Ẹ̀tọ́ Ìbímọ àti Ìdọ́gba Ìlera Obìnrin ní Nàìjíríà

Ẹ̀tọ́ ìbímọ àti ìdọ́gba ìlera obìnrin túmọ̀ sí rírí i dájú pé gbogbo obìnrin àti ọmọbìnrin ní ìsọfúnni, iṣẹ́ ìlera, àti ohun èlò tí ó nílò láti tọ́jú ìlera ìbímọ rẹ̀ pẹ̀lú iyì. Èyí kan gbogbo nǹkan láti ìtọ́jú nǹkan oṣù dé ìlera ìyá nígbà oyún àti ìbímọ, láti yíyan ìgbà tí a ó bímọ dé rírí ìtọ́jú ìlera tó dára láìsí ìyàsọ́tọ̀.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ẹ̀tọ́ ìbímọ kan rírí ohun èlò nǹkan oṣù, ìsọfúnni ìlera, àti iṣẹ́ ìlera láìsí àbùkù tàbí ìdènà.
• Ní Nàìjíríà, 38% àwọn obìnrin nìkan ló ní ibi tó péye láti tọ́jú ara wọn nígbà nǹkan oṣù ní ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́.
• Ìdọ́gba ìlera túmọ̀ sí mímú ìdènà owó, àṣà, àti ibi tí a ń gbé kúrò, kí gbogbo obìnrin lè rí ìtọ́jú kan náà láìka ibi tí wọ́n wà tàbí owó tí ń wọlé fún wọn sí.
• Òṣì nǹkan oṣù (period poverty) ń kan nǹkan bí mílíọ̀nù 37 obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà tí kò lówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè dín owó ìtọ́jú nǹkan oṣù kù ní 60-75% ní ìfiwéra pẹ̀lú ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù ní ₦500-₦1,500.
• Àìní ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù ń mú kí 1 nínú 10 ọmọbìnrin Áfíríkà pa ilé-ìwé jẹ nígbà nǹkan oṣù wọn, èyí sì ń dín àǹfààní ẹ̀kọ́ kù.
• Kíkojú ìdọ́gba ìlera ìbímọ ń dín ikú ìyá nígbà oyún àti ìbímọ kù, ó ń mú kí wíwá sí ilé-ìwé dára sí i, ó sì ń mú kí obìnrin kópa nínú ọrọ̀ ajé káàkiri Nàìjíríà.

Ẹ jẹ́ ká wo bí ẹ̀tọ́ ìbímọ ṣe so mọ́ ìṣòro ìlera ojoojúmọ́ àti àwọn ojútùú tó wúlò tí ó wà fún àwọn obìnrin àti àwùjọ Nàìjíríà.

Blessing jókòó nínú kíláàsì rẹ̀ ní ilé-ìwé girama ní Kaduna, ó ń gbọ́ bí olùkọ́ bayọ́lọ́jì rẹ̀ ṣe ń ṣàlàyé bí ènìyàn ṣe ń bímọ. Ẹ̀kọ́ náà kún dáadáa lórí ẹ̀yà ara, ṣùgbọ́n nígbà tí akẹ́kọ̀ọ́ onígboyà kan béèrè nípa ìlera nǹkan oṣù àti ìfètò sọ́mọbíbí, olùkọ́ náà yára kọjá sí ohun mìíràn. “Ẹ béèrè lọ́wọ́ ìyá yín,” ó sọ, ojú rẹ̀ sì wà lórí ìwé. Ní ọ̀sẹ̀ náà, nǹkan oṣù Blessing bẹ̀rẹ̀ lójijì nínú kíláàsì. Kò sí pádì ní ilé-ìwé, ojú sì ń tì í jù láti béèrè ìrànlọ́wọ́, nítorí náà ó so súwẹ́tà ilé-ìwé rẹ̀ mọ́ ìbàdí, ó sì rìn lọ sílé, ó pa ẹ̀kọ́ ìyókù ọjọ́ náà jẹ. Èyí kì í ṣe nípa kíláàsì kan tí ó pa jẹ nìkan. Ó jẹ́ nípa ètò kan tí ó ka iṣẹ́ àdánidá ara rẹ̀ sí àṣírí ìtìjú dípò ọ̀rọ̀ ìlera tí ó wọ́pọ̀ tí ó yẹ fún ìtọ́jú, ìsọfúnni, àti àtìlẹ́yìn. Ìrírí Blessing fi òtítọ́ tí ó tóbi jù hàn: ẹ̀tọ́ ìbímọ àti ìdọ́gba ìlera obìnrin kì í ṣe èrò orí ìwé lásán, wọ́n jẹ́ òtítọ́ ojoojúmọ́ tí ó ń pinnu bóyá àwọn ọmọbìnrin yóò dúró ní ilé-ìwé, bóyá àwọn obìnrin yóò yè nígbà ìbímọ, àti bóyá ìdajì àwọn ènìyàn wa lè kópa ní kíkún nínú àwùjọ.

Ẹ̀tọ́ ìbímọ kọjá àríyànjiyàn òṣèlú tí ẹ lè rí nínú ìròyìn àgbáyé. Ní ìpìlẹ̀ wọn, àwọn ẹ̀tọ́ yìí gbà pé ara obìnrin kì í ṣe dúkìá gbogbo ènìyàn tí a ó máa darí, bí kò ṣe ohun ìní ara ẹni tí ó yẹ fún ọ̀wọ̀, ìtọ́jú, àti ẹ̀tọ́ láti pinnu fúnra ẹni. Ìdọ́gba ìlera tún lọ síwájú nípa gbígbà pé ẹ̀tọ́ tí ó wà lórí ìwé kò já mọ́ nǹkan kan bí obìnrin kan ní ìgbèríko Kano bá ń kojú ipò ìlera tí ó yàtọ̀ pátápátá sí ti ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ní ìlú Lagos.

Ẹ̀tọ́ ìbímọ kó ọ̀pọ̀ apá tí ó so pọ̀ mọ́ra. Èkínní, ẹ̀tọ́ sí ìsọfúnni wà. Èyí túmọ̀ sí ẹ̀kọ́ tó péye, tí ó bá ọjọ́ orí mu, nípa nǹkan oṣù, ìbímọ, àti ìlera ìbálòpọ̀, kì í ṣe ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tí ó pàdé ìbéèrè ọmọ kíláàsì Blessing. Ní ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà, èèwọ̀ àṣà kì í jẹ́ kí àwọn ìyá bá àwọn ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù kí ó tó bẹ̀rẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́, èyí sì ń mú kí àwọn ọmọbìnrin bẹ̀rù kí wọ́n sì wà láìmúra sílẹ̀ nígbà tí nǹkan oṣù bá bẹ̀rẹ̀. Ẹ̀tọ́ sí ìsọfúnni tún kan òye àwọn ọ̀nà ìfètò sọ́mọbíbí, mímọ àwọn ìṣòro oyún, àti mímọ ìgbà tí a gbọ́dọ̀ wá ìtọ́jú dókítà.

Èkejì, ẹ̀tọ́ ìbímọ kan òmìnira lórí ara ẹni. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣe ìpinnu tó mọ́gbọ́n dání nípa ìlera ara yín, láti yíyan ohun èlò nǹkan oṣù tí ó bá ara yín mu dé pípinnu bóyá àti ìgbà tí ẹ ó lóyún. Fún ìlera nǹkan oṣù ní pàtó, ó túmọ̀ sí yíyan láàrin pádì tí a ń jù nù, pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, menstrual cup, tàbí àwọn àṣàyàn mìíràn gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó bá ìgbé ayé yín mu, kì í ṣe ohun tí ó wà nìkan tàbí ohun tí àwọn ẹlòmíràn retí pé kí ẹ lò.

Ẹ̀kẹta, ẹ̀tọ́ wà láti rí iṣẹ́ ìlera àti ohun èlò. Ẹ̀tọ́ kan wà lórí ìwé nìkan bí ìdènà kò bá jẹ́ kí ẹ lò ó. Bí ilé ìwòsàn tó súnmọ́ jù bá jìnnà tó wákàtí mẹ́ta pẹ̀lú ọkọ̀ tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, bí ohun èlò nǹkan oṣù bá wọ́n ju owó iṣẹ́ ọjọ́ kan lọ, bí àwọn ilé-ìwé kò bá ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni tí ó ní omi fún pípààrọ̀ pádì, nígbà náà “ẹ̀tọ́” sí ìlera nǹkan oṣù yóò wà lórí ìwé nìkan dípò kí ó wà ní ti gidi.

Ẹ lè gbọ́ tí wọ́n ń lo “equality” (ìbádọ́gba) àti “equity” (ìdọ́gba tòótọ́) bí ẹni pé ohun kan náà ni wọ́n, ṣùgbọ́n wọ́n túmọ̀ sí ohun tí ó yàtọ̀. Equality túmọ̀ sí ṣíṣe sí gbogbo ènìyàn bákan náà. Equity túmọ̀ sí gbígbà pé àwọn ènìyàn ń bẹ̀rẹ̀ láti ibi tí ó yàtọ̀, wọ́n sì nílò àtìlẹ́yìn tí ó yàtọ̀ láti dé èsì kan náà. Ọmọbìnrin kan ní Lekki, Lagos, lè ní balùwẹ̀ àdáni ní ilé-ìwé, ìyá tí ó sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba, àti owó àpò láti ra pádì. Ọmọbìnrin kan ní ìgbèríko Zamfara lè máa pín ṣáláńgá ìhò pẹ̀lú akẹ́kọ̀ọ́ 200, kí ó má tíì gba ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù rí, kí ó sì máa gbé nínú ilé tí ₦1,000 fún pádì ti ń du ipò pẹ̀lú owó oúnjẹ.

Ìdọ́gba ìlera ń béèrè pé: kí ni ènìyàn kọ̀ọ̀kan nílò láti ní ìlera ìbímọ tó dára? Fún ọmọbìnrin Lagos, bóyá ìsọfúnni tó péye nìkan. Ọmọbìnrin Zamfara nílò ẹ̀kọ́ tó kún, ohun èlò tí kò wọ́n, ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò tó dára sí i, àti ètò àwùjọ tí ó ń kojú àbùkù nǹkan oṣù. Ṣíṣe sí wọn “bákan náà” nípa fífún wọn ní ojútùú kan náà kò ka ipò wọn tí ó yàtọ̀ sí.

Ọ̀nà equity yìí kan gbogbo ìlera ìbímọ. Ìwọ̀n ikú ìyá nígbà ìbímọ ní Nàìjíríà jẹ́ ikú 512 fún ìbí ààyè 100,000 ní àpapọ̀ orílẹ̀-èdè, ṣùgbọ́n èyí bo ìyàtọ̀ ńlá mọ́lẹ̀. Àwọn obìnrin ní Àríwá-Ìwọ̀-Oòrùn ń kojú ìwọ̀n tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìlọ́po méjì ti Gúúsù-Ìwọ̀-Oòrùn. Àwọn obìnrin ìlú ń rí agbẹ̀bí tó mọṣẹ́ ní 87%, nígbà tí 48% àwọn obìnrin ìgbèríko nìkan ló ń rí i. Equity túmọ̀ sí dídarí ohun èlò sí ibi tí àìní ti pọ̀ jù, kì í ṣe pínpín wọn bákan náà sí ibi tí àwọn kan ti ní ìtọ́jú tó péye tẹ́lẹ̀.

Láti lóye ẹ̀tọ́ ìbímọ ní Nàìjíríà, a gbọ́dọ̀ gbà pé àṣà ní ìdíjú rẹ̀, láìlo àṣà gẹ́gẹ́ bí àwáwí láti má ṣe nǹkan kan. Bẹ́ẹ̀ ni, ọ̀pọ̀ àwùjọ ka nǹkan oṣù sí ọ̀rọ̀ àṣírí tàbí ohun àìmọ́ pàápàá. Bẹ́ẹ̀ ni, sísọ̀rọ̀ nípa ìlera ìbálòpọ̀ ní gbangba lè tako ìlànà ìbílẹ̀ nípa ìmọ̀wọ̀n ara. Àwọn nǹkan àṣà wọ̀nyí jẹ́ òótọ́, wọ́n sì yẹ fún ọ̀wọ̀.

Ṣùgbọ́n àṣà kì í dúró sójú kan. Àṣà Nàìjíríà tún ka ẹ̀kọ́, àlàáfíà ẹbí, àti àtìlẹ́yìn àwùjọ sí pàtàkì. Ète ibẹ̀ kì í ṣe láti kó ìwà òyìnbó wọlé lódindi, bí kò ṣe láti wá ọ̀nà tí ó bá àṣà mu láti rí i dájú pé obìnrin ní ìlera. Fún àpẹẹrẹ, ní àwùjọ tí ó mú ìlànà ìbílẹ̀ ní àmúrò, níbi tí sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba kò ti rọrùn, ẹ̀kọ́ ìlera lè wáyé nípasẹ̀ ìpàdé fún obìnrin nìkan tí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ tí a fọkàn tán tàbí àwọn olùkọ́ obìnrin ń darí. A lè pín ohun èlò ní ìkọ̀kọ̀ nínú àpò lásán tí kò ní àmì. A lè ṣe ìsọfúnni lórí àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti mímúra wọn sílẹ̀ fún ìgbéyàwó àti ìyá-jíjẹ́ tó ní ìlera, àwọn ìlànà tí ó bá ohun tí ìbílẹ̀ kà sí pàtàkì mu.

Kókó ibẹ̀ ni láti kúrò nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti ìtìjú lọ sí àtìlẹ́yìn tó wúlò. Ìyá kò nílò láti ṣe ìjíròrò gígùn tó kún fún ìmọ̀lára nípa nǹkan oṣù kí ó tó rí i dájú pé ọmọbìnrin rẹ̀ ní pádì tó mọ́ lóṣooṣù. Ilé-ìwé kò nílò láti yí gbogbo ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ padà kí ó tó pèsè ibi àdáni fún pípààrọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù. Àwọn àyípadà kéékèèké tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà ń ṣe ipa ńlá lórí ìdọ́gba ìlera.

Láti sọ ẹ̀tọ́ di òtítọ́ dípò èrò lásán, a gbọ́dọ̀ mọ àwọn ìdènà pàtó kí a sì mú wọn kúrò. Àwọn ìdènà wọ̀nyí wà ní ọ̀pọ̀ ìpele, láti ìgbàgbọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan dé ohun amáyédẹrùn orílẹ̀-èdè.

Ìdènà tó hàn jù ni owó. Àpò pádì nǹkan oṣù tí a ń jù nù kan ń lọ ní ₦500-₦1,500, ó sinmi lórí orúkọ ọjà àti bí ó ṣe dára tó. Fún obìnrin tí ó ń lo pádì 20-30 ní oṣù kan, èyí túmọ̀ sí ₦6,000-₦18,000 lọ́dún fún nǹkan oṣù nìkan. Nígbà tí owó oṣù tó kéré jù ní Nàìjíríà jẹ́ ₦30,000 lóṣooṣù, tí ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ sì ń gbà tí ó kéré jù bẹ́ẹ̀ lọ, ohun èlò nǹkan oṣù di ìnáwó ńlá tí ó ń du ipò pẹ̀lú oúnjẹ, owó ilé-ìwé, àti owó ọkọ̀.

Ipò owó yìí ń fipá mú ènìyàn láti ṣe ìpinnu tí kò ṣeé ṣe. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin nínú ilé tí owó kò pọ̀ sọ pé wọ́n ń lo nǹkan bíi aṣọ àtijọ́, ìwé ìròyìn, ègé fóòmù, tàbí ewé pàápàá nígbà tí wọn kò lówó láti ra pádì. Àwọn ohun tí a fi ọgbọ́n inú ṣe yìí kì í fa ẹ̀jẹ̀ mu dáadáa, wọ́n lè fa àkóràn, wọ́n sì ń jò láìròtẹ́lẹ̀. Ìbẹ̀rù jíjò ń mú àwọn ọmọbìnrin dúró sílé láìlọ sí ilé-ìwé, ìwádìí sì fi hàn pé òṣì nǹkan oṣù ń mú kí àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà pa ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 jẹ ní àpapọ̀ lóṣooṣù.

Ìdènà owó kọjá ohun èlò lọ sí rírí ìtọ́jú ìlera. Lílọ sí ilé ìwòsàn aládàáni fún ìṣòro ìlera ìbímọ lè ná ₦5,000-₦15,000 pẹ̀lú ìrí dókítà àti àyẹ̀wò ìpìlẹ̀. Ilé ìwòsàn ìjọba ń pèsè ọ̀nà tí ó dínwó jù, ṣùgbọ́n wọ́n sábà máa ń ní àìtó oògùn, ìdúró pípẹ́, àti òṣìṣẹ́ tí kò tó. Owó ọkọ̀ lọ sí ilé ìwòsàn tún jẹ́ ìnáwó mìíràn, pàápàá ní ìgbèríko níbi tí ilé ìwòsàn tó súnmọ́ jù lè jìnnà tó kìlómítà 20-30.

Ohun tí ẹ kò mọ̀ lè pa yín lára. Káàkiri Nàìjíríà, ẹ̀kọ́ ìlera ìbímọ tó kún kò tíì wà déédéé. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé National School Health Policy ní ìpèsè fún ẹ̀kọ́ ìlera, bí wọ́n ṣe ń ṣe é yàtọ̀ síra gidigidi. Àwọn ilé-ìwé kan ní ètò ìlera tó lágbára, àwọn mìíràn sì ń fo àwọn kókó ìbímọ pátápátá nítorí pé kò rọ àwọn alákòóso lọ́rùn tàbí nítorí ìfúnpá àwùjọ.

Àlàfo ìsọfúnni yìí ní àbájáde gidi. Àwọn ọmọbìnrin tí kò kọ́ nípa nǹkan oṣù kí èyí àkọ́kọ́ tó dé sábà máa ń bẹ̀rù kí ọkàn wọn sì dàrú. Àwọn kan gbà pé wọ́n ti fara pa tàbí pé wọ́n ń ṣàìsàn. Láìlóye ìyípo nǹkan oṣù, obìnrin kò lè ṣètò dáadáa ní àyíká nǹkan oṣù wọn tàbí mọ àwọn àmì tí kò bójú mu tí ó nílò ìtọ́jú dókítà. Ẹ̀jẹ̀ tí kò wá déédéé, ìrora líle, tàbí ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù lè fi àìsàn bíi fibroid tàbí endometriosis hàn, ṣùgbọ́n láìní ìmọ̀ ìpìlẹ̀ nípa ohun tó bójú mu, obìnrin kò ní mọ ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ wá ìrànlọ́wọ́.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà kan ìfètò sọ́mọbíbí, ìtọ́jú oyún, àti ìlera ìbálòpọ̀. 56% àwọn obìnrin Nàìjíríà nìkan ló sọ pé àwọn gba ìtọ́jú ìgbà oyún (antenatal care) lọ́wọ́ òṣìṣẹ́ ìlera tó mọṣẹ́ nígbà oyún. Ọ̀pọ̀ kò mọ àwọn àmì ewu ìṣòro oyún bíi pre-eclampsia tàbí ìrọbí tí ó há (obstructed labour) títí pàjáwìrì yóò fi ṣẹlẹ̀. Òṣì ìsọfúnni yìí ń fi kún ìwọ̀n ikú ìyá tí ó ga ní Nàìjíríà tààrà.

Kódà pẹ̀lú owó àti ìmọ̀, ohun amáyédẹrùn sábà máa ń kùnà láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera ìbímọ obìnrin. Ẹ wo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé. Àyẹ̀wò UNICEF ti ọdún 2019 rí i pé 26% àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà nìkan ló ní ohun èlò WASH (Water, Sanitation, and Hygiene: omi, ìmọ́tótó àyíká, àti ìmọ́tótó ara) tó péye. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò tó fún iye akẹ́kọ̀ọ́ wọn, wọn kò ní ìlẹ̀kùn fún ìkọ̀kọ̀, kò sí omi fún fífọ ọwọ́, tàbí wọ́n dọ̀tí tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi ń yàgò fún wọn.

Fún títọ́jú nǹkan oṣù, ẹ nílò ìkọ̀kọ̀, omi, àti ibi tó yẹ láti da nǹkan nù. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò ní ìlẹ̀kùn túmọ̀ sí ewu ìtìjú nígbà tí ẹ bá ń pààrọ̀ pádì. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò ní omi túmọ̀ sí jíjáde pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́ yín tàbí àìlè fọ pádì tí a lè tún lò. Àìsí ibi ìdànù túmọ̀ sí gbígbé ohun tí ẹ ti lò sínú àpò ilé-ìwé yín ní gbogbo ọjọ́ tàbí fífi wọ́n pamọ́ lọ́nà tí kò dára níbi tí wọ́n ti ń ṣèpalára fún ìlera.

Ilé ìwòsàn náà ń kojú ìṣòro bẹ́ẹ̀. Ilé ìwòsàn ìgbèríko lè máà ní iná mànàmáná déédéé fún fífi oògùn sínú fìríìjì, omi mímọ́ fún pípa kòkòrò lára ohun èlò, tàbí àwọn ohun ìpìlẹ̀ bíi ìbọ̀wọ́ àti oògùn apakòkòrò. Ẹ̀ka ìlera ìyá lè máà ní bẹ́ẹ̀dì tó, èyí sì ń fipá mú àwọn obìnrin tí ó ń rọbí láti pín bẹ́ẹ̀dì tàbí bímọ sórí ilẹ̀. Àwọn ìkùnà amáyédẹrùn yìí kò kan gbogbo obìnrin bákan náà – àwọn tí ó lówó lè lọ sí ilé ìwòsàn aládàáni tí ó ní iná, omi, àti ohun èlò tó dájú, nígbà tí àwọn tálákà àti obìnrin ìgbèríko ń ṣe é bí wọ́n ti lè ṣe nínú ipò tí kò péye.

Mímọ àwọn ìdènà wúlò nìkan bí a bá so ó pọ̀ mọ́ ojútùú tí a lè ṣe. Ṣíṣe àṣeyọrí ìdọ́gba ìlera ìbímọ nílò ìgbésẹ̀ àjùmọ̀ṣe láti ọ̀dọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan, àwùjọ, àjọ, àti ìjọba, ṣùgbọ́n àyípadà kò béèrè pé ká dúró de ipò pípé. Ìlọsíwájú ń wá nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ tó wúlò tí a gbé ní gbogbo ìpele.

Ẹ kò nílò láti dúró de àyípadà òfin kí ẹ tó mú ìdọ́gba ìlera ìbímọ dára sí i ní àyíká yín. Àwọn òbí lè fòpin sí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù nípa mímúra àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ pẹ̀lú ìsọfúnni tó péye kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé. Ìjíròrò yìí kò nílò láti díjú. Àlàyé rírọrùn bíi “Ara rẹ ń múra sílẹ̀ láti lè bímọ lọ́jọ́ kan, nǹkan oṣù sì jẹ́ apá kan ìlànà yẹn”, tí ìsọfúnni tó wúlò nípa ohun tí wọ́n lè retí àti bí wọ́n ṣe lè tọ́jú nǹkan oṣù tẹ̀lé, lè dènà ìbẹ̀rù àti ìtìjú tí ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ń ní.

Àwọn ẹbí tún lè ṣe ìpinnu owó tí ó ń mú ìlera nǹkan oṣù dára sí i. Yíyí padà láti pádì tí a ń jù nù sí pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó kù ní 60-75% bí àkókò ti ń lọ. Ìnáwó àkọ́kọ́ ₦5,000-₦8,000 fún ẹ̀ka ìbẹ̀rẹ̀ ti pádì tí a lè tún lò ń rọ́pò ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù fún ọdún 2-3. Fún àwọn ilé tí owó àkọ́kọ́ yẹn ti le, bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pádì kan tàbí méjì tí a lè tún lò láti mú kí pádì tí a ń jù nù pẹ́ sí i ń ṣe ìyàtọ̀.

Àwọn obìnrin lè jà fún ara wọn nípa wíwá ìsọfúnni àti kíkọ̀ láti gba ìdènà ìtọ́jú tí ó dá lórí ìtìjú. Bí òṣìṣẹ́ ìlera bá sọ pé ìrora nǹkan oṣù yín wọ́pọ̀ nígbà tí ó ń da ìgbé ayé yín rú, ẹ wá èrò òṣìṣẹ́ ìlera mìíràn. Bí ibi iṣẹ́ yín kò bá ní ohun èlò tó péye fún títọ́jú nǹkan oṣù, ẹ gbé ọ̀rọ̀ náà dé ọ̀dọ̀ ẹ̀ka òṣìṣẹ́ (human resources) tàbí àwọn alákòóso. Ohùn ẹnìkọ̀ọ̀kan lè dà bí ohun kékeré, ṣùgbọ́n ó ń fún àwọn ẹlòmíràn láyè láti sọ̀rọ̀ pẹ̀lú.

Àwọn àwùjọ ẹ̀sìn, ẹgbẹ́ obìnrin, ẹgbẹ́ ọlọ́jà, àti àwọn ẹgbẹ́ àdúgbò lè mú àyípadà wá ní ìpele àwùjọ. Àwọn ṣọ́ọ̀ṣì, mọ́ṣáláṣí, àti tẹ́ńpìlì lè ṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ ìlera obìnrin ní ọ̀nà tí ó bá àṣà mu, kí wọ́n pe àwọn nọ́ọ̀sì tàbí olùkọ́ ìlera láti dáhùn ìbéèrè nípa ìlera nǹkan oṣù, ìfètò sọ́mọbíbí, àti ìtọ́jú oyún.

Àwọn ilé-ìwé ní ojúṣe àti àǹfààní pàtàkì. Kódà pẹ̀lú owó tí kò pọ̀, àwọn ilé-ìwé lè ya ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan tó mọ́, tí ó sì jẹ́ àdáni sọ́tọ̀ fún títọ́jú nǹkan oṣù, kí wọ́n kó pádì díẹ̀ pamọ́ fún pàjáwìrì, kí wọ́n sì kọ́ àwọn olùkọ́ obìnrin láti ṣe àtìlẹ́yìn láìdáni lẹ́jọ́. Àwọn ilé-ìwé girama lè ní ètò ẹ̀kọ́ ẹlẹgbẹ́-sí-ẹlẹgbẹ́ níbi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àgbà ti ń tọ́ àwọn ọmọbìnrin kékeré sọ́nà nípa ìlera nǹkan oṣù, èyí sì ń dá ààyè àìléwu sílẹ̀ fún ìbéèrè àti pínpín ìsọfúnni.

Àwọn NGO àti àjọ aráàlú tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹ̀kọ́, ìlera, tàbí fífún obìnrin lágbára lè fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò tí wọ́n ti ní. Àjọ tí ó ń pèsè ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ (scholarship) fún àwọn ọmọbìnrin lè fi ohun èlò nǹkan oṣù kún àpò àtìlẹ́yìn wọn. Ètò ìlera ìyá lè fẹ iṣẹ́ rẹ̀ lọ sí ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù fún àwọn ọ̀dọ́langba. Fífi kún un báyìí sábà máa ń ná owó díẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń mú ipa pọ̀ sí i gidigidi.

Ìdọ́gba ní ibi iṣẹ́ náà yẹ fún àfiyèsí. Àwọn agbanisíṣẹ́ lè rí i dájú pé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye wà, tí ó ní ìkọ̀kọ̀, omi, àti ibi ìdànù. Àwọn ilé-iṣẹ́ kan tí ó lajú ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù nínú balùwẹ̀ ibi iṣẹ́ bí wọ́n ṣe ń pèsè ìwé ìgbọ̀nsẹ̀, nítorí wọ́n gbà pé ohun èlò nǹkan oṣù jẹ́ ohun ìmọ́tótó ìpìlẹ̀, kì í ṣe ohun afẹ́. Ìlànà tí ó fàyè gba ètò iṣẹ́ tí ó rọ̀ nígbà tí àmì nǹkan oṣù bá le gbà pé nǹkan oṣù ń nípa lórí iṣẹ́, láìfìyà jẹ obìnrin nítorí ohun tí ara ń ṣe láti ìṣẹ̀dá.

Ìgbésẹ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan àti àwùjọ ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n àyípadà ètò nílò ìdásí òfin. Ọ̀pọ̀ ọ̀nà òfin lè gbé ìdọ́gba ìlera ìbímọ lárugẹ ní Nàìjíríà. Èkínní, fífi comprehensive sexuality education (ẹ̀kọ́ tó kún nípa ìbálòpọ̀ àti ara) sínú ìlànà ètò ẹ̀kọ́ orílẹ̀-èdè ń rí i dájú pé gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ ń gba ìsọfúnni ìlera kan náà. Èyí kò túmọ̀ sí kíkọ́ àwọn ọmọ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ nípa ìbálòpọ̀, bí kò ṣe ìsọfúnni tí ó bá ọjọ́ orí mu nípa ara, ìbàlágà, àti ìlera, tí ó ń gbòòrò sí i bí akẹ́kọ̀ọ́ ṣe ń lọ síwájú ní ilé-ìwé.

Èkejì, yíyọ owó orí kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù ń jẹ́ kí wọ́n dínwó. Ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè Áfíríkà ti yọ VAT (owó orí ọjà) kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù, wọ́n gbà pé ohun kò-ṣeé-má-nìí fún ìlera ni wọ́n, kì í ṣe ohun afẹ́. Kenya yọ VAT kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù ní ọdún 2004. Nàìjíríà lè tẹ̀lé àpẹẹrẹ yìí, kí owó pádì dín kù kí ó sì túbọ̀ wà lárọ̀ọ́wọ́tó.

Ẹ̀kẹta, kí ìjọba máa ra ohun èlò nǹkan oṣù fún ilé-ìwé, ọgbà ẹ̀wọ̀n, àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba ń dá ọjà sílẹ̀ fún àwọn olùṣe ọjà ní ìlú, ó sì ń rí i dájú pé ohun èlò dé ọ̀dọ̀ àwọn tí ó nílò wọn. Ìjọba Nàìjíríà ti ṣe ètò àdánwò láti pín ohun èlò nǹkan oṣù fún àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé girama ní àwọn ìpínlẹ̀ kan. Mímú àwọn ètò yìí gbòòrò kárí orílẹ̀-èdè àti rírí i dájú pé owó ń wọlé fún wọn déédéé yóò nípa gidigidi lórí òṣì nǹkan oṣù.

Ẹ̀kẹrin, fífún àwọn ilé ìwòsàn alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ lókun, pàápàá ní ìgbèríko, ń mú kí ìtọ́jú ìlera ìbímọ wà lárọ̀ọ́wọ́tó sí i. Èyí túmọ̀ sí owó tó tó fún ohun èlò àti oògùn, àbójútó àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ déédéé fún òṣìṣẹ́ ìlera, àti ètò ìtọ́kasí tí ó ń ṣiṣẹ́, tí ó so àwọn ilé ìwòsàn kékeré pọ̀ mọ́ ilé ìwòsàn ńlá fún àwọn ọ̀ràn tí ó díjú. Basic Healthcare Provision Fund, tí a dá sílẹ̀ láti fún ìtọ́jú ìlera alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ lókun, nílò owó déédéé àti ìmúṣẹ tí ó hàn gbangba kí ó lè ṣe àṣeyọrí àfojúsùn ìdọ́gba rẹ̀.

Fífi owó sí ẹ̀tọ́ ìbímọ àti ìdọ́gba ìlera kì í ṣe ohun tí ó tọ́ nìkan, ó ń ṣe àǹfààní gidi ní ọ̀pọ̀ apá àwùjọ Nàìjíríà. Èrè ìdókòwò yìí ń hàn nínú ẹ̀kọ́, ọrọ̀ ajé, ìlera, àti ìṣọ̀kan àwùjọ.

Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ní ohun èlò nǹkan oṣù àti àyíká ilé-ìwé tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn, wíwá sí ilé-ìwé wọn ń dára sí i gidigidi. Ìwádìí káàkiri Áfíríkà ní gúúsù aṣálẹ̀ Sàhárà fi hàn pé pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù àti ẹ̀kọ́ ń dín àìwá sí ilé-ìwé kù títí dé 50%. Ọjọ́ 4-5 lóṣooṣù tí òṣì nǹkan oṣù ń jí lọ́wọ́ ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin ń kó jọ di èyí tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó odindi ọ̀sẹ̀ kan lóṣooṣù, ju ọjọ́ ilé-ìwé 40 lọ lọ́dún.

Pípa ilé-ìwé jẹ tó báyìí ń dá àlàfo ìmọ̀ sílẹ̀ tí ó ń pọ̀ sí i bí àkókò ti ń lọ. Àwọn ọmọbìnrin tí ó bá ń lọ sẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́ ṣeé ṣe jù kí wọ́n fi ilé-ìwé sílẹ̀ pátápátá. Nàìjíríà ti ń kojú àlàfo láàrin ọkùnrin àti obìnrin nínú ẹ̀kọ́ tẹ́lẹ̀, níbi tí 61% àwọn ọmọbìnrin nìkan ló ń parí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú 68% àwọn ọmọkùnrin ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá kan. Òṣì nǹkan oṣù ń mú àlàfo yìí gbòòrò sí i. Ní ọ̀nà kejì, mímú àwọn ọmọbìnrin dúró ní ilé-ìwé nípasẹ̀ àtìlẹ́yìn ìlera nǹkan oṣù tó dára sí i ń mú èsì ẹ̀kọ́ lágbára, ó ń mú kí àwọn tí ó ń parí ilé-ìwé girama pọ̀ sí i, ó sì ń ṣí ọ̀nà sí ẹ̀kọ́ gíga àti iṣẹ́ tó dára jù.

Àǹfààní ọrọ̀ ajé kọjá àṣeyọrí ẹ̀kọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan. Bí obìnrin ṣe ń kópa nínú ọrọ̀ ajé ń gbé ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè lárugẹ. Nígbà tí obìnrin bá lè ṣiṣẹ́ déédéé láìjẹ́ pé òṣì nǹkan oṣù ń fipá mú wọn láti pa iṣẹ́ jẹ, iṣẹ́ ń gbé pọ̀ sí i. Nígbà tí obìnrin bá ń pinnu ìgbà tí wọ́n ó bímọ nípasẹ̀ ìsọfúnni àti iṣẹ́ ìfètò sọ́mọbíbí, wọ́n lè lépa ẹ̀kọ́ àti ìtẹ̀síwájú nínú iṣẹ́, èyí sì ń mú owó tí ń wọlé fún ilé àti ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé pọ̀ sí i.

Ìtúpalẹ̀ kan ní ọdún 2021 láti ọwọ́ African Development Bank fojú díwọ̀n pé kíkojú òṣì nǹkan oṣù àti títọ́jú ìlera nǹkan oṣù lè fi kún ìdàgbàsókè GDP ọdọọdún títí dé 0.5% káàkiri Áfíríkà ní gúúsù aṣálẹ̀ Sàhárà, nípa dídín àìwá síbi iṣẹ́ kù àti mímú kí obìnrin kópa sí i nínú ọrọ̀ ajé. Fún ọrọ̀ ajé Nàìjíríà, ìyẹn jẹ́ ọ̀pọ̀ bílíọ̀nù naira nínú èrè iṣẹ́ ọdọọdún.

Àǹfààní tó hàn jù nínú ìdọ́gba ìlera ìbímọ ni ìlera tó dára sí i. Nígbà tí obìnrin bá ń rí ìtọ́jú ìgbà oyún, agbẹ̀bí tó mọṣẹ́, àti ìtọ́jú pàjáwìrì ìbímọ láìsí ìdènà owó tàbí ibi tí wọ́n ń gbé, ikú ìyá nígbà ìbímọ ń dín kù. Àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ti ṣe àṣeyọrí ìdọ́gba ìlera ìbímọ ní ìwọ̀n ikú ìyá tí ó wà nísàlẹ̀ 50 fún ìbí 100,000, ní ìfiwéra pẹ̀lú 512 fún 100,000 ní Nàìjíríà.

Ìdọ́gba ìlera ìbímọ tún ń kojú àwọn àìsàn tí ó kọjá oyún. Àyẹ̀wò lè rí jẹjẹrẹ ẹnu ilé-ọmọ (cervical cancer) ní kùtùkùtù nígbà tí ìtọ́jú ń ṣiṣẹ́ jù. Ìwọ̀n ikú láti ọwọ́ jẹjẹrẹ ẹnu ilé-ọmọ láàrin obìnrin Nàìjíríà fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìlọ́po méjì ìwọ̀n àgbáyé, pàápàá nítorí àìsí ètò àyẹ̀wò. Àyẹ̀wò ìlera ìbímọ déédéé lè rí àwọn àìsàn bíi fibroid, kókó omi lára ẹ̀yin obìnrin (ovarian cysts), àti àwọn àrùn ìbálòpọ̀ kí wọ́n tó fa ìṣòro ńlá.

Ìlera ọpọlọ ń dára sí i nígbà tí obìnrin kò bá ń gbé ìdààmú ọkàn títí lọ nípa bí wọ́n ṣe máa ra ohun èlò nǹkan oṣù, bí wọ́n ṣe máa tọ́jú nǹkan oṣù láìsí ohun èlò tó péye, tàbí kíkojú oyún láìsí ìtọ́jú ìgbà oyún. Ìdààmú òṣì nǹkan oṣù, ìtìjú tí àbùkù nǹkan oṣù ń mú lágbára sí i, àti ìbẹ̀rù oyún àìròtẹ́lẹ̀ nígbà tí ìsọfúnni àti iṣẹ́ ìfètò sọ́mọbíbí kò sí lárọ̀ọ́wọ́tó ń pa ọkàn lára. Dídá ètò tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera ìbímọ sílẹ̀ ń gbé ẹrù wọ̀nyí kúrò.

Ìdọ́gba ìlera ìbímọ ń ṣèrànwọ́ fún àfojúsùn àwùjọ tí ó gbòòrò. Nígbà tí àwùjọ bá ń sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù ní gbangba àti pẹ̀lú àtìlẹ́yìn, ó ń tako ìyàsọ́tọ̀ obìnrin tí ó gbòòrò. Gbígbà pé àìní ìlera obìnrin tọ́ dípò kí a kà á sí ìtìjú ń ṣí ààyè sílẹ̀ láti kojú àwọn ọ̀rọ̀ ìdọ́gba ọkùnrin àti obìnrin mìíràn nínú ẹ̀kọ́, iṣẹ́, àti ipò aṣáájú.

Ààbò àyíká so mọ́ ìlera nǹkan oṣù nípasẹ̀ àwọn ohun èlò tí a yàn. Obìnrin kan sábà máa ń lo nǹkan bí pádì 11,000 tí a ń jù nù ní gbogbo ayé rẹ̀. Ní Nàìjíríà, níbi tí obìnrin àti ọmọbìnrin tí ó ń ṣe nǹkan oṣù ti tó nǹkan bí mílíọ̀nù 50, lílo pádì tí a ń jù nù ń dá ìṣòro ìdọ̀tí ńlá sílẹ̀. Ọ̀pọ̀ pádì tí a ń jù nù ní ike nínú tí ó ń gba ọdún 500-800 kí ó tó jẹrà. Ní àwọn agbègbè tí kò ní ètò ìkó-ìdọ̀tí tó péye, pádì tí a jù nù ń ba ilẹ̀ àti omi jẹ́.

Ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín ẹrù àyíká yìí kù ní ju 95% lọ, nígbà kan náà ó ń kojú òṣì nǹkan oṣù. Pádì kan tí a lè tún lò ń rọ́pò nǹkan bí pádì 120 tí a ń jù nù ní gbogbo ìgbà tí ó fi wà. Ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn àṣàyàn tí a lè tún lò nípasẹ̀ ètò ìpínkiri àti ẹ̀kọ́ ń mú àǹfààní ìdọ́gba ìlera àti ti àyíká wá.

Ní ìparí, kíkojú ìdọ́gba ìlera ìbímọ ń mú ìṣọ̀kan àwùjọ lágbára. Nígbà tí àwùjọ bá jọ ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ilé-ìwé, ilé ìwòsàn, àjọ ẹ̀sìn, àti ìjọba ìbílẹ̀ láti rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin lè lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù wọn àti pé obìnrin lè rí ìtọ́jú ìlera ìyá, ó ń kọ́ agbára àjùmọ̀ṣe. Àwọn ìsapá àjùmọ̀ṣe yìí ń dá àpẹẹrẹ sílẹ̀ fún kíkojú àwọn ìṣòro àwùjọ mìíràn.

Láìka àǹfààní tó hàn gbangba sí, ìsapá láti gbé ìdọ́gba ìlera ìbímọ lárugẹ sábà máa ń pàdé ìbẹ̀rù àti àtakò. Dídáhùn àwọn àníyàn wọ̀nyí ní òtítọ́ àti pẹ̀lú ọ̀wọ̀ ṣe pàtàkì fún ìlọsíwájú.

Ìbẹ̀rù tó wọ́pọ̀ jù ni pé sísọ̀rọ̀ nípa ìlera ìbímọ ní gbangba tako àṣà tàbí ẹ̀sìn nípa ìmọ̀wọ̀n ara àti ìkọ̀kọ̀. Ìbẹ̀rù yìí yẹ fún ọ̀wọ̀ dípò kí a pa á tì. Kò sí ẹni tí ó fẹ́ kí agbára láti ìta máa fi ìlànà àjèjì lé àwùjọ wọn lórí. Ṣùgbọ́n ìdọ́gba ìlera ìbímọ kò béèrè pé kí a pa àṣà tì, ó béèrè pé kí a wá ọ̀nà tí ó bá àṣà mu sí àtìlẹ́yìn tó wúlò.

Ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà ka dídáàbò bo àwọn ọmọdé àti ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ẹbí sí pàtàkì gidigidi. A lè ṣe ẹ̀kọ́ ìlera ìbímọ nínú àwọn ìlànà wọ̀nyí. Kíkọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa nǹkan oṣù kí èyí àkọ́kọ́ tó dé kì í ṣe láti fi ọ̀rọ̀ ìbálòpọ̀ kọ́ ọmọdé, ó jẹ́ láti múra wọn sílẹ̀ kí ẹ̀rù má baà bà wọ́n, kí ọkàn wọn má sì dàrú. Pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù ní ilé-ìwé kì í ṣe láti gbé ìwà àgbèrè lárugẹ, ó jẹ́ láti rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin lè lọ sí kíláàsì kí wọ́n sì parí ẹ̀kọ́ wọn, àfojúsùn tí ọ̀pọ̀ ẹbí àti àwùjọ ní.

Ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn nínú Kìrìsítẹ́ẹ̀nì, Ìsìláàmù, àti ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Áfíríkà tẹnu mọ́ títọ́jú àwọn aláìlágbára, ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ọmọ ẹgbẹ́ àwùjọ, àti gbígbé ìlera lárugẹ. Àwọn ìlànà yìí bá àfojúsùn ìdọ́gba ìlera ìbímọ mu pátápátá. Ìbéèrè náà kì í ṣe bóyá a ó ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera obìnrin, bí kò ṣe bí a ó ṣe ṣe é ní ọ̀nà tí ó bọ̀wọ̀ fún ìlànà àti ìmọ̀lára àdúgbò. Èyí lè túmọ̀ sí ìpàdé ẹ̀kọ́ fún obìnrin nìkan, òṣìṣẹ́ ìlera obìnrin, pínpín ohun èlò ní ìkọ̀kọ̀, tàbí ṣíṣe ètò lórí àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin dípò sísọ nípa ẹ̀tọ́ ìbímọ gẹ́gẹ́ bí èrò orí ìwé. Bíbọ̀wọ̀ fún àṣà nínú ìmúṣẹ kò túmọ̀ sí pípa àfojúsùn ìdọ́gba ìlera tì.

Ìbẹ̀rù mìíràn tó wọ́pọ̀ ni owó. Àwọn ilé-ìwé tí owó wọn kò tó nǹkan, ilé ìwòsàn tí kò ní ohun èlò ìpìlẹ̀, àti ilé tí ó ń yàn láàrin oúnjẹ àti owó ilé-ìwé lè wo ètò ìlera ìbímọ bí ohun afẹ́ tí wọn kò lè san. Ìbẹ̀rù yìí yéni, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń dá lórí ìṣirò iye owó àti àǹfààní tí kò pé.

Ẹ wo ohun èlò nǹkan oṣù ní ilé-ìwé. Fífún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan ní pádì 3-4 tí a lè tún lò ń ná nǹkan bí ₦6,000-₦8,000 lẹ́ẹ̀kan fún akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan. Fún ilé-ìwé girama tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin 200, ìyẹn jẹ́ ₦1,200,000-₦1,600,000. Èyí dà bí owó ńlá títí ẹ ó fi ṣírò pé gbogbo ọmọbìnrin tí ó ń pa ọjọ́ 4-5 jẹ lóṣooṣù jẹ́ ìdókòwò ẹ̀kọ́ tí ó sọnù. Àwọn ilé-ìwé ń gba owó fún akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan gẹ́gẹ́ bí iye tí ó forúkọ sílẹ̀ àti bí wọ́n ṣe ń wá sí ilé-ìwé. Nígbà tí òṣì nǹkan oṣù bá ń fa àìwá sí ilé-ìwé àti fífi ilé-ìwé sílẹ̀, ilé-ìwé ń pàdánù akẹ́kọ̀ọ́ àti owó. Ìdókòwò sí ohun èlò nǹkan oṣù ń sanwó ara rẹ̀ padà nípasẹ̀ wíwá sí ilé-ìwé àti èsì ẹ̀kọ́ tó dára sí i.

Fún ìtọ́jú ìlera, Nàìjíríà ń ná nǹkan bí 3.9% GDP lórí ìlera, èyí tí ó wà nísàlẹ̀ àfojúsùn 5% ti Abuja Declaration àti àbá 15% ti WHO. Àìtó owó ń dá ìyípo búburú sílẹ̀ níbi tí iṣẹ́ ìlera tí kò péye ń yọrí sí èsì búburú, ṣùgbọ́n ìdókòwò sí ìlera ìbímọ ń mú èrè wá. Gbogbo naira tí a ná lórí ìfètò sọ́mọbíbí ń fi nǹkan bí ₦4 pamọ́ nínú owó ìtọ́jú ìyá àti ọmọ. Ìdókòwò sí ìtọ́jú ìgbà oyún ń dín ìtọ́jú pàjáwìrì olówó ńlá fún ìṣòro oyún kù. Ìdènà kò wọ́n tó kíkojú wàhálà tí ó ti dé.

Ju bẹ́ẹ̀ lọ, a lè pín owó náà. Ìjọba, àwọn NGO, alábàáṣiṣẹ́pọ̀ aládàáni, àti àwùjọ lè jọ ṣiṣẹ́ láti ṣe ìnáwó fún ètò ìlera ìbímọ. Ṣíṣe ohun èlò bíi pádì tí a lè tún lò ní ìlú ń dá iṣẹ́ sílẹ̀, ó sì ń dín owó kù ní ìfiwéra pẹ̀lú ọjà tí a kó wọlé. Ọ̀nà ìnáwó ọlọ́gbọ́n bíi owó àjọ tí ń yípo, ríra ọjà papọ̀ nípasẹ̀ ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe, tàbí pàṣípààrọ̀ ọjà fún iṣẹ́ lè jẹ́ kí ètò wà lárọ̀ọ́wọ́tó kódà pẹ̀lú owó tí kò pọ̀.

Bóyá àtakò tí ó le jù wá láti ọ̀dọ̀ àwọn tí wọn kò rí ìṣòro náà ní ti gidi. Bí ẹ bá dàgbà nínú ilé tí ó lówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù, tí ẹ lọ sí ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò tó péye, tí ẹ sì gba ìsọfúnni ìlera lọ́wọ́ àwọn òbí tí ó kàwé, ìṣòro ìlera ìbímọ lè dà bí ohun tó jìnnà tàbí èyí tí a ń sọ àsọdùn nípa rẹ̀. Èrò yìí kì í ṣe láti inú ìkà, ó kàn fi hàn pé àìdọ́gba kò hàn sí àwọn tí kò ní ìrírí rẹ̀.

Ìdí nìyí gan-an tí ìdọ́gba fi ṣe pàtàkì. Nǹkan dára fún àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin kan, ṣùgbọ́n dájúdájú kò dára fún gbogbo wọn. Akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì ní Abuja tí ìyá rẹ̀ ra pádì àkọ́kọ́ fún un, tí ó ṣàlàyé nǹkan oṣù fún un pẹ̀lú pẹ̀lẹ́tù, tí ó sì ń rí i dájú pé ó ní ohun èlò, kò ní òṣì nǹkan oṣù. Ṣùgbọ́n èyí kò túmọ̀ sí pé òṣì nǹkan oṣù kò sí fún ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin tí ó ń lo ìwé ìròyìn tí wọ́n sì ń pa ilé-ìwé jẹ. Obìnrin tí ó bímọ ní ilé ìwòsàn aládàáni tí ó ní ohun èlò dáadáa, tí wọ́n sì tọ́jú rẹ̀ pẹ̀lú àfiyèsí, ní ìrírí tí ó yàtọ̀ gan-an sí ti obìnrin tí ó rọbí fún ọjọ́ méjì kí ó tó dé ilé ìwòsàn ìgbèríko tí kò ní òṣìṣẹ́ tó.

Láti mú ohun tí kò hàn hàn, a gbọ́dọ̀ gbọ́ onírúurú ohùn àti ìrírí. Ó túmọ̀ sí wíwo ìsọfúnni tí ó fi hàn pé 1 nínú 10 ọmọbìnrin Áfíríkà ń pa ilé-ìwé jẹ nígbà nǹkan oṣù, pé ikú ìyá nígbà ìbímọ yàtọ̀ síra gidigidi gẹ́gẹ́ bí ibi àti ipò ọrọ̀ ajé àti àwùjọ, pé ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin kò ní ìsọfúnni àti iṣẹ́ ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀. Nǹkan kò dára fún àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin wọ̀nyí, ìrírí wọn sì ṣe pàtàkì bákan náà bíi ti àwọn tí ó ní àǹfààní jù. Ṣíṣe àṣeyọrí ìdọ́gba túmọ̀ sí rírí i dájú pé gbogbo ènìyàn ní àtìlẹ́yìn ìlera tí àwọn kan kà sí ohun tí ó yẹ kí ó wà fúnra rẹ̀ báyìí.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé ìlera nǹkan oṣù jẹ́ òkúta igun ilé fún ẹ̀tọ́ ìbímọ àti ìdọ́gba ìlera tí ó gbòòrò. Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà Nàìjíríà tí ó wà ní Lagos, a ti fojú ara wa rí bí òṣì nǹkan oṣù ṣe ń dín agbára àwọn ọmọbìnrin kù tí ó sì ń mú àìdọ́gba ìlera lágbára sí i. Iṣẹ́ àfojúsùn wa kọjá títa ọjà, a ń kojú àwọn ìdènà tí ó ń dí iyì nǹkan oṣù àti ìdọ́gba ìlera lọ́wọ́ káàkiri Nàìjíríà.

Láti ìgbà tí a ti dá wa sílẹ̀, a ti ṣe àtìlẹ́yìn fún obìnrin àti ọmọbìnrin tí ó ju 10,000 lọ tààrà nípasẹ̀ pípèsè ohun èlò, ẹ̀kọ́, àti jíjà fún ẹ̀tọ́. A ti pín pádì tí ó ju 30,000 lọ nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, NGO, àti àjọ àwùjọ. Ṣùgbọ́n iye kò sọ gbogbo ìtàn. Pádì kọ̀ọ̀kan tí a pín dúró fún ọmọbìnrin kan tí ó lè dúró ní ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, obìnrin kan tí ó lè ṣiṣẹ́ láìbẹ̀rù jíjò, ènìyàn kan tí a mọ iyì rẹ̀ tí a sì ṣe àtìlẹ́yìn fún.

Àǹfààní wa gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní ìlú túmọ̀ sí pé a ń ṣe ọjà pàtó fún ipò Nàìjíríà. A mọ ojú ọjọ́ gbígbóná àti ọlọ́rinrin tí ó mú kí afẹ́fẹ́ kíkọjá ṣe pàtàkì. A mọ àwọn ìṣòro amáyédẹrùn – omi tí kì í wà déédéé, ìkọ̀kọ̀ tí kò tó ní ibi gbogbogbò, ìdènà ètò ìkó-ìdọ̀tí – tí ó ń nípa lórí bí a ṣe ń ṣe ọjà. Pádì wa tí a lè tún lò ní aṣọ tí ó ń yára gbẹ tí ó bá fífi ọwọ́ fọ̀ mu, bọ́tìnnì ìdè (snap) tó dájú tí ó bá ìmúra Áfíríkà mu, àti àwọn ìpele tí ó ṣe ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàrin fífa omi mu àti àkókò gbígbẹ.

A ní ọjà pàtàkì mẹ́ta fún àìní tí ó yàtọ̀: No Wahala Pads tí ó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 1 tí ó ń fa omi mu fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, Premium Pads tí ó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tí ó ń fa omi mu fún ẹ̀jẹ̀ àárín, àti Maxi Pads tí ó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tí ó ń fa omi mu fún ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀. Oríṣiríṣi yìí ń jẹ́ kí obìnrin lè yan ọjà tí ó bá àìní wọn mu dípò kí wọ́n máa fara mọ́ ojútùú kan ṣoṣo fún gbogbo ènìyàn.

Yàtọ̀ sí ọjà, a ń pèsè ẹ̀kọ́ nítorí rírí ọjà láìsí ìsọfúnni kò mú ìdọ́gba wá. A ń bá àwọn ilé-ìwé àti àjọ ṣiṣẹ́ láti fi ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà, tí ó bá ọjọ́ orí mu, tí ó sì wúlò kọ́ni. A ń kọ́ àwọn olùkọ́, òṣìṣẹ́ ìlera, àti olórí àwùjọ láti darí ìjíròrò nípa nǹkan oṣù ní ọ̀nà tí ó ń dín àbùkù kù tí ó sì ń mú àtìlẹ́yìn pọ̀ sí i.

Ìfaramọ́ wa sí owó tí kò wọ́n túmọ̀ sí pádì tí a lè tún lò tí ó ń náni ní 60-75% kéré ju ohun èlò tí a ń jù nù tí ó bá a dọ́gba lọ bí àkókò ti ń lọ. Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àwùjọ ti èyíkéyìí ìwọ̀n ní iye owó kan náà fún àpò kọ̀ọ̀kan. A ń ṣiṣẹ́ sí Nàìjíríà níbi tí kò sí ọmọbìnrin tí yóò pa ilé-ìwé jẹ nítorí kò lówó láti ra pádì, níbi tí a ti ka ìlera ìbímọ sí ẹ̀tọ́ dípò àǹfààní àwọn díẹ̀.

Ṣíṣe àṣeyọrí ìdọ́gba ìlera ìbímọ nílò ìgbésẹ̀ ní gbogbo ìpele, láti ìpinnu ẹnìkọ̀ọ̀kan dé jíjà fún àyípadà òfin. Ibikíbi tí ẹ bá wà nínú àwùjọ Nàìjíríà, ẹ ní ipa láti kó nínú dídá ètò tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera àti iyì gbogbo obìnrin sílẹ̀.

Bí ẹ bá jẹ́ obìnrin tí ó ń kojú òṣì nǹkan oṣù tàbí ìṣòro ìlera nǹkan oṣù, ẹ mọ̀ pé ó tọ́ sí yín láti rí àtìlẹ́yìn. Ẹ ronú nípa yíyí padà sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láti dín ìnáwó oṣooṣù kù. Starter Kit wa tí ó ní Premium Pads 3 pẹ̀lú àpò ìpamọ́ kan kò wọ́n tó pádì tí a ń jù nù fún oṣù mẹ́fà, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọdún 2-3 bí a bá tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Bí owó àkọ́kọ́ bá le, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pádì kan tàbí méjì láti mú kí pádì tí a ń jù nù yín pẹ́ sí i, lẹ́yìn náà ẹ fi kún un nígbà tí ó bá ṣeé ṣe.

Ẹ wá ìsọfúnni ìlera kódà nígbà tí àṣà bá mú un ṣòro. Ẹ ní ẹ̀tọ́ láti lóye ara yín àti láti mọ ìgbà tí nǹkan kan nílò ìtọ́jú dókítà. Bí ẹ bá jẹ́ òbí, ẹ múra àwọn ọmọbìnrin yín sílẹ̀ kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé, pẹ̀lú ìsọfúnni tó péye tí ó ń fini lọ́kàn balẹ̀. Ẹ fòpin sí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tí ó ń bí ìtìjú àti ìbẹ̀rù. Ẹ fi ìwà rere hàn sí nǹkan oṣù kí ìran tí ń bọ̀ lè dàgbà pẹ̀lú iyì dípò ìtìjú.

Ẹ jà fún àyípadà ní àyíká yín. Bí ibi iṣẹ́ yín kò bá ní ohun èlò nǹkan oṣù tó péye, ẹ gbé ọ̀rọ̀ náà dìde lọ́nà tó bójú mu. Bí ilé-ìwé ọmọ yín kò bá ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù, ẹ dara pọ̀ mọ́ àwọn òbí mìíràn láti béèrè fún àyípadà. Ohùn ẹnìkọ̀ọ̀kan ń kó agbára jọ fún àyípadà ńlá.

Àwọn ilé-ìwé lè rí i dájú pé ó kéré tán ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan tó mọ́, tí ó sì jẹ́ àdáni wà fún títọ́jú nǹkan oṣù, kí wọ́n kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin láti ṣe àtìlẹ́yìn láìdáni lẹ́jọ́, kí wọ́n sì kó ohun èlò nǹkan oṣù pamọ́ fún pàjáwìrì. Fífi ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù kún ètò ẹ̀kọ́ ọgbọ́n ìgbé ayé ń fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ìmọ̀ tó wúlò.

Àwọn NGO tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹ̀kọ́, ìlera, fífún obìnrin lágbára, tàbí ìdàgbàsókè àwùjọ lè fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò wọn. Bí ẹ bá ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin, fífi ohun èlò àti ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù kún un ń mú ipa yín lágbára. Bí ẹ bá ń kojú ìlera ìyá, fífẹ iṣẹ́ yín lọ sí ìlera nǹkan oṣù àwọn ọ̀dọ́langba ń mú kí ìtọ́jú máa tẹ̀síwájú láìdúró.

Àwọn àwùjọ ẹ̀sìn, ẹgbẹ́ ọlọ́jà, àti ẹgbẹ́ obìnrin lè ṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ ìlera, ṣètò ríra ohun èlò nǹkan oṣù papọ̀, tàbí dá ètò àtìlẹ́yìn sílẹ̀ kí ọmọ ẹgbẹ́ kankan má baà dá nìkan kojú ìṣòro ìlera ìbímọ. Àwọn ilé ìwòsàn lè rí i dájú pé òṣìṣẹ́ wọn gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí pípèsè iṣẹ́ ìlera ìbímọ pẹ̀lú iyì, ọ̀wọ̀, àti ìbọ̀wọ̀ fún àṣà.

Ẹ̀tọ́ ìbímọ àti ìdọ́gba ìlera ní Nàìjíríà kì í ṣe èrò orí ìwé lásán, wọ́n jẹ́ ohun kò-ṣeé-má-nìí tí ó ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin àti ọmọbìnrin lójoojúmọ́. Nígbà tí Blessing so súwẹ́tà rẹ̀ mọ́ ìbàdí tí ó sì rìn lọ sílé láti ilé-ìwé, kì í ṣe wàhálà kékeré ni ó ń ní. Ó ń pàdé àwọn ìdènà ètò tí ó ka ara obìnrin sí ìṣòro tí a gbọ́dọ̀ fi pamọ́ dípò òtítọ́ tí a gbọ́dọ̀ ṣe àtìlẹ́yìn fún.

Àyípadà ń wá nípasẹ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìgbésẹ̀ kéékèèké tí ó ń kó jọ di ètò tuntun. Ó jẹ́ àwọn òbí tí ó ń bá àwọn ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀ òtítọ́. Ó jẹ́ àwọn ilé-ìwé tí ó ń fi ohun èlò tó péye àti ohun pàjáwìrì ṣáájú. Ó jẹ́ àwọn agbanisíṣẹ́ tí ó gbà pé ìlera nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀rọ̀ ibi iṣẹ́. Ó jẹ́ ètò ìlera tí ó ń mú iṣẹ́ ìlera ìbímọ wà lárọ̀ọ́wọ́tó láìka ibi tàbí owó tí ń wọlé sí. Ó jẹ́ àwùjọ tí ó ń yan iyì dípò ìtìjú, àtìlẹ́yìn dípò ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Gbogbo obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà yẹ láti tọ́jú ìlera ìbímọ rẹ̀ pẹ̀lú ohun èlò, ìsọfúnni, àti iṣẹ́ ìlera tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àlàáfíà rẹ̀. Láti mú ìran yìí ṣẹ, gbogbo wa la nílò – ẹnìkọ̀ọ̀kan, ẹbí, àjọ, ilé-iṣẹ́ òwò, àti ìjọba – láti jọ ṣiṣẹ́ sí ìdọ́gba ìlera. Àǹfààní rẹ̀ kọjá obìnrin kọ̀ọ̀kan lọ sí èsì ẹ̀kọ́ tó lágbára, ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé, àti ìṣọ̀kan àwùjọ.

Ní Sana Pads, a ti pinnu láti rin ìrìn àjò yìí, a ń pèsè ohun èlò tí kò wọ́n tí ó sì pẹ́, nígbà tí a ń jà fún àwọn àyípadà ètò tí ó ń dá ìdọ́gba ìlera tòótọ́ sílẹ̀. Yálà ẹ nílò ohun èlò fún lílò ara yín, ẹ fẹ́ ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ọmọbìnrin ní àwùjọ yín nípasẹ̀ ríra lọ́pọ̀, tàbí ẹ ń wá ìbáṣepọ̀ láti ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù, a ti ṣe tán láti jọ ṣiṣẹ́. Ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú òpó wa tàbí kí ẹ kàn sí wa láti wo bí a ṣe lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdọ́gba ìlera ìbímọ ní àyíká yín. Ẹ kọ́ sí i nípa ìṣòro ìlera obìnrin àti ojútùú káàkiri Áfíríkà nínú ìtọ́sọ́nà wa tó péye. Papọ̀, a lè kọ́ Nàìjíríà níbi tí a ti ń mọyì ìlera gbogbo obìnrin, tí a ń ṣe àtìlẹ́yìn fún un, tí a sì ń dáàbò bò ó.