Kíkọ́ ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ní ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ ní Nàìjíríà

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ni àwọn ibi tí a ṣe láti ṣe àtìlẹyìn fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì, àṣírí àti ààbò. Ìtọ́sọ́nà yìí fi hàn yín ní pàtó bí ẹ ṣe lè ṣe wọ́n ní ipò Nàìjíríà, yálà ẹ ń darí ilé-ìwé, ibi iṣẹ́, ilé ìlera tàbí ibi àwùjọ.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni tí a lè tì, omi ẹ̀rọ fún fífọ̀, iná tó mọ́lẹ̀ dáadáa, àti ọ̀nà tí kò léwu láti da pádì nù, tí ó ń bá àwọn àìní iyì ìpìlẹ̀ mu.
• Ilé-ìwé ní Nàìjíríà tí wọ́n tún ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣe ń rí i pé wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọ̀dọ́bìnrin nígbà nǹkan oṣù ń pọ̀ sí i ní 20-30%.
• Àtúnṣe ìpìlẹ̀ ń ná láàárín ₦150,000-₦500,000 fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ oníyàrá-púpọ̀ kọ̀ọ̀kan, bí ilé tó wà àti bí omi ṣe wà ṣe rí.
• Ibi ìmọ́tótó gbọ́dọ̀ kojú àwọn ìṣòro pàtàkì ní Nàìjíríà, bíi omi tí kì í wá déédéé, iná mọ̀nàmọ́ná tí kò tó, àìní àṣírí nínú àṣà, àti ooru pẹ̀lú ọ̀rinrin.
• Ibi ìmọ́tótó tó yẹ ní nǹkan pàtàkì mẹ́rin: àṣírí, omi, ọ̀nà láti da pádì nù, àti àyè tó tó fún ìpààrọ̀ àti fífọ̀.
• Àwọn àjọ tó ń ṣe àtìlẹyìn fún obìnrin 50 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lè bá àwọn olùṣe ọjà bíi Sana Pads ṣiṣẹ́ pọ̀ fún ojútùú tó da ibi ìmọ́tótó àti ọjà pọ̀.
• Owó tí a ná lórí ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń san ara rẹ̀ padà láàárín oṣù 18-24 nípasẹ̀ iṣẹ́ tó dára sí i, pípa iṣẹ́ jẹ tó dín kù, àti ìlera tó dára sí i.

Ẹ jẹ́ ká wo ohun tó ń mú kí ibi ìmọ́tótó yẹ fún nǹkan oṣù ní tòótọ́, àti bí ẹ ṣe lè ṣe irú rẹ̀ ní ipò yín ní Nàìjíríà.

Fatima, olùkọ́ ilé-ìwé girama kan ní Kaduna, ṣàkíyèsí ohun kan tó kó ìdààmú bá a. Lóṣooṣù, ó kéré tán ọmọbìnrin márùn-ún nínú kíláàsì rẹ̀ máa ń pa ilé-ìwé jẹ fún ọjọ́ méjì sí mẹ́ta. Nígbà tí ó béèrè ìdí rẹ̀ níkẹyìn, akẹ́kọ̀ọ́ onígboyà kan sọ wúyẹ́wúyẹ́ pé, “Ma, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé wa kò ní ilẹ̀kùn. Kò sì sí ibi tí a ti lè fọ nǹkan tàbí pààrọ̀ pádì.”

Ìjíròrò kékeré yìí ṣí òtítọ́ kan payá tó ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin àti obìnrin ní Nàìjíríà: kódà nígbà tí wọ́n bá ní ohun èlò nǹkan oṣù, àìsí ibi ìmọ́tótó tó yẹ ń sọ nǹkan oṣù di wàhálà ńlá. Ilé-ìwé Fatima ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mẹ́fà fún akẹ́kọ̀ọ́ 400, kò sí èyí tó ní àgádágodo, omi ẹ̀rọ ń wá lẹ́ẹ̀méjì péré lọ́sẹ̀, kò sì sí àṣírí rárá. Fún àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n ń ṣe nǹkan oṣù, lílọ sí ilé-ìwé di yíyan láàárín iyì àti ẹ̀kọ́, èyí tí kò ṣeé ṣe.

Ìtàn yìí kì í ṣe ti Kaduna nìkan. Káàkiri Nàìjíríà, láti ọ́fíìsì ilé-iṣẹ́ ní Lagos dé ọjà ní Port Harcourt, láti ilé-ìwé ní Kano dé ilé ìwòsàn ní Abuja, ibi ìmọ́tótó tí kò péye ń mú kí àwọn obìnrin yan láàárín kíkópa àti àṣírí. Ṣùgbọ́n kò yẹ kí ìtàn náà rí báyìí. Kíkọ́ ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù kò díjú, kò sì wọ́n ju agbára lọ. Ó nílò mímọ ohun tí àwọn tó ń ṣe nǹkan oṣù nílò gan-an, àti ṣíṣe ibi tí iyì wà lọ́kàn.

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ju ìmọ́tótó ìpìlẹ̀ lọ. Ó mọ̀ pé nǹkan oṣù nílò àtìlẹyìn pàtó tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ lásán kì í sábà pèsè. Ẹ ronú nípa ìyàtọ̀ láàárín ilé ìdáná kan àti ilé ìdáná tó péye. Méjèèjì ní ibi ìfọ̀wọ́ àti tábìlì, ṣùgbọ́n ilé ìdáná tó péye ní ohun èlò, àyè àti ètò tó tọ́ láti dáná dáadáa. Bákan náà, ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ní àwọn nǹkan tó tọ́ láti ṣe àtìlẹyìn fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní tòótọ́.

Ní ipò Nàìjíríà, èyí tún ṣe pàtàkì jù. Ọ̀pọ̀ ibi ìmọ́tótó wa ni a kọ́ láìronú nípa àìní pàtó àwọn obìnrin. Ilé-ìwé àtijọ́ láti ìgbà amúnisìn, ilé ọ́fíìsì tí a kọ́ ní kíákíá, àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbogbò lásán ń ṣe bí ẹni pé gbogbo olùlò jẹ́ bákan náà. Ṣùgbọ́n nǹkan oṣù nílò àṣírí fún ìpààrọ̀, omi fún fífọ̀, àkókò láìsí ìkánjú, àti ọ̀nà tí kò léwu láti da pádì nù. Láìsí àwọn wọ̀nyí, kódà ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́ jù lọ kò ní tó.

Àṣírí àti ààbò: Gbogbo ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ ní àṣírí kíkún. Èyí túmọ̀ sí ilẹ̀kùn tí a lè tì láti inú, ògiri tó dé ilẹ̀ dé àjà láìsí àlàfo, àti àyè tí obìnrin ti lè pààrọ̀ láìbẹ̀rù pé ẹnì kan yóò wọlé. Ní ilé-ìwé ní Nàìjíríà pàápàá, àgádágodo tó ti bàjẹ́ wọ́pọ̀. Ìwádìí lórí ilé-ìwé ìjọba 200 ní Lagos rí i pé 68% ní ó kéré tán ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan tí àgádágodo rẹ̀ kò ṣiṣẹ́. Fún àwọn ọmọbìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù, àwọn ibi wọ̀nyí kò ṣeé lò.

Àṣírí tún túmọ̀ sí ibi ìmọ́tótó lọ́tọ̀ tàbí àkókò tí a yàn ní kedere. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ọkùnrin àti obìnrin jọ ń lò, èyí tó wọ́pọ̀ ní ibi iṣẹ́ kékeré, ń fa àníyàn nígbà nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin nílò àyè láti pààrọ̀ pádì, ṣan pádì àtúnlò, tàbí bójú tó ẹ̀jẹ̀ àìròtẹ́lẹ̀ láìsí pé àwọn alábàáṣiṣẹ́ ọkùnrin ń dúró níta. Ní Àríwá Nàìjíríà pàápàá, àṣà àti ẹ̀sìn mú kí àṣírí jẹ́ dandan. Ibi ìmọ́tótó gbọ́dọ̀ bọ̀wọ̀ fún àwọn ìlànà wọ̀nyí, kí ó sì pèsè àìní gidi.

Ibi tí a gbé e sí náà ṣe pàtàkì. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó wà nítòsí ọ̀dẹ̀dẹ̀ tí èrò ń gbà tàbí tí a lè rí láti kíláàsì ń dójú tini. Àwọn ọmọbìnrin tó gbé pádì tàbí àpò dání yóò hàn sí gbogbo ènìyàn. Ètò tó dára jù ń gbé ibi ìmọ́tótó sí ibi tí ó rọrùn láti dé ṣùgbọ́n tí kò hàn jù. Àwọn ilé-ìwé onílọsíwájú kan ní Abuja ti ṣe yàrá ìpààrọ̀ kékeré lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀, kí àwọn ọmọbìnrin lè ṣètò ohun èlò wọn ní ìkọ̀kọ̀ kí wọ́n tó wọ inú yàrá ìgbọ̀nsẹ̀.

Omi jẹ́ dandan pátápátá fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù, síbẹ̀ òun ló sábà máa ń jẹ́ ìṣòro tó tóbi jù ní ibi ìmọ́tótó ní Nàìjíríà. Iná NEPA tó ń lọ, páìpù tó fọ́, àti ẹ̀rọ omi tó gbẹ ń sọ nǹkan oṣù di àlá burúkú. Ẹ kò lè wà ní mímọ́, ẹ kò lè fọ̀ pádì àtúnlò, ẹ kò sì lè fọ ara yín dáadáa láìsí omi tó dájú.

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù nílò omi déédéé. Èyí kì í fi gbogbo ìgbà túmọ̀ sí ẹ̀rọ omi tó ń ṣàn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyẹn ló dára jù. Ní ibi tí omi kì í ti wá déédéé, ó túmọ̀ sí táǹkì ńlá tí a ń kún nígbà tí omi bá wà, kànga àfipamọ́, tàbí ètò ìkó omi òjò. Àwọn ilé-ìwé onímọ̀ tuntun kan ní Kaduna gbé táǹkì oní-lítà 2,000 kalẹ̀ ní pàtó fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ wọn, kí omi lè wà kódà ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn tàbí nígbà tí iná bá lọ.

Bí a ṣe ṣètò ibi ìfọṣọ ṣe pàtàkì bí omi tó wà. Agbada tàbí ibi ìfọwọ́ tó rẹlẹ̀ níbi tí obìnrin ti lè fọ ọwọ́ àti pádì àtúnlò ní ìkọ̀kọ̀ ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá. Ẹ̀rọ omi gbangba tí gbogbo ènìyàn ń rí ń mú kí àwọn ènìyàn má lò ó. Ilé-ìwé girama kan ní Port Harcourt fi ibi ìfọṣọ kékeré sí inú yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ kọ̀ọ̀kan – garawa oní-lítà 20 péré pẹ̀lú ẹ̀rọ omi àti agbada nísàlẹ̀. Iye owó fún yàrá kọ̀ọ̀kan: ₦8,500. Ipa rẹ̀ lórí fífọ̀ pádì àti fífọ ọwọ́: ó yí nǹkan padà pátápátá.

Ọṣẹ gbọ́dọ̀ wà nígbà gbogbo. Kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ohun afẹ́, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun tí a máa ń pèsè déédéé bíi tíṣù ìgbọ̀nsẹ̀. Ọṣẹ ṣíṣù ṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n ọṣẹ olómi nínú ẹ̀rọ ọṣẹ ń pẹ́ jù, ó sì ń wà ní mímọ́ jù ní ibi tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń lò. Ẹ ya nǹkan bí ₦3,000-₦5,000 sọ́tọ̀ lóṣooṣù fún ibi ìmọ́tótó kọ̀ọ̀kan fún ọṣẹ, bí iye àwọn olùlò ṣe pọ̀ tó.

Dída pádì nù ń fa àníyàn ńlá fún àwọn obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù ní ibi ìmọ́tótó ní Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní ọ̀nà méjì péré: fífi omi gbá pádì wọ inú ṣáláńgá (èyí tó ń dí i), tàbí gbígbé pádì tí a ti lò jáde níwájú gbogbo ènìyàn. Kò sí èyí tó dára. Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ pèsè ọ̀nà dída pádì nù tó mọ́, tó sì ní iyì, tí kò ní mú kí gbogbo ènìyàn tó wà nítòsí mọ̀ pé ẹ ń ṣe nǹkan oṣù.

Ojútùú tó dára jù ni agolo ìdọ̀tí tó ní ìdérí nínú yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú kíkó ìdọ̀tí déédéé. Ìdérí agolo gbọ́dọ̀ dé pátápátá, kí ó lè dènà òórùn kí ó sì pa àṣírí mọ́. Agolo tí a fi ẹsẹ̀ ń ṣí ṣiṣẹ́ dáadáa nítorí a kò fi ọwọ́ kàn án. Ẹ fi ọ̀rá dúdú kékeré sínú agolo, kí a sì máa kó o lójoojúmọ́. Nínú ooru Nàìjíríà, kíkó o lójoojúmọ́ kì í ṣe ohun tí a lè fi sílẹ̀. Láàárín wákàtí 24, òórùn rẹ̀ yóò pọ̀ jù.

Fún ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ ńlá, ilé ìjóná ìdọ̀tí (incinerator) jẹ́ ojútùú tó dára fún ìgbà pípẹ́. Àwọn ilé ìjóná kékeré ti òde òní ń ná ₦200,000-₦400,000, ṣùgbọ́n wọ́n ń bójú tó dída pádì nù fún obìnrin 500+ láìléwu àti ní ìkọ̀kọ̀. Àwọn ilé-ìwé kan ní Lagos ti lọ síwájú jù bẹ́ẹ̀ lọ, wọ́n gbé ẹ̀rọ tí ń tẹ pádì pọ̀ tí ó sì ń dì í pa fúnra rẹ̀ kalẹ̀. Àwọn wọ̀nyí ń dín òórùn àti iye ìgbà tí a ń kó ìdọ̀tí kù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé owó ìbẹ̀rẹ̀ wọn dé ₦600,000-₦800,000.

Àwọn tó ń lo pádì àtúnlò ńkọ́? Wọ́n nílò ibi ìfọṣọ tí wọ́n ti lè ṣan pádì láìsí ẹni tó ń dá wọn lẹ́jọ́. Àwọn obìnrin kan fẹ́ràn láti fọ̀ ọ́ nílé, ṣùgbọ́n ibi ìmọ́tótó ṣì gbọ́dọ̀ fún wọn ní àǹfààní yìí. Agbada ìfọṣọ àdáni pẹ̀lú àpótí tó ní ìdérí fún gbígbé pádì tútù lọ sílé ń ṣe àtìlẹyìn fún àwọn tó yan pádì àtúnlò.

Yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ ní Nàìjíríà sábà máa ń kéré gan-an – àyè ìdúró péré ló wà, kí a má tilẹ̀ sọ ti pípààrọ̀ pádì pẹ̀lú ìrọ̀rùn. Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù nílò àyè kí ó lè ṣiṣẹ́ ní tòótọ́. Ìwọ̀n tó kéré jù tí ó rọrùn: mítà 1.2 ní mítà 1.2. Èyí ń jẹ́ kí ẹ lè yí ara padà, gbé àpò kalẹ̀, kí ẹ sì pààrọ̀ láìfara kan ògiri.

Ìkọ́ ṣe pàtàkì ju bí ẹ ṣe rò lọ. Àwọn obìnrin nílò ibi láti so àpò, aṣọ ilé-ìwé tàbí hijab kọ́ nígbà tí wọ́n bá ń pààrọ̀. Ẹ gbé ìkọ́ sí ibi tí ohun tí a so kọ́ kò ní kan ilẹ̀ tàbí ṣáláńgá. Ìkọ́ méjì nínú yàrá kọ̀ọ̀kan ń ṣiṣẹ́ dáadáa – ọ̀kan lókè fún àpò, ọ̀kan ní àárín fún aṣọ.

Ẹ má ṣe gbàgbé iná. Ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé ní Nàìjíríà ló ṣókùnkùn kódà ní ọ̀sán, èyí sì ń mú kí ó ṣòro láti rí bí ẹ̀jẹ̀ bá ti ba aṣọ yín jẹ́ tàbí bí ẹ ti fọ ara yín mọ́ dáadáa. Ìmọ́lẹ̀ àdánidá láti ojú fèrèsé gíga ń ṣiṣẹ́ níbi tí iná mọ̀nàmọ́ná kò ti dájú. Iná LED onígbàrà oòrùn (solar) ń pèsè ìmọ́lẹ̀ àfipamọ́ fún ₦5,000-₦8,000 fún iná kọ̀ọ̀kan.

Afẹ́fẹ́ tó ń wọlé ń dín ooru àti òórùn kù nínú ojú ọjọ́ ọ̀rinrin wa. Ihò afẹ́fẹ́ gíga tàbí fèrèsé ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ máa yí ká láìba àṣírí jẹ́. Àwọn ètò onímọ̀ tuntun kan ń lo búlọ́ọ̀kù afẹ́fẹ́ – búlọ́ọ̀kù sìmẹ́ǹtì tó ní ihò tí afẹ́fẹ́ ń gbà kọjá, ṣùgbọ́n tí a kò lè rí inú rẹ̀.

Ṣíṣe ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ní Nàìjíríà nílò kí a mú ìlànà tó dára jù lágbàáyé bá ipò ilẹ̀ wa mu. Kì í ṣe pé ẹ ń kọ́lé pẹ̀lú owó àìlópin, iná mọ̀nàmọ́ná wákàtí 24, tàbí omi tí kì í dáwọ́ dúró. Ẹ ń kọ́lé fún ipò gidi ní Nàìjíríà – èyí sì nílò ọgbọ́n àtinúdá, kì í ṣe owó nìkan.

Ọ̀pọ̀ àjọ kò ní kọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tuntun láti ìbẹ̀rẹ̀. Ohun tó wà ni ẹ ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú, èyí túmọ̀ sí pé àyẹ̀wò ló máa kọ́kọ́ wá. Ẹ rìn yí ibi ìmọ́tótó yín ká bí ẹni pé ẹ ń ṣe nǹkan oṣù. Ní tòótọ́. Ẹ fojú inú wò ó pé ẹ nílò láti pààrọ̀ pádì báyìí. Ṣé àṣírí wà? Ṣé ẹ lè fọ ọwọ́ yín? Ibo ni ẹ ó da pádì tí ẹ ti lò sí? Ṣé omi wà? Ṣé àgádágodo ń ṣiṣẹ́?

Ẹ ya fọ́tò, kí ẹ sì kọ àwọn ìṣòro pàtó sílẹ̀. Pípààrọ̀ àgádágodo tó bàjẹ́ ń ná ₦2,500-₦5,000. Ilẹ̀kùn tó sọnù ń ná ₦15,000-₦35,000 bí ohun èlò rẹ̀ ṣe rí. Ẹ̀rọ omi tó gbẹ lè nílò àtúnṣe páìpù (₦20,000-₦80,000) tàbí ọ̀nà ìtọ́jú omi (₦50,000-₦150,000 fún táǹkì). Ẹ fi àwọn àtúnṣe tó ń ní ipa tó pọ̀ jù pẹ̀lú owó tó kéré jù ṣáájú.

Ilé-ìwé kan ní Kano lo ọ̀nà yìí lọ́nà tó yani lẹ́nu. Àyẹ̀wò wọn fi hàn pé: àgádágodo ti bàjẹ́ ní mẹ́rin nínú yàrá mẹ́fà, kò sí ọṣẹ rí, agolo ìdọ̀tí kékeré kan ṣoṣo ló wà fún gbogbo ilé ìgbọ̀nsẹ̀, ẹ̀rọ omi sì máa ń gbẹ ní ọjọ́ mẹ́ta lọ́sẹ̀. Wọ́n ná ₦48,000 lápapọ̀ – àgádágodo tuntun (₦20,000), agolo ẹlẹ́sẹ̀ mẹ́ta pẹ̀lú ọ̀rá inú wọn (₦18,000), àti owó ọṣẹ oṣooṣù (₦10,000). Omi ṣì jẹ́ ìṣòro, ṣùgbọ́n wọ́n fi ìlù ìpọnmi oní-lítà 200 kún un (₦8,000 fún méjì), tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó wà lẹ́nu iṣẹ́ ń kún lójoojúmọ́. Láàárín sáà kan, wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin nígbà nǹkan oṣù dára sí i ní kedere.

Ẹ kò nílò ọ̀kẹ́ àìmọye náírà láti ṣe àtúnṣe tó ní ìtumọ̀. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àtúnṣe tí kò wọ́n wọ̀nyí, tó ní ipa ńlá, tí wọ́n sì ń yanjú àwọn ìdènà tó wọ́pọ̀ jù:

Ọ̀nà àṣírí (₦20,000-₦50,000 fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan): Ẹ fi àgádágodo líle tí a ń tì láti inú rọ́pò èyí tó ti bàjẹ́. Ẹ ta aṣọ ìkélé rírọrùn gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀kùn fún ìgbà díẹ̀ tí owó bá le gan-an – kò dára jù, ṣùgbọ́n ó sàn ju àìní ilẹ̀kùn rárá lọ. Ẹ gbé ìdè ìkọ́-àti-ojú (hook-and-eye) kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àgádágodo àfikún ní ₦500 ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ẹ fi pákó tàbí páànù dí àlàfo ìsàlẹ̀ àti òkè ilẹ̀kùn, kí ẹnikẹ́ni má lè yọjú wo inú.

Omi ìpìlẹ̀ (₦30,000-₦100,000): Níbi tí páìpù ti ń ṣiṣẹ́ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ẹ fi ibi ìtọ́jú omi kún un. Ìlù ńlá tàbí táǹkì nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ń rí i dájú pé omi wà kódà nígbà tí omi ẹ̀rọ bá dá. Ẹ gbé ẹ̀rọ omi sí gíga tó rọrùn pẹ̀lú agbada nísàlẹ̀ fún fífọ ọwọ́ àti pádì. Ní ìgbèríko, garawa tó ní ìdérí àti ẹ̀rọ omi (₦4,000-₦6,000 ọ̀kọ̀ọ̀kan) ń pèsè omi ìfọṣọ ní owó kékeré, ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa.

Ọ̀nà dída pádì nù tó rọrùn (₦15,000-₦30,000): Agolo ẹlẹ́sẹ̀ tó ní ìdérí nínú yàrá kọ̀ọ̀kan ń ná ₦4,000-₦6,000 ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ẹ ra ọ̀rá agolo dúdú lọ́pọ̀. Ẹ kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìmọ́tótó tàbí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ alábòójútó láti máa kó o lójoojúmọ́. Ẹ ṣe kòtò ìjóná tó rọrùn tí owó ilé ìjóná ìdọ̀tí kò bá ká a – ẹ gbẹ́ kòtò tí a fi bíríkì amọ̀ tò yíká, níbi tí a ti lè sun pádì láìléwu, jìnnà sí ilé.

Àtúnṣe iná (₦10,000-₦40,000): Iná LED onígbàrà oòrùn ń mú ìgbára lé iná mọ̀nàmọ́ná kúrò. Pátákó oòrùn kékeré ń gba agbára ní ọ̀sán, ó sì ń tan iná nígbà tí a bá nílò rẹ̀. Iye owó fún yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ kan: ₦8,000-₦12,000 fún ètò ìpìlẹ̀. Ẹ kun ògiri ní funfun tàbí àwọ̀ tí kò ṣókùnkùn kí ìmọ́lẹ̀ àdánidá lè pọ̀ sí i. Ẹ máa nu fèrèsé déédéé – ó dà bí ohun tó hàn gbangba, ṣùgbọ́n ó ń ṣe ìyàtọ̀ gidi.

Kíkọ́ ibi ìmọ́tótó tuntun tàbí àtúnṣe ńlá ń jẹ́ kí a fi àwọn ohun tó yẹ fún nǹkan oṣù sí i láti ìbẹ̀rẹ̀. Owó yìí ń mú èrè wá fún ìgbà pípẹ́ nínú ìlera, iyì àti kíkópa.

Ẹ ṣètò iye ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó yẹ. UNESCO dámọ̀ràn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan fún ọmọbìnrin 25 ní ilé-ìwé. Fún ibi iṣẹ́, ọ̀kan fún obìnrin 15 ń rí i dájú pé ó wà láìsí ìdúró pẹ́. Ní ipò gidi Nàìjíríà, ẹ jẹ́ kí èyí jẹ́ ìwọ̀n tó kéré jù, kí ẹ sì fi kún un tí owó bá ká a. Nígbà nǹkan oṣù, àwọn obìnrin máa ń nílò ilé ìgbọ̀nsẹ̀ léraléra, wọ́n sì ń pẹ́ níbẹ̀ – àyè àfikún ń dènà ìlà gígùn.

Ẹ ṣe yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ ní mítà 1.2 ní mítà 1.5 ó kéré tán. Ẹ fi ìkọ́ méjì sí yàrá kọ̀ọ̀kan ní gíga tó yàtọ̀ síra. Ẹ gbé àgádágodo líle tó lè fara da lílò ojoojúmọ́ láti ọwọ́ ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn kalẹ̀. Ẹ yan ilẹ̀kùn àti ògiri tó dé ilẹ̀ dé àjà, láìsí àlàfo. Ẹ gbé ibi ìmọ́tótó sí nítòsí ibi tí èrò ń gbà ṣùgbọ́n kì í ṣe lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ gan-an – ó rọrùn láti dé ṣùgbọ́n ó ní àṣírí díẹ̀.

Ètò omi gbọ́dọ̀ gbà pé omi kò ní wá déédéé. Ẹ gbé táǹkì sókè tí ó lè gba omi tí a ó lò fún ọjọ́ méjì ó kéré tán. Ẹ ṣírò nǹkan bí lítà 20 fún ènìyàn kan lójúmọ́ fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti fífọ̀. Fún akẹ́kọ̀ọ́ 200, èyí túmọ̀ sí táǹkì oní-lítà 4,000 ó kéré tán. Ẹ so omi ìjọba àti kànga-dídá (borehole) pọ̀ tí ó bá ṣeé ṣe, kí ọ̀kan lè dúró fún èkejì nígbà tí ọ̀kan bá dá.

Ẹ kọ́ ibi ìfọṣọ lọ́tọ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ níbi tí obìnrin ti lè ṣan pádì àtúnlò ní ìkọ̀kọ̀. Yàrá kékeré tó ní agbada, okùn ìsáṣọ, àti ìbòjú àṣírí ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Àwọn ilé-ìwé kan ń ṣe àyè alápapọ̀ – yàrá ìpààrọ̀ pẹ̀lú ibi ìfọṣọ àti àpótí ìpamọ́ tí a lè tì, níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè fi ohun èlò wọn sí.

Ẹ ronú nípa ohun tí àṣà béèrè ní agbègbè yín. Ní Àríwá Nàìjíríà, àṣírí kíkún ṣe pàtàkì – kò gbọ́dọ̀ sí àlàfo, ilẹ̀kùn gbọ́dọ̀ le, ẹnu ọ̀nà obìnrin sì gbọ́dọ̀ wà lọ́tọ̀. Ní àwọn àdúgbò kan, wọ́n fẹ́ràn sísun pádì ju kíkó o lọ, èyí sì nílò ètò mìíràn. Ẹ bá àwọn obìnrin tí yóò lo ibi ìmọ́tótó náà gan-an sọ̀rọ̀ nígbà tí ẹ bá ń ṣe ètò rẹ̀. Èrò wọn ń dènà àṣìṣe olówó ńlá.

Nínáwó lórí ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó péye ń ní ipa tó kọjá ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́. Èrè rẹ̀ dé ẹ̀kọ́, ìlera, iṣẹ́ ọrọ̀ ajé àti iyì láwùjọ. Mímọ àwọn àǹfààní wọ̀nyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣàlàyé ìdí owó náà fún àwọn olùpinnu àti àwùjọ.

Ìwádìí ní ilé-ìwé káàkiri Áfíríkà ń fi hàn léraléra pé ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń kan ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin ní tààrà. Nígbà tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kò bá ní àṣírí, omi, tàbí ọ̀nà dída pádì nù, àwọn ọmọbìnrin máa ń dúró sílé. Ìwádìí ní Nàìjíríà rí i pé àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé ń pa ilé-ìwé jẹ ní ọjọ́ 2-4 lóṣooṣù ní àròpọ̀ nítorí ìṣòro tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù. Láàárín ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí jẹ́ ọjọ́ 20-40 tí ẹ̀kọ́ sọnù – bí ẹni pé wọ́n pa sáà kan jẹ pátápátá ní gbogbo ọdún mẹ́ta.

Ilé-ìwé tí wọ́n tún ibi ìmọ́tótó ṣe ń rí èsì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ètò kan tó kan ilé-ìwé 30 ní ìpínlẹ̀ Lagos àti Ogun gbé àgádágodo, ibi ìtọ́jú omi, agolo ìdọ̀tí àti ọṣẹ kalẹ̀. Wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin nígbà nǹkan oṣù pọ̀ sí i ní 28% láàárín ọdún kan péré. Máàkì ìdánwò náà dára sí i bákan náà. Àwọn olùkọ́ sọ pé àwọn ọmọbìnrin dà bí ẹni pé wọ́n ní ìgboyà sí i, wọ́n ń kópa sí i nínú kíláàsì, wọn kò sì ṣàníyàn ní gbangba mọ́ nípa ẹ̀jẹ̀ tó lè ba aṣọ jẹ́ tàbí bíbójú tó nǹkan oṣù nílé-ìwé.

Ìṣirò ọrọ̀ ajé rẹ̀ lágbára. Ọjọ́ kọ̀ọ̀kan tí ọmọbìnrin bá pa ilé-ìwé jẹ dín owó tí ó lè rí lọ́jọ́ iwájú kù. World Bank fojú díwọ̀n pé píparí ilé-ìwé girama ń mú owó tí obìnrin ń rí ní gbogbo ayé rẹ̀ pọ̀ sí i ní 15-25%. Nígbà tí nǹkan oṣù bá ń mú kí àwọn ọmọbìnrin máa pa ilé-ìwé jẹ déédéé, ó ń dín ọjọ́ iwájú owó wọn kù ní tààrà. Owó tí a ná lórí ibi ìmọ́tótó – kódà àtúnṣe kíkún tó ń ná ₦500,000 fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ oníyàrá-púpọ̀ kan – ń san ara rẹ̀ padà ní ìlọ́po-ìlọ́po nínú èsì ẹ̀kọ́ àti ọrọ̀ ajé tó dára sí i.

Fún ibi iṣẹ́, ìṣirò náà yá ju bẹ́ẹ̀ lọ. Pípa iṣẹ́ jẹ láti ọwọ́ àwọn obìnrin ń ná àwọn ilé-iṣẹ́ lówó ní tààrà nípasẹ̀ iṣẹ́ tí kò ṣe. Àwọn ilé-iṣẹ́ ní Nàìjíríà sọ pé àwọn obìnrin ń gba ìsinmi àìsàn ọjọ́ 1-2 lóṣooṣù ní àròpọ̀ tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ kì í sọ ìdí gidi. Ibi ìmọ́tótó tó dára sí i kò mú gbogbo ìṣòro nǹkan oṣù kúrò, ṣùgbọ́n ó ń mú ìdènà ilé àti ohun èlò kúrò. Àwọn obìnrin lè bójú tó nǹkan oṣù níbi iṣẹ́ pẹ̀lú ìrọ̀rùn, èyí sì ń dín pípa iṣẹ́ jẹ kù, ó sì ń mú iṣẹ́ pọ̀ sí i nígbà nǹkan oṣù.

Ibi ìmọ́tótó tí kò péye ń mú àwọn obìnrin ṣe ohun tí kò mọ́, tí ó lè fa àkóràn. Láìsí omi, fífọ ọwọ́ kò ṣeé ṣe. Láìsí àṣírí, àwọn obìnrin ń kánjú pààrọ̀ pádì, èyí sì ń ba ìmọ́tótó jẹ́. Láìsí ọ̀nà dída pádì nù, àwọn obìnrin ń fi pádì tí wọ́n ti lò sínú àpò fún ọ̀pọ̀ wákàtí, èyí sì ń fa ewu àkóràn.

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ń jẹ́ kí ìmọ́tótó tó tọ́ ṣeé ṣe. Omi ń jẹ́ kí a máa fọ ọwọ́ déédéé, èyí tó ṣe pàtàkì láti dènà ìtànkálẹ̀ àkóràn. Ibi àdáni ń jẹ́ kí obìnrin pààrọ̀ pádì nígbà tí ó bá nílò láìsí ìtìjú tàbí ìkánjú. Dída pádì nù lọ́nà tó tọ́ ń mú ohun tí ó ti ní ẹ̀gbin kúrò kíákíá, ó sì ń dín bí a ṣe ń fara kan kòkòrò àrùn inú ẹ̀jẹ̀ kù.

Ipa rẹ̀ lórí ọkàn ṣe pàtàkì bí ti ara. Nǹkan oṣù ní àbùkù ńlá ní ọ̀pọ̀ àdúgbò ní Nàìjíríà. Àwọn ọmọbìnrin ń dàgbà pẹ̀lú èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun ìtìjú, ohun ẹ̀gbin, ohun tí a gbọ́dọ̀ fi pamọ́. Ibi ìmọ́tótó tó mọ àìní nǹkan oṣù ń fi ọ̀rọ̀ mìíràn ránṣẹ́: nǹkan oṣù jẹ́ ohun àdánidá, àwọn obìnrin yẹ fún àtìlẹyìn, iyì sì ṣe pàtàkì. Ìyípadà ní àyíká yìí ń ṣe ìrànlọ́wọ́ láti yí èrò àwọn ènìyàn padà lápapọ̀.

Àwọn obìnrin sọ pé àwọn ní ìgboyà sí i, ara tù àwọn sí i, wọ́n sì mọyì àwọn sí i nígbà tí ibi ìmọ́tótó bá pèsè àìní wọn. Ìwádìí kan lórí àwọn olùkọ́ obìnrin ní Kaduna béèrè nípa àtúnṣe ibi ìmọ́tótó níbi iṣẹ́. Yàtọ̀ sí ọpẹ́ fún omi àti àṣírí, àwọn tí wọ́n dáhùn sọ léraléra pé àwọn agbanisíṣẹ́ tí wọ́n ná owó lórí àìní wọn mú kí àwọn nímọ̀lára pé wọ́n “bọ̀wọ̀ fún wa,” wọ́n “rántí wa,” wọ́n sì “mọyì wa.” Àǹfààní ọkàn yìí ń yọrí sí ẹ̀mí iṣẹ́ tó dára sí i, ìdúróṣinṣin níbi iṣẹ́, àti àṣà àjọ tó dára sí i.

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù tí ó ń ṣe àtìlẹyìn fún pádì àtúnlò ń mú àǹfààní wá fún àyíká. Nígbà tí àwọn obìnrin bá lè fọ̀ pádì níbi iṣẹ́ tàbí nílé-ìwé, pádì àtúnlò di ohun tí ó ṣeé lò. Èyí ń dín ìdọ̀tí nǹkan oṣù ìlò-ẹ̀ẹ̀kan tí a fojú díwọ̀n sí tọ́ọ̀nù 120,000 tí àwọn obìnrin Nàìjíríà ń mú jáde lọ́dọọdún kù.

Ọ̀nà dída pádì nù tó tọ́, yálà nípa sísun tàbí kíkó o sínú ohun tí a dì pa, ń dènà ìbàjẹ́ àyíká. Ẹ lọ sí ilé-ìwé tàbí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbogbò èyíkéyìí ní Nàìjíríà tí kò ní agolo ìdọ̀tí, ẹ ó rí pádì tí a ti lò nínú igbó, ọ̀gbàrá tàbí kòtò. Èyí ń fa ewu ìlera fún àwọn tó ń kó ìdọ̀tí, àwọn ọmọdé tó ń ṣeré nítòsí, àti omi àdúgbò. Ibi ìmọ́tótó tí ọ̀nà dída pádì nù rẹ̀ ń ṣiṣẹ́ ń kó ìdọ̀tí yìí dáadáa.

Ẹ má ṣe fojú kéré ẹ̀kọ́ tí àwùjọ ń rí níbẹ̀. Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù ní ilé-ìwé ń kọ́ ìran tó ń bọ̀ pé àìní nǹkan oṣù ṣe pàtàkì, ó sì yẹ fún owó. Àwọn ọmọkùnrin tí wọ́n lọ sí ilé-ìwé tí wọ́n ti ka ibi ìmọ́tótó ọmọbìnrin sí pàtàkì ń dàgbà pẹ̀lú òye pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun àdánidá. Àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n rí iyì nígbà nǹkan oṣù nílé-ìwé ń gbé ìrètí yẹn lọ sí ibi iṣẹ́, wọ́n sì ń béèrè ibi ìmọ́tótó tó yẹ nígbà tí wọ́n bá dàgbà.

Àbùkù ń dín kù bí àkókò ti ń lọ ní àdúgbò tí ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára wà. Nígbà tí ibi ìmọ́tótó bá gbà pé nǹkan oṣù wà ní gbangba nípa pípèsè agolo ìdọ̀tí àti ibi ìfọṣọ, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó yí nǹkan oṣù ká bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí. Sísọ àwọn ìjíròrò àti ibi ìmọ́tótó wọ̀nyí di ohun tó wọ́pọ̀ ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìdọ́gba nǹkan oṣù jákèjádò àwùjọ.

Bí àǹfààní rẹ̀ tilẹ̀ hàn kedere, ọ̀pọ̀ ilé-ìwé àti àjọ ń lọ́ra láti ná owó lórí ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù. Mímọ àwọn àníyàn wọ̀nyí àti dídáhùn wọn ní tààrà ń ràn yín lọ́wọ́ láti kúrò nínú ètò lọ sí ìgbésẹ̀.

Àníyàn nípa owó tọ́, pàápàá fún ilé-ìwé ìjọba àti àjọ kékeré tí owó wọn kò pọ̀. Ìròyìn ayọ̀ ni pé: ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù kò nílò owó ńlá tí ẹ bá fi ọgbọ́n ṣètò ohun tó ṣe pàtàkì jù.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa yíya ohun tó jẹ́ dandan sọ́tọ̀ kúrò lára ohun tó dára láti ní. Ohun dandan ni àgádágodo tó ń ṣiṣẹ́, omi ìpìlẹ̀, agolo ìdọ̀tí, àti ọṣẹ. Àwọn ìpìlẹ̀ wọ̀nyí ń ná ₦30,000-₦80,000 fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan, kì í ṣe ọ̀kẹ́ àìmọye náírà bí ọ̀pọ̀ ṣe rò. Àwọn ohun tó dára láti ní bíi iná oníoòrùn, ẹ̀rọ omi aládàáṣe, tàbí ẹ̀rọ dída pádì nù àkànṣe lè wá lẹ́yìn bí owó bá ṣe wà.

Ẹ wá àjọṣepọ̀ àti owó ìrànlọ́wọ́. Ọ̀pọ̀ NGO àti àjọ àgbáyé ń ṣe ìnáwó fún àtúnṣe WASH ní ilé-ìwé ní Nàìjíríà. UNICEF, WaterAid, àti oríṣiríṣi àjọ àdúgbò ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àtúnṣe ibi ìmọ́tótó tó ń mú ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin dára sí i. Fífi ìwé ìbéèrè ránṣẹ́ ń gba àkókò, ṣùgbọ́n àṣeyọrí ń mú owó wá tí ó ń jẹ́ kí àtúnṣe kíkún ṣeé ṣe.

Ẹ ronú nípa ṣíṣe é ní ìpele-ìpele. Dípò títún gbogbo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ṣe lẹ́ẹ̀kan náà, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ibi ìmọ́tótó kan tó yẹ fún nǹkan oṣù pátápátá. Èyí ń fi ipa rẹ̀ hàn, ó ń kọ́ yín ní ìmọ̀, ó sì ń mú ìtara wá. Bí àǹfààní ṣe ń hàn – wíwá sí ilé-ìwé tó pọ̀ sí i, akẹ́kọ̀ọ́ tàbí òṣìṣẹ́ tí inú wọn dùn sí i – owó àfikún sábà máa ń tẹ̀lé e. Ilé-ìwé kan ní Abuja lo ọ̀nà yìí, ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ méjì. Nígbà tí èrò àwọn ọmọbìnrin dára gan-an, ẹgbẹ́ òbí àti olùkọ́ kó owó jọ láti tún àwọn ibi ìmọ́tótó tó kù ṣe láàárín ọdún méjì.

Owó ìlò tàbí ètò alájùmọ̀ṣe lè ṣe ìrànlọ́wọ́ ní àwọn ipò kan. Àwọn àjọ kan ń ní kí àwọn òṣìṣẹ́ tàbí akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin máa dá owó kékeré lóṣooṣù fún ìtọ́jú ibi ìmọ́tótó àti ohun èlò. Nígbà tí àwọn obìnrin bá jàǹfààní ní tààrà tí wọ́n sì kópa nínú ìtọ́jú, ibi ìmọ́tótó ń wà ní mímọ́, a sì ń tọ́jú rẹ̀ dáadáa jù. Àmọ́, ẹ ṣọ́ra kí ẹ má ṣe dí àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin aláìní tí owó wọn kò ká owó yìí lọ́wọ́.

Àwọn alábòójútó kan, pàápàá ní àdúgbò tí wọ́n ti ń tẹ̀lé àṣà gidigidi, ń ṣàníyàn pé fífi ọkàn sí ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù yóò fa àfiyèsí tí kò yẹ sí nǹkan oṣù. Àníyàn yìí fi àṣà gidi hàn, ṣùgbọ́n kò mọ ète rẹ̀ dáadáa.

Ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù kò nílò ìkéde ariwo tàbí ìjíròrò gbangba. Kì í ṣe pé ẹ ń pe ìpàdé nípa nǹkan oṣù tàbí ẹ ń lẹ àwòrán mọ́ ògiri. Ẹ ń rí i dájú ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pé nígbà tí àwọn obìnrin bá ń ṣe nǹkan oṣù – èyí tí ìdajì àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tàbí òṣìṣẹ́ yín ń ṣe lóṣooṣù – wọ́n lè bójú tó o pẹ̀lú iyì. Èyí ń bọ̀wọ̀ fún àṣírí, ó sì ń pèsè àìní.

Ní tòótọ́, ibi ìmọ́tótó tó dára ń dín àfiyèsí sí nǹkan oṣù kù dípò kí ó pọ̀ sí i. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ní láti gbé àpò ohun èlò wọn kọjá ọgbà ilé-ìwé nítorí kò sí ibi tí wọ́n lè fi pamọ́ sí, gbogbo ènìyàn ló ń kíyèsí. Nígbà tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kò bá ní ilẹ̀kùn tí àwọn ọmọbìnrin ń kóra jọ síta láti ṣọ́ ara wọn, nǹkan oṣù di ti gbangba. Nígbà tí agolo ìdọ̀tí bá kún àkúnwọ́sílẹ̀, gbogbo ènìyàn ló ń rí ẹ̀rí rẹ̀. Ibi ìmọ́tótó tó tọ́ ń mú àṣírí pọ̀ sí i ní tòótọ́, nítorí ó ń jẹ́ kí àwọn obìnrin bójú tó nǹkan oṣù ní ìkọ̀kọ̀ àti lọ́nà tó yá.

Ẹ jẹ́ kí àwọn aṣáájú ẹ̀sìn àti ti àdúgbò kópa nínú ètò náà. Nígbà tí a bá ṣàlàyé àtúnṣe ibi ìmọ́tótó gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ ìlera, iyì, àti mímú kí gbogbo ènìyàn lè kópa – dípò títako àṣà – ọ̀pọ̀ aṣáájú ló ń tì í lẹ́yìn. Ní Kano, ilé-ìwé kan pe àwọn olùkọ́ ẹ̀sìn ọkùnrin àti obìnrin wá sínú ìjíròrò lórí ètò ibi ìmọ́tótó. Èrò wọn ló darí bí a ṣe tò ó, èyí tó mú àṣírí pọ̀ jù lọ, tó bá àṣà mu, tó sì pèsè àìní gidi. Àwùjọ tì í lẹ́yìn nítorí àwọn aṣáájú nímọ̀lára pé a gba ìmọ̀ràn wọn, a sì bọ̀wọ̀ fún wọn.

Ẹ dá ìjíròrò lé lórí èsì tí gbogbo ènìyàn mọyì: ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin, ìlera obìnrin, ìmọ́tótó, àti iyì. Ìwọ̀nyí jẹ́ ìlànà tí gbogbo ènìyàn gbà, tó kọjá ìyàtọ̀ àṣà. Ẹ kò nílò láti tako ìgbàgbọ́ ẹnikẹ́ni nípa sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù láti gbà pé àwọn ọmọbìnrin yẹ fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́, tó ní àṣírí, pẹ̀lú omi àti àgádágodo.

Àwọn alábòójútó ibi ìmọ́tótó ní Nàìjíríà ní àníyàn tó tọ́ nípa ìtọ́jú. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tuntun tó rẹwà sábà máa ń bàjẹ́ kíákíá nítorí lílò jù, ìbàjẹ́ mọ̀ọ́mọ̀, tàbí àìtọ́jú. Kí ló dé tí a ó fi ná owó lórí àtúnṣe tí kò ní pẹ́?

Ìdáhùn rẹ̀ wà nínú ṣíṣe é fún ipò gidi Nàìjíríà àti ṣíṣètò ìtọ́jú láti ìbẹ̀rẹ̀. Ẹ yan ohun èlò tó le tí ó sì rọrùn dípò àwọn tó díjú. Ẹ̀rọ aládàáṣe olówó ńlá máa ń bàjẹ́, a kò sì lè tún un ṣe ní àdúgbò. Agolo ẹlẹ́sẹ̀ lásán, àgádágodo líle, àti páìpù ìpìlẹ̀ ń pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún pẹ̀lú ìtọ́jú díẹ̀.

Ẹ fi ìtọ́jú sínú ìnáwó yín láti ọjọ́ kìíní. Ibi ìmọ́tótó kì í tọ́jú ara rẹ̀. Ẹ ya owó sọ́tọ̀ lóṣooṣù fún ọṣẹ, ọ̀rá agolo, ohun ìmọ́tótó, àti àtúnṣe kékeré. Fún ilé-ìwé tó ní akẹ́kọ̀ọ́ 500, ẹ fojú díwọ̀n ₦15,000-₦25,000 lóṣooṣù fún ohun èlò àti ìtọ́jú kékeré. Èyí lè dà bí ẹni pé ó wọ́n, ṣùgbọ́n kò tó ọ̀pọ̀ ìnáwó ilé-ìwé mìíràn, ó sì ń dènà ìbàjẹ́ ńlá.

Ẹ ṣètò ojúṣe tó ṣe kedere. Ẹ yan òṣìṣẹ́ tàbí ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ kan pàtó fún àyẹ̀wò ojoojúmọ́ – ṣé àgádágodo ń ṣiṣẹ́, ṣé ọṣẹ wà, ṣé a ti da agolo nù, ṣé omi wà ní ìpamọ́. Nígbà tí ojúṣe bá jẹ́ ti gbogbo ènìyàn, kò jẹ́ ti ẹnikẹ́ni. Nígbà tí àwọn ènìyàn pàtó bá ní iṣẹ́ pàtó lójoojúmọ́, wọ́n á jíhìn. Àwọn ilé-ìwé kan ń lo ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tó ń pààrọ̀ ara wọn, wọ́n sì ń sọ ìtọ́jú ibi ìmọ́tótó di apá kan ẹ̀kọ́ ojúṣe ọmọ ìlú.

Ẹ jẹ́ kí àwọn olùlò kópa nínú ìtọ́jú. Nígbà tí àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin bá kópa nínú títọ́jú ibi ìmọ́tótó tí wọ́n ń lò, ìtọ́jú ń dára sí i. Èyí kò túmọ̀ sí mímú kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ máa fọ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ – iṣẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìmọ́tótó nìyẹn – ṣùgbọ́n iṣẹ́ kékeré bíi sísọ nígbà tí ìṣòro bá wà, fífi omi àti ọṣẹ pamọ́, àti lílo ibi ìmọ́tótó pẹ̀lú ọ̀wọ̀. Àwọn ilé-ìwé tó ṣètò “alábòójútó ibi ìmọ́tótó” láàárín àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ pé ìtọ́jú dára sí i, ìbàjẹ́ mọ̀ọ́mọ̀ sì dín kù.

Ẹ gbèrò fún àtúnṣe kí ó tó di dandan. Ẹ mọ àwọn olùtajà àdúgbò fún àgádágodo, ohun èlò páìpù, agolo, àti àwọn ohun mìíràn kí nǹkan tó bàjẹ́. Ẹ tọ́jú àwọn ohun ìpààrọ̀ tó wọ́pọ̀ díẹ̀ sílẹ̀ – rọ́bà ẹ̀rọ omi, inú àgádágodo, ìdérí agolo. Nígbà tí a bá tún ìṣòro kékeré ṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kò ní di ìbàjẹ́ ńlá.

Ní Sana Pads, a kọ́ ní kùtùkùtù pé pípèsè pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń yanjú apá kan òṣì nǹkan oṣù nìkan. Láìsí ibi ìmọ́tótó tó yẹ, kódà pádì ọ̀fẹ́ kò lè jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin lọ sí ilé-ìwé tàbí kí àwọn obìnrin ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìrọ̀rùn nígbà nǹkan oṣù. Ìdí nìyẹn tí ìpolongo fún ibi ìmọ́tótó fi wà ní àárín iṣẹ́ wa láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní Nàìjíríà, a mọ àwọn ìṣòro pàtó tí ibi ìmọ́tótó wa ń dojú kọ. A ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-ìwé ní Kano níbi tí omi ti ń wá lẹ́ẹ̀méjì lọ́sẹ̀, ọ́fíìsì ní Lagos níbi tí obìnrin 50 ti ń lo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ méjì, àti ilé ìlera ní ìgbèríko tí kò ní iná mọ̀nàmọ́ná. Àwọn ìrírí wọ̀nyí ló ń darí ọ̀nà wa sí ìdọ́gba nǹkan oṣù – ọjà àti ibi ìmọ́tótó gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ ní ipò gidi Nàìjíríà.

Ipa wa kọjá pínpín pádì. A ti ṣe àtìlẹyìn fún obìnrin tó ju 10,000 lọ ní tààrà, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ, ṣùgbọ́n ní báyìí a túbọ̀ ń bá àwọn àjọ ṣiṣẹ́ pọ̀ lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù lápapọ̀. Èyí ní àyẹ̀wò ibi ìmọ́tótó, ètò àtúnṣe, àti àtìlẹyìn fún ṣíṣe é. A ń so àwọn àjọ pọ̀ mọ́ olùpèsè àdúgbò, a ń pín àwọn àyípadà ètò tó ń ṣiṣẹ́ nínú ojú ọjọ́ Nàìjíríà, a sì ń fúnni ní ìmọ̀ràn tí kò dáwọ́ dúró bí a ṣe ń kọ́ tàbí tún ibi ìmọ́tótó ṣe.

A ń fi ọkàn sí ṣíṣe àtìlẹyìn fún ilé-ìwé àti àjọ àdúgbò tó ń sìn àwọn àdúgbò aláìní. Ibẹ̀ ni owó tí a ná lórí ibi ìmọ́tótó ti ń ní ipa tó pọ̀ jù, ṣùgbọ́n ibẹ̀ náà ni owó ti kéré jù. A ń fúnni ní àkójọ àjọṣepọ̀ pàtàkì fún àwọn àjọ tó bá ń bèèrè pákẹ́ẹ̀tì pádì 50 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, pẹ̀lú ìmọ̀ràn lórí ibi ìmọ́tótó àti ìdálẹ́kọ̀ọ́ òṣìṣẹ́ lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Àfojúsùn wa ni ojútùú pípé, kì í ṣe títa ọjà nìkan.

Nítorí pé a lè tún pádì wa lò, ibi ìmọ́tótó tún ṣe pàtàkì jù. Pádì ìlò-ẹ̀ẹ̀kan nílò ibi dída pádì nù nìkan, ṣùgbọ́n pádì àtúnlò nílò ibi ìfọṣọ pẹ̀lú. Nígbà tí a bá ń bá àwọn alábàáṣiṣẹ́ wa ṣiṣẹ́, a ń polongo fún agbada ìfọṣọ, ibi ìsáṣọ, àti ibi ìpamọ́ tó ń mú kí pádì àtúnlò ṣeé lò. Èyí ń ṣe ìlọ́po méjì àǹfààní fún àyíká àti ọrọ̀ ajé, ó sì ń rí i dájú pé ibi ìmọ́tótó pèsè gbogbo àìní nǹkan oṣù ní tòótọ́.

A ń rẹ ara wa sílẹ̀ nípa ipa tí a ń kó. Olùṣe pádì ni wá, kì í ṣe amòye ìkọ́lé. Ṣùgbọ́n a ti pinnu láti lo ohùn wa, ohun ìní wa àti ìrírí wa láti ja fún ibi ìmọ́tótó tó dára jù káàkiri Nàìjíríà. Gbogbo ìjíròrò pẹ̀lú ọ̀gá ilé-ìwé, gbogbo ìmọ̀ràn ibi ìmọ́tótó pẹ̀lú NGO, àti gbogbo ìpàdé ìpolongo pẹ̀lú àwọn olùṣèlànà ń ṣe ìrànlọ́wọ́ láti sọ ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀, kì í ṣe ohun afẹ́.

Mímọ ìdí tí ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù fi ṣe pàtàkì ni ìgbésẹ̀ kìíní. Gbígbé ìgbésẹ̀ ni ìgbésẹ̀ kejì. Yálà ẹ ń darí ilé-ìwé, ibi iṣẹ́, ilé ìlera tàbí àjọ àdúgbò, ẹ lè bẹ̀rẹ̀ sí í tún ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣe lónìí.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èrò akẹ́kọ̀ọ́ àti olùkọ́. Ẹ dá ìgbìmọ̀ kékeré sílẹ̀ tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin, olùkọ́ obìnrin, alábòójútó ilé, àti alákòóso kan. Ẹ jọ rìn yí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó wà ká, kí ẹ kọ àwọn ìṣòro pàtó sílẹ̀, kí ẹ sì gba àbá. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin yóò rí ìṣòro tí àwọn alákòóso lè má rí, nítorí àwọn alákòóso kì í ṣe nǹkan oṣù nínú àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ wọ̀nyẹn.

Ẹ ṣe àyẹ̀wò ìpìlẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìbéèrè wọ̀nyí: Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mélòó tó ń ṣiṣẹ́ ló wà fún ọmọbìnrin 25? Ṣé gbogbo yàrá ìgbọ̀nsẹ̀ ní àgádágodo tó ń ṣiṣẹ́? Ṣé omi wà lójoojúmọ́? Ṣé ọṣẹ àti agolo ìdọ̀tí wà? Ṣé àṣírí wà kúrò lójú àti etí àwọn ẹlòmíràn? Ẹ ya fọ́tò, kí ẹ sì kọ bí nǹkan ṣe rí báyìí sílẹ̀.

Ẹ kọ́kọ́ ṣe àtúnṣe kíákíá tí kò wọ́n ṣùgbọ́n tí ó ṣe pàtàkì gan-an. Ẹ tún àgádágodo ṣe, ẹ fi agolo ìdọ̀tí kún un, ẹ ṣètò ọṣẹ déédéé, kí ẹ sì mú ìtọ́jú omi dára sí i. Àwọn àyípadà wọ̀nyí ń ná ₦30,000-₦100,000 lápapọ̀ fún ọ̀pọ̀ ilé-ìwé kékeré, ṣùgbọ́n wọ́n ń yí bí a ṣe ń lò ó padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ẹ ṣàkọsílẹ̀ wíwá sí ilé-ìwé láàárín àwọn ọmọbìnrin kíláàsì àgbà ṣáájú àti lẹ́yìn àtúnṣe láti fi ipa rẹ̀ hàn.

Fún àtúnṣe kíkún, ẹ wá owó nípasẹ̀ ètò WASH, owó ìrànlọ́wọ́ ẹ̀kọ́, àti ìkówójọ àdúgbò. Ọ̀pọ̀ àjọ àgbáyé àti ti àdúgbò ń ṣe ìnáwó fún àtúnṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní pàtó. Ìwé ìbéèrè nílò àkọsílẹ̀ àwọn ìṣòro tó wà àti ojútùú tí ẹ dábàá – àyẹ̀wò yín ló ń pèsè ìpìlẹ̀ yìí.

Ẹ ronú nípa ọjà Sana Pads fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó nílò wọn, pàápàá pẹ̀lú àtúnṣe ibi ìmọ́tótó. Starter Kit wa, tó ní Premium Pad mẹ́ta, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu, pẹ̀lú àpò ìpamọ́ kan, ń ran àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti bójú tó ẹ̀jẹ̀ ìwọ̀n déédéé nílé-ìwé. Fún ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀, Maxi Pad tó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele márùn-ún tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu ń pèsè ààbò àfikún. Pádì àtúnlò pẹ̀lú ibi ìfọṣọ tó yẹ ń fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iyì, ó sì ń fi owó pamọ́ fún ìdílé fún ìgbà pípẹ́, èyí tí ó lè jẹ́ 60-75% kéré sí pádì ìlò-ẹ̀ẹ̀kan láàárín ọjọ́ ayé ọjà náà.

Àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin yín ni olùgbaninímọ̀ràn tó dára jù lọ. Ẹ bi wọ́n léèrè nípa ìrírí wọn pẹ̀lú àwọn ibi ìmọ́tótó tó wà báyìí – láìdárúkọ ẹnikẹ́ni tí àṣà bá béèrè fún àṣírí. Ẹ béèrè ìbéèrè pàtó nípa àṣírí, omi, dída pádì nù, àti ohun tí yóò mú kí ara tù wọ́n sí i nígbà nǹkan oṣù níbi iṣẹ́.

Ẹ ṣírò àǹfààní rẹ̀ fún òwò. Ẹ fojú díwọ̀n ọjọ́ tí ẹ ń pàdánù nítorí pípa iṣẹ́ jẹ tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù àti iṣẹ́ tí kò lọ dáadáa. Kódà ìṣirò tí kò gbéjú sábà máa ń fi hàn pé owó tí a ná lórí ibi ìmọ́tótó ń san ara rẹ̀ padà láàárín ọdún méjì nípasẹ̀ wíwá síṣẹ́ àti iṣẹ́ tó dára sí i. Ẹ gbé àkọsílẹ̀ yìí kalẹ̀ nígbà tí ẹ bá ń béèrè ìfọwọ́sí owó lọ́wọ́ àwọn olórí.

Ẹ ṣe àwọn àtúnṣe kíákíá nígbà tí ẹ ń gbèrò àtúnṣe ńlá. Fífi àgádágodo, ẹ̀rọ ọṣẹ àti agolo ìdọ̀tí kún un ń ná ₦20,000-₦50,000 fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan, ṣùgbọ́n ó ń fi han àwọn òṣìṣẹ́ pé àìní wọn ṣe pàtàkì. Èyí ń mú ìfẹ́ inú rere wá lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tí àwọn iṣẹ́ àkànṣe ńlá ń kọjá nínú ìlànà ìfọwọ́sí.

Fún àwọn àjọ tó ń ṣe àtìlẹyìn fún obìnrin 50 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, ẹ ronú nípa àjọṣepọ̀ rírà lọ́pọ̀. Ẹ kàn sí Sana Pads nípa àwọn àkójọ fún àjọ tó da pádì àtúnlò pọ̀ mọ́ ìmọ̀ràn lórí ibi ìmọ́tótó. A lè so yín pọ̀ mọ́ àwọn amòye ibi ìmọ́tótó tó mọ ipò ibi iṣẹ́ ní Nàìjíríà.

Ẹ ṣètò ìtọ́jú láti ọjọ́ àkọ́kọ́. Ẹ yan ẹni tí yóò máa ṣàyẹ̀wò lójoojúmọ́, ìmọ́tótó lọ́ṣọ̀ọ̀sẹ̀, àti fífi ohun èlò kún un lóṣooṣù. Ẹ ya owó sọ́tọ̀ fún un – fífi owó ìtọ́jú dù ń sọ owó ìbẹ̀rẹ̀ di asán nígbà tí ibi ìmọ́tótó bá bàjẹ́. Ẹ jẹ́ kí àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin kópa nínú àbójútó àti fífún yín ní èrò wọn, kí wọ́n lè tètè sọ nípa ìṣòro, kí ẹ sì tètè yanjú rẹ̀.

Àwọn obìnrin yẹ fún ibi ìmọ́tótó tó ń ṣe àtìlẹyìn fún àìní ara wọn pẹ̀lú iyì. Nígbà tí àwọn àjọ bá ná owó lórí ibi ìmọ́tótó tó yẹ fún nǹkan oṣù, wọ́n ń ná an lórí kíkópa obìnrin ní kíkún nínú iṣẹ́, ẹ̀kọ́ àti ìgbé ayé àwùjọ. Àǹfààní rẹ̀ ń dé ọ̀dọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan, àwọn àjọ, àti gbogbo àwùjọ Nàìjíríà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ lónìí pẹ̀lú àtúnṣe kékeré kan, kí ẹ sì máa kọ́ lé e lórí. Gbogbo àgádágodo tí a tún ṣe, gbogbo agolo ìdọ̀tí tí a fi kún un, àti gbogbo ẹ̀rọ omi tó ń ṣàn pẹ̀lú omi mímọ́ jẹ́ ìtẹ̀síwájú sí ìdọ́gba nǹkan oṣù tòótọ́ káàkiri Nàìjíríà. Fún àwọn àjọ tó ti ṣetán láti da pádì àtúnlò tó dára pọ̀ mọ́ àtúnṣe ibi ìmọ́tótó, ẹ wo àwọn àǹfààní àjọṣepọ̀ Sana Pads, kí ẹ sì dara pọ̀ mọ́ wa láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù nípasẹ̀ ojútùú kíkún tó ń ṣiṣẹ́ ní ipò gidi ní Nàìjíríà.