè pín in nígbà pàjáwìrì, ààbò lè túbọ̀ rọrùn láti rí. Àwọn ẹgbẹ́ àjọ (esusu) ládùúgbò máa ń ní ìpèsè fún ìnáwó ìlera nígbà mìíràn, títí kan ohun èlò nǹkan oṣù.

Ìmọ̀ nípa àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń pọ̀ sí i kárí ayé, ṣùgbọ́n ojútùú tó lè pẹ́ gbọ́dọ̀ wá láti inú àwùjọ Nàìjíríà fúnra wọn. Ṣíṣe ọjà ní ìbílẹ̀, ẹ̀kọ́ tó bá àṣà mu, àti pínpín láti ọwọ́ àwùjọ ń mú àyípadà tó lè pẹ́ wá, èyí tí ọjà tí a kó wọlé láti òkèèrè àti àwọn NGO ilẹ̀ òkèèrè kò lè ṣe bákan náà.

Mímọ ipò Nàìjíríà – ojú ọjọ́, ohun amáyédẹrùn, àṣà àti ipò owó – ṣe pàtàkì láti ṣe ohun èlò nǹkan oṣù tó ń dáàbò bo ìlera ìbímọ lóòótọ́. Pádì tí a ṣe fún ojú ọjọ́ Yúróòpù lè má ṣiṣẹ́ dáadáa nínú ọ̀rinrin Lagos. Ọjà tí a ṣe láìmọ bí ọjọ́ iṣẹ́ àwọn obìnrin Nàìjíríà ṣe rí, bí ilé-ìwé ṣe rí àti bí wọ́n ṣe ń rìnrìn àjò, kò ní bá àìní wọn gidi mu.

Láti inú òye yìí ni Sana Pads ti bẹ̀rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní Nàìjíríà, a mọ̀ pé àwọn obìnrin ní Kano ń dojú kọ ìṣòro tó yàtọ̀ sí ti àwọn tó wà ní Port Harcourt. A mọ̀ pé ọ̀pọ̀ obìnrin kò ní iná mànàmáná tó dúró déédéé fún ẹ̀rọ ìfọṣọ, nítorí náà pádì wa rọrùn láti fi ọwọ́ fọ̀. A mọ̀ pé ojú ọjọ́ Nàìjíríà túmọ̀ sí pé nǹkan máa ń pẹ́ kí ó tó gbẹ, nítorí náà a ń lo ohun èlò tó ń tètè gbẹ. A mọ̀ pé ọ̀pọ̀ obìnrin ń pín ibùgbé pẹ̀lú àwọn mìíràn, nítorí náà a ń ṣe ọ̀nà ìfipamọ́ tí kò hàn sí ẹlòmíràn.

Iṣẹ́ wa kọjá ṣíṣe ọjà nìkan; a fẹ́ fòpin sí àìní ohun èlò nǹkan oṣù káàkiri Nàìjíríà. Láti ìgbà tí a ti dá sílẹ̀, a ti ran obìnrin tó ju 10,000 lọ́wọ́ tààrà nípasẹ̀ ẹ̀bùn ọjà, ètò ẹ̀kọ́, àti àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn. A ti pín pádì tó ju 30,000 lọ fún àwọn tí kò lágbára – àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àwọn obìnrin tí wọ́n sá kúrò nílé, àti àwọn àwùjọ ìgbèríko tí kò rí ohun èlò nǹkan oṣù.

Èyí kì í ṣe àánú lásán – ìdókòwò ni nínú ìlera àti agbára ọrọ̀ ajé àwọn obìnrin Nàìjíríà. Nígbà tí ọmọbìnrin bá ń lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ dípò pípa ọjọ́ mẹ́ta jẹ lóṣooṣù, kì í ṣe iyì rẹ̀ nìkan ló ń dáàbò bò. Ó ń bá ẹ̀kọ́ rẹ̀ lọ láìdádúró, èyí tó ń jẹ́ kí ó parí ilé-ìwé girama, bóyá yunifásítì, kí ó sì rí àǹfààní ọrọ̀ ajé tó ń gbé gbogbo ìdílé rẹ̀ sókè.

Nígbà tí obìnrin bá lè ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ dípò pípàdánù owó, ó ń ṣe àfikún sí ààbò ìdílé. Nígbà tí kò bá ní àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó nílò ìtọ́jú olówó ńlá, ó ń pa owó ìdílé mọ́ fún àwọn àìní mìíràn. Àǹfààní kíkojú àìní ohun èlò nǹkan oṣù pẹ̀lú ọjà tó dára tí ọwọ́ lè tẹ̀ ń tàn kálẹ̀ kọjá nǹkan oṣù ẹnìkọ̀ọ̀kan.

Mímọ ewu ìlera àìní ohun èlò nǹkan oṣù ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́. Ìgbésẹ̀ ni ó ń mú àyípadà wá – fún ara yín, fún àwọn ọmọbìnrin yín, fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yín, fún àwùjọ yín.

Tí ẹ bá ń fi ohun èlò tí kò péye bójútó nǹkan oṣù yín báyìí, yíyí padà sí ohun èlò tí kò léwu ni ìgbésẹ̀ tó ṣe pàtàkì jù lọ tí ẹ lè gbé fún ìlera ìbímọ yín. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa mímọ ìwọ̀n ààbò tí ẹ nílò. Ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá kéré nílò pádì tí kò fa omi púpọ̀, nígbà tí ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ nílò ààbò tó ga jù lọ.

No Wahala Pads wa ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tó ń fa omi mu, ó dára fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kéré ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin nǹkan oṣù yín. Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá wà déédéé, Premium Pads ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tó ń fa omi mu – ààbò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé tó ń jẹ́ kí ẹ gbájú mọ́ iṣẹ́, ilé-ìwé tàbí ìdílé dípò kí ẹ máa bẹ̀rù jíjò.

Ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ nílò ààbò gidi. Maxi Pads ní ìpele kan tí kì í jò pẹ̀lú ìpele márùn-ún tó ń fa omi mu, ó ń fún yín ní ààbò ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ jù àti ní òru. Ọ̀pọ̀ obìnrin ń lo Maxi pads fún ọjọ́ méjì àkọ́kọ́ nǹkan oṣù wọn, lẹ́yìn náà wọ́n ń yí padà sí Premium tàbí No Wahala pads bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń dín kù.

Páàkì 3 Premium Pads wa ni ọ̀nà tó dára jù lọ láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ní ₦4,000. Èyí ń fún yín ní pádì tó tó kí ẹ lè máa ní èyí tó mọ́ nígbà gbogbo nígbà tí ẹ ń fọ àwọn tí ẹ ti lò. Ẹ lè fọ pádì kan tàbí méjì ní ìrọ̀lẹ́, kí ẹ sá wọn gbẹ ní òru (ní ibi tí ọ̀rinrin pọ̀, ẹ fi aṣọ ìnura gbígbẹ tẹ omi tó pọ̀ jáde, kí ẹ sì sá a sínú ilé níbi tí afẹ́fẹ́ ti ń wọlé), kí ẹ sì máa lò wọ́n ní ìyípo.

Tí rírà ọjà bá dà bí ohun tí kò ṣeé ṣe báyìí, ẹ kàn sí wa. A ń bá àwọn àjọ káàkiri Nàìjíríà ṣiṣẹ́ láti pèsè pádì fún àwọn obìnrin tó nílò rẹ̀. Ẹ kàn sí wa lórí ìkànnì wa tàbí ìkànnì àjọlò láti béèrè nípa àwọn ètò ládùúgbò yín tàbí láti ṣàlàyé ipò yín. Àìní ohun èlò nǹkan oṣù kì í ṣe ohun ìtìjú – ìṣòro ètò àwùjọ ni, tó nílò ojútùú àjùmọ̀ṣe.

Ilé-ìwé, NGO, àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀sìn, ilé ìwòsàn àti ẹgbẹ́ obìnrin ní agbára ńlá láti kojú àìní ohun èlò nǹkan oṣù àti àbájáde rẹ̀ lórí ìlera ìbímọ ní ìwọ̀n ńlá. Ṣíṣe ètò ìlera nǹkan oṣù nínú àjọ yín ń mú àǹfààní tàn ká gbogbo àwùjọ.

Ó yẹ kí àwọn ilé-ìwé tó ní ọ̀dọ́bìnrin ronú nípa pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe ń pèsè ìwé ẹ̀kọ́ – gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì fún ẹ̀kọ́. Nígbà tí 10-20% àwọn ọmọbìnrin péré bá ń pa ilé-ìwé jẹ nígbà nǹkan oṣù wọn, gbogbo kíláàsì ló ń dẹ́yìn. Ètò ohun èlò nǹkan oṣù ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin wà ní kíláàsì, ó ń dáàbò bo ìlera wọn, ó sì ń fi hàn kedere pé wọ́n ṣe pàtàkì.

Ilé ìwòsàn lè so pínpín ohun èlò nǹkan oṣù pọ̀ mọ́ iṣẹ́ ìlera ìbímọ. Àwọn obìnrin tó ń wá ìtọ́jú fún àkóràn kì í sábà lè ra àwọn ohun èlò gan-an tí yóò dènà kí àkóràn má padà wá. Pípèsè pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò gẹ́gẹ́ bí apá kan ìtọ́jú àkóràn ń mú àbájáde dára sí i, ó sì ń dín ìpadàbọ̀ sí ilé ìwòsàn kù.

Àwọn NGO tó ń ṣiṣẹ́ lórí fífún obìnrin lágbára, ẹ̀kọ́ tàbí ìlera ń rí i pé ètò ohun èlò nǹkan oṣù ń sọ àǹfààní iṣẹ́ wọn mìíràn di púpọ̀. Ọmọbìnrin tó gba ohun èlò ilé-ìwé ṣùgbọ́n tó ń dúró sí ilé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ ṣì ń dẹ́yìn. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí agbára ọrọ̀ ajé kò ní ìtumọ̀ tó bẹ́ẹ̀ nígbà tí àwọn obìnrin ń pàdánù owó nígbà nǹkan oṣù.

Ilé-ìwé, NGO àti àwọn àjọ mìíràn lè ra iye èyíkéyìí ní iye owó kan náà fún páàkì kọ̀ọ̀kan. Ìrànlọ́wọ́ láti ṣe ètò náà ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ètò tó bá àwọn ènìyàn yín mu – yálà ọ̀dọ́bìnrin ní ilé-ìwé alágbèérò, obìnrin ní abúlé, àwọn tí wọ́n sá kúrò nílé, tàbí àwùjọ tálákà ní ìlú ńlá.

Àǹfààní àjọṣepọ̀ wà fún àwọn àjọ tó pinnu láti ṣiṣẹ́ fún ìdọ́gba nǹkan oṣù fún ìgbà pípẹ́. A ń kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ládùúgbò, àwọn olùkọ́ àti àwọn olùkọ́ ẹlẹgbẹ́ nípa ìlera àti ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Pípèsè ohun èlò pẹ̀lú ẹ̀kọ́ ń mú àyípadà ìwà tó lè pẹ́ wá, tó ń dáàbò bo ìlera ìbímọ fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń jí ju iyì lọ – ó ń jí ìlera, àǹfààní ẹ̀kọ́, agbára ọrọ̀ ajé, àti nígbà mìíràn agbára ìbímọ pàápàá. Ìsopọ̀ tó wà láàárín ohun èlò nǹkan oṣù tí kò péye àti ewu ìlera ìbímọ ṣe kedere, a ti kọ ọ́ sílẹ̀, ó sì ṣeé dènà.

Ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà ń kojú ìṣòro yìí lójoojúmọ́ pẹ̀lú ìfaradà tó yani lẹ́nu. Ṣùgbọ́n kò yẹ kí ìfaradà pọn dandan nígbà tí ojútùú wà. Ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́, tí owó rẹ̀ kò wọ́n, pẹ̀lú ibi ìmọ́tótó ìpìlẹ̀ àti ẹ̀kọ́ tí kò ní ìtìjú nínú, lè fẹ́rẹ̀ẹ́ pa ewu ìlera ìbímọ tó wà nínú àìní ohun èlò nǹkan oṣù rẹ́ pátápátá.

Gbogbo ọmọbìnrin tó bá gba ohun èlò nǹkan oṣù tó dára kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀ tó dé ń bẹ̀rẹ̀ ayé ìbímọ rẹ̀ ní ààbò. Gbogbo obìnrin tó bá kúrò lórí ohun èlò àfọwọ́ṣe sí pádì tó yẹ ń dín ewu àkóràn rẹ̀ kù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Gbogbo àwùjọ tó bá sọ ọ̀rọ̀ ìlera nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀ ń ṣí ààyè fún dídá àmì mọ̀ ní kùtùkùtù àti wíwá ìtọ́jú.

Èyí ṣeé ṣe káàkiri Nàìjíríà – ní ìlú ńlá àti abúlé, ní ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́, ní àwùjọ ọlọ́rọ̀ àti tálákà. Àwọn irinṣẹ́ wà. Ìmọ̀ wà. Ohun tí a nílò ni ìpinnu àjùmọ̀ṣe láti ka ìlera nǹkan oṣù sí ọ̀rọ̀ ìlera àti iyì ìpìlẹ̀ tí ó jẹ́ gan-an.

Nǹkan oṣù yín kò gbọ́dọ̀ gba ìlera yín, ẹ̀kọ́ yín, iṣẹ́ yín tàbí ọjọ́ iwájú yín lọ́wọ́ yín láé. Ohun èlò nǹkan oṣù tí kò léwu kì í ṣe ohun afẹ́ – wọ́n jẹ́ ohun ìlera ìpìlẹ̀ tó ń dáàbò bo ìlera ìbímọ yín ní gbogbo ayé yín. Gbígbé ìgbésẹ̀ láti rí àwọn ohun èlò yìí fún ara yín, àti pípè fún kí gbogbo obìnrin Nàìjíríà rí wọn, ń mú ìdílé tó ní ìlera, àwùjọ tó lágbára àti àwùjọ tó ní ìdọ́gba wá.

Tí ẹ bá ti ṣetán láti dáàbò bo ìlera ìbímọ yín tàbí láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdọ́gba nǹkan oṣù ládùúgbò yín, ẹ kàn sí Sana Pads lónìí. Papọ̀, a ń fòpin sí àìní ohun èlò nǹkan oṣù, a sì ń kọ́ Nàìjíríà níbi tí ìlera àti iyì gbogbo obìnrin ti wà ní ààbò. Ẹ kọ́ sí i nípa iṣẹ́ wa, kí ẹ sì darapọ̀ mọ́ ìgbìyànjú láti fòpin sí àìní ohun èlò nǹkan oṣù ní ibùdó ìmọ̀ waPeriod Poverty Nigeria (Àìní Ohun Èlò Nǹkan Oṣù ní Nàìjíríà).