Bí ohun èlò WASH ṣe ń nípa lórí òṣì nǹkan oṣù ní àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà

WASH dúró fún Water, Sanitation, and Hygiene (omi, ìmọ́tótó ilé ìgbọ̀nsẹ̀, àti ìmọ́tótó ara) – àwọn ohun èlò ìpìlẹ̀ tí ó ń jẹ́ kí a lè bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé àti àdúgbò kò bá ní ohun èlò WASH tí ó yẹ, òṣì nǹkan oṣù kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀, bí ó ti wù kí pádì tí ọmọbìnrin ní pọ̀ tó.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Àìsí ohun èlò WASH tí ó dára ń mú kí nǹkan bí 3 mílíọ̀nù ọmọbìnrin Nàìjíríà pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù ní gbogbo oṣù.
  
• 26% péré nínú àwọn ilé-ìwé ìjọba Nàìjíríà ló ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ń ṣiṣẹ́, tí ó dá wà fún ọmọbìnrin, pẹ̀lú omi àti àṣírí.
• Àwọn ọmọbìnrin nílò ohun pàtàkì
• WASH mẹ́rin: omi mímọ́, ibi ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ní àṣírí, ibi ìdalẹ̀, àti ibi ìfọwọ́.
• Àwọn ilé-ìwé tí kò ní ohun èlò WASH tí ó yẹ ń rí i pé wíwá ọmọbìnrin sí ilé-ìwé ń dín kù ní 20-30% ní ọjọ́ nǹkan oṣù lóṣooṣù.
• Àìsí ohun èlò WASH tí ó tó ń mú kí ọmọbìnrin Nàìjíríà pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣù ní ìpíndọ́gba, èyí tí ó jẹ́ ọjọ́ 40-50 ní ọdún ẹ̀kọ́ kan.
• Kíkọ́ ohun èlò ìtọ́jú nǹkan oṣù tí ó yẹ ní ilé-ìwé kan ń ná láàrin ₦500,000-₦2,000,000, ṣùgbọ́n ó ń sin ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọmọbìnrin lọ́dún.
• Àwọn àdúgbò tí WASH wọn ti dára sí i ń sọ pé àìwá sí ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù ti dín kù ní 50% láàrin ọdún àkọ́kọ́.

Ẹ jẹ́ ká wo bí ohun èlò WASH ṣe ń pinnu bóyá ọmọbìnrin Nàìjíríà lè bójú tó nǹkan oṣù wọn láìléwu kí wọ́n sì máa bá ẹ̀kọ́ wọn lọ láìdádúró.

Blessing, ọmọ ọdún mẹ́rìnlá láti Lagos, jí pẹ̀lú ayọ̀ fún ìdánwò ìṣirò JSS 3 rẹ̀. Ó ti kàwé fún ọ̀pọ̀ ọ̀sẹ̀, ó sì ní ìgboyà. Ṣùgbọ́n ní àárín òwúrọ̀, ó ní ìmọ̀lára ooru tí ó mọ̀ dáadáa, èyí tí ó fi hàn pé nǹkan oṣù rẹ̀ ti dé láìròtẹ́lẹ̀. Ọkàn rẹ̀ bàjẹ́. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan ṣoṣo tí ilé-ìwé rẹ̀ ní kò ní ilẹ̀kùn, kò ní omi tí ń ṣàn, kò sì ní ibi àṣírí láti pààrọ̀. Akẹ́kọ̀ọ́ 300 ni wọ́n jọ ń lo ṣáláńgá ihò náà, àgádágodo rẹ̀ ti bàjẹ́, kò sì sí àgbá ìdalẹ̀. Blessing ki ìwé ìgbọ̀nsẹ̀ sínú pátá rẹ̀, ó jáde kúrò nínú gbọ̀ngàn ìdánwò, ó sì lọ sílé. Kò ṣe ìdánwò náà rárá. Èyí kì í ṣe ìgbà àkọ́kọ́, kò sì ní jẹ́ ìgbà ìkẹyìn. Ìtàn Blessing kò yàtọ̀. Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin ń kojú yíyàn tí kò ṣeé ṣe yìí lóṣooṣù: lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù kí wọ́n sì fi ara wọn wewu ìtìjú, tàbí dúró sílé kí wọ́n sì kẹ́yìn. Ìbáṣepọ̀ láàrin ohun èlò WASH àti òṣì nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdènà tí a kò kà sí jù lọ fún ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin ní orílẹ̀-èdè wa.

Àìsí ohun èlò WASH tí ó dára kò kàn jẹ́ kí nǹkan oṣù nira nìkan – ó ń sọ nǹkan oṣù di wàhálà oṣooṣù tí ó ń ba ẹ̀kọ́, ìlera, àti iyì ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin Nàìjíríà jẹ́.

Ohun èlò WASH tí ó yẹ fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù kọjá níní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ lásán. Ẹ ronú nípa sísè ìrẹsì jọ̀lọ́ọ̀fù – ẹ kò lè sè é dáadáa pẹ̀lú ìrẹsì nìkan. Ẹ nílò ìkòkò tí ó tọ́, omi mímọ́, epo, tòmátì, àti èròjà, tí gbogbo wọn ń ṣiṣẹ́ papọ̀. Bẹ́ẹ̀ náà ni ìtọ́jú nǹkan oṣù ń béèrè ọ̀pọ̀ nǹkan tí ń ṣiṣẹ́ papọ̀.

Àkọ́kọ́, ẹ nílò àṣírí. Èyí túmọ̀ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ń tì, tí ògiri rẹ̀ dé ilẹ̀ àti òkè, àti ibi tí ó yàtọ̀ fún ọmọbìnrin àti ọmọkùnrin. Ní Kaduna, àwọn olùwádìí rí i pé 68% àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé girama sọ pé ilẹ̀kùn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé wọn ti bàjẹ́ tàbí pé kò ní ilẹ̀kùn rárá. Ní pàtàkì, a ń retí pé kí àwọn ọmọbìnrin wọ̀nyí bójú tó nǹkan oṣù wọn ní ibi tí ẹnikẹ́ni lè wọlé nígbàkígbà.

Èkejì, ẹ nílò omi mímọ́ tí ń ṣàn. Àwọn ọmọbìnrin gbọ́dọ̀ fọ ọwọ́ wọn ṣáájú àti lẹ́yìn pípààrọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù, kí wọ́n fọ pádì tí a lè fọ̀ tí wọ́n bá ń lò ó, kí wọ́n sì pa ìmọ́tótó ìpìlẹ̀ mọ́. Síbẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí UNICEF ti ọdún 2024, 31% péré nínú àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà ló ní ibi ìfọwọ́ tí ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọṣẹ àti omi. Láìsí omi, ọmọbìnrin tí ń lo pádì tí a lè fọ̀ kò lè ṣan wọ́n dáadáa. Láìsí ibi ìfọwọ́, ó ń fi ara rẹ̀ wewu àkóràn ní gbogbo ìgbà tí ó bá pààrọ̀ pádì.

Ẹ̀kẹta, ẹ nílò ibi ìdalẹ̀ tí ó yẹ. Èyí túmọ̀ sí àgbá ìdalẹ̀ tí a bò nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kọ̀ọ̀kan, kì í ṣe lóde níbi tí gbogbo ènìyàn ti lè rí ohun tí ẹ ń dà nù. Àgbá náà gbọ́dọ̀ ní ọ̀rá nínú, kí a máa dà á nù déédéé, kí a sì da ohun tí ó wà nínú rẹ̀ nù láìléwu. Ní ọ̀pọ̀ jù lọ ilé-ìwé ìjọba Nàìjíríà, irú àgbá bẹ́ẹ̀ kò sí rárá.

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe àìní pádì nìkan. Ó jẹ́ àìní gbogbo àyíká tí ó ń jẹ́ kí a lè lo pádì. Ọmọbìnrin kan ní Port Harcourt lè gba pádì ọ̀fẹ́ lọ́wọ́ NGO kan, ṣùgbọ́n tí ilé-ìwé rẹ̀ kò bá ní ibi àṣírí láti pààrọ̀ wọn, kò ní omi láti fọ ọwọ́, kò sì ní àgbá láti da èyí tí ó ti lò nù, àwọn pádì yẹn kò ní wúlò tó nǹkan.

Ẹ wo ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní gidi. Chioma ń lọ sí ilé-ìwé girama ìjọba kan ní Enugu tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́ 450 àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ méjì péré. Ní àkókò ìsinmi, ìlà náà gùn kọjá àgbàlá. Tí Chioma bá fẹ́ pààrọ̀ pádì rẹ̀, ó gbọ́dọ̀ dúró nínú ìlà tí gbogbo ènìyàn ń rí, lẹ́yìn náà kí ó yára pààrọ̀ láàrin ìṣẹ́jú méjì kí ẹni tí ó kàn tó máa gbá ilẹ̀kùn. Kò sí omi láti fọ ọwọ́ rẹ̀, nítorí náà ó fi ìwé wé pádì tí ó ti lò, ó sì gbé e padà sí kíláàsì nínú àpò rẹ̀ nítorí kò sí àgbá ìdalẹ̀. Yóò gbé e lọ sílé lẹ́yìn náà, ṣùgbọ́n gbogbo ènìyàn ti rí i tí ó gbé nǹkan kan láti ilé ìgbọ̀nsẹ̀, ọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́ sì bẹ̀rẹ̀.

Ipò yìí ń fipá mú wọn láti ṣe yíyàn tí kò ṣeé ṣe. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin kàn dẹ́kun mímu omi ní ilé-ìwé kí wọ́n má baà nílò ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Àìtó omi nínú ara yìí ń fa ẹ̀fọ́rí, ìṣòro àfiyèsí, àti pé nígbà nǹkan oṣù, ó lè mú kí ìrora inú burú sí i. Àwọn ọmọbìnrin míràn kì í lọ sí ilé-ìwé rárá nígbà nǹkan oṣù wọn. Ìwádìí láti Kano State University rí i pé 73% àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé girama tí a bi léèrè ti pàdánù ó kéré tán ọjọ́ ilé-ìwé kan nítorí àìsí ohun èlò WASH tí ó tó nígbà nǹkan oṣù, kì í ṣe nítorí pé wọn kò ní ohun èlò nǹkan oṣù.

Ọ̀rọ̀ owó tún ń mú un burú sí i. Nígbà tí ohun èlò WASH kò bá ní omi, àwọn ọmọbìnrin tí ń lo pádì tí a lè fọ̀ kò lè fọ̀ wọ́n ní ilé-ìwé. Wọ́n ń fipá mú wọn láti ra pádì tí a ń jù nù dípò, kódà nígbà tí wọn kò lówó rẹ̀. Èyí ń dá àyíká sílẹ̀ níbi tí àìsí ohun èlò ń jẹ́ kí ọ̀nà tí ó rọrùn lówó tí ó sì ń pẹ́ má ṣeé lò, tí ó sì ń ti àwọn ìdílé sí ìnáwó léraléra tí wọn kò lè fara dà.

Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ń bójú tó nǹkan oṣù láìsí ohun èlò WASH tí ó tó, ewu ìlera ń pọ̀ sí i kíákíá. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ, àkóràn ojú ọ̀nà ìtọ̀, àti ìyọnu awọ ara di ohun tí ó wọ́pọ̀. Ìwọ̀nyí kì í ṣe àìrọrùn kékeré – àìsàn ńlá ni wọ́n tí ó lè kan agbára ìbímọ àti ìlera ọjọ́ iwájú.

Láìsí omi mímọ́ àti ibi ìfọwọ́, bakitéríà ń tàn kálẹ̀ ní ìrọ̀rùn. Ọmọbìnrin kan fọwọ́ kan pádì tí ó ti dọ̀tí, kò lè fọ ọwọ́ rẹ̀, lẹ́yìn náà ó jẹ oúnjẹ ọ̀sán rẹ̀. Tàbí ó lo pádì kan pẹ́ ju bí ó ti yẹ lọ nítorí pípààrọ̀ rẹ̀ ní ilé-ìwé nira jù. Ní Lagos, ìwádìí ọdún 2025 láti ọwọ́ Nigerian Institute of Medical Research rí i pé àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé tí kò ní ohun èlò WASH tí ó dára ní àkóràn ìlera ìbímọ ní ìlọ́po 3.4 ju àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò tí ó tó.

Ipa lórí ọkàn yẹ fún àfiyèsí kan náà. Àníyàn nípa jíjò, ẹ̀rù ìtìjú, àti ìdààmú nípa bíbójútó nǹkan oṣù ní ipò tí kò ṣeé ṣe ń kan ìlera ọpọlọ àti ẹ̀kọ́. Àwọn olùkọ́ ní Abuja sọ pé àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n sábà máa ń kópa dáadáa ní kíláàsì ń dákẹ́, wọ́n sì ń yàgò fún ènìyàn nígbà nǹkan oṣù wọn, wọ́n ń jókòó gbagidi lórí ìjókòó wọn, ẹ̀rù sì ń bà wọ́n láti dìde tàbí rìn káàkiri. Èyí kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìtura nìkan – ó jẹ́ ọ̀rọ̀ bóyá àwọn ọmọbìnrin lè kópa ní kíkún nínú ẹ̀kọ́ tiwọn.

Ohun èlò ìtọ́jú nǹkan oṣù tí ó yẹ kì í ṣe ohun afẹ́ – ohun èlò ìpìlẹ̀ ni wọ́n, tí ó ń jẹ́ kí ẹ̀kọ́ wà ní àrọ́wọ́tó fún ọmọbìnrin ní gbogbo oṣù.

Ohun èlò WASH tí ó tó fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní àwọn nǹkan kan tí kò ṣeé yọ kúrò. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbọ́dọ̀ ní ilẹ̀kùn tí a lè tì láti inú, kí àṣírí lè pé. Ògiri gbọ́dọ̀ dé láti ilẹ̀ dé òkè láìsí àlàfo. Nínú rẹ̀, ó yẹ kí ìkọ́ wà fún gbígbé àpò kọ́, pẹpẹ kékeré fún fífi pádì tí ó mọ́ sí, àti àgbá ìdalẹ̀ tí a bò tí ó ní ọ̀rá nínú.

Omi tí ń ṣàn gbọ́dọ̀ wà, yálà nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tàbí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní ìta rẹ̀ pẹ̀lú ibi ìfọwọ́ tí ó ní ọṣẹ. Omi kò nílò láti máa ṣàn nígbà gbogbo – ìlù ìpọnmi ńlá tí ó ní ẹnu ẹ̀rọ (tap) ń ṣiṣẹ́ dáadáa ní àwọn ibi tí omi kì í wà déédéé. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní àríwá Nàìjíríà ti lo ètò yìí pẹ̀lú àṣeyọrí, wọ́n ń pọn omi kún ìlù ńlá nígbà tí omi bá wà.

Iye ilé ìgbọ̀nsẹ̀ sí iye akẹ́kọ̀ọ́ ṣe pàtàkì gidigidi. Ìlànà àgbáyé dábàá ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan fún ọmọbìnrin 25 ní ilé-ìwé. Ọ̀pọ̀ jù lọ ilé-ìwé ìjọba Nàìjíríà kò sún mọ́ ọn rárá. Ní Ìpínlẹ̀ Oyo, ìpíndọ́gba jẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan fún akẹ́kọ̀ọ́ 87. Kódà nígbà tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ bá wà, wọn kì í ṣiṣẹ́ nígbà púpọ̀ nítorí páìpù tí ó bàjẹ́, àìtọ́jú, tàbí àìtó omi.

Ohun èlò WASH ní Nàìjíríà gbọ́dọ̀ ro àṣà àti ẹ̀sìn mọ́. Ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá níbi tí ọ̀pọ̀ àdúgbò ti ń tẹ̀lé ìlànà Islam, omi fún ìwẹ̀mọ́ ṣe pàtàkì gan-an. Àwọn ọmọbìnrin nílò omi kì í ṣe fún fífọ ọwọ́ nìkan, ṣùgbọ́n fún ìwẹ̀mọ́ ara gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn wọn ti béèrè.

Àṣírí tún ṣe pàtàkì jù ní àwọn àdúgbò tí ó di àṣà mú ṣinṣin. Àwọn ilé-ìwé kan ti lo àwòṣe níbi tí a ti bo ẹnu ọ̀nà ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọmọbìnrin kúrò lójú gbogbo ènìyàn, kí àwọn ọmọbìnrin lè wọlé kí wọ́n sì jáde láìjẹ́ pé gbogbo àgbàlá ilé-ìwé ń rí wọn. Àyípadà àwòṣe rírọrùn yìí mú kí lílo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ nígbà nǹkan oṣù pọ̀ sí i gidigidi ní àwọn ilé-ìwé káàkiri ìpínlẹ̀ Kano àti Sokoto.

Ètò ìdalẹ̀ náà gbọ́dọ̀ bá àṣà mu. Ní àwọn àdúgbò kan, ìdọ̀tí nǹkan oṣù jẹ́ ohun àṣírí gan-an, ojú sì ń ti àwọn ọmọbìnrin kódà láti ronú pé àwọn ọkùnrin olùtọ́jú ibẹ̀ ni yóò máa gbé àgbá ìdalẹ̀. Àwọn ilé-ìwé tí ó ṣe ètò níbi tí òṣìṣẹ́ obìnrin tàbí àwọn ọmọbìnrin àgbà ń bójú tó ìdalẹ̀ ní ìyípo rí i pé lílo àgbá pọ̀ sí i gan-an, dída nǹkan nù lọ́nà tí kò tọ́ sínú igbó tàbí ṣáláńgá ihò sì dín kù.

WASH tí ó tó kò béèrè ohun èlò olówó ńlá. Àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà ti ṣe ọ̀pọ̀ ojútùú olówó pọ́ọ́kú tí ó ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ní Ìpínlẹ̀ Rivers, ọ̀pọ̀ ilé-ìwé kọ́ ibi ìfọwọ́ rírọrùn pẹ̀lú ìlù ike ńlá tí a gbé sórí ìdúró, pẹ̀lú ẹnu ẹ̀rọ omi ní ìsàlẹ̀. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń pín iṣẹ́ pípọn omi kún ìlù náà láràárọ̀. Àpapọ̀ iye owó: nǹkan bí ₦15,000 fún ibi ìfọwọ́ kan.

Fún ìdalẹ̀, àwọn ilé-ìwé ti lo garawa tí ó lágbára pẹ̀lú ìdérí tí ó dì mú, tí ó ní ọ̀rá nínú. Ilé-ìwé kan ní Ìpínlẹ̀ Imo kun àwọn garawa wọ̀nyí ní àwọ̀ kan pàtó, wọ́n sì gbé wọn sínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Àwọn olùkọ́ obìnrin ń dà wọ́n sínú àgbá ńlá tí a bò lójoojúmọ́, èyí tí àwọn òṣìṣẹ́ ìdọ̀tí ń kó lọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀. Owó ìbẹ̀rẹ̀ kò tó ₦8,000 fún ohun èlò tí ó ń sin ọmọbìnrin 200.

Àtúnṣe fún àṣírí lè jẹ́ olówó pọ́ọ́kú gan-an. Àwọn ilé-ìwé ti lo páànù, pákó plywood, tàbí kódà wọ́n gbin igi kékeré tí ń dàgbà kíákíá láti ṣe ìbòjú. Ní Ìpínlẹ̀ Benue, ilé-ìwé kan ná ₦50,000 lórí ohun èlò, ó sì lo àwọn òbí tí wọ́n yọ̀ǹda ara wọn fún iṣẹ́ láti fi ilẹ̀kùn sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mẹ́ta tí ó ṣí sílẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ipa rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lórí lílo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn ọmọbìnrin ní àkókò ilé-ìwé ṣeé wọ̀n, ó sì pọ̀ gan-an.

Nígbà tí àwọn ilé-ìwé bá náwó lórí ohun èlò WASH tí ó yẹ, àǹfààní rẹ̀ kọjá ìmọ́tótó nǹkan oṣù lọ sí gbogbo apá ẹ̀kọ́ àti ìdàgbàsókè àwọn ọmọbìnrin.

Ìbáṣepọ̀ láàrin ohun èlò WASH àti bí akẹ́kọ̀ọ́ ṣe ń ṣe dáadáa ní ẹ̀kọ́ jẹ́ tààrà, ó sì ṣeé wọ̀n. Nígbà tí Premiere Urgence Internationale ṣe ètò WASH àti ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní ilé-ìwé 15 káàkiri Ìpínlẹ̀ Borno ní ọdún 2024, wọ́n kọ àwọn àyípadà ńlá sílẹ̀. Àwọn ilé-ìwé tí ó gba ohun èlò WASH tí a tún ṣe àti ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù rí i pé wíwá ọmọbìnrin sí ilé-ìwé pọ̀ sí i ní 26% ní ọ̀sẹ̀ méjì lóṣù tí ó ṣeé ṣe jù pé àwọn ọmọbìnrin ń ṣe nǹkan oṣù. Ní ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí túmọ̀ sí pé àwọn ọmọbìnrin rí ọjọ́ ẹ̀kọ́ 40 kún un.

Ipa rẹ̀ kọjá wíwà níbẹ̀ lásán. Àwọn ọmọbìnrin tí kò ṣàníyàn nípa jíjò, tí wọ́n lè pààrọ̀ pádì ní ìrọ̀rùn nígbà tí ó bá yẹ, tí ara wọn kò sì gbẹ fún omi nítorí yíyẹra fún mímu omi, ń kópa jù ní kíláàsì. Àwọn olùkọ́ nínú ètò náà sọ pé àwọn ọmọbìnrin béèrè ìbéèrè sí i, wọ́n yọ̀ǹda ara wọn fún àṣefihàn, wọ́n sì ń rìn káàkiri kíláàsì láìbẹ̀rù nígbà iṣẹ́ ọwọ́. Èsì ìdánwò nínú ìṣirò àti sáyẹ́ǹsì dára sí i ní 14% ní ìpíndọ́gba ní ọdún tí ó tẹ̀lé àtúnṣe WASH.

Ọ̀nà ẹ̀kọ́ wọn fún ọjọ́ iwájú ń yí padà gidigidi. Ní Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin tí ń pàdánù ilé-ìwé léraléra nígbà nǹkan oṣù máa ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ pátápátá níkẹyìn. Wọ́n ń kẹ́yìn jù láti lè bá a, wọ́n ń kùnà ìdánwò ìgbéga, tàbí kí wọ́n kàn pàdánù ìgboyà nínú agbára ẹ̀kọ́ wọn. Ìwádìí pípẹ́ láti University of Ibadan tí ó tẹ̀lé àwọn ọmọbìnrin fún ọdún mẹ́ta rí i pé àwọn ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò WASH tí ó tó ní iye ọmọbìnrin tí ó parí ilé-ìwé girama tí ó ga ní 31% ju àwọn ilé-ìwé tí ó jọ wọ́n tí kò ní ohun èlò tí ó yẹ.

Ohun èlò WASH tí ó yẹ ń dín àkóràn ìlera ìbímọ kù gidigidi láàrin àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé. Lagos State Ministry of Health tọpinpin iye àkóràn ní ilé ìwòsàn ilé-ìwé ṣáájú àti lẹ́yìn àtúnṣe WASH ní ilé-ìwé 23. Àkóràn ojú ọ̀nà ìtọ̀ láàrin àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin dín kù ní 58% ní ọdún àkọ́kọ́. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ dín kù ní 47%. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ìṣirò lásán – wọ́n dúró fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọmọbìnrin tí a gbà lọ́wọ́ àkóràn onírora, ọjọ́ ilé-ìwé tí wọn ì bá pàdánù fún lílọ sí ilé ìwòsàn, àti owó oògùn tí ọ̀pọ̀ ìdílé kò lè rí san.

Iyì ń yí ìrírí ojoojúmọ́ padà. Àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò WASH tí ó yẹ sọ pé ara wọn “wà déédéé” nígbà nǹkan oṣù dípò àníyàn àti ìtìjú. Wọ́n sọ pé wọ́n lè fi ọkàn sí ẹ̀kọ́ dípò kí wọ́n máa ṣọ́ ara wọn nígbà gbogbo fún àmì jíjò. Nínú ìjíròrò ẹgbẹ́ tí a ṣe ní Ìpínlẹ̀ Ogun, àwọn ọmọbìnrin ń lo ọ̀rọ̀ bí “Mo wà lómìnira,” “Mo lè jẹ́ ara mi,” àti “Ẹ̀rù kò bà mí mọ́” léraléra nígbà tí wọ́n ń ṣàlàyé àyípadà lẹ́yìn tí ilé-ìwé wọn kọ́ ohun èlò ìtọ́jú nǹkan oṣù tí ó yẹ.

Àyípadà ọkàn yìí ń kan ìgboyà wọn kọjá ilé-ìwé. Àwọn ọmọbìnrin tí ń bójú tó nǹkan oṣù dáadáa ní ilé-ìwé ń gbé ìgboyà yẹn lọ sí àwọn apá ayé míràn. Wọ́n máa ń kópa jù nínú iṣẹ́ àfikún, wọ́n ń gba ipò olórí, wọ́n sì ń gbẹnusọ fún ara wọn. Àwọn olùdámọ̀ràn ọ̀dọ́ ní Abuja ṣàkíyèsí pé àwọn ọmọbìnrin láti ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò WASH tí ó dára máa ń darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àríyànjiyàn, ẹgbẹ́ eré ìdárayá, àti ìjọba akẹ́kọ̀ọ́ jù.

Ohun èlò WASH tí ó dára ń mú àǹfààní àyíká tí a kò retí wá. Nígbà tí ilé-ìwé kò bá ní ètò ìdalẹ̀ tí ó yẹ, ìdọ̀tí nǹkan oṣù ń parí sínú ṣáláńgá ihò níbi tí kò ti ń jẹrà dáadáa, sínú igbó níbi tí ó ti ń fa ewu ìlera, tàbí kí a sun ún ní gbangba, tí ó sì ń mú èéfín olóró jáde. Ètò ìdalẹ̀ tí ó yẹ pẹ̀lú kíkó ìdọ̀tí déédéé ń mú ìṣòro wọ̀nyí kúrò.

Àwọn ilé-ìwé tí ó kọ́ ibi fífọ pádì tí a lè fọ̀ rí i pé ìdọ̀tí ike dín kù gidigidi. Ilé-ìwé kan ní Ìpínlẹ̀ Plateau ṣírò pé lẹ́yìn kíkọ́ ibi fífọ pádì àti pínpín pádì tí a lè fọ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó fẹ́ ẹ, wọ́n dín ìdọ̀tí nǹkan oṣù tí ń lọ sí ibi ìdalẹ̀ kù ní nǹkan bí 60%. Àǹfààní àyíká yìí wá pẹ̀lú owó tí àwọn ìdílé pa mọ́, tí wọ́n lè yan ọ̀nà pádì tí a lè fọ̀ tí ó rọrùn lówó báyìí.

Ipa lórí àdúgbò kọjá ẹnu ọ̀nà ilé-ìwé. Nígbà tí ilé-ìwé bá fi ìtọ́jú nǹkan oṣù tí ó yẹ hàn, àwọn àdúgbò tí ó yí i ká ń kíyèsí. Àwọn òbí ń rí i pé WASH tí ó yẹ ń jẹ́ kí nǹkan oṣù rọrùn láti bójú tó, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í béèrè fún irú ohun èlò bẹ́ẹ̀ nínú ilé àti àdúgbò wọn. Ní ọ̀pọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ (LGA) ní Ìpínlẹ̀ Ekiti, àtúnṣe WASH ní ilé-ìwé fa ìgbésẹ̀ àdúgbò láti mú ìmọ́tótó ilé dára sí i àti láti kọ́ ibi ìfọwọ́ ní àwọn ọjà.

Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé, àdúgbò, àti kódà àwọn olùṣe òfin máa ń gbé ìdààmú tí ó jọra dìde nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àtúnṣe WASH. Àwọn ìdààmú wọ̀nyí yẹ fún ìdáhùn òtítọ́ tí ó wúlò.

Ìdààmú yìí jẹ́ òótọ́ – àwọn ilé-ìwé ìjọba Nàìjíríà sábà máa ń ní owó tí kò tó rárá, fífi ohun èlò WASH kún un sì dà bí ohun tí kò ṣeé ṣe. Ṣùgbọ́n iye owó rẹ̀ kò pọ̀ tó bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ti rò, pàápàá tí a bá ṣe é ní ìpele-ìpele tí àdúgbò sì kópa.

Àtúnṣe WASH kíkún fún ilé-ìwé àárín-ìwọ̀n sábà máa ń ná láàrin ₦500,000 àti ₦2,000,000, gẹ́gẹ́ bí ohun èlò tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ àti iye owó ohun èlò ní àdúgbò. Èyí dà bí owó púpọ̀, ṣùgbọ́n tí a bá pín in sí akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan àti ọdún kọ̀ọ̀kan, ó rọrùn jù. Ilé-ìwé tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́bìnrin 300 tí ó ná ₦1,200,000 lórí àtúnṣe WASH kíkún ń náwó ₦4,000 fún ọmọbìnrin kan. Àwọn ọmọbìnrin yẹn yóò lo ohun èlò wọ̀nyí ní gbogbo ìgbà tí wọ́n fi wà ní ilé-ìwé, èyí sì mú kí owó ọdọọdún fún akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan kéré gan-an.

Èyí tí ó ṣe pàtàkì jù, àwọn ilé-ìwé kò nílò láti ṣe gbogbo rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Ṣíṣe é ní ìpele-ìpele ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ìpele kìíní lè dá lórí ilẹ̀kùn, àgádágodo, àti àṣírí ìpìlẹ̀ fún nǹkan bí ₦100,000-₦200,000. Ìpele kejì ń fi àgbá ìdalẹ̀ àti ibi ìfọwọ́ kún un fún ₦80,000-₦150,000 míràn. Ìpele kẹta ń bójú tó ìpamọ́ omi àti páìpù bí owó ṣe ń wọlé. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní Ìpínlẹ̀ Nasarawa lo ọ̀nà yìí pẹ̀lú àṣeyọrí, wọ́n parí àtúnṣe kíkún láàrin oṣù 18 pẹ̀lú owó tí wọ́n pa mọ́ àti ẹ̀bùn owó kékeré.

Ìkópa àdúgbò ń dín owó kù gidigidi. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní Ìpínlẹ̀ Cross River mú àwọn PTA lọ́wọ́ sí i, àwọn oníṣẹ́ ọwọ́ àdúgbò fi ọgbọ́n wọn ṣe ẹ̀bùn, àwọn òbí mú ohun èlò wá, àwọn ará àdúgbò sì ṣiṣẹ́. Iṣẹ́ tí ì bá ná ₦800,000 pẹ̀lú àwọn kọ́ngílá parí pẹ̀lú ₦300,000 fún ohun èlò nìkan. Níní àdúgbò ní ìpín nínú rẹ̀ tún túmọ̀ sí ìtọ́jú tí ó dára jù àti ojútùú tí ó ń pẹ́.

Ọ̀pọ̀ alákòóso ilé-ìwé, pàápàá àwọn ọ̀gá ilé-ìwé ọkùnrin àti òṣìṣẹ́ ẹ̀kọ́, máa ń fi hàn pé ọ̀rọ̀ ìmọ́tótó nǹkan oṣù kò rọ̀ wọ́n lọ́rùn, wọ́n gbà pé ó jẹ́ ọ̀rọ̀ tí ó ṣe ẹlẹgẹ́ jù tàbí tí kò yẹ fún ìjíròrò ní ilé-ìwé. Ìdààmú yìí sábà máa ń dí ìgbésẹ̀ èyíkéyìí lọ́wọ́.

Òtítọ́ ni pé fífojú fo nǹkan oṣù kò mú kí ó lọ – ó kàn ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Àṣà àti ẹ̀sìn kò lòdì sí ìtọ́jú nǹkan oṣù; wọ́n tilẹ̀ béèrè rẹ̀. Ẹ̀kọ́ Islam tẹnu mọ́ ìmọ́tótó àti ìtọ́jú ara tí ó yẹ nígbà nǹkan oṣù. Ẹ̀sìn Kristẹni ka iyì àti bíbìkítà fún ẹlòmíràn sí. Àṣà ìbílẹ̀ Nàìjíríà, láìka àwọn èèwọ̀ díẹ̀ sí, ti ní ọ̀nà ìtọ́jú nǹkan oṣù nígbà gbogbo, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kì í sọ̀rọ̀ nípa wọn ní gbangba.

Kókó ni láti sún mọ́ ọ̀rọ̀ náà pẹ̀lú ọ̀wọ̀ àti láti mú àwọn ènìyàn tí ó yẹ lọ́wọ́ sí i. Àwọn ilé-ìwé kò nílò kí ọ̀gá ilé-ìwé ọkùnrin máa darí ọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ obìnrin, nọ́ọ̀sì ilé-ìwé, àti òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò lè bójú tó ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ohun èlò. Ní Ìpínlẹ̀ Zamfara, àwọn ilé-ìwé tí ó yan igbákejì ọ̀gá ilé-ìwé obìnrin láti darí iṣẹ́ àtúnṣe WASH sọ pé iṣẹ́ náà lọ dáadáa láìsí àtakò láti ọ̀dọ̀ àdúgbò.

Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn, tí a bá bá wọn sọ̀rọ̀ dáadáa, sábà máa ń di alágbàwí. Ní Kano, àwọn alákòóso ilé-ìwé tí ó bá àwọn ìmáàmù àdúgbò sọ̀rọ̀ kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ ètò ìmọ́tótó nǹkan oṣù rí àtìlẹ́yìn kíkún, àwọn ìmáàmù sì tún tẹnu mọ́ ọ̀rọ̀ ìmọ́tótó nígbà àdúrà Jímọ̀. Àwọn ìmáàmù tẹnu mọ́ ọn pé pípèsè omi mímọ́ àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àṣírí bá ìlànà Islam ti ìmọ́tótó àti bíbìkítà fún àwọn ará àdúgbò mu pátápátá.

Ìfaramọ́ àṣà tí a nílò gan-an rọrùn: àṣírí nínú àwòṣe, ìkópa obìnrin nínú ìṣàkóso, èdè ọ̀wọ̀ nínú ẹ̀kọ́, àti gbígbà pé nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀rọ̀ ìlera, kì í ṣe àṣírí ìtìjú. Àwọn ilé-ìwé ní gbogbo agbègbè Nàìjíríà ti ṣe èyí pẹ̀lú àṣeyọrí, wọ́n sì fi hàn pé àṣà kò dí ìgbésẹ̀ lọ́wọ́ – ó kàn ń pinnu bí a ṣe ń gbé ìgbésẹ̀ náà.

Ìdààmú yìí wá láti inú ìrírí gidi. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà ti rí i tí ohun èlò tí wọ́n náwó lé bàjẹ́ kíákíá nítorí ìbàjẹ́ àmọ̀ọ́mọ̀ṣe, olè, tàbí àìtọ́jú. Kí ló dé tí a ó fi náwó lórí ohun èlò WASH tí wọ́n bá máa bàjẹ́?

Ìṣòro ìtọ́jú jẹ́ òótọ́ ṣùgbọ́n kò kọjá agbára. Àwọn ilé-ìwé tí ó ń tọ́jú ohun èlò WASH dáadáa ní àwọn ọ̀nà kan tí wọ́n jọ ń lò. Àkọ́kọ́, wọ́n ń jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ìpín nínú rẹ̀. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní Ìpínlẹ̀ Anambra dá “ẹgbẹ́ WASH” sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin aṣáájú tí ó ń ṣọ́ ohun èlò, tí ó ń jábọ̀ ìṣòro, tí ó sì ń kọ́ àwọn ẹgbẹ́ wọn, ìbàjẹ́ àmọ̀ọ́mọ̀ṣe dín kù dé ibi tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ òdo. Àwọn ọmọbìnrin dáàbò bo ohun èlò tí wọ́n gbà pé ti wọn ni.

Èkejì, wọ́n ń ṣètò ìtọ́jú láti ìbẹ̀rẹ̀. Èyí túmọ̀ sí yíyan ohun èlò tí ó lágbára tí a lè tún ṣe ní àdúgbò dípò ohun èlò olówó ńlá láti òkèèrè tí ó ń bàjẹ́ ní ìrọ̀rùn. Ètò ẹnu ẹ̀rọ omi àti garawa rírọrùn rọrùn láti tọ́jú ju páìpù onídíjú tí ó nílò ẹ̀yà pàtàkì lọ. Àwọn ilé-ìwé gbọ́dọ̀ ya owó sọ́tọ̀ lọ́dọọdún fún ìtọ́jú – kódà ₦50,000 lọ́dún péré ń bo ọ̀pọ̀ jù lọ àtúnṣe àti ohun èlò ìrọ́pò.

Ẹ̀kẹta, wọ́n ń ṣe ètò ojúṣe tí ó ṣe kedere. Olùkọ́ obìnrin kan gbọ́dọ̀ máa bójú tó ohun èlò ìmọ́tótó nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ara iṣẹ́ rẹ̀. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin àgbà lè máa ṣe àyẹ̀wò ojoojúmọ́ ní ìyípo. PTA tàbí ìgbìmọ̀ ìṣàkóso ilé-ìwé gbọ́dọ̀ máa yẹ ipò ohun èlò wò lóṣooṣù. Nígbà tí gbogbo ènìyàn bá mọ ẹni tí ojúṣe rẹ̀ jẹ́, iṣẹ́ á ṣe.

Ìdààmú nípa olè sábà máa ń jẹ mọ́ ohun èlò olówó ńlá bí ẹnu ẹ̀rọ omi irin tàbí dígí. Àwọn ilé-ìwé ti yanjú èyí nípa lílo ohun èlò tí kò wọ́n ṣùgbọ́n tí ó ń ṣiṣẹ́. Ẹnu ẹ̀rọ omi ike ń lọ ní ₦500, ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Kò tó nǹkan tí a ó jí. Àgbá ìdalẹ̀ lè jẹ́ garawa lásán dípò irin aláìdípatà olówó ńlá. Bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ ló ṣe pàtàkì, kì í ṣe ẹwà rẹ̀.

Ní Sana Pads, a kọ́ ní kùtùkùtù pé pínpín pádì tí a lè fọ̀ láìyanjú ọ̀rọ̀ ohun èlò WASH ń yanjú ìdajì ìṣòro nìkan. Ọmọbìnrin tí ó ní pádì tí ó dára gan-an ṣì kò lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì tí kò bá ní ibi àṣírí láti pààrọ̀ rẹ̀, omi láti fọ̀ ọ́, àti ibi láti da ìdọ̀tí nù.

Ìdí nìyẹn tí iṣẹ́ wa fi kọjá ṣíṣe àti pínpín pádì. Ní àwọn ọdún tí ó kọjá, a ti ṣe àtìlẹ́yìn tààrà fún obìnrin tí ó ju 10,000 lọ, a sì ti pín pádì tí ó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà. Ṣùgbọ́n ohun tí ó ṣe pàtàkì bákan náà ni pé a ti bá àwọn ilé-ìwé àti NGO ṣiṣẹ́ pọ̀ láti ṣàyẹ̀wò àti láti tún ohun èlò WASH ṣe gẹ́gẹ́ bí ara ètò ìlera nǹkan oṣù kíkún. A ń fúnni ní ìmọ̀ràn ìmọ̀-ẹ̀rọ lórí àwòṣe ohun èlò, a ń so àwọn ilé-ìwé pọ̀ mọ́ ojútùú olówó pọ́ọ́kú, a sì ń pín àwọn ọ̀nà tí ó dára jù láti ọ̀dọ̀ àwọn àdúgbò káàkiri Nàìjíríà tí wọ́n ti ṣe àtúnṣe pẹ̀lú àṣeyọrí.

A ṣe pádì wa ní pàtó fún ipò Nàìjíríà, títí kan àìtó WASH. Pádì wa tí a lè fọ̀ ń ṣiṣẹ́ dáadáa kódà nígbà tí ibi fífọ̀ kò dára tó – a lè fi ọwọ́ fọ̀ wọ́n nínú garawa, wọ́n ń gbẹ kíákíá ní ojú ọjọ́ wa, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún pẹ̀lú ìtọ́jú ìpìlẹ̀. A ń ṣe wọ́n pẹ̀lú òye pé ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ń fọ pádì wọn nílé, kì í ṣe ní ilé-ìwé, nítorí ohun èlò WASH ilé-ìwé ṣì kò tó. Ṣùgbọ́n a tún ń gbẹnusọ gidigidi fún àtúnṣe àwọn ohun èlò yẹn kí àwọn ọmọbìnrin lè ní yíyàn gidi.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ní Nàìjíríà, a mọ ìṣòro ojú ọjọ́ – ọ̀rinrin tí ń kan sísá gbẹ, ooru tí ń jẹ́ kí ìtura ṣe pàtàkì, àìtó omi ní ọ̀pọ̀ agbègbè. A ń bá àwọn ilé-ìwé ṣiṣẹ́ tààrà láti yanjú ìṣòro, nítorí a mọ̀ pé ojútùú WASH gbọ́dọ̀ bá ipò àdúgbò mu. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní àríwá bá ní ìṣòro omi, a ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ṣe ètò ìpamọ́ omi. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní agbègbè etí òkun bá ń kojú ọ̀rinrin, a ń jíròrò àwọn ọ̀nà tí ń gbẹ kíákíá.

Iṣẹ́ àfojúsùn wa ni láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù pátápátá, kì í ṣe láti pèsè ọjà nìkan. Èyí túmọ̀ sí yíyanjú gbogbo ìdènà – owó, ìmọ̀, èèwọ̀ àṣà, àti ní pàtàkì, ohun èlò. A gbàgbọ́ pé gbogbo ọmọbìnrin Nàìjíríà yẹ láti bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ láìléwu, ní àṣírí, àti pẹ̀lú iyì. Èyí kò ṣeé ṣe láìsí ohun èlò WASH tí ó yẹ, nítorí náà a ó máa bá a lọ láti gbẹnusọ, láti kọ́ni, àti láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn àdúgbò tí ń ṣiṣẹ́ sí ojútùú kíkún.

Mímọ ìṣòro náà ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́. Ìgbésẹ̀ ló kàn, àwọn ọ̀nà tí ó wúlò sì wà tí ẹnì kọ̀ọ̀kan, ilé-ìwé, àti àjọ lè gbà ní ìlọsíwájú gidi.

Tí ẹ bá jẹ́ òbí tàbí ará àdúgbò tí ọ̀rọ̀ ohun èlò WASH ní ilé-ìwé àdúgbò yín ń jẹ lọ́kàn, ẹ ní agbára ju bí ẹ ti lè rò lọ. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa lílọ sí ilé-ìwé náà kí ẹ sì béèrè láti rí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn ọmọbìnrin. Ọ̀pọ̀ ọ̀gá ilé-ìwé kò tíì yẹ àwọn ibi wọ̀nyí wò fúnra wọn, wọn kò sì mọ ipò wọn. Ìbéèrè yín nìkan lè mú kí wọ́n gbé ìgbésẹ̀.

Ẹ bá ọmọbìnrin yín tàbí àwọn ọmọbìnrin míràn ní àdúgbò sọ̀rọ̀ nípa ìrírí wọn. Ẹ béèrè ìbéèrè pàtó: Ṣé o lè pààrọ̀ pádì rẹ ní àṣírí ní ilé-ìwé? Ṣé omi wà fún fífọ ọwọ́? Ibo lo ti ń da pádì tí o ti lò nù? Ìdáhùn wọn yóò fi ipò gidi hàn, kọjá ohun tí àwọn alákòóso lè sọ.

Ẹ darapọ̀ mọ́ tàbí kí ẹ jí Ẹgbẹ́ Òbí àti Olùkọ́ (PTA) yín dìde. PTA lè ṣètò ìkówójọ ní pàtó fún àtúnṣe WASH. Ilé-ìwé kan ní Ìpínlẹ̀ Ogun kó ₦400,000 jọ ní ọjọ́ ìkówójọ àdúgbò kan ṣoṣo, èyí tó láti kọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tuntun méjì pẹ̀lú ilẹ̀kùn tí ó yẹ, àgbá ìdalẹ̀, àti ibi ìfọwọ́. Ẹ̀bùn kékeré láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ìdílé máa ń pọ̀ kíákíá.

Fún ọmọbìnrin àti obìnrin kọ̀ọ̀kan, yíyan pádì tí a lè fọ̀ bí ọjà Sana lè ràn yín lọ́wọ́ láti kojú ipò WASH tí kò dára nígbà tí ẹ ń ṣiṣẹ́ fún àtúnṣe. Páálí 3 Premium Pads wa ń lọ ní ₦4,000, ó sì ń fún yín ní nǹkan bí oṣù mẹ́fà ìtọ́jú nǹkan oṣù. Premium Pads pẹ̀lú ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tí ń fa omi mu ń bójú tó ẹ̀jẹ̀ déédéé dáadáa, wọ́n sì ń dín owó kù ní 70-85% ní ìpíndọ́gba ju ohun èlò tí a ń jù nù lọ bí àkókò ti ń lọ. Kódà nígbà tí ohun èlò ilé-ìwé kò pé, níní pádì tí ẹ lè gbẹ́kẹ̀lé, tí ẹ lè fọ̀, tí ẹ sì lè tọ́jú nílé ń fún yín ní ààbò, ó sì ń dín ẹrù owó oṣooṣù tí ń mú òṣì nǹkan oṣù jinlẹ̀ sí i kù.

Àwọn ilé-ìwé àti àjọ lè lo ọ̀nà tí a ṣètò fún àtúnṣe WASH. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àyẹ̀wò tí ó yẹ nípa lílo àkọsílẹ̀ ìyẹ̀wò rírọrùn: Ọmọbìnrin mélòó ló wà? Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mélòó ló ń ṣiṣẹ́? Báwo ni àṣírí ṣe rí? Ṣé omi wà? Ibi ìdalẹ̀ ńkọ́? Ètò ìtọ́jú wo ló wà báyìí? Ìpìlẹ̀ yìí ń jẹ́ kí ẹ lè wọn ìlọsíwájú kí ẹ sì mọ ohun tí ó ṣe pàtàkì jù.

Ẹ ṣe ètò àtúnṣe ìpele-ìpele pẹ̀lú èrò àdúgbò. Ẹ mú àwọn olùkọ́ obìnrin, akẹ́kọ̀ọ́bìnrin àgbà, àti ọmọ ẹgbẹ́ PTA lọ́wọ́ sí ètò náà. Wọ́n mọ àìní àti ìṣòro ju àwọn olùṣètò láti ìta lọ. Ẹ fi àkókò àti owó tí ó bọ́gbọ́n mu sí ìpele kọ̀ọ̀kan.

Ẹ bá àwọn àjọ tí ó dá lórí WASH àti ìlera nǹkan oṣù ṣiṣẹ́ pọ̀. Àwọn ẹgbẹ́ bí WaterAid Nigeria, UNICEF, àti NGO àdúgbò sábà máa ń pèsè ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ, ìsopọ̀ sí owó, tàbí àjọṣepọ̀ nínú ṣíṣe iṣẹ́ náà. Sana Pads ń bá àwọn ilé-ìwé àti àjọ tí ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù ṣiṣẹ́ tààrà, a ń pèsè ọjà, ohun èlò ẹ̀kọ́, àti ìtọ́sọ́nà lórí ohun èlò WASH.

Àwọn àjọ lè ra iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú ìfiránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Àwọn ọjà wa ń bá àìní tí ó yàtọ̀ mu: No Wahala Pads pẹ̀lú ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tí ń fa omi mu bá ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ mu àti àwọn ọmọbìnrin kékeré tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù. Premium Pads pẹ̀lú ìpele mẹ́ta tí ń fa omi mu ń bójú tó ẹ̀jẹ̀ déédéé fún ọ̀pọ̀ obìnrin. Maxi Pads pẹ̀lú ìpele márùn-ún tí ń fa omi mu wà fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ àti àwọn obìnrin tí ó nílò agbára fífa omi mu jù. Yíyan ọjà tí ó tọ́ fún àwọn tí ẹ fẹ́ ràn lọ́wọ́ ń mú ipa àti ìtẹ́lọ́rùn tí ó ga jù lọ wá.

Ẹ kọ àṣeyọrí yín sílẹ̀ kí ẹ sì pín in. Nígbà tí ilé-ìwé tàbí àjọ yín bá tún ohun èlò WASH ṣe, ẹ wọn èsì rẹ̀ – àyípadà nínú wíwá sí ilé-ìwé, èsì ìlera, èrò àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Ẹ pín àwọn ìtàn wọ̀nyí pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé míràn, àwọn aláṣẹ ẹ̀kọ́ ìjọba ìbílẹ̀, àti àwọn oníròyìn. Ìtàn àṣeyọrí ń mú kí àwọn míràn ṣe bẹ́ẹ̀, ó sì lè fa owó fún ṣíṣe é káàkiri.

Ẹ kàn sí Sana Pads láti jíròrò bí a ṣe lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ìlera nǹkan oṣù yín pẹ̀lú ọjà, ẹ̀kọ́, àti ìtọ́sọ́nà WASH. Yálà ẹ ń pèsè fún ilé-ìwé kan ṣoṣo tàbí ẹ ń ṣètò ìgbésẹ̀ fún ọ̀pọ̀ àdúgbò, a ó bá yín ṣiṣẹ́ láti ṣe ojútùú tí ó bá ipò, owó, àti àfojúsùn yín mu. Papọ̀, a kò kàn ń pín pádì – a ń kọ́ gbogbo ohun èlò iyì tí gbogbo ọmọbìnrin Nàìjíríà yẹ fún.

Ohun èlò WASH àti òṣì nǹkan oṣù so mọ́ ara wọn tí a kò lè yà wọ́n. Kò sí iye pádì ọ̀fẹ́ tí ó lè borí ìdènà ilé-ìwé tí kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àṣírí, omi tí ń ṣàn, tàbí ibi ìdalẹ̀. Ṣùgbọ́n òdìkejì rẹ̀ náà jẹ́ òótọ́ – ohun èlò WASH tí ó dára jù kò lè ran àwọn ọmọbìnrin tí kò ní ohun èlò nǹkan oṣù tí ó rọrùn lówó láti lò nínú wọn lọ́wọ́.

Ojútùú kíkún ń béèrè ohun èlò àti ọjà méjèèjì. Ó ń béèrè ìfaramọ́ àṣà àti ìgbẹnusọ onígboyà. Ó ń béèrè ìgbésẹ̀ àdúgbò àti àyípadà òfin. Èyí tí ó ṣe pàtàkì jù, ó ń béèrè gbígbà pé ìtọ́jú nǹkan oṣù kì í ṣe ohun afẹ́ tàbí ojúrere – ohun ìpìlẹ̀ ni fún àǹfààní dọ́gba sí ẹ̀kọ́ àti ànfàní ayé.

Ìròyìn ayọ̀ ni pé ìlọsíwájú ṣeé ṣe, kò sì wọ́n jù. Àwọn ilé-ìwé ní gbogbo ìpínlẹ̀ Nàìjíríà ti fi hàn pé kódà àwọn àdúgbò tí ohun èlò wọn kò pọ̀ lè ṣẹ̀dá àyíká níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti ń bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Ohun èlò kọ̀ọ̀kan tí a tún ṣe dúró fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ tàbí ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọmọbìnrin tí yóò wà ní ilé-ìwé, tí yóò kẹ́kọ̀ọ́ dáadáa, tí yóò sì kọ́ ọjọ́ iwájú tí ó dára jù.

Yálà ẹ jẹ́ òbí tí ń gbẹnusọ fún ilé-ìwé ọmọbìnrin yín, olùkọ́ tí ń jà fún àtúnṣe ohun èlò, NGO tí ń ṣe ètò àdúgbò, tàbí akẹ́kọ̀ọ́ tí ó pinnu láti mú àyípadà wá, ohùn àti ìgbésẹ̀ yín ṣe pàtàkì. Òṣì nǹkan oṣù tí àìsí ohun èlò WASH tí ó tó ń fà kì í ṣe ohun tí kò ṣeé yẹ̀ – ìṣòro tí ó ṣeé yanjú ni, tí ó ń béèrè ìsapá àjùmọ̀ṣe àti ìfaramọ́ tí kò dáwọ́ dúró.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ láti ibi tí ẹ wà pẹ̀lú ohun tí ẹ ní. Ẹ lọ wo ohun èlò. Ẹ béèrè ìbéèrè. Ẹ darapọ̀ mọ́ ìgbìmọ̀ ètò. Ẹ kópa nínú ìkówójọ. Ẹ yan ọjà tí ó ń pẹ́. Ẹ pín ìmọ̀. Gbogbo ìgbésẹ̀ ló ń ní ipa tí ó ń tàn kálẹ̀. Ohun èlò WASH tí ó yẹ àti ìjà sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà ń béèrè pé kí gbogbo wa jọ ṣiṣẹ́ sí ọjọ́ tí kò ní sí ọmọbìnrin Nàìjíríà kankan tí yóò pàdánù ilé-ìwé tàbí àǹfààní nítorí pé ó ń ṣe nǹkan oṣù. Ọjọ́ náà ń bọ̀, a sì ń kọ́ ọ papọ̀, ohun èlò kan tí a tún ṣe àti ọmọbìnrin kan tí a ṣe àtìlẹ́yìn fún ní ìgbà kọ̀ọ̀kan.