Ikike Ọmụmụ na Ikpe Ziri Ezi n'Ahụike Ụmụ Nwaanyị na Naịjirịa

Ikike ọmụmụ na ikpe ziri ezi n'ahụike ụmụ nwaanyị pụtara ịhụ na nwaanyị ọ bụla na nwa agbọghọ ọ bụla nwere ike inweta ozi, ọrụ, na ngwaahịa ndị ọ chọrọ iji jikwaa ahụike ọmụmụ ya na nkwanye ùgwù. Nke a gụnyere ihe niile site na nlekọta nsọ nwaanyị ruo ahụike nne, site n'ịhọrọ mgbe ị ga-amụ ụmụ ruo inweta ezigbo nlekọta ahụike n'enweghị ịkpa oke.

Isi Ihe Ndị Bụ Isi:

• Ikike ọmụmụ gụnyere inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị, ozi ahụike, na ọrụ nlekọta ahụike n'enweghị ihere ma ọ bụ ihe mgbochi.
• Na Naịjirịa, naanị 38% nke ụmụ nwaanyị nwere ike inweta ebe kwesịrị ekwesị maka ijikwa ịdị ọcha nsọ nwaanyị n'ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ n'ọrụ.
• Ikpe ziri ezi n'ahụike pụtara iwepụ ihe mgbochi ego, omenala, na ebe a bi ka ụmụ nwaanyị niile nweta nlekọta nha anya n'agbanyeghị ebe ha bi ma ọ bụ ego ha na-enweta.
• A na-eche na ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na-emetụta 37 nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ Naịjirịa na-apụghị ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị kwesịrị ekwesị.
• Pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ nwere ike ibelata ọnụ ahịa nlekọta nsọ nwaanyị site na 60-75% ma e jiri ya tụnyere ịzụta ngwaahịa a na-atụfu kwa ọnwa n'ọnụahịa ₦500-₦1,500.
• Enweghị mmụta gbasara nsọ nwaanyị na-eme ka 1 n'ime 10 nke ụmụ agbọghọ Africa ghara ịga ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ nwaanyị ha, na-egbochi ohere mmụta.
• Idozi ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-eme ka ọnụ ọgụgụ ọnwụ nne, ịga ụlọ akwụkwọ, na itinye aka ụmụ nwaanyị n'akụ na ụba ka mma n'ofe Naịjirịa.

Ka anyị lee otú ikike ọmụmụ si jikọọ na ihe ịma aka ahụike kwa ụbọchị na ngwọta bara uru dị maka ụmụ nwaanyị na obodo Naịjirịa.

Blessing nọdụrụ n'ime klaasị ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya na Kaduna, ka ọ na-ege ntị ka onye nkụzi biology ya na-akọwa ọmụmụ mmadụ. Nkuzi ahụ zuru oke gbasara ọdịdị ahụ, ma mgbe otu nwa akwụkwọ nwere obi ike jụrụ gbasara ahụike nsọ nwaanyị na nhazi ezinụlọ, onye nkụzi ahụ gafere ngwa ngwa. “Jụọ ndị nne unu,” ka ọ kwuru, anya ya na-elekwasị akwụkwọ. Mgbe e mesịrị n'izu ahụ, nsọ nwaanyị Blessing malitere na mberede n'oge klaasị. N'ihi na enweghị pad n'ụlọ akwụkwọ ma ihere na-eme ya ịrịọ enyemaka, ọ kechiri sweta ụlọ akwụkwọ ya gburugburu ala afọ ya wee jee ije laa, na-efu ihe fọdụrụ n'ihe ọmụmụ ụbọchị ahụ. Nke a abụghị naanị maka otu klaasị e furu. Ọ bụ gbasara usoro nke lere ọrụ okike nke ahụ ya anya dị ka ihe nzuzo na-eme ihere kama ihe ahụike nkịtị kwesịrị nlekọta, ozi, na nkwado. Ahụmahụ Blessing na-egosi eziokwu buru ibu: ikike ọmụmụ na ikpe ziri ezi n'ahụike ụmụ nwaanyị abụghị echiche efu, ha bụ ọnọdụ kwa ụbọchị na-ekpebi ma ụmụ agbọghọ ga-anọgide n'ụlọ akwụkwọ, ma ụmụ nwaanyị ga-ebi ndụ mgbe ha na-amụ nwa, na ma ọkara ndị bi n'obodo anyị ga-ekere òkè nke ọma n'ọha mmadụ.

Ikike ọmụmụ gafere nnukwu arụmụka ndọrọ ndọrọ ọchịchị ị nwere ike ịhụ n'akụkọ mba ụwa. N'ime ha, ikike ndị a na-ekwenye na ahụ ụmụ nwaanyị abụghị ihe onwunwe ọha a ga-achịkwa, kama ọ bụ ókè nke onwe kwesịrị nsọpụrụ, nlekọta, na ikike ikpebi onwe. Ikpe ziri ezi n'ahụike na-aga n'ihu site n'ikweta na ikike dị n'akwụkwọ apụtaghị ihe ọ bụla ma ọ bụrụ na nwaanyị nọ n'ime ime obodo na Kano na-eche ọnọdụ ahụike dị iche kpamkpam n'ihu karịa nwaanyị ibe ya nọ n'obodo ukwu Lagos.

Ikike ọmụmụ gụnyere ọtụtụ ebe jikọtara ọnụ. Nke mbụ, ikike inweta ozi dị. Nke a pụtara mmụta ziri ezi, kwesịrị afọ, gbasara nsọ nwaanyị, ọmụmụ, na ahụike mmekọahụ, ọ bụghị nkịtị nke zutere ajụjụ nwa klaasị Blessing. N'ọtụtụ obodo Naịjirịa, mmachi omenala na-egbochi ndị nne ikwu okwu gbasara nsọ nwaanyị na ụmụ ha nwaanyị tupu menarche (oge mbụ nsọ nwaanyị), na-ahapụ ụmụ agbọghọ na-atụ egwu ma na-adịghị njikere mgbe nsọ nwaanyị malitere. Ikike inweta ozi gụnyekwara ịghọta nhọrọ mgbochi ime, ịmata nsogbu ime, na ịmata mgbe ị kwesịrị ịchọ nlekọta dọkịta.

Nke abụọ, ikike ọmụmụ gụnyere ikike ịchịkwa ahụ onwe gị. Nke a pụtara ime mkpebi nwere ozi gbasara ahụike nke gị, site n'ịhọrọ ngwaahịa nsọ nwaanyị na-arụ ọrụ maka ahụ gị ruo ikpebi ma ị ga-atụrụ ime na mgbe. Maka ahụike nsọ nwaanyị kpọmkwem, ọ pụtara ịhọrọ n'etiti pad a na-atụfu, pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ, menstrual cup (obere iko e ji anata ọbara nsọ), ma ọ bụ nhọrọ ndị ọzọ dabere n'ihe kwesịrị ndụ gị, ọ bụghị naanị ihe dị ma ọ bụ ihe ndị ọzọ na-atụ anya ka ị jiri.

Nke atọ, ikike inweta ọrụ na ngwaahịa dị. Ikike dị naanị n'akwụkwọ ma ọ bụrụ na ihe mgbochi egbochi gị iji ya. Ọ bụrụ na klinik ahụike kacha nso dị awa atọ site n'ụgbọ njem na-adịghị ntụkwasị obi, ọ bụrụ na ngwaahịa nsọ nwaanyị na-efu karịa ụgwọ ọrụ otu ụbọchị, ọ bụrụ na ụlọ akwụkwọ enweghị ụlọ mposi nzuzo nwere mmiri maka ịgbanwe pad, mgbe ahụ “ikike” ahụ nye ahụike nsọ nwaanyị fọdụrụ naanị n'echiche kama n'ezi omume.

Ị nwere ike ịnụ “nha nhata” na “ikpe ziri ezi” ka a na-eji ha n'otu ụzọ, ma ha pụtara ihe dị iche. Nha nhata pụtara ịkpa onye ọ bụla otu ụzọ. Ikpe ziri ezi pụtara ịghọta na ndị mmadụ na-amalite site n'ebe dị iche ma chọọ nkwado dị iche iji ruo otu nsonaazụ. Nwa agbọghọ na Lekki, Lagos, nwere ike inwe ụlọ mposi nzuzo n'ụlọ akwụkwọ, nne nke kwurịtara nsọ nwaanyị n'ihu ọha, na obere ego aka iji zụta pad. Nwa agbọghọ n'ime ime obodo Zamfara nwere ike ịkekọrịta ụlọ mposi olulu na ụmụ akwụkwọ 200, ọ nweghị mgbe ọ natara mmụta gbasara nsọ nwaanyị, ma bi n'ụlọ ebe ₦1,000 maka pad na-asọ mpi na ego e ji azụta nri.

Ikpe ziri ezi n'ahụike na-ajụ: gịnị ka onye ọ bụla chọrọ iji nweta ezigbo ahụike ọmụmụ? Maka nwa agbọghọ Lagos ahụ, ikekwe ọ bụ naanị ozi ziri ezi. Maka nwa agbọghọ Zamfara ahụ, ọ chọrọ mmụta zuru ezu, ngwaahịa dị ọnụ ala, ụlọ akwụkwọ ka mma, na mmemme obodo na-edozi ihere nsọ nwaanyị. Ịkpa ha “n'otu ụzọ” site n'inye otu ngwọta na-eleghara ọnọdụ ha dị iche anya.

Ụzọ ikpe ziri ezi a metụtara ahụike ọmụmụ niile. Ọnụ ọgụgụ ọnwụ ndị nne na Naịjirịa bụ nkezi 512 ọnwụ n'ime 100,000 ụmụ amụrụ ndụ n'ofe mba, ma nke a na-ekpuchi nnukwu ọdịiche. Ụmụ nwaanyị nọ n'Ugwu Ọdịda Anyanwụ na-eche ọnụ ọgụgụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okpukpu abụọ nke ndị nọ n'Ndịda Ọdịda Anyanwụ. Ụmụ nwaanyị bi n'obodo ukwu nwere ike inweta ndị ọkachamara na-enyere nwaanyị aka n'ịmụ nwa na 87%, ebe naanị 48% nke ụmụ nwaanyị bi n'ime ime obodo nwere ya. Ikpe ziri ezi pụtara ilekwasị akụ n'ebe mkpa dị ukwuu, ọ bụghị ikesa ha n'otu ụzọ ebe ụfọdụ nwere nlekọta zuru ezu.

Ịghọta ikike ọmụmụ n'ọnọdụ Naịjirịa chọrọ ịkweta ọgbaghara omenala n'enweghị iji omenala mee ihe ngọpụ maka enweghị omume. Ee, ọtụtụ obodo na-ewere nsọ nwaanyị dị ka ihe nzuzo ma ọ bụ ọbụna ihe adịghị ọcha. Ee, ikwu okwu gbasara ahụike mmekọahụ n'ihu ọha nwere ike ịkpọtụ ụkpụrụ ọdịnala gbasara ịdị nwayọ n'omume. Ihe omenala ndị a bụ eziokwu ma kwesịrị nsọpụrụ.

Ma, omenala anaghị adịgide adịgide. Omenala Naịjirịa na-ahụkwa mmụta, ọdịmma ezinụlọ, na nkwado obodo n'anya. Ebumnuche abụghị iweta echiche ndị Ọdịda Anyanwụ n'ozuzu ha, kama ịchọta ụzọ kwesịrị omenala iji hụ na ahụike ụmụ nwaanyị. Dịka ọmụmaatụ, n'obodo ndị na-edebe ọdịnala ebe ikwu okwu gbasara nsọ nwaanyị n'ihu ọha adịghị mma, a nwere ike inye mmụta ahụike site n'oge ndị ụmụ nwaanyị naanị, nke ndị ọrụ ahụike obodo a tụkwasịrị obi ma ọ bụ ndị nkụzi ụmụ nwaanyị na-eduzi. A nwere ike ikesa ngwaahịa n'nzuzo n'ime ngwugwu na-egosighị ihe dị n'ime. A nwere ike ịkọwa ozi gbasara ịkwado mmụta ụmụ agbọghọ na ịkwadebe ha maka alụmdi na nwunye na ịbụ nne dị mma, ụkpụrụ ndị kwekọrọ n'ihe ndị a na-ebute ụzọ n'ọdịnala.

Isi ihe bụ ịga site n'ịgbachi nkịtị na ihere gaa na nkwado bara uru. Nne enweghị mkpa inwe ogologo mkparịta ụka nke mmetụta uche gbasara nsọ nwaanyị iji hụ na nwa ya nwaanyị nwere pad dị ọcha kwa ọnwa. Ụlọ akwụkwọ enweghị mkpa ịgbanwe usoro ọmụmụ ya niile iji nye ebe nzuzo maka ịgbanwe ngwaahịa nsọ nwaanyị. Obere mgbanwe nwere nsọpụrụ omenala na-eme nnukwu mmetụta n'ikpe ziri ezi n'ahụike.

Ịga site n'ikike dị ka echiche gaa n'ikike dị ka eziokwu chọrọ ịchọpụta na iwepụ ihe mgbochi ụfọdụ kpọmkwem. Ihe mgbochi ndị a na-arụ ọrụ n'ọtụtụ ọkwa, site n'okwukwe nke onye ọ bụla ruo ngwa ọrụ ọha nke mba.

Ihe mgbochi kachasị pụta ìhè bụ ọnụ ahịa. Otu pack pad nsọ nwaanyị a na-atụfu na-efu ₦500-₦1,500 dabere n'ụdị na àgwà. Maka nwaanyị na-eji pad 20-30 n'usoro ọnwa ọ bụla, nke a pụtara ₦6,000-₦18,000 kwa afọ naanị maka nsọ nwaanyị. Mgbe ụgwọ ọrụ kacha pere mpe nke Naịjirịa bụ ₦30,000 kwa ọnwa ma ọtụtụ ndị ọrụ na-enweta obere karịa nke ahụ, ngwaahịa nsọ nwaanyị na-aghọ nnukwu mmefu na-asọ mpi na nri, ụgwọ ụlọ akwụkwọ, na ụgbọ njem.

Ọnọdụ akụ na ụba a na-amanye nhọrọ na-agaghị ekwe omume. Ụmụ agbọghọ ndị na-eto eto n'ezinụlọ ndị ego ha dị ala na-ekwu na ha na-eji ihe dị ka akwa ochie, akwụkwọ akụkọ, mpempe foam, ma ọ bụ ọbụna akwụkwọ osisi mgbe ha na-apụghị ịzụta pad. Ihe ndị a e jiri dochie anya anaghị amị mmiri nke ọma, nwere ike ibute ọrịa na-efe efe, ma na-agbapụ n'ụzọ a na-apụghị ịtụ anya. Egwu ịgbapụ na-eme ka ụmụ agbọghọ nọrọ n'ụlọ, nchọpụta na-egosikwa na ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na-eme ka ụmụ agbọghọ Naịjirịa na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ nkezi ụbọchị 4-5 kwa ọnwa.

Ihe mgbochi ego gafere ngwaahịa ruo inweta nlekọta ahụike. Ịga klinik nkeonwe maka nsogbu ahụike ọmụmụ nwere ike ịdị ọnụ ahịa ₦5,000-₦15,000 ya na nleta dọkịta na nnwale ndị bụ isi. Ụlọ ọrụ ahụike gọọmenti na-enye nhọrọ dị ọnụ ala, ma ọ na-enwekarị ụkọ ọgwụ, ogologo oge ichere, na ndị ọrụ na-ezughị. Ụgbọ njem ịga ụlọ ọrụ ahụike na-agbakwunye ọnụ ahịa ọzọ, ọkachasị n'ime ime obodo ebe klinik kacha nso nwere ike ịdị kilomita 20-30.

Ihe ị na-amaghị nwere ike imerụ gị. N'ofe Naịjirịa, mmụta zuru oke gbasara ahụike ọmụmụ ka na-adịghị otu. Ọ bụ ezie na National School Health Policy nwere ndokwa maka mmụta ahụike, mmejuputa iwu na-adịgasị iche nke ukwuu. Ụfọdụ ụlọ akwụkwọ nwere mmemme ahụike siri ike, ndị ọzọ na-agabiga isiokwu ọmụmụ kpamkpam n'ihi ahụ erughị ala nke ndị isi ma ọ bụ nrụgide obodo.

Ọdịiche ozi a nwere nsonaazụ n'ezie. Ụmụ agbọghọ amụtabeghị gbasara nsọ nwaanyị tupu nsọ nwaanyị mbụ ha na-enwekarị egwu na mgbagwoju anya. Ụfọdụ kweere na ha merụrụ ahụ ma ọ bụ na-arịa ọrịa. N'enweghị ịghọta usoro ọnwa, ụmụ nwaanyị apụghị ịhazi nke ọma gburugburu nsọ nwaanyị ha ma ọ bụ ịmata mgbaàmà na-abụghị nkịtị chọrọ nlekọta dọkịta. Ọbara na-apụta na-adịghị ahazi, mgbu dị njọ, ma ọ bụ ọbara dị oke nwere ike igosi ọnọdụ dị ka fibroids ma ọ bụ endometriosis, ma n'enweghị ihe ọmụma bụ isi gbasara ihe bụ nkịtị, ụmụ nwaanyị amaghị mgbe ha ga-achọ enyemaka.

Ịgbachi nkịtị a gbasara nhazi ezinụlọ, nlekọta ime, na ahụike mmekọahụ. Naanị 56% nke ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-ekwu na ha natara nlekọta tupu ịmụ nwa (antenatal) site n'aka ndị ọkachamara n'oge ime. Ọtụtụ amaghị ihe ịrịba ama nke nsogbu ime dị ka pre-eclampsia ma ọ bụ ịmụ nwa nke e gbochiri (obstructed labour) ruo mgbe ọnọdụ mberede pụtara. Ịda ogbenye ozi a na-enye aka ozugbo n'ọnụ ọgụgụ ọnwụ ndị nne dị elu na Naịjirịa.

Ọbụna ya na ego na ihe ọmụma, ngwa ọrụ ọha anụ ahụ na-adaberekarị ịkwado ahụike ọmụmụ ụmụ nwaanyị. Tụlee ụlọ mposi ụlọ akwụkwọ. Nyocha UNICEF nke 2019 chọpụtara na naanị 26% nke ụlọ akwụkwọ Naịjirịa nwere ebe WASH (Mmiri, Nhicha, na Ịdị Ọcha) kwesịrị ekwesị. Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ nwere ụlọ mposi pere mpe maka ọnụ ọgụgụ ụmụ akwụkwọ, enweghị ọnụ ụzọ maka nzuzo, enweghị mmiri maka ịsa aka, ma ọ bụ a na-elekọtaghị ha nke ọma nke na ụmụ akwụkwọ na-ezere iji ha.

Maka ijikwa nsọ nwaanyị, ị chọrọ nzuzo, mmiri, na ebe kwesịrị ekwesị maka itufu ihe. Ụlọ mposi na-enweghị ọnụ ụzọ pụtara ihere ịgbanwe pad. Ụlọ mposi na-enweghị mmiri pụtara ịpụ n'ime ya na ọbara n'aka gị ma ọ bụ ịpụghị isa pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ. Enweghị ụzọ ịtụfu ihe pụtara ibu ngwaahịa ejirila n'akpa ụlọ akwụkwọ gị ụbọchị niile ma ọ bụ ịzobe ha n'ụzọ na-adịghị mma n'ebe ha na-akpata ihe ize ndụ ahụike.

Ụlọ ọrụ ahụike na-eche nsogbu yiri nke ahụ. Klinik ime obodo nwere ike ịnweghị ọkụ eletrik mgbe niile maka ichekwa ọgwụ n'ime friji, mmiri dị ọcha maka ịsachaa ngwa, ma ọ bụ ihe ndị bụ isi dị ka giloovu na antiseptik. Ụlọ ọgwụ ahụike nne nwere ike inwe ihe ndina ezughị ezu, na-amanye ụmụ nwaanyị na-amụ nwa ịkekọrịta ma ọ bụ ịmụ n'ala. Ọdịda ngwa ọrụ ọha ndị a anaghị emetụta ụmụ nwaanyị niile otu ahụ – ndị nwere akụ nwere ike inweta ụlọ ọrụ nkeonwe nwere ọkụ, mmiri, na ngwa a pụrụ ịtụkwasị obi, ebe ụmụ nwaanyị ogbenye na ndị bi n'ime ime obodo na-anagide ọnọdụ ezughị ezu.

Ịghọta ihe mgbochi bara uru naanị ma anyị ejikọta ya na ngwọta anyị nwere ike ime. Iru ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ chọrọ ọrụ mmekọrịta site n'aka ndị mmadụ, obodo, òtù, na gọọmenti, ma mgbanwe adịghị chọ ichere ọnọdụ zuru oke. Ọganihu na-eme site n'usoro bara uru e mere n'ọkwa niile.

Ị chọghị ichere mgbanwe iwu iji meziwanye ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ n'ebe ị nọ. Ndị nne na nna nwere ike imebi ịgbachi nkịtị gbasara nsọ nwaanyị site n'ịkwadebe ụmụ ha nwaanyị tupu menarche ya na ozi ziri ezi. Mkparịta ụka a enweghị mkpa ịdị mgbagwoju anya. Nkọwa dị mfe dị ka “Ahụ gị na-akwado ka ị nwee ike inwe ụmụ otu ụbọchị, nsọ nwaanyị bụkwa akụkụ nke usoro ahụ” nke e sochiri ozi bara uru gbasara ihe ị ga-atụ anya na otu esi ejikwa nsọ nwaanyị nwere ike igbochi egwu na ihere ọtụtụ ụmụ agbọghọ na-enwe.

Ezinụlọ nwekwara ike ime nhọrọ akụ na ụba na-eme ka ahụike nsọ nwaanyị ka mma. Ịgbanwe site na pad a na-atụfu gaa na pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-ebelata ọnụ ahịa site na 60-75% ka oge na-aga. Itinye ego mbụ nke ₦5,000-₦8,000 maka otu mmalite nke pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-edochi ịzụta pad a na-atụfu kwa ọnwa ruo afọ 2-3. Maka ezinụlọ ebe ego mbụ ahụ siri ike, ịmalite ọbụna na otu ma ọ bụ abụọ pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ iji gbatịa pad a na-atụfu na-eme ọdịiche.

Ụmụ nwaanyị nwere ike ịkwado onwe ha site n'ịchọ ozi na ịnaghị anabata ihe mgbochi ihere mgbochi nlekọta. Ọ bụrụ na onye na-enye nlekọta ahụike eleghara mgbu nsọ nwaanyị gị anya dị ka ihe nkịtị mgbe ọ na-akpaghasị ndụ gị, chọọ echiche nke abụọ. Ọ bụrụ na ebe ọrụ gị enweghị ebe kwesịrị ekwesị maka ijikwa nsọ nwaanyị, kpọtụ okwu ahụ n'ihu ngalaba ndị ọrụ (human resources) ma ọ bụ ndị njikwa. Olu nke onye ọ bụla nwere ike ịdị ka ọ dị ntakịrị, ma ha na-enye ndị ọzọ ikike ikwu okwu.

Obodo okpukpe, òtù ụmụ nwaanyị, òtù ahịa, na netwọkụ agbata obi nwere ike ịkwalite mgbanwe n'ọkwa obodo. Ụka, mosque na ụlọ ofufe ndị ọzọ nwere ike ịnabata oge mmụta ahụike ụmụ nwaanyị n'ụdị kwesịrị omenala, na-akpọta ndị nọọsụ ma ọ bụ ndị nkụzi ahụike ịza ajụjụ gbasara ahụike nsọ nwaanyị, nhazi ezinụlọ, na nlekọta ime.

Ụlọ akwụkwọ nwere ọrụ na ohere pụrụ iche. Ọbụna na obere mmefu ego, ụlọ akwụkwọ nwere ike ikenye otu ụlọ mposi dị ọcha, nke nzuzo maka ijikwa nsọ nwaanyị, debe pad bụ isi maka ọnọdụ mberede, ma zụọ ndị nkụzi ụmụ nwaanyị inye nkwado n'enweghị ikpe ikpe. Ụlọ akwụkwọ sekọndrị nwere ike itinye mmemme mmụta ndị ọgbọ, ebe ụmụ akwụkwọ ndị okenye na-akwado ụmụ agbọghọ ndị pere mpe gbasara ahụike nsọ nwaanyị, na-eme ebe nchekwa maka ajụjụ na ikekọrịta ozi.

NGO na òtù ọha na-arụ ọrụ na mmụta, ahụike, ma ọ bụ ikike ụmụ nwaanyị nwere ike itinye ahụike nsọ nwaanyị n'ime mmemme ndị dị adị. Òtù na-enye ụmụ agbọghọ nkwado ụgwọ akwụkwọ nwere ike itinye ngwaahịa nsọ nwaanyị dị ka akụkụ nke ngwugwu nkwado. Mmemme ahụike nne nwere ike ịgbatị ọrụ ya itinye mmụta ahụike nsọ nwaanyị maka ndị na-eto eto. Ijikọta ndị a na-efu obere ma na-abawanye mmetụta nke ukwuu.

Ikpe ziri ezi n'ebe ọrụ kwesịrị nlebara anya nwekwara. Ndị ọrụ nwere ike ịhụ na ụlọ mposi zuru ezu nwere nzuzo, mmiri, na ebe itufu ihe. Ụfọdụ ụlọ ọrụ na-aga n'ihu na-enye ngwaahịa nsọ nwaanyị n'ụlọ mposi ebe ọrụ dị ka ha na-enye akwụkwọ mposi, na-ahụ ngwaahịa nsọ nwaanyị dị ka ihe ịdị ọcha bụ isi, ọ bụghị ihe dị oke ọnụ nke a na-achọghị. Iwu na-ekwe ka a rụọ ọrụ n'ụzọ na-agbanwe n'oge mgbaàmà nsọ nwaanyị dị njọ na-ekwenye na nsọ nwaanyị na-emetụta ọrụ n'enweghị ịta ụmụ nwaanyị ahụhụ maka ọnọdụ ahụ.

Mmemme ndị mmadụ na obodo dị mkpa, ma mgbanwe usoro chọrọ ntinye aka iwu. Ụzọ iwu ole na ole nwere ike ịkwalite ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na Naịjirịa. Nke mbụ, itinye mmụta zuru oke gbasara mmekọahụ n'ụkpụrụ usoro ọmụmụ mba na-eme ka ozi ahụike dị otu maka ụmụ akwụkwọ niile. Nke a apụtaghị ịkụziri ụmụ akwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị gbasara mmekọahụ, kama ozi kwesịrị afọ gbasara ahụ, ntorobịa, na ahụike nke na-eto ka ụmụ akwụkwọ na-aga n'ihu n'ụlọ akwụkwọ.

Nke abụọ, iwepụ ụtụ isi na ngwaahịa nsọ nwaanyị na-eme ka ha dị ọnụ ala. Ọtụtụ mba Africa ewepụla ụtụ isi value-added (VAT) na ngwaahịa nsọ nwaanyị, na-ahụ ha dị ka ihe ahụike dị mkpa kama ngwaahịa dị oke ọnụ. Kenya wepụrụ VAT na ngwaahịa nsọ nwaanyị na 2004. Naịjirịa nwere ike soro ụkpụrụ a, na-ebelata ọnụ ahịa pad ma na-eme ka ha dị mfe inweta.

Nke atọ, ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị n'aha ọha maka ụlọ akwụkwọ, ụlọ mkpọrọ, na ụlọ ọrụ ọha na-emepụta ahịa maka ndị na-emepụta ngwaahịa n'ime obodo ebe ọ na-ahụ na ngwaahịa na-eru ndị chọrọ ya. Gọọmenti Naịjirịa emeela mmemme nlele na-ekesa ngwaahịa nsọ nwaanyị maka ụmụ agbọghọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'ụfọdụ steeti. Ịgbasa mmemme ndị a n'ofe mba ma hụ na a na-enye ego mgbe niile ga-emetụta ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị nke ukwuu.

Nke anọ, ịkwado ụlọ ọrụ nlekọta ahụike mbụ, ọkachasị n'ime ime obodo, na-eme ka inweta ahụike ọmụmụ ka mma. Nke a pụtara mmefu ego zuru ezu maka ngwa na ọgwụ, nlekọta na ọzụzụ mgbe niile maka ndị ọrụ ahụike, na usoro nnyefe ndị ọrịa na-arụ ọrụ nke na-ejikọta ọdụ ahụike na ụlọ ọrụ nke abụọ maka okwu ndị siri ike. Basic Healthcare Provision Fund, nke e hiwere iji kwalite nlekọta ahụike mbụ, chọrọ ego mgbe niile na mmejuputa ọhaneze iji nweta ebumnuche ikpe ziri ezi ya.

Itinye ego n'ikike ọmụmụ na ikpe ziri ezi n'ahụike abụghị naanị ihe ziri ezi n'omume, ọ na-abara uru n'ọtụtụ akụkụ nke ọha mmadụ Naịjirịa. Uru ahụ na-apụta na mmụta, akụ na ụba, ahụike, na ịdị n'otu n'ọha.

Mgbe ụmụ agbọghọ nwere ike inweta ngwaahịa nsọ nwaanyị na gburugburu ụlọ akwụkwọ na-akwado, ịga ụlọ akwụkwọ na-ebuwanye ibu nke ukwuu. Nchọpụta n'ofe sub-Saharan Africa na-egosi na inye ngwaahịa nsọ nwaanyị na mmụta na-ebelata ịnọghị n'ụlọ akwụkwọ ruo 50%. Ụbọchị 4-5 ndị ahụ kwa ọnwa nke ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na-ezuru n'ihe mmụta ụmụ agbọghọ na-agbakọta ruo fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu izu zuru oke kwa ọnwa, karịa ụbọchị ụlọ akwụkwọ 40 kwa afọ.

Ịnọghị n'ụlọ akwụkwọ ụbọchị dị otu a na-eme ọdịiche ihe ọmụma nke na-agbakwunye ka oge na-aga. Ụmụ agbọghọ na-ada n'azụ n'ihe mmụta nwere ike ịkwụsị ịga ụlọ akwụkwọ kpamkpam. Naịjirịa na-eche ọdịiche nwoke na nwaanyị n'ihe mmụta ugbu a, na naanị 61% nke ụmụ agbọghọ na-agụcha ụlọ akwụkwọ praịmarị tụnyere 68% nke ụmụ nwoke n'ụfọdụ steeti ugwu. Ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na-agbasa ọdịiche a. N'ụzọ ọzọ, idebe ụmụ agbọghọ n'ụlọ akwụkwọ site na nkwado ahụike nsọ nwaanyị ka mma na-eme ka nsonaazụ mmụta sie ike, na-abawanye ọgwụgwụ ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ma na-emepe ụzọ gaa mmụta dị elu na ọrụ ka mma.

Uru akụ na ụba gafere ihe mmụta nke onye ọ bụla. Itinye aka ụmụ nwaanyị n'akụ na ụba na-akwalite mmepe mba. Mgbe ụmụ nwaanyị nwere ike ịrụ ọrụ mgbe niile n'ebe ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị anaghị amanye ha ịnọghị, mmepụta na-abawanye. Mgbe ụmụ nwaanyị na-achịkwa oge ha na-amụ nwa site n'inweta ozi na ọrụ nhazi ezinụlọ, ha nwere ike ịchụso mmụta na ọganihu ọrụ, na-abawanye ego ezinụlọ na uto akụ na ụba.

Nyocha African Development Bank nke 2021 chere na idozi ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na ijikwa ahụike nsọ nwaanyị nwere ike itinye ruo 0.5% n'uto GDP kwa afọ n'ofe sub-Saharan Africa site n'ibelata ịnọghị na ibuwanye itinye aka ụmụ nwaanyị n'akụ na ụba. Maka akụ na ụba Naịjirịa, nke ahụ pụtara ọtụtụ ijeri naira n'uru mmepụta kwa afọ.

Uru kacha dị ozugbo nke ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ bụ nsonaazụ ahụike ka mma. Mgbe ụmụ nwaanyị na-enweta nlekọta tupu ịmụ nwa, ndị ọkachamara na-enyere n'ịmụ nwa, na ọrụ obstetric mberede n'enweghị ihe mgbochi ego ma ọ bụ ebe, ọnwụ ndị nne na-ebelata. Mba ndị nwetara ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-egosi ọnụ ọgụgụ ọnwụ ndị nne n'okpuru 50 n'ime 100,000 ọmụmụ, tụnyere 512 n'ime 100,000 nke Naịjirịa.

Ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-edozikwa ọnọdụ gafere ime. Inweta nyocha nwere ike ịchọpụta ọrịa cancer nke ọnụ akpa nwa (cervical cancer) n'oge mgbe ọgwụgwọ kachasị irè. Ụmụ nwaanyị Naịjirịa na-eche ọnụ ọgụgụ ọnwụ site na cervical cancer fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okpukpu abụọ nke nkezi ụwa, n'ụzọ buru ibu n'ihi enweghị mmemme nyocha. Nyocha ahụike ọmụmụ mgbe niile nwere ike ịchọpụta ọnọdụ dị ka fibroids, ovarian cysts, na ọrịa na-efe efe a na-ebute site n'mmekọahụ tupu ha akpata nsogbu siri ike.

Ahụike uche na-ka mma mgbe ụmụ nwaanyị anaghị ebu nchegbu mgbe niile gbasara ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị, ijikwa nsọ nwaanyị n'enweghị ebe kwesịrị ekwesị, ma ọ bụ ịtụrụ ime n'enweghị nlekọta tupu ịmụ nwa. Nrụgide nke ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị, ihere nke mkparị nsọ nwaanyị na-eme ka sie ike, na egwu nke ime nke a na-atụghị anya mgbe ozi na ọrụ nhazi ezinụlọ apụghị inweta niile na-akpata mmerụ uche. Ịmepụta usoro nkwado maka ahụike ọmụmụ na-ewepụ ibu ndị a.

Ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-enye aka n'ebumnuche ọha sara mbara. Mgbe obodo na-ekwu okwu n'ihu ọha ma na-akwado gbasara ahụike nsọ nwaanyị, ọ na-agba ịkpa oke nwoke na nwaanyị ụkpụrụ sara mbara ọgụ. Ịmata mkpa ahụike ụmụ nwaanyị dị ka ihe ziri ezi kama ihe na-eme ihere na-emepe ohere maka idozi okwu ikpe ziri ezi ọzọ n'ihe mmụta, ọrụ, na ịbụ ndị isi.

Ịdịgide gburugburu ebe obibi jikọtara na ahụike nsọ nwaanyị site na nhọrọ ngwaahịa. Nkezi nwaanyị na-eji ihe dị ka pad a na-atụfu 11,000 n'ime ndụ ya. Na Naịjirịa, nwere ihe dị ka 50 nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ na-ahụ nsọ nwaanyị, iji pad a na-atụfu na-akpata nnukwu ihe ịma aka mkpofu. Ọtụtụ pad a na-atụfu nwere akụkụ plastik na-ewe afọ 500-800 iji ere ure. N'ebe enweghị njikwa mkpofu zuru ezu, pad e tụfuru na-emerụ ala na mmiri.

Ngwaahịa nsọ nwaanyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-ebelata ibu gburugburu ebe obibi a site na karịa 95% ebe ọ na-edozikwa ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị n'otu oge. Otu pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ na-edochi ihe dị ka pad a na-atụfu 120 n'ime ndụ ya. Ịkwado nhọrọ ndị a na-asa site na mmemme nkesa na mmụta na-eweta ikpe ziri ezi n'ahụike na uru gburugburu ebe obibi.

N'ikpeazụ, idozi ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-eme ka obodo dị n'otu. Mgbe obodo na-arụkọ ọrụ site n'ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọrụ ahụike, òtù okpukpe, na gọọmenti mpaghara iji hụ na ụmụ agbọghọ nwere ike ịga ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ nwaanyị ha na ụmụ nwaanyị nwere ike inweta nlekọta ahụike nne, ọ na-ewulite ike ọnụ. Mbọ mmekọrịta ndị a na-emepụta ụkpụrụ maka idozi ihe ịma aka obodo ndị ọzọ.

N'agbanyeghị uru doro anya, mbọ iji kwalite ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ na-ahụkarị nchegbu na mmegide. Idozi nchegbu ndị a n'eziokwu na nsọpụrụ dị mkpa maka ọganihu.

Nchegbu a na-ahụkarị bụ na ikwu okwu n'ihu ọha gbasara ahụike ọmụmụ na-emegide ụkpụrụ omenala ma ọ bụ okpukpe gbasara ịdị nwayọ n'omume na nzuzo. Nchegbu a kwesịrị nsọpụrụ kama ịjụ ya. Ọ dịghị onye chọrọ ka ike si n'èzí manye ụkpụrụ ndị na-abụghị nke ha n'obodo ha. Ma, ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ anaghị achọ ịhapụ ụkpụrụ omenala, ọ chọrọ ịchọta ụzọ kwesịrị omenala maka nkwado bara uru.

Ọtụtụ obodo Naịjirịa nwere ụkpụrụ siri ike gbasara ichebe ụmụaka na ịkwado ezinụlọ. A nwere ike ịkọwa mmụta ahụike ọmụmụ n'ime ụkpụrụ ndị a. Ịkụziri ụmụ agbọghọ gbasara nsọ nwaanyị tupu nsọ nwaanyị mbụ ha abụghị maka ime ka ụmụaka bụrụ ihe mmekọahụ, ọ bụ maka ịkwadebe ha ka ha ghara ịtụ egwu ma gbagwoje anya. Inye ngwaahịa nsọ nwaanyị n'ụlọ akwụkwọ abụghị maka ịkwalite omume rụrụ arụ, ọ bụ maka ịhụ na ụmụ agbọghọ nwere ike ịga klaasị ma mezue mmụta ha, ebumnuche ọtụtụ ezinụlọ na obodo na-ekere òkè.

Ozizi okpukpe n'ofe Iso Ụzọ Kraịst, Alakụba, na okpukpe ọdịnala Africa na-emesi ike ilekọta ndị adịghị ike, ịkwado ndị otu obodo, na ịkwalite ahụike. Ụkpụrụ ndị a kwekọrọ nke ọma na ebumnuche ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ. Ajụjụ abụghị ma a ga-akwado ahụike ụmụ nwaanyị, kama otú e si eme ya n'ụzọ na-akwanyere ụkpụrụ mpaghara na mmetụta ugwu. Nke a nwere ike ịpụta oge mmụta ụmụ nwaanyị naanị, ndị na-enye nlekọta ahụike ụmụ nwaanyị, nkesa ngwaahịa nzuzo, ma ọ bụ ịkọwa mmemme gbasara ịkwado mmụta ụmụ agbọghọ kama ikike ọmụmụ dị ka echiche efu. Ịmara omenala n'mmejuputa apụtaghị ịhapụ ebumnuche ikpe ziri ezi n'ahụike.

Nchegbu ọzọ a na-ahụkarị bụ ọnụ ahịa. Ụlọ akwụkwọ na-arụ ọrụ na ego dị oke ntakịrị, ụlọ ọrụ ahụike enweghị ngwa bụ isi, na ezinụlọ na-ahọrọ n'etiti nri na ụgwọ ụlọ akwụkwọ nwere ike ịhụ mmemme ahụike ọmụmụ dị ka ihe dị oke ọnụ anaghị ekwe omume. Nchegbu a dị mfe ịghọta ma ọ na-adabere n'ọtụtụ oge n'nyocha ọnụ ahịa na uru na-ezughị ezu.

Tụlee ngwaahịa nsọ nwaanyị n'ụlọ akwụkwọ. Inye nwa agbọghọ ọ bụla pad 3-4 a na-asa ma jiri ha mee ihe ọzọ na-efu ihe dị ka ₦6,000-₦8,000 n'ihu maka nwa akwụkwọ ọ bụla. Maka ụlọ akwụkwọ sekọndrị nwere ụmụ akwụkwọ nwaanyị 200, nke ahụ bụ ₦1,200,000-₦1,600,000. Nke a yiri ka ọ dị ọnụ ruo mgbe ị gụkọtara na nwa agbọghọ ọ bụla na-anọghị ụbọchị 4-5 kwa ọnwa na-anọchi anya itinye ego mmụta furu efu. Ụlọ akwụkwọ na-anata ego maka nwa akwụkwọ ọ bụla dabere n'ọnụ ọgụgụ na ịga ụlọ akwụkwọ. Mgbe ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị na-akpata ịnọghị na ịhapụ ụlọ akwụkwọ, ụlọ akwụkwọ na-efu ma ụmụ akwụkwọ ma ego. Itinye ego n'ngwaahịa nsọ nwaanyị na-akwụ onwe ya site n'ịga ụlọ akwụkwọ ka mma na nsonaazụ mmụta.

Maka ahụike, Naịjirịa na-etinye ihe dị ka 3.9% nke GDP n'ahụike, nke dị ala karịa ebumnuche 5% nke Abuja Declaration na ndụmọdụ 15% nke WHO. Ịnweghị ego zuru ezu na-eme okirikiri ọjọọ ebe ọrụ ezughị ezu na-eduga n'nsonaazụ ọjọọ, ma itinye ego n'ahụike ọmụmụ na-ewetara uru. Naira ọ bụla e were na nhazi ezinụlọ na-echekwa ihe dị ka ₦4 n'ọnụ ahịa nlekọta ahụike nne na nwa. Itinye ego n'nlekọta tupu ịmụ nwa na-ebelata ntinye aka mberede dị oke ọnụ maka nsogbu ime. Mgbochi na-efu obere karịa njikwa mberede.

Ọzọkwa, a pụrụ ikekọrịta ọnụ ahịa. Gọọmenti, NGO, ndị mmekọ ụlọ ọrụ nkeonwe, na obodo nwere ike ịrụkọ ọrụ iji kwado mmemme ahụike ọmụmụ. Imepụta ngwaahịa dị ka pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ n'ime obodo na-emepụta ọrụ ebe ọ na-ebelata ọnụ ahịa tụnyere ngwaahịa e mere n'ebe ọzọ a na-ebubata. Ego e mepụtara n'ụzọ ọhụrụ site n'ego na-agbagharị, ịzụta n'otu òtù, ma ọ bụ mgbanwe ngwaahịa maka ọrụ nwere ike ime ka mmemme dị mfe inweta ọbụna n'obere ego.

Ikekwe mmegide kasịnụ sitere n'aka ndị n'ezie na-ahụghị nsogbu ahụ. Ọ bụrụ na ị too n'ezinụlọ nwere ike ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị, gaa ụlọ akwụkwọ nwere ebe kwesịrị ekwesị, ma nata ozi ahụike n'aka nne na nna gụrụ akwụkwọ, ihe ịma aka ahụike ọmụmụ nwere ike ịdị ka ha dị anya ma ọ bụ a gabigara oke. Echiche a abụghị ihe ọjọọ, ọ na-egosi naanị na ndị anaghị enwe ya anaghị ahụ enweghị ikpe ziri ezi.

Nke a bụ n'ezie ihe mere ikpe ziri ezi ji dị mkpa. Ihe niile dị mma maka ụfọdụ ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ, ma n'ezie ọ bụghị maka ha niile. Nwa akwụkwọ mahadum na Abuja nke nne ya zụtara pad mbụ ya, kọwaara ya nsọ nwaanyị nwayọ, ma na-ahụ na o nwere ngwa anaghị eche ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị. Ma nke a apụtaghị na ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị adịghị maka ọtụtụ nde ụmụ agbọghọ na-eji akwụkwọ akụkọ ma na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ. Nwaanyị mụrụ nwa ya n'ụlọ ọgwụ nkeonwe nwere ngwa dị mma na nlekọta lezịrị anya nwere ahụmahụ dị iche nke ukwuu karịa nwaanyị nke nọrọ n'ime mgbu ịmụ nwa ụbọchị abụọ tupu o ruo klinik ime obodo nwere ndị ọrụ ezughị ezu.

Ime ka ihe a na-ahụghị pụta ìhè chọrọ ịnụ olu na ahụmahụ dị iche iche. Ọ pụtara ilele data na-egosi na 1 n'ime 10 ụmụ agbọghọ Africa anaghị aga ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ nwaanyị, na ọnwụ ndị nne na-adịgasị iche nke ukwuu site n'ebe na ọnọdụ ndụ, na nde ụmụ nwaanyị enweghị ike inweta ozi na ọrụ ahụike ọmụmụ bụ isi. Ihe adịghị mma maka ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ ndị a, ahụmahụ ha dị mkpa otu ahụ dị ka nke ndị nwere ohere karịa. Inweta ikpe ziri ezi pụtara ịhụ na onye ọ bụla nwere ike inweta nkwado ahụike nke ụfọdụ na-ewere dị ka ihe nkịtị ugbu a.

Na Sana Pads, anyị ghọtara na ahụike nsọ nwaanyị bụ nkuku nke ikike ọmụmụ na ikpe ziri ezi n'ahụike sara mbara. Dị ka onye na-emepụta ngwaahịa Naịjirịa nke bi na Lagos, anyị ahụwo n'anya anyị otú ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị si egbochi ikike ụmụ agbọghọ ma na-eme ka enweghị ikpe ziri ezi n'ahụike sie ike. Ebumnuche anyị gafere ire ngwaahịa ruo ịdozi ihe mgbochi na-egbochi nkwanye ùgwù nsọ nwaanyị na ikpe ziri ezi n'ahụike n'ofe Naịjirịa.

Kemgbe e hiwere anyị, anyị akwadoola ihe karịrị 10,000 ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ ozugbo site n'inye ngwaahịa, mmụta, na ịkwado. Anyị kesaala ihe karịrị 30,000 pad site na mmekorita na ụlọ akwụkwọ, NGO, na òtù obodo. Ma ọnụ ọgụgụ na-ekwu naanị akụkụ nke akụkọ ahụ. Pad ọ bụla e kesara na-anọchi anya nwa agbọghọ nwere ike ịnọgide n'ụlọ akwụkwọ n'oge nsọ nwaanyị ya, nwaanyị nwere ike ịrụ ọrụ n'enweghị egwu ịgbapụ, onye a na-ewere nkwanye ùgwù ya ma na-akwado.

Uru anyị na-emepụta n'obodo pụtara na anyị na-emepụta ngwaahịa kpọmkwem maka eziokwu Naịjirịa. Anyị ghọtara ihu igwe ọkụ, nke nwere mmiri nke na-eme ka ịdị n'ime ikuku dị mkpa. Anyị maara ihe ịma aka ngwa ọrụ ọha – mmiri na-adịghị mgbe niile, nzuzo dị oke ntakịrị n'ụlọ ọrụ ọha, ihe mgbochi njikwa mkpofu – nke na-emetụta nhazi ngwaahịa. Pad anyị a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ nwere akwa na-akpọ ngwa ngwa ruo nke kwesịrị ịsa n'aka, mmechi snap siri ike nke na-arụ ọrụ na uwe Africa, na ọkwa ndị na-edozi ike ịmị mmiri na oge nkpọ.

Anyị na-enye ngwaahịa atọ bụ isi na-edozi mkpa dị iche iche: No Wahala Pads nwere ọkwa 1 nke anaghị agbapụ na ọkwa 1 na-amị mmiri maka ụbọchị ọbara dị ntakịrị, Premium Pads nwere ọkwa 1 nke anaghị agbapụ na ọkwa 3 na-amị mmiri maka ọbara nkịtị, na Maxi Pads nwere ọkwa 1 nke anaghị agbapụ na ọkwa 5 na-amị mmiri maka ọbara dị ukwuu. Ụdị a na-eme ka ụmụ nwaanyị nwee ike ịhọrọ ngwaahịa kwekọrọ n'ihe ha chọrọ kama ịnagide ngwọta otu ọkpụrụ maka onye ọ bụla.

Karịa ngwaahịa, anyị na-enye mmụta n'ihi na ịnweta n'enweghị ozi anaghị emepụta ikpe ziri ezi. Anyị na-arụkọ ọrụ na ụlọ akwụkwọ na òtù iji nye mmụta ahụike nsọ nwaanyị nke na-akwanyere omenala ugwu, kwesịrị afọ, ma bara uru. Anyị na-azụ ndị nkụzi, ndị ọrụ ahụike, na ndị isi obodo ka ha na-eduzi mkparịta ụka gbasara nsọ nwaanyị n'ụzọ na-ebelata ihere ma na-abawanye nkwado.

Nraranye anyị n'ịdị ọnụ ala pụtara pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ nke na-efu 60-75% pere mpe karịa ngwaahịa a na-atụfu nke yiri ya ka oge na-aga. Sana Pads na-enye ụlọ akwụkwọ, NGO na mmemme obodo nke nha ọ bụla n'otu ọnụahịa kwụ ọtọ maka pack ọ bụla. Anyị na-arụ ọrụ maka Naịjirịa ebe nwa agbọghọ ọ bụla na-adịghị anọghị n'ụlọ akwụkwọ n'ihi na ọ pụghị ịzụta pad, ebe a na-ahụ ahụike ọmụmụ dị ka ikike kama ohere pụrụ iche.

Iru ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ chọrọ ihe a ga-eme n'ọkwa niile, site n'nhọrọ nke onye ọ bụla ruo ịkwado mgbanwe iwu. Ebe ọ bụla ị nọ n'ọha Naịjirịa, ị nwere ọrụ ị ga-arụ n'ime usoro ndị na-akwado ahụike na nkwanye ùgwù ụmụ nwaanyị niile.

Ọ bụrụ na ị bụ nwaanyị na-enwe ịda ogbenye nke nsọ nwaanyị ma ọ bụ ihe ịma aka ahụike nsọ nwaanyị, mara na ị kwesịrị nkwado. Tụlee ịgbanwe gaa na pad a na-asa ma jiri ya mee ihe ọzọ iji belata ọnụ ahịa kwa ọnwa. Starter Kit anyị nwere Premium Pads 3 yana obere akpa nchekwa na-efu obere karịa pad a na-atụfu nke ọnwa isii ma na-adịru afọ 2-3 ma ọ bụrụ na e lekọta ya nke ọma. Ọ bụrụ na ego mbụ siri ike, bido na otu ma ọ bụ abụọ pad iji gbatịa pad a na-atụfu gị, wee tinye ndị ọzọ mgbe ọ ga-ekwe omume.

Chọọ ozi ahụike ọbụna mgbe ụkpụrụ omenala na-eme ka ọ ghara ịdị mma. Ị nwere ikike ịghọta ahụ gị na ịmata mgbe ihe chọrọ nlekọta dọkịta. Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, kwadebe ụmụ gị nwaanyị tupu nsọ nwaanyị mbụ ha na ozi ziri ezi, na-eme ka obi sie ike. Mebie ịgbachi nkịtị nke na-eme ihere na egwu. Gosi ụkpụrụ ahụike gbasara nsọ nwaanyị ka ọgbọ na-esote tolite na nkwanye ùgwù kama ihere.

Kwado n'ebe ị nọ. Ọ bụrụ na ebe ọrụ gị enweghị ebe kwesịrị ekwesị maka nsọ nwaanyị, kpọtụ okwu ahụ n'ụzọ ọkachamara. Ọ bụrụ na ụlọ akwụkwọ nwa gị anaghị akwado ahụike nsọ nwaanyị, soro ndị nne na nna ndị ọzọ kwaa ya ka mgbanwe pụta. Olu nke onye ọ bụla na-eme ka ọganihu bidoo maka mgbanwe ka ukwuu.

Ụlọ akwụkwọ nwere ike ịhụ na opekata mpe otu ụlọ mposi dị ọcha, nke nzuzo dị maka ijikwa nsọ nwaanyị, zụọ ndị ọrụ ụmụ nwaanyị inye nkwado n'enweghị ikpe ikpe, ma debe ngwa mberede nke ngwaahịa nsọ nwaanyị. Itinye mmụta ahụike nsọ nwaanyị n'ime mmemme nkà ndụ na-akwadebe ụmụ akwụkwọ ihe ọmụma bara uru.

NGO na-arụ ọrụ na mmụta, ahụike, ikike ụmụ nwaanyị, ma ọ bụ mmepe obodo nwere ike itinye ahụike nsọ nwaanyị n'ime nhazi mmemme. Ọ bụrụ na ị na-akwado mmụta ụmụ agbọghọ ugbu a, itinye ngwaahịa nsọ nwaanyị na mmụta na-eme ka mmetụta gị sie ike. Ọ bụrụ na ị na-edozi ahụike nne, ịgbatị ọrụ iji tinye mmụta ahụike nsọ nwaanyị maka ndị na-eto eto na-eme ka nlekọta dịgide.

Obodo okpukpe, òtù ahịa, na òtù ụmụ nwaanyị nwere ike ịnabata oge mmụta ahụike, ịhazi ịzụta ngwaahịa nsọ nwaanyị n'otu òtù, ma ọ bụ guzobe usoro nkwado iji hụ na ọ dịghị onye otu na-alụsi ihe ịma aka ahụike ọmụmụ ọgụ naanị ya. Ụlọ ọrụ ahụike nwere ike ịhụ na ndị ọrụ na-enweta ọzụzụ n'inye ọrụ ahụike ọmụmụ na nkwanye ùgwù, nsọpụrụ, na nghọta omenala.

Ikike ọmụmụ na ikpe ziri ezi n'ahụike na Naịjirịa abụghị echiche efu, ha bụ mkpa bara uru na-emetụta ọtụtụ nde ụmụ nwaanyị na ụmụ agbọghọ kwa ụbọchị. Mgbe Blessing kechiri sweta ya gburugburu ala afọ ya ma jee ije laa n'ụlọ akwụkwọ, ọ nweghị nsogbu dị nta. Ọ na-ezute ihe mgbochi usoro nke na-ewere ahụ ụmụ nwaanyị dị ka nsogbu a ga-ezobe kama eziokwu a ga-akwado.

Mgbanwe na-eme site n'ọtụtụ puku obere ihe e mere nke na-agbakọta ghọọ usoro ndị agbanwere. Ọ bụ ndị nne na nna na-akparịta ụka n'eziokwu na ụmụ ha nwaanyị. Ọ bụ ụlọ akwụkwọ na-ebute ụzọ ebe kwesịrị ekwesị na ngwa mberede. Ọ bụ ndị ọrụ na-ahụ ahụike nsọ nwaanyị dị ka ihe ebe ọrụ kwesịrị ilebara anya. Ọ bụ usoro ahụike na-eme ka ọrụ ahụike ọmụmụ dị mfe inweta n'agbanyeghị ebe ma ọ bụ ego. Ọ bụ obodo na-ahọrọ nkwanye ùgwù kama ihere, nkwado kama ịgbachi nkịtị.

Nwaanyị na nwa agbọghọ Naịjirịa ọ bụla kwesịrị ijikwa ahụike ọmụmụ ya ya na ọ nweta ngwaahịa, ozi, na ọrụ na-akwado ọdịmma ya. Iru ọhụụ a chọrọ anyị niile – ndị mmadụ, ezinụlọ, òtù, azụmahịa, na gọọmenti – na-arụkọ ọrụ maka ikpe ziri ezi n'ahụike. Uru ndị ahụ gafere ụmụ nwaanyị n'otu n'otu gaa nsonaazụ mmụta ka ike, uto akụ na ụba, na ịdị n'otu n'ọha.

Na Sana Pads, anyị nwere nraranye na njem a, na-enye ngwaahịa dị ọnụ ala, na-adịgide adịgide ebe anyị na-akwado mgbanwe usoro na-emepụta ikpe ziri ezi n'ahụike n'ezie. Ma ị chọrọ ngwaahịa maka onwe gị, chọrọ ịkwado ụmụ agbọghọ n'obodo gị site na oda buru ibu, ma ọ bụ chọrọ mmekorita iji mejuputa mmemme ahụike nsọ nwaanyị, anyị dị njikere ịrụkọ ọrụ. Gaa weebụsaịtị anyị ma ọ bụ kpọtụrụ anyị ka anyị nyochaa otú anyị ga-esi kwado ikpe ziri ezi n'ahụike ọmụmụ n'ebe ị nọ. Mụta ọtụtụ ihe ọzọ gbasara ihe ịma aka ahụike ụmụ nwaanyị na ngwọta n'ofe Africa site na ntuziaka anyị zuru ezu. Ọnụ, anyị nwere ike iwu Naịjirịa ebe a na-aghọta ahụike nwaanyị ọ bụla, na-akwado ya, ma na-echebe ya.