Otú Ngwa WASH Si Emetụta Ịda Ogbenye Nsọ Nwaanyị n'Ụlọ Akwụkwọ Naịjirịa

WASH pụtara Mmiri, Ụlọ Mposi na Ịdị Ọcha (Water, Sanitation, and Hygiene) – ihe ndị bụ isi na-eme ka ichikota nsọ nwaanyị n'nsọpụrụ kwe omume. Mgbe ụlọ akwụkwọ na obodo enweghị ngwa WASH kwesịrị ekwesị, ịda ogbenye nsọ nwaanyị na-abụ ihe a na-apụghị izere, n'agbanyeghị pad ole nwa agbọghọ nwere.

Isi Ihe Ndị Dị Mkpa:

• Ngwa WASH adịghị mma na-eme ka ụmụ agbọghọ Naịjirịa ihe dị ka nde 3 na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ nwaanyị kwa ọnwa.
  
• Naanị 26% nke ụlọ akwụkwọ gọọmentị Naịjirịa nwere ụlọ mposi dị iche, na-arụ ọrụ maka ụmụ agbọghọ nwere mmiri na nzuzo.
• Ụmụ agbọghọ chọrọ ihe anọ
• dị mkpa nke WASH: mmiri dị ọcha, ebe ụlọ mposi nzuzo, ebe a na-atụfu mkpofu, na ebe ịsa aka.
• Ụlọ akwụkwọ n'enweghị akụrụngwa WASH kwesịrị ekwesị na-ahụ ka ọnụ ọgụgụ ụmụ agbọghọ na-aga ụlọ akwụkwọ na-ada site na 20-30% n'ụbọchị nsọ kwa ọnwa.
• Ngwa WASH adịghị mma na-eme ka ụmụ agbọghọ Naịjirịa na-efu nkezi ụbọchị 4-5 n'ụlọ akwụkwọ kwa ọnwa, nke na-abụ ụbọchị 40-50 n'afọ agụmakwụkwọ.
• Itinye ngwa njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị n'otu ụlọ akwụkwọ na-efu n'agbata ₦500,000-₦2,000,000 mana na-ejere narị ụmụ agbọghọ ozi kwa afọ.
• Obodo ndị nwere ohere WASH ka mma na-akọ mbelata 50% n'ịnọghị n'ụlọ akwụkwọ n'ihi nsọ nwaanyị n'ime afọ mbụ.

Ka anyị lee kpọmkwem otú akụrụngwa WASH si ekpebi ma ụmụ agbọghọ Naịjirịa nwere ike ichikota nsọ nwaanyị ha n'enweghị ihe ize ndụ ma na-aga n'ihu agụmakwụkwọ ha n'enweghị nkwụsị.

Blessing dị afọ iri na anọ si Lagos tetara na obi ụtọ maka ule mgbakọ na mwepụ JSS 3 ya. O gụrụ akwụkwọ izu ole na ole ma nwee ntụkwasị obi. Mana n'etiti ụtụtụ, ọ nwere mmetụta ọkụ ahụ nke pụtara na nsọ nwaanyị ya abịala n'amaghị. Obi ya daa. Naanị ụlọ mposi nke ụlọ akwụkwọ ya enweghị ọnụ ụzọ, enweghị mmiri na-asọ, enweghị ebe nzuzo ịgbanwe uwe. Ụmụ akwụkwọ 300 jikọtara ụlọ mposi olulu ahụ, nke nwere mkpọchi gbajiri agbaji ma enweghị bin mkpofu. Blessing tinyere akwụkwọ mposi n'ime uwe ime ya, pụọ n'ụlọ ule ahụ, laa n'ụlọ. O hapụrụ ule ahụ kpamkpam. Nke a abụghị oge mbụ, ọ gaghịkwa abụ nke ikpeazụ. Akụkọ Blessing abụghị nke naanị ya. N'ofe Naịjirịa, ọtụtụ nde ụmụ agbọghọ na-eche otu nhọrọ siri ike a kwa ọnwa: ịga ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ ha ma tụọ egwu ihere, ma ọ bụ nọrọ n'ụlọ ma dọkwa n'azụ. Njikọ dị n'agbata ngwa WASH na ịda ogbenye nsọ nwaanyị bụ otu n'ime ihe mgbochi kachasị a na-eleghara anya n'agụmakwụkwọ ụmụ agbọghọ n'obodo anyị.

Ngwa WASH adịghị mma anaghị eme ka nsọ nwaanyị bụrụ ihe na-adịghị mma naanị – ọ na-eme ya nsogbu kwa ọnwa nke na-ebibi agụmakwụkwọ, ahụike na nsọpụrụ nke ọtụtụ nde ụmụ agbọghọ Naịjirịa.

Ngwa WASH kwesịrị ekwesị maka ịdị ọcha nsọ nwaanyị karịrị ịnwe ụlọ mposi. Chee ya dị ka isi jollof rice – ị nweghị ike isi ya nke ọma naanị na osikapa. Ị chọrọ ite kwesịrị ekwesị, mmiri dị ọcha, mmanụ, tomato na ihe ndị e ji ísì ụtọ. N'otu aka ahụ, njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị chọrọ ọtụtụ ihe na-arụkọ ọrụ ọnụ.

Nke mbụ, ị chọrọ nzuzo. Nke a pụtara ụlọ mposi nwere ọnụ ụzọ nwere mkpọchi, mgbidi ruru ala na elu ụlọ, na ụlọ iche maka ụmụ agbọghọ na ụmụ nwoke. Na Kaduna, ndị nyocha chọpụtara na 68% nke ụmụ agbọghọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị kwuru na ụlọ mposi ụlọ akwụkwọ ha nwere ọnụ ụzọ gbajiri agbaji ma ọ bụ enweghị ọnụ ụzọ ma ọlị. A tụrụ anya na ụmụ agbọghọ ndị a ga-ahazi nsọ nwaanyị ha n'ebe onye ọ bụla nwere ike ịbanye n'oge ọ bụla.

Nke abụọ, ị chọrọ mmiri na-asọ dị ọcha. Ụmụ agbọghọ aghaghị ịsa aka tupu na mgbe ha gbanwere ngwaahịa nsọ nwaanyị, saa pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ ma ọ bụrụ na ha na-eji ya, ma debe ịdị ọcha bụ isi. Ma dabere n'data UNICEF sitere na 2024, naanị 31% nke ụlọ akwụkwọ Naịjirịa nwere ebe ịsa aka na-arụ ọrụ nwere ncha na mmiri. N'enweghị mmiri, nwa agbọghọ na-eji pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ enweghị ike isachaa ya nke ọma. N'enweghị ebe ịsa aka, ọ na-etinye onwe ya n'ihe ize ndụ nke ọrịa na-efe efe oge ọ bụla ọ gbanwere pad.

Nke atọ, ị chọrọ ebe a na-atụfu ihe nke ọma. Nke a pụtara bin nwere mkpuchi n'ime ụlọ mposi, ọ bụghị n'èzí ebe onye ọ bụla na-ahụ ihe ị na-atụfu. Bin ahụ kwesịrị inwe akpa n'ime ya, a na-adọpụ ya mgbe niile, a ga-atụfu ihe dị n'ime ya nke ọma. N'ọtụtụ ụlọ akwụkwọ gọọmentị Naịjirịa, bin ndị a adịghị adị naanị.

Ịda ogbenye nsọ nwaanyị abụghị naanị enweghị pad. Ọ bụ enweghị usoro niile na-eme ka iji pad kwe omume. Nwa agbọghọ na Port Harcourt nwere ike ịnata pad n'efu site na NGO, mana ọ bụrụ na ụlọ akwụkwọ ya enweghị ebe nzuzo ọ ga-agbanwe ha, enweghị mmiri ịsa aka, na enweghị bin ịtụfu ndị ejirila, pad ndị ahụ fọrọ nke nta ka ha abụrụ nke na-abaghị uru.

Tụlee ihe na-eme n'ezie. Chioma na-aga ụlọ akwụkwọ sekọndrị gọọmentị na Enugu nwere ụmụ akwụkwọ 450 na ụlọ mposi abụọ naanị. N'oge ezumike, ahịrị ahụ na-agbatị n'ofe ogige ụlọ akwụkwọ. Ọ bụrụ na Chioma chọrọ ịgbanwe pad ya, ọ ga-eche n'ahịrị a na-ahụ anya, wee gbaa ọsọ gbanwee n'ime nkeji abụọ na-erughị tupu onye ọzọ amalite ịkụ ọnụ ụzọ. Ọ nweghị mmiri ịsa aka ya, ya mere ọ na-ekechie pad ejirila n'akwụkwọ ma bufee ya laghachi n'klas n'akpa ya n'ihi na ọ nweghị bin ịtụfu ya. Ọ ga-ebubata ya n'ụlọ mgbe e mesịrị, mana onye ọ bụla ahụla ya ka ọ na-ebu ihe si n'ụlọ mposi, mkparịta ụka n'ime ntị na-amalitekwa.

Ọnọdụ a na-amanye nhọrọ ndị siri ike. Ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-akwụsị ịṅụ mmiri n'ụlọ akwụkwọ naanị ka ha ghara ịchọ ịga ụlọ mposi. Mkpọnwụ mmiri ahụ a na-akpata isi ọwụwa, nsogbu ilekwasị anya, ma n'oge nsọ nwaanyị, nwere ike ime ka mgbu afọ dịkwuo njọ. Ụmụ agbọghọ ndị ọzọ anaghị aga ụlọ akwụkwọ ma ọlị n'oge nsọ ha. Nyocha sitere na Kano State University chọpụtara na 73% nke ụmụ agbọghọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị a jụrụ ajụjụ efuola opekata mpe otu ụbọchị ụlọ akwụkwọ n'ihi ngwa WASH adịghị mma n'oge nsọ nwaanyị, ọ bụghị n'ihi na ha enweghị ngwaahịa nsọ nwaanyị.

Akụkụ ego na-eme ka ọ sikwuo ike. Mgbe ngwa WASH enweghị mmiri, ụmụ agbọghọ na-eji pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ enweghị ike ịsa ha n'ụlọ akwụkwọ. A manyere ha ịzụta ngwaahịa a na-atụfu kama, ọbụna mgbe ha enweghị ike ịkwụ ụgwọ ha. Nke a na-eme okirikiri ebe ngwa adịghị mma na-eme ka nhọrọ dị ọnụ ala, na-adịgide adịgide ghọọ nke a pụghị iji, na-eme ka ezinụlọ na-eme mmefu ego ugboro ugboro nke ha enweghị ike idowe.

Mgbe ụmụ agbọghọ na-ejikwa nsọ nwaanyị n'enweghị ngwa WASH zuru ezu, ihe ize ndụ ahụike na-abawanye ngwa ngwa. Ọrịa ụzọ ọmụmụ (reproductive tract infections), ọrịa ụzọ mmamịrị (urinary tract infections), na ọkụ akpụkpọ ahụ na-aghọ ihe a na-ahụkarị. Ndị a abụghị obere nsogbu – ha bụ ọnọdụ ahụike dị njọ nke nwere ike imetụta ọmụmụ nwa na ọdịmma ogologo oge.

N'enweghị mmiri dị ọcha na ebe ịsa aka, nje na-agafe ngwa ngwa. Nwa agbọghọ na-emetụ pad ejiri, enweghị ike ịsa aka ya, ma rie nri ehihie ya. Ma ọ bụ ọ na-eji pad ogologo oge karịa ka o kwesịrị n'ihi na ịgbanwe ya n'ụlọ akwụkwọ siri ike nke ukwuu. Na Lagos, nyocha 2025 nke Nigerian Institute of Medical Research chọpụtara na ụmụ agbọghọ n'ụlọ akwụkwọ nwere ngwa WASH adịghị mma nwere ọrịa ahụike ọmụmụ n'ọnụ ọgụgụ okpukpu 3.4 karịa ụmụ agbọghọ n'ụlọ akwụkwọ nwere ngwa zuru ezu.

Ọnụ ọgụgụ mmụọ kwesịkwara otu nlebara anya. Egwu agbapụ, ụjọ ihere, na nrụgide maka ichikota nsọ nwaanyị n'ọnọdụ siri ike na-emetụta ahụike uche na mmụta. Ndị nkụzi na Abuja kọrọ na ụmụ agbọghọ ndị na-abụkarị ndị na-etinye aka n'klas na-aghọ ndị na-ezuzu ọnụ ma dị jụụ n'oge nsọ ha, na-anọdụ n'oche ha n'ike, na-atụ egwu ịgbago ma ọ bụ ịkwagharị. Nke a abụghị naanị gbasara nkasi obi – ọ bụ gbasara ma ụmụ agbọghọ nwere ike isonye nke ọma n'agụmakwụkwọ nke ha.

Ngwa njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị abụghị ihe nkwalite dị oke ọnụ – ha bụ ihe ndị bụ isi na-eme ka agụmakwụkwọ dị ụmụ agbọghọ n'ọnwa niile.

Ngwa WASH zuru ezu maka ịdị ọcha nsọ nwaanyị nwere ọtụtụ ihe a na-enweghị ike ịgbanwe. Ebe ụlọ mposi ga-enwerịrị ọnụ ụzọ nke a na-akpọchi site n'ime, na-enye nzuzo zuru ezu. Mgbidi kwesịrị ịgbatị site n'ala ruo elu ụlọ n'enweghị oghere. N'ime ebe ahụ, e kwesịrị inwe nko maka ịkwụsị akpa, obere ahịrị maka itinye pad dị ọcha, na bin nwere mkpuchi nwere akpa n'ime ya.

Mmiri na-asọ aghaghị ịdị, ma n'ime ebe ahụ ma ọ bụ ozugbo n'èzí ya na ebe ịsa aka nwere ncha. Mmiri ahụ ekwesịghị ịnọ na-asọ mgbe niile – ụgbọ mmiri buru ibu nwere tap na-arụ ọrụ nke ọma n'ebe mmiri na-abịa mgbe ụfọdụ. Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ n'ebe ugwu Naịjirịa emezuola usoro a nke ọma, na-ejupụta ụgbọ mmiri buru ibu n'oge mmiri dị.

Ọnụ ọgụgụ ụlọ mposi na ụmụ akwụkwọ dị oke mkpa. Ụkpụrụ mba ụwa na-atụ aro otu ụlọ mposi maka ụmụ agbọghọ 25 ọ bụla n'ụlọ akwụkwọ. Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ gọọmentị Naịjirịa dị anya n'ime ya. Na Steeti Oyo, nkezi ahụ bụ otu ụlọ mposi maka ụmụ akwụkwọ 87. Ọbụna mgbe ụlọ mposi dị, ha na-anọkarị n'enweghị ọrụ n'ihi paịpụ gbajiri agbaji, enweghị nlekọta, ma ọ bụ ụkọ mmiri.

Ngwa WASH na Naịjirịa aghaghị ịtụle omenala na omume okpukpe. N'steeti ndị dị n'ebe ugwu ebe ọtụtụ obodo na-eso omume Alakụba (Islamic), mkpa mmiri maka ịsa ahụ dị mkpa karịsịa. Ụmụ agbọghọ chọrọ ohere mmiri ọ bụghị naanị maka ịsa aka kamakwa maka ịsa onwe ha dịka ihe okpukpe ha chọrọ si dị.

Nzuzo na-enweta mkpa ọzọ n'obodo ndị na-edebe omenala ha. Ụfọdụ ụlọ akwụkwọ emezuola ọdịdị ebe mbata ụlọ mposi ụmụ agbọghọ na-ekpuchi anya ọha, na-ekwe ka ụmụ agbọghọ banye ma pụọ n'enweghị ka ndị niile n'ogige ụlọ akwụkwọ na-ahụ mmegharị ha. Mgbanwe ọdịdị dị mfe a mụbara ojiji ụlọ mposi n'oge nsọ nwaanyị nke ukwuu n'ụlọ akwụkwọ ndị dị n'Steeti Kano na Sokoto.

Usoro ịtụfu ihe aghaghịkwa igosipụta omume obodo. N'obodo ụfọdụ, a na-ewere mkpofu nsọ nwaanyị dị ka ihe nzuzo nke ukwuu, ụmụ agbọghọ na-ejikwa ihere ọbụna n'echiche nke ndị na-asa ụlọ nwoke na-emetụ bin ndị a ka ha na-eme. Ụlọ akwụkwọ ndị mere usoro ebe ndị ọrụ nwaanyị ma ọ bụ ụmụ agbọghọ ndị toro eto na-ejikwa ịtụfu n'usoro na-agbanwe agbanwe hụrụ ojiji bin dị elu karịa na ọnụ ọgụgụ ịtụfu n'ụzọ na-ezighi ezi n'ọhịa ma ọ bụ ụlọ mposi olulu dị ala.

WASH zuru ezu anaghị achọ akụrụngwa dị oke ọnụ. Ụlọ akwụkwọ Naịjirịa emepụtala ọtụtụ ngwọta dị ọnụ ala nke na-arụ ọrụ nke ọma. Na Steeti Rivers, ọtụtụ ụlọ akwụkwọ wuru ebe ịsa aka dị mfe site n'iji ụgbọ mmiri plastik buru ibu nke e debere n'elu ihe nkwado, ya na tap ndị e tinyere nso ala. Ụmụ akwụkwọ na-ejupụta ụgbọ mmiri ndị ahụ n'ụtụtụ ọ bụla n'usoro. Ọnụ ahịa niile: ihe dị ka ₦15,000 maka ebe ọ bụla.

Maka ịtụfu mkpofu, ụlọ akwụkwọ ejirila bọket siri ike nwere mkpuchi na-ejide nke ọma, nwere akpa plastik n'ime ya. Otu ụlọ akwụkwọ na Steeti Imo gbara bọket ndị a otu agba kpọmkwem ma tinye ha n'ime ụlọ mposi. Ndị nkụzi nwaanyị na-awụpụ ha kwa ụbọchị n'ime bin buru ibu nwere mkpuchi nke ndị ọrụ njikwa mkpofu na-ewere kwa izu. Ego mbido dị n'okpuru ₦8,000 maka ihe ndị e ji ejere ụmụ agbọghọ 200 ozi.

Mgbanwe nzuzo nwere ike ịdị ọnụ ala nke ukwuu. Ụlọ akwụkwọ ejirila mpempe ígwè corrugated, plywood, ma ọ bụ ọbụna kụọ osisi obere na-eto eto ngwa ngwa iji mepụta ihe mkpuchi nzuzo. Na Steeti Benue, otu ụlọ akwụkwọ jiri ₦50,000 zụta ihe ma jiri ndị nne na nna na-eme ọrụ afọ ofufo maka ọrụ iji tinye ọnụ ụzọ n'ụlọ mposi atọ nke mbụ mepere emepe. Mmetụta ozugbo n'ojiji ụlọ mposi ụmụ agbọghọ n'oge ụlọ akwụkwọ bụ nke a pụrụ ịtụ ma dị ukwuu.

Mgbe ụlọ akwụkwọ na-etinye ego n'ngwa WASH kwesịrị ekwesị, uru na-agafe ịdị ọcha nsọ nwaanyị ruo akụkụ ọ bụla nke agụmakwụkwọ na mmepe ụmụ agbọghọ.

Njikọ dị n'agbata ngwa WASH na nsonaazụ agụmakwụkwọ bụ nke ozugbo ma a pụrụ ịtụ. Mgbe Premiere Urgence Internationale mere mmemme WASH na ịdị ọcha nsọ nwaanyị n'ụlọ akwụkwọ 15 n'ofe Steeti Borno na 2024, ha dere mgbanwe dị ịtụnanya. Ụlọ akwụkwọ nwetara ngwa WASH emelitere na agụmakwụkwọ nsọ nwaanyị hụrụ ka ọnụ ọgụgụ ụmụ agbọghọ na-aga ụlọ akwụkwọ na-abawanye 26% n'ime izu abụọ n'ọnwa ọ bụla mgbe ụmụ agbọghọ kachasị nwee ike inwe nsọ. N'ime afọ agụmakwụkwọ, nke a gbanwere ka ụmụ agbọghọ nweta ụbọchị 40 ọzọ nke nkuzi.

Mmetụta ahụ gafere naanị ịnọ n'ụlọ akwụkwọ. Ụmụ agbọghọ na-adịghị echegbu onwe ha maka agbapụ, ndị nwere ike ịgbanwe pad ha n'ụzọ dị mma mgbe ọ dị mkpa, na ndị na-adịghị akọrọ mmiri n'ihi izere ịṅụ mmiri na-etinye aka karịa n'klas. Ndị nkụzi n'ime mmemme ahụ kọrọ na ụmụ agbọghọ jụrụ ajụjụ ndị ọzọ, kwuru na ha ga-eme ihe ngosi, ma na-agagharị n'efu n'ime klas n'oge ọrụ ihe omume. Akara ule na mgbakọ na mwepụ na sayensị mụbara nkezi 14% n'afọ na-esote mmeziwanye WASH.

Ụzọ agụmakwụkwọ ogologo oge na-agbanwe nke ukwuu. Na Naịjirịa, ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-efu ụlọ akwụkwọ mgbe niile n'oge nsọ nwaanyị na-ahapụ ya kpamkpam n'ikpeazụ. Ha na-adaba n'azụ nke ukwuu ka ha ghara ịnweta, ha na-adaba n'ule nkwalite, ma ọ bụ naanị na-efu ntụkwasị obi na ikike agụmakwụkwọ ha. Nnyocha ogologo oge sitere na University of Ibadan nke soro ụmụ agbọghọ ruo afọ atọ chọpụtara na ụlọ akwụkwọ nwere ngwa WASH zuru ezu nwere ọnụ ọgụgụ ụmụ agbọghọ na-agụchaa sekọndrị dị elu 31% karịa ụlọ akwụkwọ yiri ha ndị na-enweghị ngwa kwesịrị ekwesị.

Ngwa WASH kwesịrị ekwesị na-ebelata nke ukwuu ọrịa ahụike ọmụmụ n'etiti ụmụ agbọghọ ụlọ akwụkwọ. Lagos State Ministry of Health soro ọnụ ọgụgụ ọrịa n'ụlọ ọgwụ ụlọ akwụkwọ tupu na mgbe mmeziwanye WASH n'ụlọ akwụkwọ 23. Ọrịa ụzọ mmamịrị n'etiti ụmụ akwụkwọ nwaanyị daa 58% n'afọ mbụ. Ọrịa ụzọ ọmụmụ belatara 47%. Ndị a abụghị naanị ọnụ ọgụgụ – ha na-anọchite ọtụtụ puku ụmụ agbọghọ e nwere ọrịa mgbu, ụbọchị ụlọ akwụkwọ efuola maka ịga ụlọ ọgwụ, na ọnụ ahịa ọgwụ nke ọtụtụ ezinụlọ na-esiri ike ịkwụ.

Akụkụ nsọpụrụ na-agbanwe ahụmahụ kwa ụbọchị. Ụmụ agbọghọ n'ụlọ akwụkwọ nwere ngwa WASH kwesịrị ekwesị na-ekwu na ha na-enwe mmetụta “nkịtị” n'oge nsọ ha kama nchegbu na ihere. Ha na-akọwa ikwe ha ilekwasị anya n'mmụta kama ịna-elele ahụ ha mgbe niile maka ihe ịrịba ama nke agbapụ. Na otu nzukọ lekwasịrị anya e mere n'Steeti Ogun, ụmụ agbọghọ jiri nkebi okwu dị ka “M na-enwe nnwere onwe,” “Enwere m ike ịbụ onwe m,” na “Atụghị m egwu ọzọ” mgbe ha na-akọwa mgbanwe ahụ mgbe ụlọ akwụkwọ ha tinyere ngwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị.

Mgbanwe uche a na-emetụta ntụkwasị obi gafere ụlọ akwụkwọ. Ụmụ agbọghọ na-ejikwa nsọ nwaanyị nke ọma n'ụlọ akwụkwọ na-ebu ntụkwasị obi ahụ n'akụkụ ndụ ndị ọzọ. Ha nwere ike isonye n'ihe omume ndị ọzọ, were ọkwa ndu, ma kwuo okwu maka onwe ha. Ndị ndụmọdụ ndị ntorobịa na Abuja hụrụ na ụmụ agbọghọ sitere n'ụlọ akwụkwọ nwere ngwa WASH dị mma nwere ike isonye n'otu mkparịta ụka, otu egwuregwu, na gọọmentị ụmụ akwụkwọ.

Ngwa WASH ka mma na-emepụta uru gburugburu ebe obibi a na-atụghị anya ya. Mgbe ụlọ akwụkwọ enweghị usoro ịtụfu kwesịrị ekwesị, mkpofu nsọ nwaanyị na-aga n'ụlọ mposi olulu ebe ọ naghị agbaze nke ọma, n'ọhịa ebe ọ na-akpata ihe ize ndụ ahụike, ma ọ bụ a na-ere ya n'ebe mepere emepe na-eme anwụrụ ọkụ na-egbu egbu. Usoro ịtụfu kwesịrị ekwesị nwere nchịkọta mkpofu mgbe niile na-ewepụ nsogbu ndị a.

Ụlọ akwụkwọ ndị tinyere ngwa maka ịsa pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ hụrụ mkpofu plastik belatara nke ukwuu. Otu ụlọ akwụkwọ na Steeti Plateau gbakọtara na mgbe ha tinyere ngwa ịsa pad ma kesaa pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ n'ụmụ akwụkwọ chọrọ ha, ha belatara mkpofu nsọ nwaanyị e zigara n'ebe a na-atụfu ihe ihe dị ka 60%. Uru gburugburu ebe obibi a bịara na ịzọpụta ego maka ezinụlọ nwere ike ugbu a ịhọrọ nhọrọ a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ nke dị ọnụ ala.

Mmetụta obodo na-agafe ọnụ ụzọ ụlọ akwụkwọ. Mgbe ụlọ akwụkwọ na-egosi njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị, obodo ndị gbara ya gburugburu na-achọpụta. Ndị nne na nna na-ahụ na WASH kwesịrị ekwesị na-eme ka nsọ nwaanyị dị mfe ijikwa ma na-amalite ịchọ ngwa yiri nke ahụ n'ụlọ ha na n'obodo ha. N'ọtụtụ LGA n'Steeti Ekiti, mmeziwanye WASH n'ụlọ akwụkwọ kpaliri atụmatụ obodo iji meziwanye ịdị ọcha ụlọ na itinye ebe ịsa aka n'akụkụ ahịa.

Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ, obodo, na ọbụna ndị na-eme iwu na-ebili nchegbu yiri ya mgbe ha na-atụle mmeziwanye WASH. Nchegbu ndị a kwesịrị azịza kwesịrị ntụkwasị obi, bara uru.

Nchegbu a bụ eziokwu – ụlọ akwụkwọ gọọmentị Naịjirịa na-arụkarị ọrụ n'ego dị oke obere, itinye akụrụngwa WASH na-adị ka ihe a na-apụghị ime. Ma, ọnụ ahịa ya abụghị nke a na-enweghị ike ịkwụ dị ka ọtụtụ ndị chere, karịsịa mgbe ị tụlere ịmejuputa n'ọkwa na ntinye aka nke obodo.

Nkwalite WASH zuru ezu maka ụlọ akwụkwọ nke etiti na-efukarị n'agbata ₦500,000 na ₦2,000,000 dabere n'akụrụngwa dị ugbu a na ọnụ ahịa ihe obodo. Nke a dị ka ihe dị ukwuu, mana mgbe ị kewara ya site n'onye ụmụ akwụkwọ na afọ, ọ na-aghọ ihe dị mfe ijikwa. Ụlọ akwụkwọ nwere ụmụ akwụkwọ nwaanyị 300 na-etinye ₦1,200,000 na mmeziwanye WASH zuru ezu na-etinye ₦4,000 maka nwa agbọghọ ọ bụla. Ụmụ agbọghọ ndị ahụ ga-eji ngwa ndị a n'oge ndụ ụlọ akwụkwọ ha niile, na-eme ka ọnụ ahịa kwa afọ maka onye akwụkwọ ọ bụla dị ntakịrị.

Ihe kachasị mkpa, ụlọ akwụkwọ ekwesịghị ime ihe niile n'otu oge. Usoro n'ọkwa na-arụ ọrụ nke ọma. Ọkwa nke mbụ nwere ike lekwasị anya n'ọnụ ụzọ, mkpọchi, na nzuzo bụ isi na-efu ihe dị ka ₦100,000-₦200,000. Ọkwa nke abụọ na-agbakwunye bin ịtụfu na ebe ịsa aka maka ₦80,000-₦150,000 ọzọ. Ọkwa nke atọ na-edozi nchekwa mmiri na paịpụ ka ego na-adị. Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ n'Steeti Nasarawa jiri usoro a nke ọma, na-emecha nkwalite zuru ezu n'ime ọnwa 18 site n'iji ego a chekwara na obere enyemaka.

Itinye aka nke obodo na-ebelata ọnụ ahịa nke ukwuu. Mgbe ụlọ akwụkwọ n'Steeti Cross River tinyere PTA, ndị aka nka obodo nyere nkà ha, ndị nne na nna nyere ihe, ma ndị obodo nyere ọrụ. Ọrụ ndị ga-efu ₦800,000 na ndị kọntrakt ka e mezuru maka ₦300,000 n'ihe naanị. Ịbụ nke obodo pụtakwara nlekọta ka mma na ngwọta na-adịgide adịgide karịa.

Ọtụtụ ndị isi ụlọ akwụkwọ, karịsịa ndị isi nwoke na ndị isi agụmakwụkwọ, na-egosi enweghị nkasi obi na okwu ịdị ọcha nsọ nwaanyị, na-eche na ha dị nzuzo nke ukwuu ma ọ bụ ezighi ezi maka mkparịta ụka n'ụlọ akwụkwọ. Nchegbu a na-egbochikarị ime ihe ọ bụla.

Eziokwu bụ na ileghara nsọ nwaanyị anya anaghị eme ka ọ pụọ – ọ na-eme naanị ka ụmụ agbọghọ na-ata ahụhụ n'ịgbachi nkịtị. Omenala na okpukpe anaghị emegide njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị; ha na-achọ ya n'ezie. Ozizi Alakụba na-emesi ịdị ọcha na ịdị ọcha kwesịrị ekwesị ike n'oge nsọ nwaanyị. Omenala Ndị Kraịst na-aga nsọpụrụ na ilekọta ndị ọzọ. Omenala ndị Naịjirịa, n'agbanyeghị mmachi mgbe ụfọdụ, enweelarị usoro ịjikwa nsọ nwaanyị, ọbụna ma ọ bụrụ na a naghị ekwu ha n'ihu ọha.

Isi ihe bụ ịbịaru isiokwu ahụ nso na nsọpụrụ ma tinye ndị kwesịrị ekwesị. Ụlọ akwụkwọ achọghị ndị isi nwoke ka ha na-eduzi mkparịta ụka ahụike nsọ nwaanyị. Ndị nkụzi nwaanyị, ndị nọọsụ ụlọ akwụkwọ, na ndị ọrụ ahụike obodo nwere ike ijikwa agụmakwụkwọ na njikwa ngwa. Na Steeti Zamfara, ụlọ akwụkwọ ndị nyere ndị osote isi nwaanyị ka ha na-eduzi ọrụ mmeziwanye WASH kọrọ ịmejuputa dị mfe n'enweghị mmegide obodo.

Ndị isi okpukpe, mgbe a na-etinye ha nke ọma, na-abụkarị ndị na-akwado. Na Kano, ndị isi ụlọ akwụkwọ gbara ndị imam obodo ajụjụ tupu ha emejuputa mmemme ịdị ọcha nsọ nwaanyị natara nkwado zuru ezu ma ọbụna ndị imam mesiri ozi ịdị ọcha ike n'ekpere Fraịde. Ndị imam kwuru na inye mmiri dị ọcha na ụlọ mposi nzuzo kwekọrọ nke ọma n'ụkpụrụ Alakụba nke ịdị ọcha na ilekọta ndị obodo.

Mmetụta omenala achọrọ n'ezie dị mfe: nzuzo n'ọdịdị, ntinye aka nke ndị nwaanyị n'njikwa, asụsụ nsọpụrụ n'agụmakwụkwọ, na ịmata na nsọ nwaanyị bụ okwu ahụike, ọ bụghị ihe nzuzo ihere. Ụlọ akwụkwọ n'ókè Naịjirịa ọ bụla agafeela nke a nke ọma, na-egosi na ọnọdụ omenala anaghị egbochi ime ihe – ọ na-ekpebi naanị otú e si eme ya.

Nchegbu a na-egosipụta ahụmahụ n'ezie. Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ Naịjirịa ahụla ka ego e tinyere n'akụrụngwa na-ada ngwa ngwa n'ihi mbibi, ezuzu, ma ọ bụ enweghị nlekọta. Gịnị mere ị ga-etinye ego n'ngwa WASH ma ọ bụrụ na ha ga-emebi?

Ihe isi ike nlekọta bụ nke n'ezie mana a pụghị ịmeri ya. Ụlọ akwụkwọ na-edebe ngwa WASH nke ọma na-ekekọrịta ụzọ ndị yiri ya. Nke mbụ, ha na-etinye ụmụ akwụkwọ n'inwe ya. Mgbe ụlọ akwụkwọ n'Steeti Anambra mere “òtù WASH” nwere ndị ndu ụmụ agbọghọ ndị na-elekwasị anya na ngwa, na-akọ nsogbu, ma na-akụziri ndị ọgbọ ha, mbibi daa fọrọ nke nta ka ọ bụrụ efu. Ụmụ agbọghọ chebere ngwa ha chere na ọ bụ nke ha.

Nke abụọ, ha na-eme atụmatụ maka nlekọta site na mbido. Nke a pụtara ịhọrọ ihe siri ike, nke a pụrụ idozi n'obodo kama ngwa mbubata dị egwu nke na-emebi ngwa ngwa. Usoro tap na bọket dị mfe na-enweta nlekọta dị mfe karịa paịpụ siri ike nke chọrọ akụkụ pụrụ iche. Ụlọ akwụkwọ kwesịrị ịtụ ego kwa afọ maka nlekọta – ọbụna naanị ₦50,000 n'afọ na-ekpuchi ọtụtụ nrụzi na ihe nnọchi.

Nke atọ, ha na-eme usoro ọrụ doro anya. Otu onye nkụzi nwaanyị kwesịrị ilekọta ngwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị dị ka akụkụ nke ọrụ ya. Ụmụ akwụkwọ nwaanyị ndị toro eto nwere ike ịgbanwe ọrụ maka nyocha kwa ụbọchị. PTA ma ọ bụ kọmitii njikwa ụlọ akwụkwọ kwesịrị ịlele ọnọdụ ngwa kwa ọnwa. Mgbe onye ọ bụla maara onye na-ahụ maka ya, a na-eme ihe.

Nchegbu ezuzu na-emetụtakarị ngwa dị oke ọnụ dị ka tap ígwè ma ọ bụ enyo. Ụlọ akwụkwọ edozila nke a site n'iji ihe dị ọnụ ala mana na-arụ ọrụ. Tap plastik na-efu ₦500 ma na-arụ ọrụ nke ọma. Ha adịghị uru izu. Bin ịtụfu nwere ike ịbụ bọket dị mfe kama ígwè na-adịghị agba nchara dị oke ọnụ. Ọrụ ya dị mkpa, ọ bụghị ọdịdị ya.

Na Sana Pads, anyị mụtara n'oge na ikesa pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ n'enweghị ilekwasị anya n'akụrụngwa WASH na-edozi nkera nsogbu ahụ naanị. Nwa agbọghọ nwere pad dị mma kpam kpam ka enweghị ike ichikota nsọ nwaanyị ya n'nsọpụrụ ma ọ bụrụ na ọ nweghị ebe nzuzo ọ ga-agbanwe ya, enweghị mmiri ọ ga-asa ya, na enweghị ebe ọ ga-atụfu mkpofu.

Ya mere ọrụ anyị gafere imepụta na ikesa. N'afọ ndị gara aga, anyị akwadola ndị nwaanyị karịrị 10,000 ozugbo ma kesaa pad karịrị 30,000 n'ofe Naịjirịa. Mana ihe dị mkpa n'otu aka ahụ, anyị na-emekọ ihe na ụlọ akwụkwọ na NGO iji nyochaa ma meziwanye ngwa WASH dị ka akụkụ nke mmemme ahụike nsọ nwaanyị zuru ezu. Anyị na-enye ndụmọdụ teknụl gbasara ọdịdị ngwa, jikọọ ụlọ akwụkwọ na ngwọta dị ọnụ ala, ma kerịta ụzọ kachasị mma sitere n'obodo n'ofe Naịjirịa ndị emejuputala mmeziwanye nke ọma.

Pad anyị bụ ndị e mere kpọmkwem maka eziokwu Naịjirịa, gụnyere oke WASH. Pad anyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-arụ ọrụ nke ọma ọbụna mgbe ngwa ịsa adịghị mma – a pụrụ ịsa ha n'aka n'ime bọket, ha na-akpọnwụ ngwa ngwa n'ihu igwe anyị, ma na-anọgide na-arụ ọrụ ruo ọtụtụ afọ na nlekọta dị mfe. Anyị na-eme ihe n'echiche na ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-asa pad ha n'ụlọ, ọ bụghị n'ụlọ akwụkwọ, n'ihi na ngwa WASH ụlọ akwụkwọ ka adịghị zuru ezu. Mana anyị na-ekwuchitekwa nke ukwuu maka imeziwanye ngwa ndị ahụ ka ụmụ agbọghọ nwee nhọrọ ndị n'ezie.

Dị ka ndị na-emepụta ihe Naịjirịa, anyị ghọtara nsogbu ihu igwe – mmiri mmiri na-emetụta ịkpọ nkụ, ọkụ na-eme ka nkasi obi dị mkpa, ụkọ mmiri n'ọtụtụ mpaghara. Anyị na-arụkọ ọrụ ozugbo na ụlọ akwụkwọ iji dozie nsogbu, na-aghọta na ngwọta WASH aghaghị ịkwado ọnọdụ obodo. Mgbe ụlọ akwụkwọ n'ebe ugwu na-esiri ike nweta mmiri, anyị na-enyere ha aka ịmepụta usoro nchekwa. Mgbe ụlọ akwụkwọ n'ebe ụsọ oké osimiri na-ejikwa mmiri mmiri, anyị na-ekwurịta nhọrọ ndị na-akpọnwụ ngwa ngwa.

Ọrụ anyị bụ ịkwụsị ịda ogbenye nsọ nwaanyị kpamkpam, ọ bụghị naanị inye ngwaahịa. Nke ahụ pụtara idozi ihe mgbochi niile – ọnụ ahịa, ihe ọmụma, mmachi omenala, na nke kachasị, akụrụngwa. Anyị kwenyere na nwa agbọghọ Naịjirịa ọ bụla kwesịrị ichikota nsọ nwaanyị ya n'enweghị ihe ize ndụ, n'nzuzo, na n'nsọpụrụ. Nke ahụ agaghị ekwe omume n'enweghị ngwa WASH kwesịrị ekwesị, ya mere anyị ga-aga n'ihu na-ekwuchite, na-akụzi, na-akwado obodo ndị na-arụ ọrụ maka ngwọta zuru ezu.

Ịghọta nsogbu ahụ bụ nzọụkwụ mbụ. Ime ihe na-esote, e nwekwara ụzọ bara uru ndị mmadụ, ụlọ akwụkwọ na òtù nwere ike isi nweta ọganihu n'ezie.

Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna ma ọ bụ onye òtù obodo na-eche maka ngwa WASH n'ụlọ akwụkwọ gị, ị nwere ike karịa ka ị nwere ike ghọta. Malite site n'ịga ụlọ akwụkwọ ma rịọ ka ị hụ ụlọ mposi ụmụ agbọghọ. Ọtụtụ ndị isi ụlọ akwụkwọ elebeghị ebe ndị a n'onwe ha ma ghọtaghị ọnọdụ ha. Ajụjụ gị naanị nwere ike ime ka e mee ihe.

Kparịta na nwa gị nwaanyị ma ọ bụ ụmụ agbọghọ ndị ọzọ n'obodo gbasara ahụmahụ ha. Jụọ ajụjụ doro anya: Ị nwere ike ịgbanwe pad gị n'nzuzo n'ụlọ akwụkwọ? Mmiri ọ dị maka ịsa aka? Ebee ka ị na-atụfu pad ejirila? Azịza ha ga-ekpughe ọnọdụ n'ezie karịa ihe ndị isi nwere ike ịkọ.

Sonye ma ọ bụ mee ka Òtù Ndị Nne na Nna na Ndị Nkụzi (PTA) gị rụọ ọrụ. PTA nwere ike ịhazi ịgbakọta ego kpọmkwem maka mmeziwanye WASH. Otu ụlọ akwụkwọ na Steeti Ogun gbakọtara ₦400,000 n'otu ụbọchị ịgbakọta ego n'obodo, nke zuru ezu iji tinye ụlọ mposi ọhụrụ abụọ nwere ọnụ ụzọ kwesịrị ekwesị, bin ịtụfu, na ebe ịsa aka. Obere onyinye sitere n'ọtụtụ ezinụlọ na-agbakọta ngwa ngwa.

Maka ụmụ agbọghọ na ndị nwaanyị n'otu n'otu, ịhọrọ pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ dị ka ngwaahịa Sana nwere ike inyere gị aka ịnagide ọnọdụ WASH adịghị mma mgbe ị na-arụ ọrụ maka mmeziwanye. Ngwugwu Premium Pads 3 anyị na-efu ₦4,000 ma na-enye gị ihe dị ka ọnwa isii nke njikwa nsọ nwaanyị. Premium Pads nwere otu akwa na-egbochi agbapụ na akwa atọ na-amịkọrọ mmiri na-ejikwa ọbara nkịtị nke ọma, na-adị ọnụ ala 70-85% karịa ngwaahịa a na-atụfu ka oge na-aga. Ọbụna mgbe ngwa ụlọ akwụkwọ adịghị zuru okè, inwe pad kwesịrị ntụkwasị obi, a na-asa nke ị pụrụ ilekọta n'ụlọ na-enye nchebe ma na-ebelata ibu ego kwa ọnwa nke na-eme ka ịda ogbenye nsọ nwaanyị sie ike.

Ụlọ akwụkwọ na òtù nwere ike ịmejuputa usoro hazigoro maka mmeziwanye WASH. Malite na nyocha kwesịrị ekwesị site n'iji ndepụta dị mfe: Ụmụ agbọghọ ole? Ụlọ mposi ole na-arụ ọrụ? Ọnọdụ nzuzo? Mmiri dị? Ngwa ịtụfu? Usoro nlekọta dị ugbu a? Ntọala a na-ekwe ka ị tụọ ọganihu ma chọpụta ihe ndị kacha mkpa.

Mepụta atụmatụ mmeziwanye n'ọkwa site n'echiche obodo. Tinye ndị nkụzi nwaanyị, ụmụ akwụkwọ nwaanyị ndị toro eto, na ndị òtù PTA n'atụmatụ. Ha ghọtara mkpa na ihe isi ike karịa ndị na-eme atụmatụ si n'èzí. Hazie oge na ebumnuche ego kwesịrị ekwesị maka ọkwa ọ bụla.

Mekọrịta ọrụ na òtù ndị lekwasịrị anya na WASH na ahụike nsọ nwaanyị. Òtù dị ka WaterAid Nigeria, UNICEF, na NGO obodo na-enyekarị nkwado teknụl, njikọ ego, ma ọ bụ mmekọrịta ịmejuputa ọnụ. Sana Pads na-arụkọ ọrụ ozugbo na ụlọ akwụkwọ na òtù na-emejuputa mmemme ahụike nsọ nwaanyị, na-enye ngwaahịa, ihe agụmakwụkwọ na ndụmọdụ ngwa WASH.

Òtù nwere ike itụ ọtụtụ ngwugwu dị ka ha chọrọ n'ọnụahịa anyị kwụ ọtọ maka ngwugwu ọ bụla, ya na nnyefe n'steeti ọ bụla na Naịjirịa. Ụdị ngwaahịa anyị na-eje ozi mkpa dị iche iche: No Wahala Pads nwere otu akwa nke anaghị agbapụ na otu akwa na-amịkọrọ mmiri dabara adaba maka ụbọchị ọbara dị ntakịrị na ụmụ agbọghọ dị obere ndị na-amalite nsọ nwaanyị. Premium Pads nwere akwa atọ na-amịkọrọ mmiri na-ejikwa ọbara nkịtị maka ọtụtụ ndị nwaanyị. Maxi Pads nwere akwa ise na-amịkọrọ mmiri na-eje ozi ụbọchị ọbara dị ukwuu na ndị nwaanyị chọrọ ike ịmịkọrọ mmiri dị elu. Ịhọrọ ngwaahịa kwesịrị ekwesị maka ndị ị na-ezube na-ahụ na mmetụta na afọ ojuju kachasị.

Dee ma kesaa ihe ịga nke ọma gị. Mgbe ụlọ akwụkwọ gị ma ọ bụ òtù gị na-eme ka ngwa WASH dịkwuo mma, tụọ nsonaazụ – mgbanwe ịga ụlọ akwụkwọ, nsonaazụ ahụike, echiche ụmụ akwụkwọ. Kesaa akụkọ ndị a na ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ, ndị isi agụmakwụkwọ gọọmentị ime obodo, na mgbasa ozi. Akụkọ ihe ịga nke ọma na-akpali ịmegharị ma nwee ike ịdọta ego maka ịmejuputa n'ọkwa sara mbara.

Kpọtụrụ Sana Pads ka anyị kparịta otú anyị ga-esi kwado mmemme ahụike nsọ nwaanyị gị site na ngwaahịa, agụmakwụkwọ na ndụmọdụ WASH. Ma ị na-eme ka otu ụlọ akwụkwọ nwee ngwa ma ọ bụ na-eme atụmatụ mmemme obodo dị iche iche, anyị ga-arụkọ ọrụ na gị iji mepụta ngwọta kwesịrị ọnọdụ gị, ego gị na ebumnuche gị. Ọnụ, anyị abụghị naanị na-ekesa pad – anyị na-ewu akụrụngwa zuru ezu nke nsọpụrụ nke nwa agbọghọ Naịjirịa ọ bụla kwesịrị.

Ngwa WASH na ịda ogbenye nsọ nwaanyị jikọtara n'ụzọ a na-apụghị ikewa. Pad n'efu ọ bụla agaghị emeri ihe mgbochi nke ụlọ akwụkwọ n'enweghị ụlọ mposi nzuzo, mmiri na-asọ, ma ọ bụ ngwa ịtụfu. Mana nke ahụ bụ eziokwu n'otu aka ahụ – ngwa WASH dị mma enweghị ike inyere ụmụ agbọghọ enweghị ngwaahịa nsọ nwaanyị ha nwere ike ịzụta ka ha jiri n'ime ngwa ndị ahụ aka.

Ngwọta zuru ezu chọrọ ma akụrụngwa ma ngwaahịa. Ha chọrọ nlebara anya omenala na ịkwado ọkwa nke ọma. Ha chọrọ ime ihe nke obodo na mgbanwe iwu. Karịa ihe niile, ha chọrọ ịmata na njikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị abụghị ihe nkwalite ma ọ bụ ihe amara – ọ bụ ihe bụ isi achọrọ maka ohere hà nhata na agụmakwụkwọ na ohere.

Eziokwu na-akpali obi bụ na ọganihu kwe omume ma dị ọnụ ala. Ụlọ akwụkwọ n'ofe steeti Naịjirịa ọ bụla egosila na ọbụna obodo nwere akụrụngwa pere mpe nwere ike ịmepụta ọnọdụ ebe ụmụ agbọghọ na-ejikwa nsọ nwaanyị n'nsọpụrụ. Ngwa ọ bụla emelitere na-anọchite ọtụtụ iri ma ọ bụ narị ụmụ agbọghọ ga-anọgide n'ụlọ akwụkwọ, mụta nke ọma, ma wuo ọdịnihu ka mma.

Ma ị bụ nne ma ọ bụ nna na-ekwuchite ụlọ akwụkwọ nwa gị nwaanyị, onye nkụzi na-akwalite mmeziwanye akụrụngwa, NGO na-eme mmemme obodo, ma ọ bụ nwa akwụkwọ kpebiri imepụta mgbanwe, olu gị na omume gị dị mkpa. Ịda ogbenye nsọ nwaanyị nke ngwa WASH adịghị mma na-akpata abụghị ihe a na-apụghị izere – ọ bụ nsogbu a pụrụ idozi nke chọrọ mbọ ahaziri na nkwa na-adịgide.

Malite ebe ị nọ site n'ihe ị nwere. Gaa lee ngwa ndị ahụ. Jụọ ajụjụ. Sonye na kọmitii atụmatụ. Nye aka n'ịgbakọta ego. Họrọ ngwaahịa na-adịgide adịgide. Kesaa ozi. Ime ihe ọ bụla na-eweta mmetụta ọzọ. Akụrụngwa WASH kwesịrị ekwesị na mgba megide ịda ogbenye nsọ nwaanyị na Naịjirịa chọrọ ka anyị niile na-arụkọ ọrụ ruo ụbọchị ahụ nwa agbọghọ Naịjirịa ọ bụla agaghị efu ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ohere naanị n'ihi na ọ na-enwe nsọ nwaanyị. Ụbọchị ahụ na-abịa, anyị na-ewukwa ya ọnụ, otu ngwa emelitere na otu nwa agbọghọ e kwadoro n'otu oge.