Àwọn Àṣà Ìbílẹ̀ Tó Ń Nípa Lórí Ìmọ́tótó Nǹkan Oṣù ní Nàìjíríà

Ìgbàgbọ́ àṣà ń nípa jíjinlẹ̀ lórí bí obìnrin Nàìjíríà ṣe ń rí nǹkan oṣù wọn. Láti orí ohun èlò tí wọ́n ń lò dé ibi tí wọ́n lè wọ̀ nígbà nǹkan oṣù, àṣà ń nípa lórí gbogbo apá ìmọ́tótó nǹkan oṣù.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Àwọn àṣà tó ń nípa lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní Nàìjíríà yàtọ̀ púpọ̀ láàrin ẹ̀yà 250+ àti àwọn àwùjọ ẹ̀sìn orílẹ̀-èdè náà.
• Ìdíwọ́ nǹkan oṣù sábà máa ń ní èèwọ̀ oúnjẹ, ìdíwọ́ níbi ìjọsìn, àti àṣà yíyà sọ́tọ̀, èyí tó lè dí obìnrin lọ́wọ́ láti rí ọ̀nà ìmọ́tótó.
• Nǹkan bí 60% obìnrin ìgbèríko Nàìjíríà ló ń lo ohun èlò ìbílẹ̀ bí aṣọ àtijọ́ àti àkísà, nítorí ohun tí àṣà fẹ́ràn àti ipò owó.
• Èèwọ̀ nípa bí a ṣe ń da ohun èlò nù àti ìdíwọ́ nípa orísun omi ní ọ̀pọ̀ àwùjọ ń fipá mú obìnrin láti lo ọ̀nà tí kò mọ́ láti tọ́jú nǹkan oṣù.
• Sísọ̀rọ̀ ní gbangba nípa nǹkan oṣù ṣì jẹ́ èèwọ̀ nínú 78% ilé ní Nàìjíríà, èyí sì ń dí àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti rí ìmọ̀ tó péye nípa ìmọ́tótó.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan jẹ́ nǹkan bí ₦600-800, jẹ́ ọ̀nà mìíràn tí àṣà gbà, tí owó rẹ̀ sì kéré ní 70-85% ju pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan lọ bí àkókò ti ń lọ.
• Àwọn ilé-ìwé ní Kano, Sokoto àti àwọn ìpínlẹ̀ àríwá mìíràn sọ pé ìfọkànsí àṣà nípa olùkọ́ ọkùnrin àti ìjíròrò níbi tí ọkùnrin àti obìnrin jọ wà ń nípa lórí ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn àṣà wọ̀nyí ṣe ń nípa lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù, àti ohun tí a lè ṣe láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àṣà àti ìlera pọ̀.

Fatima jókòó síta ní agbo ilé ìdílé wọn ní Kaduna, ó ń ronú ìdí tí ìyá-ìyá rẹ̀ fi tẹnu mọ́ ọn pé kò gbọdọ̀ wọ ilé ìdáná nígbà nǹkan oṣù rẹ̀. Ní ọmọ ọdún 16, ó ní ìbéèrè tí kò sí ẹni tó fẹ́ dáhùn. Ìyá rẹ̀ ń sọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́, àwọn àntí rẹ̀ ń yí ọ̀rọ̀ padà, olùkọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé sì sáré kọjá ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù bí ẹni pé ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀ léwu. Ní báyìí ná, Fatima ń lo aṣọ àtijọ́ tí ìyá rẹ̀ fún un, ó ń pààrọ̀ nínú ṣáláńgá ìta nígbà tí kò sí ẹni tó ń wò, ó sì ń ka ọjọ́ títí yóò fi padà rí ara rẹ̀ bí “ẹni tó wà déédéé”.

Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀kẹ́ àìmọye ọmọbìnrin àti obìnrin ń la nǹkan oṣù wọn kọjá láàrin ìgbàgbọ́ àṣà, ìṣe ìbílẹ̀ àti òfin tí a kò sọ jáde. Àwọn àṣà kan ń dáàbò bo iyì àti ìlera. Àwọn mìíràn, tí a ti ń jogún láti ìran dé ìran láìbéèrè, ń dí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ lọ́wọ́. Lílóye ipò yìí kì í ṣe láti kọ àṣà sílẹ̀ tàbí láti gba ọ̀nà Òyìnbó láìronú. Ó jẹ́ láti mọ àwọn àṣà tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera obìnrin, àti èyí tí a lè fi ọgbọ́n yí padà.

Onírúurú ẹ̀yà Nàìjíríà túmọ̀ sí pé àṣà nǹkan oṣù yàtọ̀ gidigidi láti àwùjọ kan sí òmíràn. Ohun tí a kà sí ìwà ọ̀wọ̀ nígbà nǹkan oṣù nínú ilé Yorùbá ní Lagos lè yàtọ̀ pátápátá sí ohun tí ìdílé Igbo ní Enugu tàbí àwùjọ Hausa ní Kano ń retí. Síbẹ̀, àwọn kókó kan wà káàkiri agbègbè: ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù, ìdíwọ́ lórí ohun tí obìnrin lè ṣe nígbà nǹkan oṣù wọn, àti gbígbára lé ohun èlò ìbílẹ̀ àti ọ̀nà ìbílẹ̀ láti da wọ́n nù.

Nínú ọ̀pọ̀ àṣà Nàìjíríà, nǹkan oṣù wà nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe. Àwọn ìyá ń fún ọmọbìnrin wọn ní aṣọ láìṣàlàyé. Àwọn ọmọbìnrin ń kọ́ láti fi nǹkan oṣù wọn pamọ́ fún bàbá àti arákùnrin wọn. Àwọn obìnrin ń lo ọ̀rọ̀ àṣírí – “ara mi kò yá,” “àkókò yẹn,” “àlejò mi” – kí wọ́n má baà sọ orúkọ rẹ̀ gan-an.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí kì í ṣe ìtìjú lásán. Ó jẹ́ ìlànà àṣà tó ka nǹkan oṣù sí ohun tó wà láàrin ìtìjú àti ohun mímọ́, tí kò sì yẹ fún ìjíròrò ní gbangba rárá. Ìwádìí kan ní ọdún 2024 láti University of Ibadan rí i pé 73% àwọn ìyá Nàìjíríà kò tíì bá ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀ kíkún nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù rí kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé. Àwọn ọmọbìnrin kọ́ ẹ̀kọ́ láti inú ọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́ pẹ̀lú ọ̀rẹ́, láti wíwo àwọn ẹ̀gbọ́n wọn obìnrin, tàbí nípa dídánwò fúnra wọn.

Ipa rẹ̀ lórí ìmọ́tótó hàn gbangba. Tí ọmọbìnrin kò bá lè béèrè ìbéèrè, kò lè kọ́ ìwà tó tọ́. Wọn kò mọ iye ìgbà tí wọ́n gbọdọ̀ pààrọ̀ ohun èlò, bí wọ́n ṣe lè fọ̀ aṣọ tí wọ́n tún ń lò dáadáa, tàbí àwọn àmì tó nílò ìtọ́jú dókítà. Ní Ìpínlẹ̀ Kaduna, àwọn òṣìṣẹ́ ìlera sọ pé wọ́n ń rí àwọn ọmọbìnrin tó ní àkóràn nítorí pé wọ́n wọ aṣọ kan náà fún odindi ọjọ́ kan, láìmọ̀ pé ó léwu. Àwọn ọmọbìnrin náà kò ní ẹnikẹ́ni láti bi.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí tún ń dí àwùjọ lọ́wọ́ láti ka ìmọ́tótó nǹkan oṣù sí ọ̀ràn ìlera gbogbogbò tó ṣe pàtàkì. Ohun tí a kò sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ kò lè dára síi. Àwọn ilé-ìwé ń yẹra fún ọ̀rọ̀ náà láti bọ̀wọ̀ fún àṣà. Àwọn ilé-ìwòsàn ń fúnni ní ìsọfúnni díẹ̀ péré. Ó ṣòro fún àwọn NGO láti ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù nígbà tí sísọ “period” tàbí “nǹkan oṣù” lásán ń kó ìtìjú bá àwọn olórí àwùjọ.

Káàkiri Nàìjíríà, ohun èlò nǹkan oṣù ìbílẹ̀ ṣì wọ́pọ̀. Ìró àtijọ́ tí a gé sí wẹ́wẹ́, òwú tí a fi ọ̀rá polythene wé, tissue tí a ká ní ọ̀pọ̀ ìgbà, fọ́ọ̀mù tí a gé láti ara bẹ́ẹ̀dì àtijọ́, kódà iyanrìn tàbí eérú ní àwọn àwùjọ jíjìnnà kan. Kì í ṣe ohun tí wọ́n yàn nítorí ìfẹ́ nìkan. Wọ́n jẹ́ àṣà tí ìyá ń fi lé ọmọbìnrin lọ́wọ́, pẹ̀lú àìní owó àti àìsí ọ̀nà mìíràn.

Ní ìgbèríko Ìpínlẹ̀ Benue, òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ kan ṣàlàyé pé àwọn ìyá-ìyá ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin láti lo aṣọ àtijọ́ nítorí pé “ohun tí a ti ń lò láti ìgbà láéláé nìyẹn, a sì yè.” Ọ̀nà náà ní àṣẹ àṣà. Lílo ọjà ìgbàlódé lè dà bí kíkọ ọgbọ́n ìdílé sílẹ̀, tàbí ṣíṣe bí ẹni tó “ga jù” fún ọ̀nà ìbílẹ̀.

Ìṣòro ìmọ́tótó pọ̀. Ọ̀pọ̀ ìgbà, a kò lè fọ̀ aṣọ àtijọ́ dáadáa nítorí àṣà kò gbà kí a sá ohun èlò nǹkan oṣù sínú oòrùn níbi tí àwọn mìíràn ti lè rí i. Àwọn obìnrin ń sá aṣọ nínú yàrá òkùnkùn níbi tí kò ti gbẹ tán, èyí sì ń jẹ́ kí kòkòrò àrùn (bacteria) gbilẹ̀. Láìsí ibi ìfọṣọ tó yẹ, wọ́n ń ṣan aṣọ nínú omi tútù láìsí ọṣẹ. Àwọn obìnrin kan ń lo aṣọ kan náà fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Àwọn àṣà wọ̀nyí so pọ̀ mọ́ ìṣòro ohun amáyédẹrùn Nàìjíríà. Ní àwùjọ tí omi ti wọ́n, obìnrin gbọdọ̀ yan láàrin omi mímu àti fífọ̀ aṣọ nǹkan oṣù. Níbi tí kò sí ibi ìkọ̀kọ̀ láti fọṣọ, ìmọ́tótó fẹ́rẹ̀ẹ́ má ṣeéṣe. Ìwádìí kan ní Ìpínlẹ̀ Katsina rí i pé 64% obìnrin tó ń lo aṣọ ìbílẹ̀ ti ní àkóràn ojú ara, ní ìfiwéra pẹ̀lú 23% àwọn tó ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ.

Ọ̀pọ̀ àṣà Nàìjíríà ń fi ìdíwọ́ lé ohun tí obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù lè ṣe àti ibi tí wọ́n lè lọ. Èyí yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà àti ìtumọ̀ ẹ̀sìn, ṣùgbọ́n èyí tó wọ́pọ̀ ni èèwọ̀ lórí wíwọ ilé ìdáná, sísè oúnjẹ, lílọ sí ìsìn, fífọwọ́ kan ìwé mímọ́, tàbí kódà sísùn nínú yàrá kan náà pẹ̀lú ọkọ wọn.

Àwọn ìdíwọ́ kan ní ipa lórí ìmọ́tótó. Ní àwùjọ tí obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò ti lè lo balùwẹ̀ ìdílé, wọ́n ń wẹ̀ níta níbi tí ìkọ̀kọ̀ àti ìmọ́tótó kò ti tó. Níbi tí a ti kà á léèwọ̀ fún wọn láti fọwọ́ kan orísun omi, wọn kò lè fọ ara wọn tàbí ohun èlò wọn dáadáa. Ní àwọn àwùjọ àríwá kan, àwọn obìnrin sọ fún àwọn olùwádìí pé wọn kò lè pọn omi nígbà nǹkan oṣù wọn, èyí túmọ̀ sí pé wọ́n lo ọ̀pọ̀ ọjọ́ pẹ̀lú ìwẹ̀ díẹ̀ péré.

Àṣà ẹ̀sìn máa ń mú ìṣòro yìí pọ̀ síi nígbà mìíràn. Bí ẹ̀kọ́ Islam tilẹ̀ tẹnu mọ́ ìmọ́tótó nígbà nǹkan oṣù, ìtumọ̀ àṣà máa ń dín àǹfààní obìnrin sí ibi ìwẹ̀ kù ní ọ̀nà tó lòdì sí bí ẹ̀sìn náà ṣe tẹnu mọ́ ìmọ́tótó. Àwọn àwùjọ Kristẹni lè má jẹ́ kí obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù lọ sí ìdánrawò ẹgbẹ́ akọrin tàbí iṣẹ́ pẹpẹ, èyí tó ń mú ìtìjú wá, tó sì ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti tọ́jú nǹkan oṣù wọn ní gbangba àti ní mímọ́.

Àṣà yíyà sọ́tọ̀ ní àwọn àṣà kan – tó ń béèrè pé kí obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù dúró ní yàrá ọ̀tọ̀ tàbí yẹra fún ibi tí gbogbo ènìyàn ń lò – lè mú ìmọ́tótó burú síi. Obìnrin tí a yà sọ́tọ̀ kò rí ibi ìmọ́tótó tó yẹ, omi mímọ́, àti ọ̀nà ìdalẹ̀ tó pọ̀ tó. Wọ́n ń tọ́jú nǹkan oṣù wọn ní ipò tí ìmọ́tótó kéré jùlọ, gbogbo rẹ̀ ní orúkọ àṣà.

Àṣà kì í kàn jẹ́ ìgbàgbọ́ lásán. Wọ́n ń di ìwà ojoojúmọ́ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù tàbí tó ń bà á jẹ́. Mímọ àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti rí ibi tí ìrànlọ́wọ́ ti lè ṣiṣẹ́ nínú àṣà dípò kí ó lòdì sí i.

Bí ìdílé Nàìjíríà ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù – tàbí tí wọn kò sọ̀rọ̀ – ni ìpìlẹ̀ gbogbo ìwà ìmọ́tótó. Nínú ọ̀pọ̀ ilé, ìmọ̀ nǹkan oṣù ń kọjá láti ọ̀dọ̀ ìbátan obìnrin sí obìnrin, ó sábà máa ń jẹ́ láti ọ̀dọ̀ ìyá sí ọmọbìnrin, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ìgbà pẹ̀lú àlàyé díẹ̀.

Ohun tó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní Abuja tàbí Port Harcourt nìyí: Ọmọbìnrin kan rí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀. Ìyá rẹ̀ fún un ní aṣọ tàbí pádì, ó fi bí a ṣe ń gbé e sí hàn án, ó sì sọ ọ̀rọ̀ ṣókí bí “máa pààrọ̀ rẹ̀ déédéé” àti “máa wà ní mímọ́.” Ìbéèrè nípa ohun tó jẹ́ déédéé, bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, tàbí ohun èlò tó dára jùlọ máa ń bá ìtìjú tàbí àìkàsí pàdé. Bàbá àti arákùnrin kò sí nínú ìjíròrò yìí rárá.

Èyí ń nípa tààrà lórí ohun èlò tí wọ́n ń yàn àti ìwà ìmọ́tótó. Àwọn ọmọbìnrin ń lo ohunkóhun tí ìyá wọn bá fún wọn láìmọ̀ pé ọ̀nà mìíràn wà. Tí ìyá bá ń lo aṣọ àtijọ́ nítorí àìlówó, ó máa fi hàn bí ọ̀nà kan ṣoṣo. Tí ó bá ń lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan bó tilẹ̀ jẹ́ pé owó ń wọ́n ọ́n, ọmọbìnrin rẹ̀ lè má mọ̀ pé pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè dín owó kù. Ìmọ̀ kò kọjá, nítorí náà ìwà kò yí padà.

Nínú ilé olóbìnrin púpọ̀ tó wọ́pọ̀ ní àríwá Nàìjíríà, ọ̀rọ̀ náà túbọ̀ díjú. Àwọn ìyàwó lè pín ìsọfúnni, ṣùgbọ́n orogún àti ìfẹ́ ìkọ̀kọ̀ máa ń dí ìjíròrò gbangba lọ́wọ́ nígbà mìíràn. Àwọn ọmọbìnrin ń gba ìmọ̀ràn tó takora láti ọ̀dọ̀ àwọn ìyá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọ́n sì gbọdọ̀ wá ọ̀nà wọn láàrin rẹ̀ láìsí ìtọ́sọ́nà tó yé.

Ipa ẹbí yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣà. Ìdílé Yorùbá lè fi àwọn àntí àti ìyá-ìyá kún ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù. Ilé Igbo lè yan ìbátan obìnrin kan pàtó láti tọ́ ọmọbìnrin sọ́nà nígbà nǹkan oṣù àkọ́kọ́. Ìdílé Hausa sábà máa ń pa ìkọ̀kọ̀ mọ́ gidigidi, èyí tó ń dín orísun ìsọfúnni kù síi. Ọ̀nà kọ̀ọ̀kan ń nípa lórí ohun tí ọmọbìnrin ń kọ́ àti bí wọ́n ṣe lè pa ìmọ́tótó mọ́ dáadáa.

Bí obìnrin ṣe ń da ohun èlò nǹkan oṣù nù ń fi ìgbàgbọ́ àṣà jíjinlẹ̀ hàn nípa ẹ̀jẹ̀, ọmọ bíbí, àti àìlágbára ẹ̀mí. Àwọn ìgbàgbọ́ yìí ń darí ìwà ìmọ́tótó ní ọ̀nà tó ń ya àwọn àjèjì lẹ́nu, ṣùgbọ́n tó yé dáadáa nínú àṣà.

Ọ̀pọ̀ àṣà Nàìjíríà ka ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù sí ohun tó ní agbára ẹ̀mí, tó sì lè léwu. Èyí kì í ṣe ìgbàgbọ́ asán lásán. Ó so mọ́ ìgbàgbọ́ nípa ọmọ bíbí, agbára ìyè, àti ààbò ẹ̀mí. Nítorí náà, a gbọdọ̀ da á nù ní ọ̀nà pàtó kí a má baà lo ẹ̀jẹ̀ náà fún iṣẹ́ ẹ̀mí búburú, tàbí kí ó má mú àjálù wá.

Ní gúúsù Nàìjíríà, àwọn àwùjọ kan ń béèrè pé kí a jó ohun èlò nǹkan oṣù láti dáàbò bo agbára ọmọ bíbí obìnrin. Àwọn mìíràn tẹnu mọ́ sísin ín sí ibi pàtó. Àwọn kan kò gbà kí a da ohun èlò sínú àpò ìdalẹ̀ gbogbogbò níbi tí àwọn mìíràn ti lè rí i. Bí àwọn àṣà yìí tilẹ̀ ń gbìyànjú láti dáàbò bo obìnrin, wọ́n ń mú ìṣòro ìmọ́tótó wá.

Jíjó dára ní ẹnu, ṣùgbọ́n ní ìṣe, obìnrin sábà máa ń kùnà láti jó ohun èlò tán tàbí láìléwu. Wọ́n ń fi aṣọ tí kò jó tán pamọ́, èyí sì ń mú ìdọ̀tí wá. Sísin lè túmọ̀ sí pípa ohun èlò tó ti dọ̀tí mọ́ fún ọ̀pọ̀ ọjọ́ títí obìnrin náà yóò fi rí àyè láti sin ín ní ìkọ̀kọ̀, ní ipò tó ń jẹ́ kí kòkòrò àrùn gbilẹ̀.

Ní ìlú ńlá bí Lagos àti Abuja, àwọn àṣà ìdalẹ̀ ìbílẹ̀ yìí ń kọlu ọ̀nà ìṣàkóso ìdọ̀tí ìgbàlódé. Obìnrin kò lè jó ohun èlò nínú ilé alájà. Wọn kò ní ibi ìkọ̀kọ̀ láti sin ín. Síbẹ̀ ìgbàgbọ́ àṣà ṣì wà, nítorí náà obìnrin ń fi ohun èlò tó ti dọ̀tí pamọ́ sínú àpò lábẹ́ bẹ́ẹ̀dì tàbí ní igun ilé, wọ́n ń dúró de àkókò tó yẹ láti da á nù. Àbájáde rẹ̀ ni ìpamọ́ tí kò mọ́, tó ń mú ewu àkóràn pọ̀ síi.

Ìtumọ̀ ẹ̀sìn tún ń mú kí ó díjú. Àwọn olùkọ́ Islam kan tẹnu mọ́ ọn pé kí a da ohun èlò nǹkan oṣù nù ní ìkọ̀kọ̀ àti pẹ̀lú ọ̀wọ̀. Ẹ̀kọ́ Kristẹni lè má sọ nǹkan pàtó nípa ìdalẹ̀, èyí tó ń fi obìnrin sílẹ̀ láti tẹ̀lé ìtọ́sọ́nà àṣà dípò ti ẹ̀sìn. Bí méjèèjì ṣe pàdé yìí ń mú ìdàrúdàpọ̀ wá nípa ohun tí ó pọndandan àti ohun tí ó jẹ́ ìṣe àṣà lásán.

Àwọn àṣà tó ń nípa lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní Nàìjíríà hàn jùlọ ní ilé-ìwé. Ilé-ìwé yẹ kí ó kọ́ni nípa ìlera nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n ìfọkànsí àṣà sábà máa ń dí ẹ̀kọ́ tó múná dóko lọ́wọ́.

Ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà, pàápàá ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá, ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń dojú kọ ìdènà ńlá. Ojú máa ń ti olùkọ́ ọkùnrin láti kọ́ akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin ní ọ̀rọ̀ náà. Olùkọ́ obìnrin ń sáré kọjá rẹ̀ nítorí ìtìjú. Kíláàsì tí ọkùnrin àti obìnrin jọ wà ń mú kí ìjíròrò gbangba fẹ́rẹ̀ẹ́ má ṣeéṣe. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń rẹ́rìn-ín, ń wo ibòmíràn, tàbí kí wọ́n má wá sí kíláàsì rárá nígbà tí ọ̀rọ̀ náà bá dé.

Olùkọ́ biology kan ní Sokoto ṣàlàyé ìṣòro náà: “Ìwé ẹ̀kọ́ sọ pé kí n kọ́ni nípa nǹkan oṣù ní JSS2. Ṣùgbọ́n tí mo bá gbìyànjú, àwọn ọmọkùnrin ń rẹ́rìn-ín, àwọn ọmọbìnrin ń bo ojú wọn, àwọn òbí sì ń ráhùn pé mò ń kọ́ ọmọbìnrin wọn ní ohun tí kò yẹ. Nítorí náà, mo máa ń fún wọn ní ohun láti kà, mo sì ń yára kọjá.”

Èyí túmọ̀ sí pé ọ̀pọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ Nàìjíríà ń gba ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù díẹ̀ péré, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wà nínú ìwé ẹ̀kọ́ orílẹ̀-èdè. Wọn kò kọ́ nípa ìyípo nǹkan oṣù, ohun tí ìmọ́tótó nílò, tàbí oríṣiríṣi ohun èlò. Dájúdájú, wọn kò kọ́ ọgbọ́n ìṣe bí wọ́n ṣe lè tọ́jú nǹkan oṣù ní ilé-ìwé tàbí ohun tí wọ́n lè ṣe tí ìṣòro bá dé.

Àṣà tún ń nípa lórí ohun amáyédẹrùn ilé-ìwé fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé kò ní ibi ìkọ̀kọ̀ láti pààrọ̀, nítorí sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba tó láti béèrè fún irú ibi bẹ́ẹ̀ lòdì sí àṣà. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kò ní omi tàbí àpò ìdalẹ̀ fún ìdí kan náà. Àwọn ọmọbìnrin ń tọ́jú nǹkan oṣù wọn ní ibi tí kò tó, nítorí àṣà kò jẹ́ kí àwọn àgbàlagbà gbà pé ibi tó dára jù nílò.

Àwọn ilé-ìwé onílọsíwájú kan ní Lagos àti Abuja ti bẹ̀rẹ̀ ìpàdé ìlera nǹkan oṣù fún ọmọbìnrin nìkan, wọ́n ń ya akẹ́kọ̀ọ́ sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí akọ àti abo láti dín ìtìjú kù. Àwọn mìíràn ń pe àwọn òṣìṣẹ́ ìlera obìnrin láti bá àwọn ọmọbìnrin sọ̀rọ̀ nígbà tí àwọn ọmọkùnrin ń ṣe nǹkan mìíràn. Àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ nínú àṣà, wọ́n sì ń mú ẹ̀kọ́ dára síi, ṣùgbọ́n wọn kò tíì wọ́pọ̀.

Èrò náà kì í ṣe láti pa gbogbo àṣà nǹkan oṣù rẹ́. Ọ̀pọ̀ àṣà ló wúlò – wọ́n ń dáàbò bo ìkọ̀kọ̀, wọ́n ń sàmì sí ìyípadà ìgbésí ayé, wọ́n sì ń mú ìdè láàrin àwọn obìnrin lágbára. Ìṣòro náà ni láti mọ ìyàtọ̀ láàrin àṣà tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àlàáfíà àti èyí tó ń pa ìlera lára, lẹ́yìn náà kí a wá ọ̀nà tó bọ̀wọ̀ fún àṣà láti yí èyí tó ń pani lára padà.

Ìyípadà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbánisọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n ní ọ̀nà tó bọ̀wọ̀ fún àṣà. Kíkọjú ìjà sí àṣà ìbílẹ̀ tààrà kì í sábà ṣiṣẹ́. Sísọ fún ìyá-ìyá kan pé ọgbọ́n nǹkan oṣù rẹ̀ kò tọ̀nà máa ń jẹ́ kí ó gbèjà ara rẹ̀ dípò kí ó gbọ́. Dípò bẹ́ẹ̀, ọ̀nà tó ń ṣiṣẹ́ ń bọ̀wọ̀ fún àṣà, ó sì ń mú ìmọ̀ tuntun wọlé.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ ní Kano ti ṣàṣeyọrí nípa gbígbé ìjíròrò ìmọ́tótó nǹkan oṣù kalẹ̀ lórí ohun tí gbogbo ènìyàn mọyì. Dípò “ọ̀nà ìbílẹ̀ yín kò mọ́,” wọ́n ń sọ pé “gbogbo wa fẹ́ kí ọmọbìnrin wa ní ìlera, kí wọ́n sì lè lọ sí ilé-ìwé.” Dípò “ìgbàgbọ́ asán ni èyí,” wọ́n ń sọ pé “ẹ jẹ́ ká wo ohun tí Islam kọ́ni gan-an nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù.”

Àwọn olórí ẹ̀sìn kó ipa pàtàkì. Nígbà tí àwọn ìmáàmù ní àríwá Nàìjíríà bá ṣàlàyé pé ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ bá ìtẹnumọ́ Islam lórí ìmọ́tótó mu, àwùjọ máa ń gbọ́. Nígbà tí àwọn pásítọ̀ ní ṣọ́ọ̀ṣì gúúsù bá sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù bí apá àdánidá nínú ètò Ọlọ́run dípò ohun ìtìjú, èrò máa ń yí padà. Àwọn ohùn wọ̀nyí ní àṣẹ tí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera láti òde kò ní.

Àwọn ẹgbẹ́ obìnrin ń pèsè àyè tó bá àṣà mu fún ìjíròrò ìlera nǹkan oṣù. Ní Ìpínlẹ̀ Ondo, ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe obìnrin kan bẹ̀rẹ̀ sí ní fi ìmọ́tótó nǹkan oṣù kún ìpàdé wọn déédéé. Ìgbẹ́kẹ̀lé tó ti wà àti àyíká obìnrin nìkan jẹ́ kí ó rọrùn láti sọ̀rọ̀ nípa ohun tí a sábà ń kà sí èèwọ̀. Àwọn obìnrin sọ ìrírí wọn, wọ́n béèrè ìbéèrè tí wọn kò tíì béèrè rí, wọ́n sì kọ́ ẹ̀kọ́ lọ́dọ̀ ara wọn.

Ìjíròrò láàrin ìran àgbà àti ọ̀dọ́ nílò ìṣọ́ra pàtàkì. Àwọn ọmọbìnrin kò lè tako ẹ̀kọ́ ìyá-ìyá wọn tààrà láìrú òfin ọ̀wọ̀. Ṣùgbọ́n àwọn òṣìṣẹ́ ìlera lè bá àwọn àgbà obìnrin sọ̀rọ̀ lọ́tọ̀, kí wọ́n bọ̀wọ̀ fún ọgbọ́n wọn, kí wọ́n sì mú ìmọ̀ tuntun wá nípa ewu àkóràn àti ìmọ́tótó tó dára síi. Nígbà tí àwọn ìyá-ìyá bá di alágbàwí, ìyípadà máa ń yára.

Nígbà mìíràn, ọ̀nà tó dára jùlọ kì í ṣe mímú ọjà tàbí ọ̀nà tuntun pátápátá wá, ṣùgbọ́n mímú àṣà ìbílẹ̀ tó wà dára síi. Èyí ń bọ̀wọ̀ fún ohun tí àṣà fẹ́ràn, ó sì ń yanjú ìṣòro ìmọ́tótó.

Fún obìnrin tó fẹ́ràn aṣọ nítorí àṣà tàbí owó, ojútùú kì í ṣe dandan láti rọ̀ wọ́n láti lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan. Ó jẹ́ kíkọ́ wọn bí a ṣe ń tọ́jú aṣọ dáadáa: fífọ̀ pẹ̀lú ọṣẹ nínú omi gbígbóná, sísá a títí yóò fi gbẹ pátápátá nínú oòrùn tàbí níbi tí afẹ́fẹ́ ti ń fẹ́ dáadáa, pípa á mọ́ sí ibi mímọ́ tó gbẹ, àti pípààrọ̀ aṣọ déédéé.

Àwọn àjọ kan ní Ìpínlẹ̀ Plateau ti bá àwọn télọ̀ ṣiṣẹ́ láti ṣe pádì aṣọ ìbílẹ̀ tó dára síi – ní pàtàkì aṣọ òwú tí a rán sí ìrísí tó dára jù pẹ̀lú ìpele tó yẹ, tó jọ ọ̀nà àtijọ́ ṣùgbọ́n tó ṣiṣẹ́ dáadáa jù. Àwọn obìnrin ń gbà wọ́n ní irọ̀rùn ju ọjà ilé-iṣẹ́ lọ, nítorí wọ́n mọ̀ wọ́n lára nínú àṣà, wọ́n sì ń fa omi mu dáadáa jù, wọ́n sì mọ́ jù.

Ọ̀nà ìdalẹ̀ náà lè yí padà. Ní àwùjọ tí jíjó jẹ́ àṣà, mímú ààrò ìjóná kékeré wá tàbí kíkọ́ni bí a ṣe ń jó o tán pátápátá ń pa àṣà mọ́, ó sì ń mú ìmọ́tótó àti ààbò dára síi. Níbi tí sísin jẹ́ ohun tí wọ́n fẹ́, sísọ̀rọ̀ nípa àkókò àti ọ̀nà tó yẹ ń dènà ìpamọ́ tí kò mọ́, ó sì ń bọ̀wọ̀ fún ìgbàgbọ́.

Rírí omi ń nípa tààrà lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù, pàápàá fún obìnrin tó ń lo ohun èlò tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò. Àwọn iṣẹ́ ìdàgbàsókè àwùjọ tó ń mú ìpèsè omi dára síi ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àṣà ìbílẹ̀ nípa mímú wọn mọ́ síi. Nígbà tí obìnrin bá lè rí omi mímọ́ ní irọ̀rùn, fífọ̀ aṣọ di ohun tó ṣeéṣe. Nígbà tí a bá fi ìbòjú ìkọ̀kọ̀ sí ibi ìfọṣọ, a ń pèsè ohun tí àṣà ìtìjú béèrè àti ohun tí ìmọ́tótó nílò pọ̀.

Ohun èlò nǹkan oṣù ìgbàlódé bí pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè bá àṣà ìbílẹ̀ mu tí a bá mú wọn wá lọ́nà tó yẹ. Kókó rẹ̀ ni láti fi wọ́n hàn bí irinṣẹ́ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ohun tí àṣà mọyì, kì í ṣe bí ohun tó ń rọ́pò àṣà.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń yanjú àníyàn owó, ó sì ń bọ̀wọ̀ fún bí àṣà ṣe fẹ́ràn ohun èlò tí a kì í jù nù. Obìnrin kan ní Bauchi ṣàlàyé ìdí tó fi gbà á: “Ìyá-ìyá mi lo aṣọ. Èmi náà ń lo aṣọ. Aṣọ ni àwọn pádì yìí náà, ṣùgbọ́n a ṣe wọ́n dáadáa jù. Kì í ṣe pé a kọ ọ̀nà wa sílẹ̀. A ń mú un dára síi ni.”

Ìkọ̀kọ̀ tí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń fúnni bá ohun tí àṣà mọyì mu. Wọn kò hàn síta, wọn kò fi àmì ìdalẹ̀ tó hàn sílẹ̀, a sì lè fọ̀ wọ́n kí a sá wọn bí aṣọ ìbílẹ̀. Àwọn obìnrin tí kò ní ìrọ̀rùn láti ra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan lóṣooṣù mọyì rírà ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo, tí wọ́n á wá máa tọ́jú ní ìkọ̀kọ̀ nílé.

Àwọ̀ ṣe pàtàkì nínú àṣà. Àwọ̀ dúdú tí kì í fi àbàwọ́n hàn bá ìtẹnumọ́ àṣà lórí fífi àmì nǹkan oṣù pamọ́ mu. Àwòrán tó dà bí aṣọ lásán, dípò kí ó hàn gbangba bí “ohun èlò nǹkan oṣù,” ń dín ìtìjú kù. Àwọn nǹkan wọ̀nyí dà bí kékeré, ṣùgbọ́n wọ́n ń nípa púpọ̀ lórí bí àṣà ṣe gbà á.

Ẹ̀kọ́ nípa ohun èlò ìgbàlódé nílò ọ̀nà tó bá àṣà mu. Dípò “pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ń fi nǹkan ṣòfò” (èyí tó túmọ̀ sí pé àwọn obìnrin tó ń lò wọ́n ń ṣe àṣìṣe), ọ̀rọ̀ wa tẹnu mọ́ “pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń fi owó pamọ́ tí ìdílé yín lè lò fún àìní mìíràn.” Dípò “aṣọ ìbílẹ̀ kò mọ́” (tó ń kọ àṣà sílẹ̀), ọ̀nà tó dára jù ni “àwọn pádì yìí ń ṣiṣẹ́ bí aṣọ ìbílẹ̀, ṣùgbọ́n ìrísí wọn dára síi, wọ́n sì ń jẹ́ kí ara yín gbẹ, kí ó sì rọ̀ yín lọ́rùn.”

Mímọ bí àṣà ṣe ń nípa lórí ìlera ara ń ran àwùjọ lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu tó ní ìmọ̀ nípa àṣà tí wọ́n máa pa mọ́ àti èyí tí wọ́n máa yí padà. Ẹ̀rí hàn gbangba: àwọn àṣà kan ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera, àwọn mìíràn sì ń mú ewu ńlá wá.

Ìsopọ̀ láàrin àṣà nǹkan oṣù àti àkóràn ẹ̀yà ìbímọ wà ní àkọsílẹ̀ dáadáa nínú ìwé ìṣègùn Nàìjíríà. Ìwádìí kan ní ọdún 2025 tí Ahmadu Bello University Teaching Hospital tẹ̀ jáde rí i pé àkóràn ọ̀nà ìbímọ pọ̀ ní ìlọ́po 3.2 láàrin obìnrin tó ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́, ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn tó ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ.

Ọ̀nà tí àkóràn ń gbà wọlé rọrùn láti lóye. Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ń pèsè oúnjẹ fún kòkòrò àrùn. Tí a kò bá pààrọ̀ ohun èlò déédéé, tí a kò fọ̀ ọ́ dáadáa, tàbí tí kò gbẹ pátápátá, kòkòrò àrùn máa ń pọ̀ síi kíákíá. Àṣà lílo aṣọ tí a kò fọ̀ mọ́ dáadáa léraléra ń mú kòkòrò àrùn padà sí ojú ara lẹ́ẹ̀kan sí i àti lẹ́ẹ̀kan sí i.

Àwọn àṣà kan ń mú ewu wá ní ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Lílo eérú tàbí iyanrìn, tí wọ́n ṣì ń ṣe ní àwọn agbègbè jíjìnnà kan, ń mú ohun àjèjì wọlé tó ń ba ẹran ara jẹ́, tó sì ń da ààbò àdánidá ojú ara rú. Pípa ohun èlò tó ti dọ̀tí mọ́ fún ọ̀pọ̀ ọjọ́ kí a tó da á nù (tó wọ́pọ̀ níbi tí a ti gbọdọ̀ jó o tàbí sin ín ṣùgbọ́n tí kò ṣeéṣe lójú ẹsẹ̀) ń mú ewu ìdọ̀tí wá fún gbogbo ilé.

Èèwọ̀ sísá ohun èlò nínú oòrùn ní ọ̀pọ̀ àṣà jẹ́ ìṣòro ńlá. Oòrùn ń pa kòkòrò àrùn lọ́nà àdánidá nípasẹ̀ ìtànṣán UV, ó sì ń rí i dájú pé ó gbẹ pátápátá. Nígbà tí obìnrin bá gbọdọ̀ sá ohun èlò sí ibi òkùnkùn tí afẹ́fẹ́ kò ti fẹ́ láti pa ìtìjú àṣà mọ́, ohun èlò náà máa ń wà ní rírin, kòkòrò àrùn sì ń pọ̀ síi.

Àwọn olùtọ́jú ìlera ní Port Harcourt sọ pé ọ̀pọ̀ obìnrin kò so àkóràn wọn mọ́ ìwà ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Wọ́n ń wá ìtọ́jú fún àmì – yíyún, ohun tó ń jáde, ìrora – láìsọ bí wọ́n ṣe ń tọ́jú nǹkan oṣù wọn. Àwọn dókítà kì í sábà béèrè nítorí ìtìjú àṣà kan náà nípa ọ̀rọ̀ náà. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ń jẹ́ kí àkóràn padà wá, nítorí a kò yanjú gbòǹgbò ìṣòro náà.

Àṣà nǹkan oṣù kì í kàn nípa lórí ìlera tààrà. Ó ń mú àbájáde tó tàn kálẹ̀ wá lórí ẹ̀kọ́, kíkópa nínú ọrọ̀ ajé, àti àǹfààní ìgbésí ayé lápapọ̀, pàápàá fún àwọn ọmọbìnrin.

Àìlọ sí ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù pọ̀ gan-an ní àwùjọ tí àṣà ti ní ìdíwọ́ púpọ̀. Nígbà tí ọmọbìnrin bá ń lo ohun èlò tí kò tó tí ń jò, tí kò ní ibi láti pààrọ̀, tàbí tí ó ń bẹ̀rù ìtìjú ìjàǹbá nǹkan oṣù, ó kàn máa ń dúró sílé. Ìròyìn Federal Ministry of Education kan láti ọdún 2024 rí i pé àwọn ọmọbìnrin ní àríwá Nàìjíríà ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 ní àpapọ̀ lóṣù nítorí ìṣòro nǹkan oṣù, tí ọ̀pọ̀ rẹ̀ wá láti inú àṣà.

Àwọn ọjọ́ tí wọ́n pàdánù yìí ń kó jọ. Pípàdánù ọ̀sẹ̀ kan ilé-ìwé lóṣù túmọ̀ sí pípàdánù nǹkan bí 20% ọdún ẹ̀kọ́. Àwọn ọmọbìnrin ń lọ sẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́, ìgboyà wọn ń dín kù, níkẹyìn wọ́n sì ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ ju àwọn mìíràn lọ. Ọ́fíìsì UNESCO ní Abuja kọ sílẹ̀ pé ìṣòro ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń ṣokùnfà 15-20% àwọn ọmọbìnrin tó ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ ní ìgbèríko.

Ipa owó kọjá ilé-ìwé. Obìnrin tí kò lè kópa nínú ọjà, iṣẹ́ oko tàbí iṣẹ́ owó mìíràn nígbà nǹkan oṣù wọn ń pàdánù owó. Ní àwùjọ tí ìdíwọ́ nǹkan oṣù ti le jùlọ, obìnrin ń pàdánù owó tí wọ́n lè rí ní ọ̀sẹ̀ kan lóṣooṣù. Ní gbogbo ìgbésí ayé, èyí jẹ́ àdánù owó ńlá fún ẹnìkọ̀ọ̀kan àti fún àwùjọ.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà nípa nǹkan oṣù tún ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti béèrè fún ibi iṣẹ́ tó dára síi. Ọ́fíìsì, ṣọ́ọ̀bù àti ilé-iṣẹ́ ní Nàìjíríà kì í sábà pèsè ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó tó, nítorí àwọn obìnrin kì í béèrè fún un. Ìtìjú àṣà ń jẹ́ kí obìnrin fara da ipò tí kò tó dípò kí wọ́n sọ àìní wọn jáde.

Ìtìjú, yíyà sọ́tọ̀ àti àṣírí tó yí nǹkan oṣù ká ní ọ̀pọ̀ àṣà Nàìjíríà ń nípa lórí ìlera ọpọlọ àti ìdàgbàsókè àwùjọ, pàápàá fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin tó ń rí nǹkan oṣù àkọ́kọ́.

Nígbà tí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ọmọbìnrin bá dé pẹ̀lú ọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́ àti ìtìjú dípò ayẹyẹ àti ẹ̀kọ́, ó máa ń kọ́ pé ara òun jẹ́ ohun ìtìjú. Ọ̀rọ̀ yìí, tó dé ní àkókò ẹlẹgẹ́ nínú ìdàgbàsókè, ń darí bí ó ṣe ń wo ara rẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Àwọn onímọ̀ ìlera ọpọlọ tó ń bá àwọn ọ̀dọ́bìnrin ṣiṣẹ́ ní Lagos sọ pé ìrírí nǹkan oṣù tí kò dára ń ṣokùnfà ìṣòro nípa bí wọ́n ṣe ń wo ara wọn àti ìgboyà tó dín kù.

Àṣà yíyà sọ́tọ̀ ní àwọn àṣà kan ń mú ipa ọkàn yìí pọ̀ síi. Wíwà ní ọ̀tọ̀ sí iṣẹ́ ìdílé, àìlè lọ sí ilé-ìwé tàbí ìjọsìn, àti kí a máa hùwà sí ẹni bí ẹni tó di aláìmọ́ fún ìgbà díẹ̀ ń fi ọ̀rọ̀ tó lágbára ránṣẹ́ nípa iyì obìnrin àti ipò rẹ̀ láàrin àwọn ènìyàn. Kódà nígbà tí a bá sọ pé ìdíwọ́ náà wà fún ààbò tàbí ọ̀wọ̀, ó ń sọ pé obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò tó bí wọ́n ṣe máa ń rí.

Ìdàgbàsókè àwùjọ náà ń jìyà. Ọmọbìnrin tí kò lè kópa nínú eré ìdárayá, iṣẹ́ ilé-ìwé tàbí ayẹyẹ nígbà nǹkan oṣù wọn ń pàdánù àǹfààní láti kọ́ ọgbọ́n, láti ní ọ̀rẹ́, àti láti mọ ẹni tí wọ́n jẹ́. Wọ́n ń kọ́ láti to ìgbésí ayé wọn yí nǹkan oṣù ká, dípò kí wọ́n tọ́jú nǹkan oṣù wọn yí ìgbésí ayé wọn ká.

Àìlè sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba ń dí àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti kọ́ bí wọ́n ṣe lè sọ̀rọ̀ dáadáa nípa ara wọn àti àìní wọn. Èyí sábà máa ń bá wọn dé ìgbà àgbà, ó sì ń nípa lórí ìbáṣepọ̀, ọ̀rọ̀ pẹ̀lú olùtọ́jú ìlera, àti títọ́ ọmọ. Obìnrin tí kò kọ́ rí láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní ìrọ̀rùn máa ń rí i ṣòro láti kọ́ ọmọbìnrin tiwọn, èyí sì ń mú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti ìtìjú tẹ̀síwájú.

Àtakò sí yíyí àṣà nǹkan oṣù padà sábà máa ń wá láti inú àníyàn tó tọ̀nà, kì í ṣe orí kunkun lásán. Dídáhùn àwọn àníyàn wọ̀nyí tààrà àti pẹ̀lú ọ̀wọ̀ ṣe pàtàkì fún ìlọsíwájú tó nítumọ̀.

Àníyàn yìí máa ń jáde lóòrèkóòrè nígbà tí a bá mú ohun èlò tàbí ìwà nǹkan oṣù ìgbàlódé wá. Àwọn ará àwùjọ, pàápàá àwọn àgbà, ń bẹ̀rù pé kíkọ àṣà nǹkan oṣù ìbílẹ̀ sílẹ̀ jẹ́ àmì pé àṣà ń parẹ́, àti pé ipa Òyìnbó tí kò yẹ ń wọlé.

Ó yẹ kí a gba àníyàn yìí wọlé. Nàìjíríà ti rí ìdàrúdàpọ̀ àṣà láti ọwọ́ ìjọba amúnisìn, ìṣọ̀kan àgbáyé, àti ètò ìdàgbàsókè láti òde tí kò ka ọgbọ́n ìbílẹ̀ sí nígbà mìíràn. Ìṣọ́ra nípa ìwà tuntun tí a pè ní “ìgbàlódé” tàbí “èyí tó dára jù” bọ́gbọ́n mu nínú ipò yìí.

Ìdáhùn rẹ̀ kì í ṣe láti pe àṣà ní ohun àtijọ́ tí kò wúlò. Ó jẹ́ láti ya ìdánimọ̀ àṣà sọ́tọ̀ sí ọ̀nà ìmọ́tótó pàtó. Lílo pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò dípò aṣọ àtijọ́ kò sọ ẹnikẹ́ni di ẹni tí kò jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tó, Yorùbá tó, Igbo tó tàbí Hausa tó. Ìpinnu ìlera lásán ni, bí lílo àwọ̀n ẹ̀fọn tí a ti fi oògùn sí dípò lílo oògùn ibà ìbílẹ̀ nìkan. Ọgbọ́n ìbílẹ̀ àti irinṣẹ́ ìgbàlódé méjèèjì ló wúlò.

Ọ̀pọ̀ ohun tí àṣà mọyì nípa nǹkan oṣù – ìtìjú, ìkọ̀kọ̀, àtìlẹ́yìn àwọn obìnrin fún ara wọn – ni a lè pa mọ́ nígbà tí a ń mú ìwà ìmọ́tótó dára síi. Obìnrin lè pa ìtẹnumọ́ àṣà rẹ̀ lórí àṣírí mọ́, kí ó sì máa lo ohun èlò nǹkan oṣù tó ṣiṣẹ́ dáadáa jù. Ó lè bọ̀wọ̀ fún òfin ìkọ̀kọ̀ ìbílẹ̀, kí ó sì ní ibi ìmọ́tótó tó dára síi.

Àwọn kan lára alágbàwí ìlera nǹkan oṣù tó ṣiṣẹ́ jùlọ ní Nàìjíríà jẹ́ ọmọ àṣà náà fúnra rẹ̀ – àwọn ìyá-ìyá, àwọn olórí ẹ̀sìn, àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ – tí wọ́n mọ̀ pé dídáàbò bo ìlera àwọn ọmọbìnrin ń bọlá fún ohun tí àṣà mọyì ju pípa gbogbo ìṣe mọ́ láìyí padà. Nígbà tí ìyá-ìyá kan ní Katsina sọ pé “a fẹ́ ohun tó dára jùlọ fún àwọn ọmọbìnrin wa, a sì ti mọ ọ̀nà tó dára jù láti wà ní mímọ́ báyìí,” kò kọ àṣà sílẹ̀. Ó ń mú un dàgbà bí àṣà ti máa ń ṣe nígbà gbogbo.

Bí a ṣe ń gbé ọ̀rọ̀ kalẹ̀ ṣe pàtàkì gan-an. Ọ̀rọ̀ bí “ọ̀nà ìbílẹ̀ yín kò tọ̀nà, ẹ ṣe é ní ọ̀nà ìgbàlódé” ń mú àtakò tó tọ̀nà wá. Ọ̀rọ̀ bí “àwọn irinṣẹ́ rèé tó lè ràn yín lọ́wọ́ láti ní ìlera àti iyì tí àṣà yín ti mọyì tẹ́lẹ̀” ń rí ìtẹ́wọ́gbà. Ìyàtọ̀ náà kì í ṣe ti ọ̀rọ̀ lásán. Ó fi ọ̀nà tó yàtọ̀ gan-an hàn – ọ̀kan kò ka àṣà sí, èkejì sì bọ̀wọ̀ fún un.

Àníyàn nípa owó tọ̀nà pátápátá. Ọ̀pọ̀ ìdílé Nàìjíríà ló ń jìjàdù láti ra ohun kòṣeémánìí. Fífi owó ohun èlò nǹkan oṣù kún un lè dà bí ohun tí kò ṣeéṣe, pàápàá nígbà tí ọ̀nà ìbílẹ̀ tí kò náwó wà.

Ọ̀pọ̀ ìgbà, a kì í dáhùn àníyàn yìí dáadáa. Kí a kàn sọ fún obìnrin pé ohun èlò tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò máa dín owó kù lọ́jọ́ iwájú kò ràn án lọ́wọ́ tí kò bá ní owó láti rà á lákọ̀ọ́kọ́. Ṣíṣàlàyé pé pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ń náni ju bí àkókò ti ń lọ kò já mọ́ nǹkan nígbà tí àìní ojú ẹsẹ̀ ló gba gbogbo èrò.

Ojútùú gidi nílò òye ipò owó àwọn ènìyàn. Ní àwùjọ tí ọ̀pọ̀ ìdílé ti ń rí ₦50,000-80,000 lóṣù, náná ₦5,000-8,000 lórí àkójọ àkọ́kọ́ ti pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò dà bí ohun tí kò ṣeéṣe, bó tilẹ̀ jẹ́ pé yóò dín owó kù níkẹyìn. Ètò sísan díẹ̀díẹ̀, ètò ìrànlọ́wọ́ owó, àti ẹgbẹ́ àjùmọ̀rà ní àwùjọ lè dí àlàfo yìí.

Àwọn àwùjọ kan ti dá ọ̀nà àjùmọ̀lò sílẹ̀ fún ohun èlò nǹkan oṣù. Ẹgbẹ́ obìnrin ń ra pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní ọ̀pọ̀lọpọ̀, wọ́n ń pín in, wọ́n sì ń gba owó kékeré lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ dípò kí wọ́n béèrè gbogbo owó lẹ́ẹ̀kan. Àwọn ilé-ìwé ń bá NGO ṣiṣẹ́ láti pèsè ohun èlò tí akẹ́kọ̀ọ́ lè mú lọ sílé, tí wọ́n sì máa ní níkẹyìn lẹ́yìn ìdáwó kékeré.

Àlàyé owó yìí túbọ̀ lágbára nígbà tí a bá ṣírò rẹ̀ lọ́nà òtítọ́. Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tí ọ̀kọ̀ọ̀kan jẹ́ ₦100 (tó ń ra èyí tí owó rẹ̀ kéré), tó ń pààrọ̀ rẹ̀ ní ìgbà 4 lójúmọ́ fún ọjọ́ 5 lóṣù, ń ná ₦2,000 lóṣù tàbí ₦24,000 lọ́dún. Ní ọdún márùn-ún, ìyẹn jẹ́ ₦120,000. Àkójọ pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára, tó jẹ́ ₦8,000, tó sì ń pẹ́ fún ọdún 2 sí 3, jẹ́ ìfipamọ́ owó ńlá – nǹkan bí 70-85% kéré ju pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan lọ bí àkókò ti ń lọ, kódà pẹ̀lú owó ìfọṣọ.

Fún àwọn ìdílé, owó tí wọ́n fi pamọ́ yìí lè san owó ilé-ìwé, ìtọ́jú ìlera, tàbí di olú-owó òwò. Nígbà tí a bá ṣàlàyé rẹ̀ báyìí – kì í ṣe bí ohun afẹ́, ṣùgbọ́n bí ọgbọ́n owó – àtakò máa ń dín kù. Ìṣòro náà ni bí a ṣe lè dí àlàfo láàrin mímọ̀ nípa ìfipamọ́ owó ọjọ́ iwájú àti rírí owó àkọ́kọ́.

Àwọn àjọ tó ń ṣe iṣẹ́ yìí dáadáa kì í kàn pèsè ọjà. Wọ́n ń fún àwọn obìnrin lágbára ọrọ̀ ajé. Àwọn kan ń kọ́ obìnrin láti rán pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, èyí tó ń mú kí ọjà wà, tó sì ń mú owó wọlé. Àwọn mìíràn ń so ìlera nǹkan oṣù mọ́ àwọn ètò ìdàgbàsókè tó wà nípa omi, ìmọ́tótó àyíká, ẹ̀kọ́ tàbí ìlọsíwájú ọrọ̀ ajé obìnrin.

Iyèméjì nípa ìmọ̀ràn ìlera tuntun bọ́gbọ́n mu, pàápàá ní àwùjọ tí ìrànlọ́wọ́ tó ṣe ìpalára ti dé bá rí ní orúkọ ìrànlọ́wọ́. Àwọn ènìyàn fẹ́ ẹ̀rí, kì í ṣe ọ̀rọ̀ lásán pé ọ̀nà ìgbàlódé dára jù.

Àníyàn yìí ń ṣí ilẹ̀kùn fún ẹ̀kọ́. Ẹ̀rí pọ̀ rẹpẹtẹ. Ìwádìí ìṣègùn, ẹ̀rí àwọn olùlò, àti ètò àdánwò ní àwùjọ fi hàn pé ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ pẹ̀lú ohun èlò tó yẹ ń dín àkóràn kù, ń mú ìtura wá, ó sì ń ṣe àtìlẹ́yìn fún kíkópa nínú ẹ̀kọ́ àti ọrọ̀ ajé.

Ìṣirò ṣe pàtàkì. Sísọ pé àkóràn dín kù ní 60% ní àwọn ilé-ìwé tó pèsè ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ (ìsọfúnni láti ètò àdánwò Ìpínlẹ̀ Osun) jẹ́ ẹ̀rí tó dájú. Ṣíṣàlàyé pé lílọ sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin pọ̀ síi ní ọjọ́ 3-4 lóṣù nígbà tí wọ́n gba àtìlẹ́yìn nǹkan oṣù tó tó (ìsọfúnni Federal Ministry of Education) fi ipa gidi hàn.

Ẹ̀rí ẹnìkọ̀ọ̀kan sábà máa ń yíni lọ́kàn padà ju ìṣirò lọ. Nígbà tí ẹni ọ̀wọ̀ kan ní àwùjọ bá sọ pé ìlera àwọn ọmọbìnrin rẹ̀ dára síi, pé wọ́n ń ṣe dáadáa jù ní ilé-ìwé, tàbí pé ìgbésí ayé wọn dára síi lẹ́yìn tí wọ́n yí ìwà nǹkan oṣù padà, àwọn mìíràn gbọ́. Ipa ẹgbẹ́ nínú àṣà ní àṣẹ tí àwọn ògbóǹtarìgì láti òde kò lè bá dọ́gba.

Iṣẹ́ àfihàn ń ran àwọn oníyèméjì lọ́wọ́ láti rí àbájáde fúnra wọn. Nígbà tí ilé-ìwé tàbí ilé àwùjọ bá ṣe àdánwò ètò ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára síi, àwọn ará àwùjọ lè rí àbájáde fúnra wọn. Wọ́n ń rí àwọn ọmọbìnrin tó ń lọ sí ilé-ìwé déédéé. Wọ́n ń gbọ́ tí àwọn obìnrin ń sọ pé ìṣòro ìlera wọn ti dín kù. Wọ́n ń rí ìgboyà àti kíkópa tó pọ̀ síi.

Ọ̀nà náà kò gbọdọ̀ jẹ́ “ẹ gbẹ́kẹ̀lé wa, a mọ̀ ju ọgbọ́n ìbílẹ̀ yín lọ” láé. Ó yẹ kí ó jẹ́ “ẹ jẹ́ ká jọ wo ẹ̀rí, ká rí ohun tó ṣiṣẹ́ jùlọ fún ipò àwùjọ yín.” Èyí ń bọ̀wọ̀ fún ẹ̀rí sáyẹ́ǹsì àti òmìnira àwùjọ.

Àwọn àwùjọ kan fẹ́ dán ọ̀nà tuntun wò ní ìwọ̀n kékeré lákọ̀ọ́kọ́. Ẹgbẹ́ obìnrin kan lè dán pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò wò pẹ̀lú ọmọ ẹgbẹ́ díẹ̀ kí gbogbo ènìyàn tó gbà á. Ilé-ìwé kan lè bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú kíláàsì kan kí ó tó fẹ̀ ẹ́ síi. Ìyípadà ní ìwọ̀n tó bá àṣà mu yìí, tí ìpinnu àwùjọ ń darí dípò ìfipá láti òde, ń kọ́ ìwà tó máa wà pẹ́.

Nàìjíríà nílò ojútùú ìlera nǹkan oṣù tí a ṣe fún ipò Nàìjíríà – ojú ọjọ́ wa, ìṣòro ohun amáyédẹrùn wa, onírúurú àṣà wa, àti ipò owó wa. Ọ̀nà gbogbogbò tí a ṣe níbòmíràn sábà máa ń kùnà nítorí wọn kò ka ipò ìbílẹ̀ sí.

Sana Pads wà ní pàtó láti yanjú ipò Nàìjíríà yìí. Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní ilẹ̀ yìí, a mọ̀ pé ohun èlò nǹkan oṣù gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ nínú ooru àti ọ̀rinrin ní Lagos, Abuja àti Port Harcourt. A mọ̀ pé ọ̀pọ̀ obìnrin kò ní iná mànàmáná déédéé láti gbẹ ohun èlò, nítorí náà a ṣe pádì wa kí wọ́n lè gbẹ kíákíá láìsí fáànù. A mọ̀ pé àìtó omi ń nípa lórí ìfọṣọ, nítorí náà ọjà wa nílò ìṣan díẹ̀ péré, wọ́n sì ń wà ní mímọ́.

Òye àṣà ń darí gbogbo ohun tí a ń ṣe. A mọ̀ pé àṣírí ṣe pàtàkì gan-an ní Nàìjíríà, nítorí náà pádì wa ní àwọ̀ dúdú àti ìrísí tí kò hàn síta. A mọ̀ pé owó ìdílé kò pọ̀, nítorí náà a ṣe ọjà tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó ń fi owó pamọ́ fún ìdílé dípò kí ó fi kún ìnáwó oṣooṣù. A mọ̀ pé ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù kì í sábà wáyé nílé, nítorí náà a ń fi ìtọ́sọ́nà tó yé sínú ọjà kọ̀ọ̀kan.

Láti ìgbà tí a ti bẹ̀rẹ̀, Sana Pads ti ṣe àtìlẹ́yìn tààrà fún obìnrin tó ju 10,000 lọ, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà. A ti bá àwọn ilé-ìwé ní Kano, Kaduna àti Sokoto ṣiṣẹ́, níbi tí ìfọkànsí àṣà nípa nǹkan oṣù ti lágbára jùlọ, a sì ti ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ṣe ètò tó bọ̀wọ̀ fún ohun tí àwùjọ mọyì nígbà tí ìmọ́tótó ń dára síi. A ti bá àwọn NGO tó ń sìn àwùjọ tí àṣà ìbílẹ̀ ti mú ìṣòro ìlera wá ṣiṣẹ́ pọ̀, a sì ti pèsè ọjà àti ẹ̀kọ́ tó ń ṣiṣẹ́ nínú àṣà dípò kí ó lòdì sí i.

Iṣẹ́ wa kọjá títa ọjà. A ń ṣiṣẹ́ láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù àti ìdènà ẹ̀kọ́ tó ń mú wá. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin ní Ìpínlẹ̀ Benue bá ń lọ sí ilé-ìwé nítorí wọ́n ní ohun èlò nǹkan oṣù tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, àṣeyọrí nìyẹn. Nígbà tí àwọn obìnrin ní Ìpínlẹ̀ Ogun bá sọ pé ìlera wọn dára síi, tí àkóràn sì dín kù, ipa nìyẹn. Nígbà tí àwọn ìyá-ìyá ní Ìpínlẹ̀ Jigawa bá di alágbàwí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára síi, tí wọ́n sì ń pa ohun tí àṣà wọn mọyì mọ́, ìyípadà tó máa pẹ́ nìyẹn.

A ń ṣe ọjà wa ní ilẹ̀ yìí nítorí a gbàgbọ́ pé obìnrin Nàìjíríà yẹ fún ọjà tí a ṣe fún àìní wọn gan-an, kì í ṣe ọjà gbogbogbò láti òkèèrè tí a ṣe fún ojú ọjọ́ àti ipò mìíràn. A ń gba obìnrin Nàìjíríà síṣẹ́ nítorí ìṣòro ìlera nǹkan oṣù yẹ kí ó mú àǹfààní owó wá fún àwùjọ tí ó kàn. A ń jẹ́ kí owó wa kéré nítorí iyì nígbà nǹkan oṣù kò gbọdọ̀ jẹ́ ohun afẹ́ tí ìdílé ọlọ́rọ̀ nìkan lè rà.

Mímú ìmọ́tótó nǹkan oṣù dára síi nínú àṣà nílò ìgbésẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ìpele – ìpinnu ẹnìkọ̀ọ̀kan, ìjíròrò ìdílé, ìgbésẹ̀ àwùjọ, àti ìyípadà nínú àwọn ilé-iṣẹ́. Ìlọsíwájú máa ń wáyé nígbà tí àwọn ènìyàn ní gbogbo ìpele bá yàn láti jẹ́ ara ojútùú.

Tí ẹ bá ń tọ́jú ìlera nǹkan oṣù tiyín, tàbí tí ẹ ń ran ọmọbìnrin yín lọ́wọ́ nígbà nǹkan oṣù àkọ́kọ́, àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò lè mú ìmọ́tótó dára síi, kí ẹ sì bọ̀wọ̀ fún ohun tí àṣà yín mọyì.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa yíyẹ ohun èlò àti ìwà nǹkan oṣù yín wò lọ́nà òtítọ́. Ṣé ohun èlò yín mọ́, ṣé ó rọ̀ yín lọ́rùn, ṣé ó sì tó fún bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe ń ṣàn? Ṣé ó ń jẹ́ kí ẹ lọ sí ilé-ìwé, ibi iṣẹ́ àti àpéjọ pẹ̀lú ìgboyà? Tí kò bá rí bẹ́ẹ̀, wíwá ọ̀nà mìíràn kì í ṣe ìdàlẹ̀ àṣà. Ìtọ́jú ara ẹni ni.

Fún àwọn ìyá tó ń tọ́ ọmọbìnrin sọ́nà, ìyípadà tó lágbára jùlọ ni ṣíṣí ìjíròrò sílẹ̀ bó tilẹ̀ jẹ́ pé àṣà mú kí ó ṣòro. Ẹ kò nílò láti kọ ìtìjú sílẹ̀ kí ẹ tó fúnni ní ìmọ̀ tó wúlò. Kíkọ́ni ní ìmọ́tótó tó yẹ, ṣíṣàlàyé ìyípo nǹkan oṣù, àti sísọ̀rọ̀ nípa oríṣiríṣi ohun èlò ń dáàbò bo ìlera, ó sì ń pa ààlà tó yẹ mọ́. Ọmọbìnrin yín yóò kọ́ ẹ̀kọ́ yálà lọ́dọ̀ yín pẹ̀lú ìmọ̀ tó péye, tàbí lọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ àti lórí íntánẹ́ẹ̀tì pẹ̀lú ìmọ̀ tó lè jẹ́ àṣìṣe.

Ẹ yan ohun èlò gẹ́gẹ́ bí àìní yín àti bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣàn tó. Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, pádì tó rọrùn bí No Wahala Pad wa, tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 1 tó ń fa omi mu, ń ṣiṣẹ́ dáadáa, owó rẹ̀ sì kéré. Ẹ̀jẹ̀ tó wà déédéé sábà máa ń nílò Premium Pad tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tó ń fa omi mu fún ààbò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ nílò ìfamu tó ga jùlọ bí Maxi Pad wa tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tó ń fa omi mu.

Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé Starter Kit wa dára fún dídánwò pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láìná owó púpọ̀. Ó ní Premium Pad 3 àti àpò ìpamọ́ kan, tó tó láti rí àǹfààní rẹ̀ kí ẹ tó ra àkójọ fún odindi ìyípo nǹkan oṣù. Owó Kit náà jẹ́ nǹkan bí 70-80% kéré ju ohun tí ẹ máa ná lórí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan fún àkókò kan náà, èyí tó fi ìfipamọ́ owó lójú ẹsẹ̀ hàn.

Lílo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò nínú àṣà rọrùn. A ń fọ̀ wọ́n bí aṣọ ìbílẹ̀ ṣùgbọ́n ìrísí wọn dára jù, nítorí náà àṣà ìtìjú kan náà nípa sísá wọn ṣì wà. A lè pa wọ́n mọ́ ní ìkọ̀kọ̀, wọn kò fi àmì ìdalẹ̀ tó hàn sílẹ̀, wọ́n sì ń pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún tí a bá tọ́jú wọn dáadáa. Àṣà ìkọ̀kọ̀ àti àṣírí ṣì wà bí ó ti wà, ìmọ́tótó sì ń dára síi gidigidi.

Àwọn ilé-iṣẹ́ àti àjọ ní agbára ńlá láti mú ìmọ́tótó nǹkan oṣù dára síi, kí wọ́n sì bọ̀wọ̀ fún àṣà. Ilé-ìwé lè rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin kò pàdánù ẹ̀kọ́ nítorí nǹkan oṣù. Àwọn NGO lè fi ìlera nǹkan oṣù kún àwọn ètò tí wọ́n ti ní. Àwọn àjọ ẹ̀sìn lè jẹ́ ohùn tí àwùjọ gbọ́ tí ó sì gbà, láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmọ́tótó tó dára síi.

Ilé-ìwé gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun amáyédẹrùn – ibi ìkọ̀kọ̀ láti pààrọ̀, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó ní omi àti àpò ìdalẹ̀, àti ohun èlò pàjáwìrì fún àwọn ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù bá dé bá láìròtẹ́lẹ̀. Àwọn ìrànlọ́wọ́ wọ̀nyí ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá. Lẹ́yìn náà, ẹ kọ́ wọn lẹ́kọ̀ọ́, pàápàá ní ìpàdé tí ọkùnrin àti obìnrin kò ti jọ wà, tàbí pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ ìlera obìnrin, níbi tí àṣà kò ti gbà kí ọkùnrin àti obìnrin jọ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.

Àwọn NGO tó ń ṣiṣẹ́ lórí ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin, ìlera obìnrin tàbí ìdàgbàsókè àwùjọ gbọ́dọ̀ fi ìmọ́tótó nǹkan oṣù kún iṣẹ́ wọn, bí kò tilẹ̀ jẹ́ ohun àkọ́kọ́ tí wọ́n ń ṣe. Bí a bá kojú òṣì nǹkan oṣù, ó máa ń mú ìdènà kúrò ní àwọn ẹ̀ka ètò mìíràn. Ọmọbìnrin tó gba ohun èlò nǹkan oṣù nípasẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ lè máa lọ sí ilé-ìwé déédéé. Obìnrin tí kò bá ń bá àkóràn tó wá láti inú ìwà àìmọ́tótó jà lè kópa dáadáa nínú iṣẹ́ ìgbéga ọrọ̀ ajé.

Rírà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ń jẹ́ kí àwọn àjọ lè rí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láti pín. Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àwùjọ ti ìwọ̀n èyíkéyìí ní iye owó kan náà fún páàkì kọ̀ọ̀kan. Èyí ń jẹ́ kí ilé-ìwé lè fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ìdílé wọn kò lè rà fúnra wọn ní pádì, tàbí kí àwọn NGO fi ohun èlò nǹkan oṣù kún ìpínfúnni ìlera àwùjọ.

Ṣíṣe é nílò ìfọkànsí sí àṣà. Ẹ fi àwọn olórí àwùjọ, pàápàá àwọn àgbà obìnrin àti àwọn olórí ẹ̀sìn, sínú ètò. Ẹ gbé ètò kalẹ̀ lórí ohun tí gbogbo ènìyàn mọyì bí ẹ̀kọ́, ìlera àti iyì obìnrin. Ẹ máa lọ ní ìwọ̀n tí ara àwùjọ gbà, dípò kí ẹ fi àkókò ti òde lé wọn lórí. Ẹ má ṣe wọn àṣeyọrí nípa iye ohun èlò tí ẹ pín nìkan, ṣùgbọ́n nípa ìyípadà èrò, iye àkóràn, àti ìsọfúnni nípa bí àwọn ọmọ ṣe ń lọ sí ilé-ìwé.

Fún ìbéèrè nípa àjọṣepọ̀, ìbéèrè ọjà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀, tàbí ṣíṣe ètò ìlera nǹkan oṣù ní àwùjọ tí àṣà rẹ̀ díjú, ẹ kàn sí Sana Pads tààrà. A ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú onírúurú àwùjọ káàkiri Nàìjíríà, a sì lè sọ ẹ̀kọ́ tí a ti kọ́ fún yín, so yín pọ̀ mọ́ àwọn àjọ mìíràn tó ń ṣe irú iṣẹ́ kan náà, kí a sì ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ọ̀nà tó bọ̀wọ̀ fún àṣà àwùjọ yín nígbà tí ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń dára síi.

Àwọn àṣà tó ń nípa lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní Nàìjíríà díjú, wọ́n ti fìdí múlẹ̀ jinlẹ̀, wọ́n sì yàtọ̀ káàkiri orílẹ̀-èdè wa tó ní onírúurú ẹ̀yà. Àwọn àṣà kan ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iyì àti ìlera. Àwọn mìíràn, bí èrò wọn tilẹ̀ dára, ń dí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ lọ́wọ́. Ọ̀nà síwájú kì í ṣe yíyan láàrin àṣà àti ìlera. Ó jẹ́ fífarabalẹ̀ wo àṣà tó ń ṣe obìnrin lóore àti èyí tó lè yí padà, kí a sì pa ìdánimọ̀ àti ohun tí àṣà mọyì mọ́.

Ìyípadà máa ń pẹ́ jùlọ nígbà tí àwùjọ fúnra wọn bá ń darí rẹ̀, nígbà tí àwọn olórí ẹ̀sìn àti ìbílẹ̀ bá di alágbàwí, nígbà tí àwọn ìyá-ìyá bá ń pín ọgbọ́n tuntun pẹ̀lú èyí àtijọ́, àti nígbà tí ọ̀wọ̀ fún àṣà bá ń lọ pẹ̀lú ìfaramọ́ sí ìlera. Mímú ìmọ́tótó nǹkan oṣù dára síi kò nílò ìyípadà àṣà pátápátá. Ó nílò ìjíròrò òtítọ́, ìmọ̀ tó péye, ohun èlò tó yẹ, àti ìfẹ́ àjùmọ̀ní láti rí i dájú pé gbogbo ọmọbìnrin àti obìnrin Nàìjíríà lè tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ láìléwu, ní ìrọ̀rùn, àti pẹ̀lú iyì.

Àwọn irinṣẹ́ tó wúlò ti wà. Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí a ṣe fún ipò Nàìjíríà ń pèsè ọ̀nà mìíràn tó ṣiṣẹ́, tí owó rẹ̀ kò wọ́n, tí àṣà sì gbà, dípò pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan àti ohun èlò ìbílẹ̀. Ohun èlò ẹ̀kọ́ lè gbé ìmọ̀ ìlera nǹkan oṣù kalẹ̀ ní ọ̀nà tó bá ohun tí àṣà mọyì mu dípò kí ó tàbùkù sí i. Ọ̀nà ọrọ̀ ajé lè jẹ́ kí ohun èlò wà fún àwùjọ tí kò ní ohun púpọ̀.

Ohun tí a nílò báyìí ni ìgbésẹ̀ – àwọn ìyá tó ń ní ìjíròrò tí ó ṣòro fún wọn nítorí ọmọbìnrin wọn nílò ìmọ̀, àwọn olùkọ́ tó ń kọ́ni nípa ìlera nǹkan oṣù bó tilẹ̀ jẹ́ pé àṣà mú kí ó ṣòro nítorí akẹ́kọ̀ọ́ ń pàdánù ilé-ìwé jù, àwọn olórí àwùjọ tó ń gbà pé ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù ń pa ìlera lára bó tilẹ̀ ń pa ìtìjú mọ́, àti àwọn obìnrin tó ń pinnu pé ìdánimọ̀ àṣà àti ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára síi lè wà papọ̀.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára síi ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ohun tí àṣà Nàìjíríà ti mọyì tẹ́lẹ̀: ìlera obìnrin, àṣeyọrí ẹ̀kọ́, àlàáfíà ìdílé, àti iyì obìnrin. Nígbà tí a bá fi ìfọkànsí àṣà àti àjọṣepọ̀ àwùjọ ṣe é, mímú ìwà nǹkan oṣù dára síi kò halẹ̀ mọ́ àṣà. Ó ń bọlá fún un nípa rírí i dájú pé ìran obìnrin Nàìjíríà tó ń bọ̀ yóò gbèrú. Ẹ kọ́ síi nípa ọ̀nà ìtọ́jú ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó ń ṣiṣẹ́ nínú onírúurú àṣà, tó ń dáàbò bo ìlera, tó sì ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iyì.