Bí A Ṣe Lè Kọ́ Àwọn Ọmọbìnrin Nípa Ìmọ́tótó Nǹkan Oṣù ní Nàìjíríà

Kíkọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀rọ̀ tó ṣe pàtàkì jù tí ẹ lè bá wọn sọ, síbẹ̀ a sábà máa ń sún un síwájú tàbí sọ ọ́ ní kíákíá nítorí ìtìjú tàbí èèwọ̀ àṣà. Ìtọ́sọ́nà yìí yóò fi hàn yín bí ẹ ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa kókó pàtàkì yìí pẹ̀lú ìgboyà àti ìfẹ́.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ẹ bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ọmọbìnrin tó dé, ó dára jù láàrin ọjọ́ orí 8-10, kí ẹ̀rù àti ìdàrúdàpọ̀ má bàa bá a.
  
  
• Ẹ lo ọ̀rọ̀ tó rọrùn tó sì péye láti ṣàlàyé ohun tí nǹkan oṣù jẹ́, ìdí tó fi ń ṣẹlẹ̀, àti ohun tí ó lè retí lára ara rẹ̀.
  
  
• Ẹ fi bí a ṣe ń pààrọ̀ pádì dáadáa, ìgbésẹ̀ fífọ ọwọ́, àti bí a ṣe ń ju pádì nù hàn wọ́n pẹ̀lú àpẹẹrẹ tí àwọn ọmọbìnrin lè tẹ̀lé.
  
  
• Ẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìtàn àròsọ tó wọ́pọ̀ nípa nǹkan oṣù, títí kan èrò òdì nípa ohun tí a kò gbọ́dọ̀ ṣe nígbà nǹkan oṣù, tó ń dí ìgbésí ayé àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́.
  
  
• Ẹ ṣẹ̀dá àyíká tí a ti ń gba ìbéèrè tọwọ́tẹsẹ̀, tí ọ̀rọ̀ nǹkan oṣù sì jẹ́ ohun déédéé, kì í ṣe ohun ìtìjú.
  
  
• Ní Nàìjíríà, ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ ń ran àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti máa lọ sí ilé-ìwé; ìwádìí fi hàn pé àìlè bójú tó nǹkan oṣù dáadáa ló ń fa 20% àìwá sí ilé-ìwé.
  
  
• Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí Sana Pads wọ́n kéré gan-an ju pádì tí a ń jù nù lọ bí àkókò ti ń lọ, èyí sì ń jẹ́ kí ìtọ́jú nǹkan oṣù tó dára ṣeé ṣe fún àwọn ìdílé Nàìjíríà.

Ẹ jẹ́ ká wo bí a ṣe lè sọ àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì yìí, kí a sì fún ìran tó ń bọ̀ ní ìmọ̀ tó yẹ wọ́n.

Fatima jókòó sí igun àgbàlá rẹ̀ ní Kaduna, ó ń wo ọmọbìnrin rẹ̀ ọmọ ọdún 12, Hauwa, tó tún ń tètè dé láti ilé-ìwé. Èyí ni ìgbà kẹta ní oṣù yìí. Nígbà tí ó fi pẹ̀lẹ́ béèrè ohun tó ṣẹlẹ̀, Hauwa sọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́ nípa inú rírun, ṣùgbọ́n Fatima kíyèsí bí ọmọ rẹ̀ ṣe di ìró rẹ̀ mú pinpin. Ìṣòro náà kì í ṣe inú rírun. Nǹkan oṣù Hauwa ti bẹ̀rẹ̀ ní oṣù mẹ́ta sẹ́yìn, ṣùgbọ́n wọn kò tíì sọ̀rọ̀ dáadáa rí nípa ohun tí ó yẹ kí ó ṣe tàbí bí ó ṣe lè bójú tó o dáadáa. Fatima fúnra rẹ̀ kọ́ ohun gbogbo nípa ìdánwò àti àṣìṣe, pẹ̀lú ìtìjú àti ìdàrúdàpọ̀ lọ́pọ̀ ìgbà. Ó fẹ́ kí ti ọmọ rẹ̀ dára jù bẹ́ẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n ibo ló ti yẹ kí ó bẹ̀rẹ̀? Bí ọ̀pọ̀ ìyá, àǹtí, àti olùkọ́ káàkiri Nàìjíríà, Fatima mọ̀ pé ọ̀rọ̀ náà ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n kò dá a lójú bí ó ṣe lè sọ ọ́ lọ́nà tó rọrùn, tó bọ̀wọ̀ fúnni, tó sì wúlò lóòótọ́.

Kí ẹ tó lè kọ́ni dáadáa, ẹ gbọ́dọ̀ mọ ohun tí ẹ ń kọ́ gan-an àti ìdí tó fi ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀. Ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù kì í ṣe fífi bí a ṣe ń lo pádì han ọmọbìnrin nìkan. Ó jẹ́ fífún un ní ìmọ̀, ọgbọ́n, àti ìgboyà láti bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ láìléwu, pẹ̀lú ìrọ̀rùn, àti láìsí ìtìjú. Ní Nàìjíríà, níbi tí 60% àwọn ọmọbìnrin ti sọ pé wọ́n máa ń pa ilé-ìwé jẹ nígbà nǹkan oṣù nítorí àìní ìmọ̀ tàbí ohun èlò tó tó, ẹ̀kọ́ yìí ń kan àǹfààní ọjọ́ iwájú wọn, ìlera wọn, àti iyì wọn ní tààrà.

Tí àwọn ọmọbìnrin kò bá gba ìsọfúnni tó yẹ nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù, ipa rẹ̀ kọjá ọjọ́ díẹ̀ tí kò rọrùn. Nǹkan oṣù àkọ́kọ́ máa ń ya ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin lẹ́nu pátápátá; nígbà mìíràn wọ́n á rò pé wọ́n ti fara pa tàbí pé wọ́n ń kú, nítorí pé kò sí ẹni tó múra wọn sílẹ̀. Ìbẹ̀rẹ̀ tó bani lẹ́rù yìí lè fa àníyàn tí kò ní tán nípa nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin tí kò mọ ìmọ́tótó tó yẹ wà nínú ewu àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó pọ̀ sí i, èyí tó lè fa ìṣòro ìlera tó le lọ́jọ́ iwájú. Ìwádìí láti àwọn ilé-ìwòsàn ní Nàìjíríà fi hàn pé àkóràn ojú ara tó jẹ mọ́ àìmọ́tótó nǹkan oṣù ló fa nǹkan bí 30% ìbẹ̀wò sí ẹ̀ka ìtọ́jú obìnrin láàrin àwọn ọ̀dọ́bìnrin.

Yàtọ̀ sí ìlera, ipa wà lórí ẹ̀kọ́. Ní àwọn ìlú bí Lagos, Kano, àti Port Harcourt, àwọn olùkọ́ sọ pé àwọn ọmọbìnrin sábà máa ń pa ọjọ́ 3-5 ilé-ìwé jẹ lóṣooṣù nítorí ọ̀rọ̀ nǹkan oṣù. Láàrin ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí fẹ́rẹ̀ẹ́ tó oṣù méjì ẹ̀kọ́ tó sọnù. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin máa ń jìn sẹ́yìn nínú ìṣirò àti sáyẹ́nsì, níbi tí wíwá sí ilé-ìwé déédéé ti ṣe pàtàkì. Àwọn kan tilẹ̀ máa ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ pátápátá, pàápàá ní ìgbèríko, níbi tí àìsí omi àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó dára ní ilé-ìwé (WASH) pẹ̀lú àìní ìmọ̀ nǹkan oṣù ti mú ọ̀ràn náà kọjá agbára wọn.

Ipa lórí ọkàn àti àjọṣepọ̀ ṣe pàtàkì bákan náà. Àwọn ọmọbìnrin tí kò múra sílẹ̀ tàbí tí ojú ń tì nípa nǹkan oṣù wọn sábà máa ń sá fún eré ìdárayá, ìpàdé ọ̀rẹ́, àti àǹfààní aṣáájú. Wọ́n lè yẹra fún gbígbé ọwọ́ sókè ní kíláàsì, kí wọ́n bẹ̀rù láti dìde lọ kọ̀wé sórí pátákó, kí wọ́n sì pàdánù ìgbà ọ̀dọ́ tó kún fún ìgboyà tó yẹ wọ́n. Yíyà sẹ́yìn yìí lè kan bí wọ́n ṣe ń wo ara wọn àti agbára wọn fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù tó dára ní apá pàtàkì mẹ́ta: òye nípa ara, ọgbọ́n ìmọ́tótó, àti jíjẹ́ kí ó di ohun déédéé lọ́kàn. Apá ti ara ń ṣàlàyé ohun tí nǹkan oṣù jẹ́ ní ọ̀nà tó bá ọjọ́ orí mu. Àwọn ọmọbìnrin nílò láti mọ̀ pé nǹkan oṣù jẹ́ apá déédéé ti dídàgbà, pé họ́mọ̀nù ló ń darí rẹ̀, àti pé ó jẹ́ àmì pé ara wọn ní ìlera, ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Wọ́n gbọ́dọ̀ mọ ohun tí ìyípo nǹkan oṣù jẹ́, ìdí tó fi ń wá ní nǹkan bí oṣù kọ̀ọ̀kan, àti àyípadà ara tí wọ́n lè retí ṣáájú àti nígbà nǹkan oṣù.

Apá ọgbọ́n ìṣe ni ibi tí ọ̀pọ̀ olùkọ́ ti máa ń dúró ní kùtùkùtù jù. Àwọn ọmọbìnrin nílò ìmọ̀ ọwọ́-sí-ọwọ́ nípa oríṣiríṣi ohun èlò nǹkan oṣù, bí a ṣe ń lò wọ́n dáadáa, ìgbà mélòó tí a ó pààrọ̀ wọn, àti bí a ṣe ń jù wọ́n nù tàbí fọ̀ wọ́n dáadáa. Wọ́n gbọ́dọ̀ mọ̀ pé fífọ ọwọ́ ṣáájú àti lẹ́yìn pípààrọ̀ pádì ṣe pàtàkì gan-an, bí a ṣe ń dá àmì àkóràn mọ̀, àti ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ wá ìrànlọ́wọ́ lọ́dọ̀ àgbàlagbà tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé. Ní Nàìjíríà, èyí ní nínú ọ̀rọ̀ tòótọ́ nípa bíbójú tó nǹkan oṣù nígbà tí omi kò tó, nígbà tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé kò ní ìkọ̀kọ̀, tàbí nígbà tí NEPA bá gba iná ní àkókò tí ẹ ti pinnu láti fọ pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò.

Apá ti ọkàn àti àjọṣepọ̀ ṣe pàtàkì bákan náà. Àwọn ọmọbìnrin nílò ìdánilójú pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun déédéé, kì í ṣe ẹ̀gbin tàbí ìtìjú. Wọ́n nílò àyè láti sọ̀rọ̀ nípa ìnira, láti béèrè ìbéèrè, àti láti wá ìrànlọ́wọ́. Wọ́n gbọ́dọ̀ mọ̀ pé ìrora nǹkan oṣù wọ́pọ̀, ṣùgbọ́n ìrora tó le gbọ́dọ̀ di ohun tí wọ́n bá òṣìṣẹ́ ìlera sọ̀rọ̀ lé lórí. Wọ́n nílò ìsọfúnni tó péye láti tako àwọn ìtàn àròsọ tó lè pani lára, bí èrò òdì pé wíwẹ̀ nígbà nǹkan oṣù ń fa àìrọ́mọbí, tàbí pé obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò gbọ́dọ̀ dáná tàbí gbàdúrà.

Kíkọ́ni nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní Nàìjíríà nílò ìfura àti ọ̀wọ̀ fún àṣà. Ọ̀pọ̀ àdúgbò ní ìgbàgbọ́ àbáláyé nípa nǹkan oṣù tó kà á sí ohun àìmọ́, tàbí ohun tí a kò gbọ́dọ̀ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ rárá. Ní àwọn agbègbè kan ní àríwá, ọkàn ìyá lè má balẹ̀ láti bá ọmọbìnrin rẹ̀ sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù nítorí àṣà ìbọ̀wọ̀ ara. Nínú ilé tí ọ̀pọ̀ ìran ń gbé pọ̀, ìyá-àgbà, àǹtí, àti ẹ̀gbọ́n obìnrin ló ń nípa lórí ìsọfúnni tí ọmọbìnrin ń gbà, nígbà mìíràn wọ́n sì máa ń ta ko ara wọn tàbí kí wọ́n máa sọ ìtàn àròsọ kálẹ̀.

Ẹ̀sìn náà ń kópa nínú ọ̀rọ̀ yìí. Ẹ̀kọ́ Islam àti ti Kristẹni ní ìtọ́sọ́nà pàtó nípa nǹkan oṣù àti ìmọ́tótó ẹ̀sìn tí àwọn ọmọbìnrin nílò láti mọ̀ nínú ìgbàgbọ́ wọn. Àwọn olùkọ́ gbọ́dọ̀ bọ̀wọ̀ fún ìgbàgbọ́ wọ̀nyí, kí wọ́n sì rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin ṣì ń gba ìsọfúnni ìlera tó péye. Kókó rẹ̀ ni wíwá ìwọ̀ntúnwọ̀nsì – bíbọ̀wọ̀ fún àṣà, nígbà tí a ń fi pẹ̀lẹ́ ṣàtúnṣe ìsọfúnni òdì tó lè pa ìlera tàbí ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin lára.

Èdè náà ṣe pàtàkì. Ọ̀pọ̀ èdè Nàìjíríà ní ọ̀rọ̀ àfiwé fún nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n wọn kò ní ọ̀rọ̀ tààrà tí kò ní àbùkù láti sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní gbangba. Wíwá ọ̀rọ̀ tó bọ̀wọ̀ fúnni tó sì ṣe kedere jẹ́ ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ pàtàkì. Àwọn ìdílé kan fẹ́ràn ọ̀rọ̀ ìṣègùn, àwọn mìíràn ń lo ọ̀rọ̀ ìbílẹ̀, ọ̀nà tó dára jù sì sábà máa ń jẹ́ lílo méjèèjì, kí ọmọbìnrin sì mọ̀ pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun àdáyébá tó yẹ fún ọ̀rọ̀ tó tọ́.

Àkókò tó dára jù láti bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù ni ṣáájú kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ọmọbìnrin tó dé, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ náà gbọ́dọ̀ máa tẹ̀síwájú bí ó ṣe ń dàgbà. Pípín in sí ìpele tó bá ọjọ́ orí mu ń jẹ́ kí ó rọrùn fún olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́.

Ẹ kò nílò láti ṣàlàyé gbogbo nǹkan nípa nǹkan oṣù fún ọmọ ọdún mẹ́fà, ṣùgbọ́n ẹ lè bẹ̀rẹ̀ sí í sọ ọ̀rọ̀ nípa ara di ohun déédéé. Tí àwọn ọmọbìnrin kékeré bá rí pádì nínú ilé tàbí tí wọ́n bá béèrè ohun tó jẹ́, ẹ dáhùn ní ṣókí àti ní òtítọ́. Ẹ lè sọ pé, “Pádì nìwọ̀nyí tí àwọn obìnrin ń lò nígbà tí wọ́n bá ń ṣe nǹkan oṣù wọn lóṣooṣù. Tí o bá dàgbà, ara rẹ náà yóò máa ṣe nǹkan oṣù, màá sì kọ́ ọ ní gbogbo nǹkan nípa rẹ̀.” Èyí ń gbin irúgbìn pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun déédéé, kì í sì ṣe ohun tí a ń fi pamọ́.

Ní ọjọ́ orí yìí, ẹ pọkàn pọ̀ sórí níní èrò rere nípa ara àti ìmọ́tótó lápapọ̀. Ẹ kọ́ àwọn ọmọbìnrin láti máa wẹ ara wọn dáadáa, láti mọ̀ pé àwọn ẹ̀yà ìkọ̀kọ̀ ní orúkọ tó tọ́, àti pé ara wọn yóò yí padà bí wọ́n ṣe ń dàgbà. Ẹ jọ ka ìwé tó bá ọjọ́ orí wọn mu tó ń ṣayẹyẹ dídàgbà. Ẹ ṣẹ̀dá àyíká tí ìbéèrè nípa ara ti ń rí ìdáhùn tó farabalẹ̀ tó sì jẹ́ òtítọ́. Ìpìlẹ̀ yìí ń jẹ́ kí ọ̀rọ̀ tó kún jù lọ́jọ́ iwájú dà bí ohun àdáyébá, dípò kí ó jẹ́ ohun ìtìjú tàbí ohun ẹ̀rù.

Tí ọmọbìnrin bá ní ẹ̀gbọ́n tàbí ìbátan obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù, ẹ lo àpẹẹrẹ ìgbésí ayé gidi yìí. “Ṣé o rí bí inú Sister Blessing ṣe máa ń run ún nígbà mìíràn? Apá kan nǹkan oṣù nìyẹn. Gbogbo obìnrin ló ń ṣe é, ìwọ náà yóò ṣe é lọ́jọ́ kan. Ó kàn jẹ́ apá déédéé ti dídi obìnrin ni.” Ẹ jẹ́ kí ohùn yín rọrùn kí ó sì dára.

Èyí ni àkókò pàtàkì fún ẹ̀kọ́ kíkún. Ọjọ́ orí tí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ sábà máa ń dé ní Nàìjíríà jẹ́ nǹkan bí ọdún 12-13, ṣùgbọ́n àwọn ọmọbìnrin kan ń bẹ̀rẹ̀ ní ọmọ ọdún 9. Ẹ fẹ́ parí ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ tó dé. Ẹ yan àkókò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti ìkọ̀kọ̀ tí ẹnikẹ́ni kò ní dá yín lọ́wọ́ kọ́. Ẹ lè sọ pé, “Mo fẹ́ bá ọ sọ̀rọ̀ nípa ohun pàtàkì kan tí yóò ṣẹlẹ̀ sí ọ láàrin ọdún díẹ̀ tó ń bọ̀. O ti ń dàgbà, láìpẹ́ ara rẹ yóò bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe nǹkan oṣù.”

Ẹ ṣàlàyé ìpìlẹ̀ ara pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó rọrùn. Ẹ lè sọ pé, “Nínú ara rẹ, o ní ilé-ọmọ, tó dà bí àpò kékeré níbi tí ọmọ yóò ti dàgbà tí o bá lóyún nígbà tí o bá di àgbàlagbà. Lóṣooṣù, ilé-ọmọ rẹ máa ń pèsè ìbora rírọ̀ kan, bí ibùsùn tó tura, bí ó bá ṣẹlẹ̀. Tí ọmọ kò bá wá, ara rẹ á tú ìbora náà jáde, á sì jáde gba ojú ara rẹ (vagina) gẹ́gẹ́ bí ẹ̀jẹ̀. Èyí ni a ń pè ní nǹkan oṣù. Ó máa ń ṣẹlẹ̀ nǹkan bí ẹ̀ẹ̀kan lóṣù, ó sì máa ń wà fún ọjọ́ 3-7.”

Ẹ sọ ohun tí ó máa retí ní pàtó. Ẹ ṣàpèjúwe bí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ṣe máa ń rí (ó sábà máa ń pọ́n dúdú tàbí kí ó jẹ́ àwọ̀ ilẹ̀, kì í pọ́n yòò bí ẹ̀jẹ̀ ojú ọgbẹ́), bí ó ṣe máa ń pọ̀ tó (ṣíbí ńlá 2-4 lápapọ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó máa ń dà bí ẹni pé ó pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ), àti bí inú rírun ṣe lè rí (ìrora tí kò le ní ìsàlẹ̀ ikùn tàbí ẹ̀yìn). Ẹ fi oríṣiríṣi ohun èlò nǹkan oṣù tó wà hàn án, kí ẹ sì ṣàlàyé bí ọ̀kọ̀ọ̀kan ṣe ń ṣiṣẹ́. Tí ẹ bá ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ẹ fi bí a ṣe ń gbé e sínú pátá, bí a ṣe ń pààrọ̀ rẹ̀, àti bí a ṣe ń fọ̀ ọ́ dáadáa hàn án.

Ẹ dáhùn ìbéèrè rẹ̀ ní òtítọ́. Àwọn ọmọbìnrin ọjọ́ orí yìí sábà máa ń ṣàníyàn bóyá nǹkan oṣù máa ń dunni, bóyá gbogbo èèyàn yóò mọ̀, àti bóyá àwọn yóò mọ̀ nígbà tí ó bá bẹ̀rẹ̀. Ẹ fi dá a lójú pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìnira díẹ̀ lè wà, ó ṣeé bójú tó. Ẹ ṣàlàyé pé ó lè kíyèsí àwọn àmì kan ṣáájú nǹkan oṣù àkọ́kọ́ – bí ìtújáde láti ojú ara, ọmú tó ń yọ, tàbí irun abẹ́ tó ń hù – àti pé gbogbo wọn jẹ́ ohun déédéé. Ẹ fún un ní àpò kékeré kan láti fi sínú àpò ilé-ìwé rẹ̀, pẹ̀lú pádì kan, pátá àfikún, àti wipes, kí ó lè mọ̀ pé òun ti múra sílẹ̀.

Fún àwọn ọmọbìnrin ọjọ́ orí yìí tí nǹkan oṣù wọn kò tíì bẹ̀rẹ̀, ẹ máa tẹnu mọ́ ìsọfúnni náà, kí ẹ sì máa kọ́ wọn ní ọgbọ́n ìṣe. Ẹ jẹ́ kí ó máa dánrawò gbígbé pádì sínú pátá rẹ̀ kí ọkàn rẹ̀ lè balẹ̀ sí i. Ẹ jíròrò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó lè ṣẹlẹ̀: “Tí nǹkan oṣù rẹ bá bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ìwé, ohun tí o máa ṣe nìyí. Lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀, lo pádì inú àpò rẹ, fi tíṣù tàbí ìwé ìròyìn wé èyí tí o ti lò, kí o sì sọ fún olùkọ́ rẹ tàbí èmi kí a lè rí i dájú pé o ní ohun tí o nílò.”

Nígbà tí nǹkan oṣù ọmọbìnrin bá ti bẹ̀rẹ̀, ẹ̀kọ́ náà á yí sí àtúnṣe àti ìtìlẹ́yìn. Lẹ́yìn nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀, ẹ tún bá a sọ̀rọ̀. Ẹ béèrè bí ó ṣe rí lára rẹ̀, ìbéèrè tó wá sí i lọ́kàn, àti ohun tí yóò mú kí ìyípo tó ń bọ̀ rọrùn. Ẹ kọ́ ọ láti máa kọ ìyípo rẹ̀ sílẹ̀ nínú kàlẹ́ńdà tàbí ìwé kékeré, kí ó lè mọ ìgbà tí nǹkan oṣù rẹ̀ ń bọ̀. Ẹ ràn án lọ́wọ́ láti mọ bí ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ ṣe máa ń pọ̀ tó, kí ó lè mọ̀ bóyá ó nílò ààbò fún ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, déédéé, tàbí púpọ̀.

Èyí tún ni àkókò láti ṣàlàyé ìmọ́tótó lẹ́kùnrẹ́rẹ́. Ẹ fi bí a ṣe ń fọ ọwọ́ dáadáa ṣáájú àti lẹ́yìn pípààrọ̀ pádì hàn án. Ẹ ṣàlàyé pé a gbọ́dọ̀ pààrọ̀ pádì ní gbogbo wákàtí 4-6 ní ọ̀sán, kódà tí kò bá dà bí ẹni pé ó ti kún, láti dènà òórùn àti àkóràn. Ẹ fi bí ó ṣe lè máa tọ́jú ara rẹ̀ mọ́ nígbà nǹkan oṣù hàn án – kí ó máa nù láti iwájú sí ẹ̀yìn, kí ó máa wẹ̀ déédéé, kí ó sì jẹ́ kí ojú ara rẹ̀ mọ́ kí ó sì gbẹ. Tí ó bá ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ẹ kọ́ ọ ní gbogbo ọ̀nà ìfọ̀: kọ́kọ́ fi omi tútù ṣàn án, fi ọṣẹ fọ̀ ọ́, sá a sínú oòrùn, kí o sì kó o pamọ́ sí ibi tó mọ́ tó sì gbẹ.

Kíkọ́ni nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní Nàìjíríà túmọ̀ sí sísọ̀rọ̀ nípa ìṣòro gidi tí àwọn ọmọbìnrin ń kojú, kì í ṣe ohun tó yẹ kí ó rí nìkan. Ẹ̀kọ́ yín gbọ́dọ̀ múra àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ fún ipò gidi tí wọn yóò ti bójú tó nǹkan oṣù wọn.

Ní ọ̀pọ̀ ilé àti ilé-ìwé ní Nàìjíríà, àìtó omi jẹ́ ìṣòro ojoojúmọ́. Àwọn ọmọbìnrin nílò ọgbọ́n tó ń ṣiṣẹ́ nígbà tí omi kò bá ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Ẹ kọ́ wọn láti máa ní ike omi kékeré kan nítòsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní pàtó fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù, tí ó bá ṣeé ṣe. Tí omi bá kéré gan-an, ẹ fi fífọ ọwọ́ àti fífọ ojú ara sí ipò àkọ́kọ́ ju lílo mìíràn lọ.

Fún àwọn ọmọbìnrin tó ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ẹ ṣàlàyé ọ̀nà ìfọ̀ tó ń ṣọ́ omi. Wọ́n lè fi omi díẹ̀ ṣàn pádì náà, lo ọṣẹ lọ́nà tó yẹ, kí wọ́n sì tún lo omi ìṣàn àkọ́kọ́ yẹn fún iṣẹ́ ìmọ́tótó mìíràn bí fífọ ilẹ̀ balùwẹ̀. Àwọn ìdílé kan máa ń gba omi òjò nígbà òjò ní pàtó fún fífọ ohun èlò nǹkan oṣù tí a tún ń lò. Ẹ kọ́ àwọn ọmọbìnrin láti ṣètò fífọ pádì wọn ní àkókò tí omi sábà máa ń wà, dípò dídúró di alẹ́ nígbà tí táǹkì lè ti ṣófo.

Tí ọmọbìnrin kan bá bá ara rẹ̀ ní ilé-ìwé láìsí omi nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀, ẹ kọ́ ọ ní ọ̀nà àbáyọ: ó lè pààrọ̀ pádì rẹ̀ láìsí omi nípa lílo tíṣù láti nu ọwọ́ rẹ̀ ṣáájú àti lẹ́yìn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé fífọ ọwọ́ ló dára jù nígbà gbogbo. Ó yẹ kí ó máa pààrọ̀ pádì lọ́pọ̀ ìgbà jù tí kò bá lè tọ́jú ara rẹ̀ mọ́ dáadáa. Tí ó bá dé ilé, fífọ ara dáadáa ló di ohun àkọ́kọ́. Àwọn ọgbọ́n gidi yìí ń dènà kí àwọn ọmọbìnrin má ṣe rò pé ọwọ́ àwọn kò ká nǹkan nígbà tí nǹkan kò bá pé.

Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní Nàìjíríà, pàápàá ní ìgbèríko àti àdúgbò ìlú tí owó kò ti pọ̀, kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó mọ́ tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ń tì, omi fún fífọ̀, àti ọ̀nà tó láàbò láti ju pádì nù. Ipò yìí ń fa ìdààmú ńlá fún àwọn ọmọbìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù. Ẹ̀kọ́ yín gbọ́dọ̀ gbà pé èyí wà, kí ó sì fún wọn ní ọgbọ́n láti fara dà á.

Ẹ ran àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti mọ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó láàbò jù tó sì ní ìkọ̀kọ̀ jù ní ilé-ìwé wọn. Nígbà mìíràn èyí túmọ̀ sí lílo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn òṣìṣẹ́ tí olùkọ́ aláàánú kan bá gbà á láyè, tàbí yíyan ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó jìnnà jù sí àárín ilé-ìwé. Ẹ kọ́ wọn láti máa gbé gbogbo ohun tí wọ́n nílò sínú àpò kékeré tí kò hàn sí ojú – pádì, tíṣù, ọṣẹ kékeré, ọ̀rá fún pádì tí a ti lò – kí wọ́n má bàa máa lọ síbẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà. Ẹ jẹ́ kí wọ́n dánrawò bí a ṣe ń pààrọ̀ pádì kíákíá láti dín àkókò tí wọ́n ń lò ní ibi tí kò tura kù.

Ẹ sọ̀rọ̀ nípa jíju pádì nù nígbà tí kò bá sí àpótí ìdọ̀tí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé jíju nù dáadáa ló dára jù, àwọn ọmọbìnrin gbọ́dọ̀ mọ̀ pé fífi ìwé ìròyìn tàbí ìwé tí a fi wé pádì tuntun wé pádì tí a ti lò dáadáa, kí a sì fi sínú àpò láti jù ú nù nílé, ṣeé gbà nígbà tí kò sí ọ̀nà mìíràn. Èyí sàn ju pípa ilé-ìwé jẹ pátápátá lọ. Ẹ kọ́ wọn láti máa ní ọ̀rá kékeré kan lọ́tọ̀ nínú àpò ilé-ìwé wọn fún iṣẹ́ yìí.

Ẹ gba àwọn ọmọbìnrin níyànjú láti ní ẹgbẹ́ olùrànlọ́wọ́ pẹ̀lú àwọn olùkọ́ obìnrin tàbí ọmọ kíláàsì tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé. Mímọ̀ pé Sister Mary nínú ọ́fíìsì ní pádì àfikún, tàbí pé ọ̀rẹ́ yín Chioma yóò bá yín lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kí ẹ má bàa dá wà, ń mú kí ìrírí náà má dà bí ìdánìkanwà. Bíbójú tó nǹkan oṣù rọrùn jù nígbà tí ẹ kò bá rò pé ẹ̀yin nìkan lẹ ń kojú rẹ̀.

Owó jẹ́ ìdènà ńlá fún ọ̀pọ̀ ìdílé Nàìjíríà. Ọmọbìnrin tó nílò pádì 5-7 ní nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan, tó ń ṣe nǹkan oṣù ní ìgbà 12 lọ́dún, nílò pádì tí a ń jù nù 60-84 lọ́dọọdún. Ní iye owó ọjà lónìí, èyí lè ná ₦5,000-₦8,000 lọ́dún fún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan. Fún ìdílé tó ní ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin tàbí tí owó wọn kò pọ̀, ìnáwó yìí ń bá oúnjẹ, owó ilé-ìwé, àti àwọn ohun pàtàkì mìíràn du owó.

Ibí ni ẹ̀kọ́ nípa pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ti ṣe pàtàkì gan-an. Ẹ kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti ìdílé wọn pé pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò nílò owó ní ìbẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọdún 2-3 tí a bá ń tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Ẹ fi iye owó wé ara wọn kedere: bó tilẹ̀ jẹ́ pé páálí pádì tí a ń jù nù lè ná ₦300-₦500, tí ó sì ń tó fún oṣù kan, pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń ná nǹkan bí ₦5,000-₦7,000 fún ẹ̀ka kan, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún, èyí sì mú kí ó wọ́n kéré ní 60-80% ju pádì tí a ń jù nù lọ ní gbogbo ìgbà tí a fi ń lò ó. Fún ọ̀pọ̀ ìdílé, ìṣirò yìí ń yí ohun gbogbo padà.

Ẹ fi bí a ṣe ń tọ́jú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò kí ó lè pẹ́ hàn àwọn ọmọbìnrin. Fífọ̀ dáadáa, sísá a títí yóò fi gbẹ pátápátá nínú oòrùn tààrà, àti kíkó o pamọ́ dáadáa ń dènà bíbàjẹ́ àti òórùn. Àwọn ọmọbìnrin tó mọ̀ pé lílo ìṣẹ́jú 10 àfikún láti tọ́jú pádì wọn dáadáa túmọ̀ sí pé pádì náà yóò sìn wọ́n dáadáa fún ọ̀pọ̀ ọdún máa ń fi ọkàn sí i.

Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá gba ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún tó sì wúlò, ipa rere rẹ̀ ń tàn ká gbogbo apá ìgbésí ayé wọn. Mímọ àwọn àǹfààní wọ̀nyí ń ru olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ sókè láti fi ìmọ̀ pàtàkì yìí sí ipò àkọ́kọ́.

Àǹfààní tó hàn kíákíá jù ni wíwá sí ilé-ìwé. Àwọn ọmọbìnrin tó mọ bí a ṣe ń bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú ìgboyà kì í pa ọjọ́ ilé-ìwé jẹ tó bẹ́ẹ̀ mọ́. Ìwádìí ní àwọn ilé-ìwé girama ní Nàìjíríà fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin tó ní ìmọ̀ àti ohun èlò nǹkan oṣù tó tó ń wá sí ilé-ìwé ní 95%, ní ìfiwéra pẹ̀lú 75-80% fún àwọn tó ń tiraka láti bójú tó nǹkan oṣù. Láàrin ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí fẹ́rẹ̀ẹ́ tó oṣù kan gbáko ti ẹ̀kọ́ àfikún.

Ìlọsíwájú yìí ní ipa lórí owó lọ́jọ́ iwájú. Àwọn ọmọbìnrin tó ń lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù wọn ló ṣeé ṣe jù láti parí ẹ̀kọ́ wọn, kọ ìdánwò WAEC, kí wọ́n sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga tàbí iṣẹ́ ọgbọ́n. Ọdún ẹ̀kọ́ àfikún kọ̀ọ̀kan ń mú owó tí ọmọbìnrin lè rí lọ́jọ́ iwájú pọ̀ sí i ní nǹkan bí 10-20%. Tí ẹ bá kọ́ ọmọbìnrin bí ó ṣe lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀, ẹ ń dókòwò sí ọjọ́ iwájú owó rẹ̀ lóòótọ́.

Yàtọ̀ sí àǹfààní ẹnìkọ̀ọ̀kan, ìdílé náà ń jèrè. Nígbà tí ìdílé bá yí padà sí ohun èlò nǹkan oṣù tí a tún ń lò lẹ́yìn ẹ̀kọ́ tó yẹ nípa lílò àti títọ́jú rẹ̀, owó ilé ń ṣẹ́kù fún àwọn ohun mìíràn. Owó tí wọ́n ṣọ́ lórí pádì tí a ń jù nù lè lọ sí ohun èlò ilé-ìwé, oúnjẹ tó dára jù, tàbí òwò kékeré. Àwọn ìyá kan ní Abuja ti sọ pé nǹkan bí ₦4,000-₦6,000 tí wọ́n ń ṣọ́ lọ́dún fún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan nípa lílo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ti jẹ́ kí wọ́n lè sanwó ẹ̀kọ́ àfikún tàbí kó owó jọ fún owó ilé-ìwé.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ ń dènà àkóràn ẹ̀yà ìbímọ ní tààrà, èyí tó lè fa ìnira, ìṣòro ìbímọ, àti ìṣòro ìlera tó le. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá kọ́ láti máa pààrọ̀ pádì lọ́pọ̀ ìgbà, fọ ọwọ́ wọn dáadáa, tọ́jú ara wọn mọ́ nígbà nǹkan oṣù, kí wọ́n sì yan ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ, àkóràn máa ń dín kù gan-an. Àwọn ilé-ìwòsàn ní Nàìjíríà sọ pé àwọn ọ̀dọ́bìnrin tó gba ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù kíkún ní ilé-ìwé ní àkóràn ojú ara tó dín kù ní 40-50% ju àwọn tí kò gbà á lọ.

Yàtọ̀ sí dídènà àìsàn, ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára ń mú ìtùnú àti ìgbésí ayé dára sí i. Àwọn ọmọbìnrin tó mọ bí a ṣe ń bójú tó inú rírun, ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ sinmi, àti bí a ṣe ń dènà jíjò ń ní ìnira ara tó kéré gan-an nígbà nǹkan oṣù. Wọ́n ń kọ́ ohun èlò nǹkan oṣù tó bá bí ẹ̀jẹ̀ wọn ṣe pọ̀ tó mu jù, bí wọ́n ṣe lè múra kí wọ́n ní ìgboyà nígbà nǹkan oṣù, àti bí wọ́n ṣe lè máa bá iṣẹ́ wọn déédéé lọ dípò kí wọ́n sá kúrò nínú ìgbésí ayé fún ọ̀sẹ̀ kan lóṣooṣù.

Àǹfààní fún ìlera ọpọlọ ṣe pàtàkì bákan náà. Àwọn ọmọbìnrin tó dojú kọ nǹkan oṣù àkọ́kọ́ pẹ̀lú ìmọ̀ dípò ẹ̀rù kì í ní àníyàn àti ìdààmú ọkàn tó bẹ́ẹ̀. Wọ́n ń rí i pé àwọn ní àkóso lórí ara àti ìgbésí ayé wọn jù. Ìwádìí fi hàn pé ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù kíkún bá iyì ara ẹni àti ìgboyà nípa ara tó ga jù rìn nígbà ọ̀dọ́. Nígbà tí ọmọbìnrin bá mọ̀ pé nǹkan oṣù rẹ̀ jẹ́ ohun déédéé, tó ṣeé bójú tó, tí kò sì yẹ kí ojú tì í, ó ń gbé ìgboyà yẹn lọ sí gbogbo apá ìgbésí ayé rẹ̀.

Ní ìpele àdúgbò, ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń ṣèrànwọ́ láti wó èèwọ̀ àti àbùkù tó ń pani lára lulẹ̀. Nígbà tí ìran ọmọbìnrin kan bá gba ẹ̀kọ́ tó yẹ, tí wọ́n sì dàgbà pẹ̀lú èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun déédéé, wọ́n á gbé èrò yẹn fún ìran tó ń bọ̀. Díẹ̀díẹ̀, àṣà ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti ìtìjú á bẹ̀rẹ̀ sí í yí padà. Àwọn ilé-ìwé tí ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù ti jẹ́ apá kan ètò ẹ̀kọ́ wọn sọ pé àyíká wọn ṣí sílẹ̀ jù, ó sì ń ṣàtìlẹ́yìn jù, níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti ń ran ara wọn lọ́wọ́ dípò fífi ọmọ kíláàsì tó ń ṣe nǹkan oṣù ṣe yẹ̀yẹ́ tàbí yà á sọ́tọ̀.

Ọ̀rọ̀ àyíká náà ṣe pàtàkì, pàápàá ní àwọn ìlú Nàìjíríà tó ń tiraka pẹ̀lú bíbójú tó ìdọ̀tí. Lagos nìkan ń mú ẹgbẹẹgbẹ̀rún tọ́ọ̀nù ìdọ̀tí pádì tí a ń jù nù jáde lọ́dọọdún, ọ̀pọ̀ rẹ̀ sì ń bọ́ sínú gọ́tà, tó ń kópa nínú ìṣòro àkúnya omi. Nígbà tí ẹ̀kọ́ bá ní ìsọfúnni nípa àwọn ohun èlò tí a tún ń lò àti bí a ṣe ń tọ́jú wọn, ìdílé púpọ̀ sí i ń ṣe ìpinnu tó dára fún àyíká. Àyípadà yìí ń dín ìdọ̀tí kù, ó ń dènà ìbàjẹ́ àyíká, ó sì ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin láti ronú nípa ipa tí ìpinnu ojoojúmọ́ wọn ń ní.

Kódà àwọn olùkọ́ tó ní èrò rere máa ń lọ́ra nígbà mìíràn láti kọ́ni nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù nítorí àwọn àníyàn àti ìtàn àròsọ àṣà tí kò lọ. Sísọ̀rọ̀ nípa wọn ní tààrà ṣe pàtàkì fún ẹ̀kọ́ tó múná dóko.

Ọ̀pọ̀ òbí àti olùkọ́ ń bẹ̀rù pé sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin kékeré yóò darí ọkàn wọn sí ìbálòpọ̀, tàbí yóò mú ọ̀rọ̀ tí wọn kò tíì ṣetán fún wá. Àníyàn yìí, bó tilẹ̀ yéni, pàdánù òtítọ́ pàtàkì kan: nǹkan oṣù jẹ mọ́ ìlera ìbímọ, kì í ṣe ìbálòpọ̀. Kíkọ́ ọmọbìnrin nípa ìyípo nǹkan oṣù rẹ̀ kò yàtọ̀ sí kíkọ́ ọ bí ètò oúnjẹ dídà tàbí ètò èémí rẹ̀ ṣe ń ṣiṣẹ́. Ẹ̀kọ́ nípa ara ni, kò ju bẹ́ẹ̀ lọ.

Ìwádìí ṣe kedere pé ẹ̀kọ́ ní kùtùkùtù ń dín ẹ̀rù kù, ó sì ń mú àbájáde dára sí i. Àwọn ọmọbìnrin tó kọ́ nípa nǹkan oṣù kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sọ pé àwọn ti múra sílẹ̀ jù, ẹ̀rù kò bà àwọn tó bẹ́ẹ̀, àwọn sì ní ìgboyà jù nígbà tí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ dé. Àwọn tí a kò kọ́ ṣáájú sábà máa ń ka nǹkan oṣù àkọ́kọ́ sí ìṣẹ̀lẹ̀ tó bani lẹ́rù, nígbà mìíràn wọ́n á rò pé àwọn ti fara pa gidigidi. Dídá ìsọfúnni dúró, tó ń fa ẹ̀rù tí kò yẹ, kò dáàbò bo àwọn ọmọbìnrin; ó ń pa wọ́n lára.

Síwájú sí i, ẹ̀kọ́ tó bá ọjọ́ orí mu kò túmọ̀ sí ìsọfúnni tó kọjá ààlà tàbí tó pọ̀ jù. Ọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọmọ ọdún mẹ́jọ yàtọ̀ pátápátá sí ọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọmọ ọdún 12. Ẹ lè fún ọmọ ní ìsọfúnni tó péye ní èdè àti ìwọ̀n tó bá ìpele ìdàgbàsókè rẹ̀ mu. Bíbẹ̀rẹ̀ ní kùtùkùtù kàn túmọ̀ sí kíkọ́ ìmọ̀ díẹ̀díẹ̀, èyí tó rọrùn fún olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ ju gbígbìyànjú láti sọ ohun gbogbo nínú ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo tó pọ̀ jù ṣáájú tàbí lẹ́yìn nǹkan oṣù àkọ́kọ́.

Àwọn ìdílé kan rò pé sísọ̀rọ̀ ní gbangba nípa nǹkan oṣù ta ko ìlànà àṣà nípa ìbọ̀wọ̀ ara àti ìkọ̀kọ̀. Àníyàn yìí yẹ fún ọ̀wọ̀, ṣùgbọ́n ó yẹ ká wò ó bóyá ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ń ṣiṣẹ́ fún àwọn ìlànà wọ̀nyí lóòótọ́, tàbí bóyá ó kàn ń jẹ́ kí ìtìjú máa bá a lọ. Ọ̀pọ̀ “èèwọ̀ àṣà” nípa ọ̀rọ̀ nǹkan oṣù jẹ́ ohun tí kò pẹ́ tó dé, kì í ṣe àṣà àtayébáyé. Ní oríṣiríṣi àdúgbò ní Nàìjíríà, láti ìgbà àtijọ́ ni àwọn obìnrin àgbà ti ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin nípa nǹkan oṣù ní tààrà àti lọ́nà tó wúlò. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà nígbà mìíràn jẹ́ ti ìgbà amúnisìn ju ti àṣà ìbílẹ̀ lọ.

Kókó rẹ̀ ni wíwá ọ̀nà tó bá àṣà mu láti sọ ọ̀rọ̀ náà. Tí sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù láàrin bàbá àti ọmọbìnrin kò bá rọrùn, ìyá, àǹtí, tàbí ìyá-àgbà lè ṣáájú. Tí ìjíròrò ẹgbẹ́ bá dà bí ẹni pé ó wà ní gbangba jù, ọ̀rọ̀ láàrin ẹni méjì ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Tí ọ̀rọ̀ kan bá dà bí ẹni pé kò bọ̀wọ̀, ọ̀rọ̀ mìíràn lè gbé ìsọfúnni kan náà. Ọ̀wọ̀ fún àṣà kò béèrè pé kí a fi ìlera àti ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin rúbọ; ó béèrè pé kí a ṣàtúnṣe ọ̀nà wa kí ó bá ìlànà àdúgbò mu.

Ọ̀pọ̀ aṣáájú ẹ̀sìn àti ti ìbílẹ̀ káàkiri Nàìjíríà ló ń ṣàtìlẹ́yìn ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù báyìí, nígbà tí wọ́n bá mọ àǹfààní rẹ̀ fún ìlera àti ẹ̀kọ́. Àwọn onímọ̀ Islam ń tọ́ka sí i pé Kùránì àti Hadith sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní tààrà nínú ọ̀rọ̀ ìmọ́tótó ẹ̀sìn, èyí sì fi hàn pé ọ̀rọ̀ náà kì í ṣe èèwọ̀. Àwọn aṣáájú Kristẹni ń tẹnu mọ́ ọn pé títọ́jú ara tí Ọlọ́run fún wa, títí kan mímọ ìlera ìbímọ wa, jẹ́ ìríjú rere. Ìlànà àṣà àti ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù lè gbé pọ̀ ní àlàáfíà nígbà tí àwọn olùkọ́ bá sọ̀rọ̀ náà pẹ̀lú ọ̀wọ̀ àti ìfura.

Ìtàn àròsọ yìí ń dí ọ̀pọ̀ ìdílé lọ́wọ́ láti ronú nípa pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí owó rẹ̀ kò wọ́n. Àníyàn náà sábà máa ń wá láti inú àìdánilójú bóyá pádì aṣọ lè mọ́ tó láti jẹ́ aláìléwu. Òtítọ́ ni pé pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí a fọ̀ tí a sì sá dáadáa mọ́ gan-an, ó sì sábà máa ń mọ́ ju pádì tí a ń jù nù tí a kì í pààrọ̀ lọ́pọ̀ ìgbà nítorí owó.

Ọ̀rọ̀ pàtàkì ibẹ̀ ni “tí a fọ̀ tí a sì sá dáadáa.” Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ di ṣíṣàn dáadáa nínú omi tútù láti yọ ẹ̀jẹ̀ kúrò, lẹ́yìn náà kí a fi ọṣẹ àti omi mímọ́ fọ̀ ọ́, kí a sì sá a títí yóò fi gbẹ pátápátá nínú oòrùn tààrà. Oòrùn ṣe pàtàkì gan-an – ìtànṣán UV rẹ̀ ń pa kòkòrò lára pádì lọ́nà àdáyébá, ó ń pa bacteria, ó sì ń dènà òórùn. Pádì tí a fọ̀ ṣùgbọ́n tí a sá sí ibi òkùnkùn tó ní ọ̀rinrin lè ní ìṣòro, ìdí nìyí tí ẹ̀kọ́ tó yẹ nípa gbogbo ọ̀nà ìtọ́jú fi ṣe pàtàkì.

Dídára pádì náà ṣe pàtàkì. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí a ṣe dáadáa láti ọ̀dọ̀ olùṣe tó ní orúkọ rere ń lo ohun èlò tí a ṣe ní pàtó láti tètè gbẹ, láti kọ̀ fún ìdàgbà bacteria, àti láti dúró bó ṣe wà lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìfọ̀. Pádì aṣọ olówó-pọ́ọ́kú tàbí tí a kò ṣe dáadáa lè má ṣiṣẹ́ dáadáa, èyí sì ń ba orúkọ gbogbo pádì tí a tún ń lò jẹ́ láìtọ́. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin àti ìdílé bá mọ ọ̀nà ìtọ́jú tó yẹ àti ìdí tí ṣíṣe pádì dáadáa fi ṣe pàtàkì, pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò á di ìyàn tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, tó mọ́, tí owó rẹ̀ kò sì wọ́n.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé ṣíṣe ohun èlò nǹkan oṣù tó dára jẹ́ ìdajì ojútùú sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù (period poverty) nìkan. Ìdajì kejì ni ẹ̀kọ́. Ìdí nìyí tí a fi sọ ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù di apá pàtàkì iṣẹ́ wa, pẹ̀lú ṣíṣe pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí owó rẹ̀ kò wọ́n tí ó sì ń pẹ́.

Láti ìgbà tí a ti dá a sílẹ̀, a ti ṣàtìlẹ́yìn fún ju 10,000 obìnrin àti ọmọbìnrin lọ ní tààrà nípasẹ̀ ètò ẹ̀kọ́, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ìwé, àti iṣẹ́ àdúgbò. A ti pín ju 30,000 pádì lọ fún àwọn ilé-ìwé, NGO, àti ìdílé káàkiri Nàìjíríà, pẹ̀lú ẹ̀kọ́ tó yẹ nípa ìlera àti ìmọ́tótó nǹkan oṣù nígbà gbogbo. A ti kọ́ láti inú ìrírí tààrà pé ọmọbìnrin tó gba pádì láìsí ẹ̀kọ́ lè má lò ó dáadáa tàbí déédéé. Ọmọbìnrin tó gba ẹ̀kọ́ láìsí ohun èlò tí owó rẹ̀ kò wọ́n kò lè lo ohun tó kọ́. Àwọn méjèèjì papọ̀ ló ń mú àyípadà tó máa wà pẹ́ wá.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe pádì ní Nàìjíríà, a mọ àwọn ìpèníjà pàtó tí àwọn ọmọbìnrin wa ń kojú. A ṣe pádì wa fún ojú ọjọ́ gbígbóná tó ní ọ̀rinrin ní Nàìjíríà, níbi tí ohun èlò tó ń tètè gbẹ ti ń dènà ọ̀rinrin tó ń fa ìnira àti àkóràn. A mọ̀ pé ọ̀pọ̀ ìdílé ń kojú àìtó omi àti àìsí iná, nítorí náà a ṣe ọjà tí a lè fọ̀ dáadáa pẹ̀lú omi díẹ̀, tó sì ń tètè gbẹ kódà nígbà tí NEPA bá gba iná. A mọ̀ pé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé sábà máa ń jẹ́ aláìní ìkọ̀kọ̀ àti ibi ìjùnù, nítorí náà pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń mú ìṣòro jíju pádì nù kúrò pátápátá.

Iṣẹ́ wa kọjá ọjà; a ń kojú àbùkù àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó yí nǹkan oṣù ká. Nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, ilé-ìwòsàn, àti àjọ obìnrin, a ń kọ́ àwọn olùkọ́, ìyá, àti òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò láti kọ́ àwọn ọmọbìnrin dáadáa. A ń pèsè ohun èlò ẹ̀kọ́ tó bá àṣà mu fún àwọn ìdílé Nàìjíríà láti oríṣiríṣi ẹ̀sìn àti ẹ̀yà. A gbàgbọ́ pé gbogbo ọmọbìnrin ló yẹ kí ó mọ ara rẹ̀, kí ó bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, kí ó sì máa lọ sí ilé-ìwé ní gbogbo ọdún tí ó ń ṣe nǹkan oṣù.

Ipa rẹ̀ hàn gbangba. Àwọn ilé-ìwé tí a ti ṣe ètò ẹ̀kọ́ àti pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò papọ̀ sọ pé wíwá sí ilé-ìwé ti pọ̀ sí i ní 15-25% láàrin àwọn ọmọbìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin tó kópa nínú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ wa ní ìmọ̀ tó pọ̀ jù gan-an nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù àti ìlera ìbímọ. Àwọn ìdílé sọ fún wa pé owó tí wọ́n ṣọ́ lórí pádì tí a ń jù nù ti ṣe ìyàtọ̀ gidi nínú owó ilé wọn. Bí fífòpin sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù ṣe rí ní ìṣe nìyí: ẹ̀kọ́, àǹfààní láti rí ohun èlò, àti owó tí kò wọ́n.

Bóyá ẹ jẹ́ ìyá, olùkọ́, àǹtí, ẹ̀gbọ́n obìnrin, tàbí aṣáájú àdúgbò, ẹ lè bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ìyàtọ̀ nínú ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù àwọn ọmọbìnrin báyìí. Ìrìn-àjò náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ kan.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa yíyẹ bí ọkàn yín ṣe balẹ̀ tó àti ìmọ̀ yín wò. Tí ẹ kò bá dá a lójú bí ẹ ṣe lè ṣàlàyé nǹkan oṣù, ẹ fi àkókò kọ́ ara yín ní àkọ́kọ́. Ẹ ka ìwé tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, ẹ bá òṣìṣẹ́ ìlera sọ̀rọ̀, tàbí ẹ lọ sí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí ó bá wà ní agbègbè yín. Bí ìgboyà yín bá ṣe pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ ni ẹ ó ṣe lè kọ́ni dáadáa tó.

Ẹ yan àkókò tó farabalẹ̀ tó sì jẹ́ ìkọ̀kọ̀ láti bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ náà pẹ̀lú ọmọbìnrin yín. Ẹ lè so ó mọ́ àkókò àdáyébá kan – bóyá lẹ́yìn tí ó béèrè ìbéèrè kan, nígbà tí ó rí i tí ẹ ń lo ohun èlò nǹkan oṣù, tàbí nígbà tí ẹ ń sọ̀rọ̀ nípa bí ara rẹ̀ ṣe ń yí padà. Ẹ jẹ́ kí ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ kúrú díẹ̀, kí ẹ sì wo bí ó ṣe nífẹ̀ẹ́ sí i àti bí ara rẹ̀ ṣe balẹ̀ tó. Ẹ jẹ́ kí ó mọ̀ pé ọ̀rọ̀ tí yóò máa bá a lọ ni èyí, kì í ṣe ọ̀rọ̀ ẹ̀ẹ̀kan, àti pé ó lè wá bá yín pẹ̀lú ìbéèrè nígbàkúùgbà.

Tí ẹ bá ń ronú nípa pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò fún ọmọbìnrin yín, Starter Kit jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ tó dára gan-an. Ó ní Premium Pad mẹ́ta, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tó ń fa omi mu, tó dára fún nǹkan oṣù tó wà déédéé, pẹ̀lú àpò ìkó-pádì-sí láti jẹ́ kí pádì tó mọ́ wà ní mímọ́, kí pádì tí a ti lò sì wà níbẹ̀ títí di ìgbà ìfọ̀. Ẹ̀ka yìí ń jẹ́ kí ẹ kọ́ ọ ní gbogbo ọ̀nà ìtọ́jú láìná owó púpọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Bí ọmọbìnrin yín ṣe ń mọ̀ ọ́n lò, ẹ lè fi No Wahala Pad kún un fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, tàbí Maxi Pad tí ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ bá pọ̀.

Ẹ jẹ́ kí ohun èlò nǹkan oṣù rọrùn láti rí nínú ilé yín. Ẹ máa ní pádì, ọṣẹ, àti omi mímọ́ nítòsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ẹ rí i dájú pé ọmọbìnrin yín mọ ibi gangan tí wọ́n wà, àti pé ó lè mú wọn láìtọrọ àyè, èyí sì ń dín ìtìjú kù. Ẹ ṣẹ̀dá àyíká tó farabalẹ̀ nípa nǹkan oṣù – kò sí ọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́ tàbí kíkà á sí àṣírí ìtìjú, ṣùgbọ́n kò sì sí ariwo ńlá tó ń kó ìtìjú báni.

Ilé-ìwé jẹ́ ibi tó dára gan-an fún ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù, nítorí pé ó lè dé ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin lẹ́ẹ̀kan náà, kí ó sì sọ ọ̀rọ̀ nǹkan oṣù di ohun déédéé láàrin ẹgbẹ́ wọn. Tí ẹ bá jẹ́ olùkọ́, ẹ ronú nípa jíjà fún ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù kíkún gẹ́gẹ́ bí apá kan ẹ̀kọ́ ìlera ilé-ìwé yín. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àyípadà nínú ètò ẹ̀kọ́ lè gba àkókò, ẹ lè bẹ̀rẹ̀ báyìí nípasẹ̀ ẹgbẹ́ ìlera, ẹgbẹ́ ọmọbìnrin, tàbí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àkànṣe.

Tí ẹ bá ń ṣe ètò ní ilé-ìwé, ẹ fi ẹ̀kọ́ àti ohun èlò kún un. Ẹ̀kọ́ láìsí ohun èlò kò ní jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin lè lo ohun tí wọ́n kọ́; ohun èlò láìsí ẹ̀kọ́ lè mú kí wọ́n lò ó lọ́nà tí kò tọ́ tàbí láìdéédéé. Ẹ bá àwọn àjọ tàbí olùṣe tó lè ṣàtìlẹ́yìn méjèèjì ṣiṣẹ́ pọ̀. Àwọn àjọ lè ra iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà.

Ẹ ṣètò àwọn ohun tó ń ṣèrànwọ́ ní ilé-ìwé yín. Ẹ rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ń tì, omi láti fọ ọwọ́, àti ọṣẹ. Ẹ yan òṣìṣẹ́ obìnrin kan tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé, tó ń tọ́jú ohun èlò pàjáwìrì, tó sì lè ran àwọn ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù wọn bẹ̀rẹ̀ láìròtẹ́lẹ̀ ní ilé-ìwé lọ́wọ́. Ẹ rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ẹni yìí, àti pé ó rọrùn láti tọ̀ ọ́ lọ.

Fún àwọn aṣáájú àdúgbò tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ẹgbẹ́ obìnrin, ilé-ìwòsàn, tàbí ètò NGO, ẹ ronú nípa ṣíṣètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìyá àti ọmọbìnrin, níbi tí ìran méjèèjì ti ń kẹ́kọ̀ọ́ papọ̀. Ọ̀nà yìí ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin, ó sì tún ń fún àwọn ìyá ní ìmọ̀ àti ọ̀rọ̀ láti máa bá ẹ̀kọ́ náà lọ nílé. Ó ń fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ láàrin ìran, ó sì ń ṣẹ̀dá àyíká ìdílé tó ń ṣàtìlẹ́yìn nípa nǹkan oṣù.

Kíkọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀kan lára ìdókòwò tó lágbára jù tí ẹ lè ṣe fún ọjọ́ iwájú wọn. Nígbà tí ọmọbìnrin bá mọ ara rẹ̀, tó mọ bí ó ṣe lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ láìléwu àti pẹ̀lú ìrọ̀rùn, tí ojú kò sì tì í nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àdáyébá yìí, ó ń dúró ní ilé-ìwé, ó ń dáàbò bo ìlera rẹ̀, ó sì ń ní ìgboyà tí yóò sìn ín ní gbogbo ayé rẹ̀. Ẹ̀kọ́ yìí kò díjú, kò sì ní láti jẹ́ ohun ìtìjú, tí a bá fi òtítọ́, ọ̀wọ̀ fún àṣà, àti ìfojúsùn ìṣe sún mọ́ ọn. Ẹ bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ náà ní kùtùkùtù, ẹ fún wọn ní ìsọfúnni tó péye, ẹ fi ọgbọ́n ìṣe hàn wọ́n, ẹ sọ̀rọ̀ nípa ìṣòro gidi tí àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà ń kojú, kí ẹ sì ṣẹ̀dá àyíká tí ìbéèrè ti máa ń wọlé nígbà gbogbo. Àbájáde rẹ̀ – wíwá sí ilé-ìwé tó pọ̀ sí i, ìlera tó dára jù, ìgboyà tó pọ̀ jù, àti òṣì tó dín kù – mú kí akitiyan náà yẹ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà.

Bóyá ẹ ń múra ọmọbìnrin kan sílẹ̀ nílé tàbí ẹ ń ṣe ètò tó ń dé ọ̀dọ̀ ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọmọbìnrin, ẹ jẹ́ apá kan fífòpin sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù ní Nàìjíríà. Gbogbo ọmọbìnrin tó bá gba ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ ń di apá kan ìran tó ka nǹkan oṣù sí ohun déédéé, tó ṣeé bójú tó, tí kò sì yẹ ká fi pamọ́. Fún ìrànlọ́wọ́ pẹ̀lú ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára, tí owó rẹ̀ kò wọ́n, tí a ṣe ní pàtó fún ipò Nàìjíríà, tàbí fún ohun èlò ẹ̀kọ́ àti àǹfààní ìbáṣepọ̀, Sana Pads wà níbí láti ran àwọn ilé-ìwé, àjọ, àti ìdílé lọ́wọ́ láti rí i dájú pé gbogbo ọmọbìnrin ní ìmọ̀ àti ohun èlò tí ó nílò. Papọ̀, a lè kọ́ Nàìjíríà kan níbi tí kò sí ọmọbìnrin tí yóò pa ilé-ìwé jẹ, tí yóò fi ìlera rẹ̀ rúbọ, tàbí tí ojú yóò tì nítorí nǹkan oṣù rẹ̀ – ọjọ́ iwájú tí ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù àti ìtìlẹ́yìn kíkún fún ìṣàkóso ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ yóò jẹ́ apá kan ẹ̀kọ́ gbogbo ọmọbìnrin.