Àwọn Ojútùú MHM Tí Àdúgbò Ń Darí: Bí Àwọn Àdúgbò Nàìjíríà Ṣe Ń Fòpin Sí Àìní Pádì Nǹkan Oṣù

Nígbà tí àwọn àdúgbò bá gba ìṣàkóso ìmọ́tótó nǹkan oṣù, wọ́n ń ṣẹ̀dá ìyípadà tó lè wà pẹ́ tó ń dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó nílò rẹ̀ jù. Káàkiri Nàìjíríà, láti Lagos dé Sokoto, àwọn ìgbésẹ̀ ìpìlẹ̀ ń fi hàn pé wọ́n múná dóko ju àwọn ètò tí a ń darí láti òkè wá nítorí wọ́n lóye àwọn ipò àdúgbò, ìmọ̀lára àṣà, àti àwọn ìdíwọ́ gidi tí àwọn obìnrin ń dojúkọ.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí ń dín àìní pádì nǹkan oṣù kù ní 60-80% ní àwọn àdúgbò Nàìjíríà tó ń kópa nípasẹ̀ kíkó ohun àmúlò àdúgbò papọ̀ àti pínpín ìmọ̀.
  
  
• Àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ń jẹ́ 70-85% ní ìsàlẹ̀ pádì tí a tún lò tí ó sábà máa ń tà ní ₦3,500-₦5,000 fún àpò tí a ń sọ nù lóṣooṣù nígbà tí àwọn àdúgbò bá ra lọ́pọ̀ yanturu.
  
  
• Àwọn ẹgbẹ́ obìnrin, àwọn ajọ ẹ̀sìn, àti àwọn ẹgbẹ́ òbí ilé-ìwé ń ṣàṣeyọrí nínú fífi àwọn ètò MHM sílò láìsí owó àtìlẹ́yìn láti òde ní gbogbo ìpínlẹ̀ 36.
  
  
• Àwọn ọ̀nà àdúgbò ń yanjú àwọn èèwọ̀ àṣà dáadáa nítorí àwọn olórí àdúgbò tí a gbẹ́kẹ̀lé ń darí àwọn ìjíròrò tí àwọn àjèjì kò lè darí.
  
  
• Àwọn ètò MHM àdúgbò Nàìjíríà tó ṣàṣeyọrí ní ríra papọ̀, àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀kọ́ láàrín ọ̀rẹ́, àti àwọn iṣẹ́ tó ń mú owó wọlé tó ń sanwó fún ìráàyèsí tó ń tẹ̀síwájú.
  • Àwọn ilé-ìwé tó ní àtìlẹ́yìn MHM tí àdúgbò ń darí rí ìdínkù 40-50% nínú àwọn ọmọbìnrin tó ń ṣe àìsí ní kíláàsì nígbà nǹkan oṣù ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé tí kò ní ètò.
  
  
• Àwọn ojútùú àdúgbò ń bá àwọn ìṣòro pàtó mu dáadáa bíi omi tí kò dúró déédéé ní Abuja tàbí ooru tó le ní Maiduguri ju àwọn ètò orílẹ̀-èdè tí a ṣe ní bákan náà lọ.

Ẹ jẹ́ ká ṣàwárí gan-an bí àwọn àdúgbò Nàìjíríà ṣe ń kọ́ àwọn ojútùú wọ̀nyí àti bí àdúgbò yín ṣe lè bẹ̀rẹ̀ tàbí fún àwọn ìgbésẹ̀ irú rẹ̀ lókun.

Grace Okoro jókòó lábẹ́ igi neem ní àgbàlá rẹ̀ ní Enugu, tí àwọn obìnrin mẹ́dógún láti àdúgbò rẹ̀ yí i ká. Wọn kò ń jíròrò àwọn ọ̀rọ̀ àtẹ̀yìnwá bí iye owó ìrẹsì tàbí àwọn ètò ṣọ́ọ̀ṣì. Lónìí, wọ́n ń sọ̀rọ̀ nípa ohun tó kan gbogbo obìnrin tó wà níbẹ̀ ṣùgbọ́n tí a kò sọ̀rọ̀ rẹ̀ ní gbangba títí di oṣù mẹ́fà sẹ́yìn: ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Grace bẹ̀rẹ̀ ìpàdé oṣooṣù yìí lẹ́yìn tí ọmọbìnrin rẹ̀ fi ilé-ìwé sílẹ̀ nítorí kò lè ra pádì nǹkan oṣù. Ní báyìí, àwọn obìnrin wọ̀nyí ń kó ohun àmúlò papọ̀, ń pín ìmọ̀, wọ́n sì ń ran ara wọn lọ́wọ́ nípasẹ̀ ohun tí wọ́n pè ní “Women’s Dignity Circle” wọn. Ohun tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú obìnrin mẹ́dógún ti dàgbà láti kan ju ẹbí 200 lọ ní àdúgbò wọn. Ìtàn Grace dúró fún ohun alágbára kan tó ń ṣẹlẹ̀ káàkiri Nàìjíríà – àwọn àdúgbò kò dúró de ojútùú láti òde mọ́ fún àìní pádì nǹkan oṣù. Wọ́n ń ṣẹ̀dá tiwọn.

Àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí yí àwòṣe àtẹ̀yìnwá padà. Dípò dídúró de àwọn ètò ìjọba tàbí ìdásí NGO, àwọn àdúgbò ń dá àwọn ìṣòro ìlera nǹkan oṣù tiwọn mọ̀, wọ́n sì ń ṣètò àwọn ojútùú tó bá ipò pàtó wọn mu. Ọ̀nà yìí ń ṣiṣẹ́ nítorí àwọn obìnrin tó ń ní ìrírí àìní pádì nǹkan oṣù di àwọn ayàwòrán ojútùú tiwọn.

Àwọn ètò MHM àtẹ̀yìnwá sábà máa ń tẹ̀lé àpẹẹrẹ kan: ajọ láti òde ń dá àìní kan mọ̀, ó ń pèsè àwọn ọjà tàbí ẹ̀kọ́ fún àkókò kúkúrú, lẹ́yìn náà ó ń lọ. Àwọn àdúgbò ń gba ìrànlọ́wọ́ ṣùgbọ́n wọn kò kọ́ agbára láti mú àwọn ojútùú wà. Nígbà tí ètò náà bá parí, àwọn obìnrin ń padà sí ìjàkadì kan náà. Àwọn ọ̀nà tí àdúgbò ń darí ń ṣiṣẹ́ lọ́nà tó yàtọ̀. Àwọn obìnrin ní Kano ń ṣètò àwọn ẹgbẹ́ ìfipamọ́ tó ń ra pádì tí a tún lò papọ̀. Àwọn ìyá ní Port Harcourt ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn papọ̀, tí wọ́n ń fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ ní Kaduna ń bá àwọn ẹgbẹ́ òbí ṣiṣẹ́ láti rí i dájú pé àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé ní omi àti ìkọ̀kọ̀. Wọ̀nyí kì í ṣe ìdásí fún ìgbà díẹ̀ bí kò ṣe àwọn ètò àdúgbò tí kò ní parẹ́.

Agbára wà nínú níní ohun ìní. Nígbà tí Mrs. Adebayo ní Ibadan ń kọ́ àwọn obìnrin mìíràn nípa ìlera nǹkan oṣù, kò ń gbé ọ̀rọ̀ ẹlòmíràn jáde. Ó ń pín ìmọ̀ tí ó ti fi ìrírí ara rẹ̀ jẹ́rìí. Nígbà tí ẹgbẹ́ obìnrin ṣọ́ọ̀ṣì kan ní Jos ṣẹ̀dá ilé ìkówèé yíyáni ní pádì fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó ní ìṣòro owó, wọ́n mọ gan-an àwọn obìnrin tó nílò àtìlẹ́yìn àti bí wọ́n ṣe lè fi í fún wọn láìsí ìtìjú. Àwọn ojútùú àdúgbò ń bá ìgbà mu lójú ẹsẹ̀ nítorí àwọn tó ń darí wọn ń ní àwọn ìṣòro kan náà.

Gbogbo ètò MHM tí àdúgbò ń darí tó ṣàṣeyọrí ní àwọn èròjà kan náà, bí wọ́n tilẹ̀ yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ipò àdúgbò. Àkọ́kọ́, ẹ̀kọ́ wà tó kọjá ìmọ̀ ara lásán. Àwọn obìnrin ń kọ́ nípa ìlera nǹkan oṣù, àwọn àṣàyàn ọjà, àti bí a ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin àti ọkọ. Ẹ̀kọ́ yìí ń wáyé ní àwọn ibi tó tura – yàrá ìgbàlejò ẹnìkan, lẹ́yìn àdúrà Jímọ̀ọ́, nígbà àwọn ìpàdé ọjọ́ ọjà – kì í ṣe àwọn kíláàsì àṣà tó ń bani lẹ́rù.

Èkejì, èròjà ọrọ̀ ajé wà. Àwọn àdúgbò mọ̀ pé ìmọ̀ láìsí ìráàyèsí kò yí nǹkan kan padà. Wọ́n ń ṣẹ̀dá àwọn ètò láti jẹ́ kí àwọn ọjà rọrùn láti rà: àwọn ẹgbẹ́ ríra lọ́pọ̀ yanturu, àwọn ètò sísan lọ́dà-lọ́dà, tàbí àwọn iṣẹ́ tó ń mú owó wọlé níbi tí èrè ti ń sanwó fún pípín pádì. Ẹgbẹ́ obìnrin kan ní Abeokuta ń ṣe àti tà ọṣẹ, tí wọ́n ń lo èrè láti ra pádì tí a tún lò fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́. Ilé-ìwé kan ní Calabar ń gba ₦200 àfikún pẹ̀lú owó ilé-ìwé, tí ó ń ṣẹ̀dá owó tó ń pèsè pádì fún ọmọbìnrin kankan tó bá nílò rẹ̀, láì béèrè ìbéèrè.

Ẹ̀kẹta, àwọn ètò tó ṣàṣeyọrí ń yanjú ọ̀ràn ohun àmúlò. Àwọn àdúgbò ń ṣe àtúnṣe ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé, wọ́n ń rí i dájú pé omi wà, wọ́n sì ń ṣẹ̀dá àwọn ibi ìkọ̀kọ̀ fún pípààrọ̀ pádì. Wọ́n ń lo ohun tí wọ́n ní dípò dídúró de àwọn ipò pípé. Ilé-ìwé kan ní Ìpínlẹ̀ Plateau tí kò ní omi tó ń ṣàn yan akẹ́kọ̀ọ́ méjì lọ́sẹ̀ láti pọn omi pàtó fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn ọmọbìnrin kí ilé-ìwé tó bẹ̀rẹ̀. Ó rọrùn, ó lè wà pẹ́, àdúgbò sì ló ṣètò rẹ̀.

Àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí ń ṣàṣeyọrí tàbí kùnà ní ìbámu pẹ̀lú ìdarí. Àwọn ètò tó múná dóko jù ni àwọn ènìyàn tí àwọn àdúgbò ti gbẹ́kẹ̀lé ń gbèjà: àwọn àgbàlagbà obìnrin tí a bọ̀wọ̀ fún, àwọn olùkọ́ tó gbajúmọ̀, àwọn òṣìṣẹ́ ìlera, tàbí àwọn olórí ẹ̀sìn. Ní àríwá Nàìjíríà, níbi tí ìfura àṣà nípa nǹkan oṣù ti jinlẹ̀, àwọn obìnrin ọ̀mọ̀wé Islam tí wọ́n ń darí àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀kọ́ obìnrin ti di àwọn olùgbèjà MHM alágbára. Wọ́n ń gbé ìlera nǹkan oṣù kalẹ̀ láàrín àwọn ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn nípa ìmọ́tótó àti iyì, tí ó jẹ́ kí ìjíròrò náà jẹ́ èyí tí àṣà gbà.

Àwọn ẹgbẹ́ ṣe pàtàkì bí àwọn olórí ẹnì kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí àdúgbò kan bá ṣe ọ̀nà tó ṣàṣeyọrí, àwọn àdúgbò tó wà nítòsí ń lò ó. Àwòṣe ẹgbẹ́ obìnrin tó bẹ̀rẹ̀ ní àdúgbò kan ní Enugu ti tàn sí àwọn àdúgbò méjìlá mìíràn nípasẹ̀ àwọn ìbáṣepọ̀ ara ẹni. Ètò ìkọ́ni olùkọ́ kan ní Ìpínlẹ̀ Oyo kó àwọn olùkọ́ lọ́rùn tí wọ́n sì kọ́ àwọn alábàáṣiṣẹ́ wọn ní àwọn ilé-ìwé mìíràn. Àwọn ẹgbẹ́ àdánidá wọ̀nyí ń tan àwọn ojútùú kálẹ̀ yára àti ní ọ̀nà tó lè wà pẹ́ ju àwọn ètò àṣà lọ nítorí wọ́n ń tẹ̀lé àwọn ọ̀nà ìgbẹ́kẹ̀lé àti ìbánisọ̀rọ̀ tó ti wà.

Bíbẹ̀rẹ̀ ètò MHM àdúgbò kò nílò owó ńlá tàbí àwọn alábàáṣiṣẹ́ láti òde. Ó nílò ìfọkànsìn, ìfura àṣà, àti ètò ọgbọ́n. Àwọn àdúgbò káàkiri Nàìjíríà ti fi hàn pé àwọn ìgbésẹ̀ ìpìlẹ̀ lè ṣẹ̀dá ipa ńlá pẹ̀lú ohun àmúlò díẹ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa dídá àwọn ènìyàn 3-5 tó ní ìfẹ́ọkàn mọ̀ tí wọ́n ṣojú àwọn apá àdúgbò tó yàtọ̀. Ẹ fi àwọn obìnrin onírúurú ọjọ́ orí, ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn tí ó bá yẹ, àti ipò àwùjọ kún un. Ní Lagos, àwọn ètò tó ṣàṣeyọrí sábà máa ń ní obìnrin ọjà, olùkọ́, òṣìṣẹ́ ìlera, àti olórí ẹ̀sìn. Ní àwọn agbègbè ìgbèríko, fífi olórí obìnrin abúlé tàbí ìyá àgbà tí a bọ̀wọ̀ fún kún un ń fi ìgbẹ́kẹ̀lé kún un.

Iṣẹ́ àkọ́kọ́ ẹgbẹ́ yín ni láti lóye àwọn ìṣòro MHM pàtó àdúgbò yín. Ẹ má ṣe rò pé ẹ mọ̀. Ẹ ṣe àwọn ìjíròrò àìlófin pẹ̀lú àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin. Àwọn ọjà wo ni wọ́n ń lò lọ́wọ́lọ́wọ́? Kí ló ń dí wọn lọ́wọ́ láti rí àwọn àṣàyàn tó dára jù? Báwo ni àwọn ìgbàgbọ́ àṣà ṣe ń kan àwọn ìṣe nǹkan oṣù? Àdúgbò kan ní Borno rí i pé ìdíwọ́ pàtàkì wọn kì í ṣe iye owó ọjà bí kò ṣe bí a ṣe ń sọ ọ́ nù – àwọn obìnrin ń bẹ̀rù pé ẹnìkan lè rí pádì tí a ti lò kí ó sì lò ó fún juju. Ojútùú wọn dá lórí ẹ̀kọ́ nípa sísọ nù láìléwu pẹ̀lú ìráàyèsí ọjà, tí ó yanjú àníyàn gidi dípò àwọn tí a rò.

Ẹ ṣàkọsílẹ̀ ohun tí ẹ bá kọ́: Àwọn ọmọbìnrin ọjọ́ orí ilé-ìwé mélòó ni ń gbé ní àdúgbò yín? Ìpín ọgọ́rùn-ún mélòó ni ń ṣe àìsí ní ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù? Níbo ni àwọn obìnrin ti ń ra ọjà nǹkan oṣù lọ́wọ́lọ́wọ́? Kí ni iye owó oṣooṣù ní ìwọ̀n àárín? Ìpìlẹ̀ yìí ń ràn yín lọ́wọ́ láti wọn ipa lẹ́yìn náà àti láti ṣètò àwọn ojútùú tó pé.

Àwọn ètò MHM àdúgbò ń gbèrú nígbà tí wọ́n bá ń gbé ara wọn ní ọ̀nà owó láti ìbẹ̀rẹ̀. Àwòṣe ríra papọ̀ ń ṣiṣẹ́ dáadáa káàkiri Nàìjíríà. Àwọn obìnrin ń fi owó kékeré lóṣù tàbí lọ́sẹ̀ – ₦200 sí ₦500 – sínú owó àjọpín. Ẹgbẹ́ náà ń lo owó tí wọ́n kó papọ̀ láti ra pádì tí a tún lò lọ́pọ̀ yanturu. Obìnrin kọ̀ọ̀kan ń gba pádì ní ìbámu pẹ̀lú ohun tó fi sílẹ̀, ṣùgbọ́n agbára ríra papọ̀ jẹ́ kí àwọn ọjà tó dára rọrùn láti rà.

Àwòṣe mìíràn tó múná dóko so MHM mọ́ àwọn iṣẹ́ tó ń mú owó wọlé tó ti wà. Ẹgbẹ́ obìnrin kan ní Ìpínlẹ̀ Anambra tí ó ti ń ṣe àti tà epo ọpẹ fi owó àfikún kékeré sí ìgò kọ̀ọ̀kan tí wọ́n tà. Owó àfikún náà ń san fún ríra pádì fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àti àwọn ọmọbìnrin tó ṣaláìní ní àdúgbò. Ọ̀nà yìí ń ṣiṣẹ́ nítorí ó kọ́ lórí àwọn ètò tó ti wà dípò ṣíṣẹ̀dá tuntun tó nílò ìṣàkóso tó yàtọ̀.

Fún àwọn ètò ilé-ìwé, fífi owó MHM kékeré sínú owó ilé-ìwé ń rí i dájú pé owó wà déédéé. Àwọn òbí ń san ₦500-₦1,000 lọ́dún, tí ń ṣẹ̀dá owó tí ìgbìmọ̀ òbí àti olùkọ́ ń ṣàkóso. Owó náà ń ra pádì tí a ń tọ́jú sí ilé ìtọ́jú ìlera ilé-ìwé, tí ó wà fún ọmọbìnrin kankan tó bá nílò rẹ̀. Àwọn ilé-ìwé ní Ìpínlẹ̀ Ekiti tó ń lo àwòṣe yìí ròyìn pé àwọn òbí tó kọ́kọ́ ń lọ́ra láti fi owó sílẹ̀ pàápàá di olùgbèjà nígbà tí wọ́n rí àwọn ọmọbìnrin wọn tí wọ́n ń lọ ilé-ìwé pẹ̀lú ìgbọ́kànlé ní gbogbo oṣù.

Ìfijiṣẹ́ ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ bá àwọn àṣà ìbánisọ̀rọ̀ àdúgbò yín mu. Ní àwọn àdúgbò tí àwọn obìnrin ti ń péjọ déédéé fún àwọn iṣẹ́ ẹ̀sìn, ẹ fi àwọn ìjíròrò ìlera nǹkan oṣù sínú àwọn ìpàdé tó wà. Ní àwọn agbègbè tí ọjọ́ ọjà ti ń mú àwọn obìnrin péjọ, ẹ ṣètò àwọn ìpàdé ẹ̀kọ́ kúkúrú ní àwọn ibi tí wọ́n mọ̀. Ẹ jẹ́ kí àwọn ìpàdé jẹ́ ti ìbánisọ̀rọ̀ – àwọn obìnrin ń kọ́ dáadáa nípa pínpín ìrírí ju gbígbọ́ ọ̀rọ̀ gígùn lọ.

Ẹ bo àwọn kókó tó wúlò: òye àyípo nǹkan oṣù, dídá àwọn àmì tí kò wọ́pọ̀ tó nílò ìtọ́jú oníṣègùn mọ̀, fífọ̀ àti gbígbẹ pádì tí a tún lò dáadáa ní ojú ọjọ́ ọ̀rinrin Nàìjíríà, àti borí àwọn èèwọ̀ àṣà tó ń pa ìlera lára. Ẹ lo àwọn ohun èlò tí a lè rí àti àwọn àfihàn. Nọ́ọ̀sì kan ní Ìpínlẹ̀ Cross River ń mú pádì tí a tún lò gidi wá sí àwọn ìpàdé rẹ̀, tí ó ń fi hàn àwọn obìnrin bí àwọn ìpele ṣe ń ṣiṣẹ́ àti ìdí tí wọn kò fi ń jò – tí ó ń yanjú àníyàn ìbẹ̀rẹ̀ tó tóbi jù.

Àwọn ètò pípín gbọ́dọ̀ pa iyì mọ́. Ẹ yẹra fún àwọn ìfúnni ní gbangba tó ń dojú ti àwọn olùgbà. Àwọn àdúgbò tó ṣàṣeyọrí ń lo àwọn ètò ìkọ̀kọ̀: ẹni tí a yàn tí àwọn obìnrin lè sún mọ́ ní ìkọ̀kọ̀, ilé ìtọ́jú ìlera ilé-ìwé níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti ń béèrè fún pádì bí èyíkéyìí ohun èlò ìlera mìíràn, tàbí ilé ìkówèé yíyáni níbi tí àwọn obìnrin ti ń “yá” pádì bí wọ́n ṣe ń yá ìwé. Ṣọ́ọ̀ṣì kan ní Abuja ń tọ́jú pádì sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àwọn obìnrin pẹ̀lú ìwé kékeré kan: “Ẹ mú ohun tí ẹ nílò. Ẹ dá a padà nígbà tí ẹ bá lè ṣe é. Kò sí ẹni tó ń wò yín.” Ètò ìgbẹ́kẹ̀lé yìí ń ṣiṣẹ́ nítorí ó ń bọ̀wọ̀ fún iyì.

Nígbà tí àwọn àdúgbò bá gba ìṣàkóso ìlera nǹkan oṣù, àwọn àǹfààní ń kọjá ìráàyèsí pádì lọ jìnnà. Àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ń yí àbájáde ẹ̀kọ́, ìkópa ọrọ̀ ajé, àwọn àmì ìlera, àti àwọn ìyípadà àwùjọ padà ní àwọn ọ̀nà tí àwọn ètò láti òkè wá kì í sábà ṣe.

Àwọn ìwé ìṣirò ìwá ilé-ìwé sọ ìtàn alágbára. Ní àwọn àdúgbò tó ní àwọn ètò MHM tó ń ṣiṣẹ́, àwọn ọmọbìnrin ń ṣe àìsí fún ọjọ́ ilé-ìwé tó kéré ní 40-50% lọ́dọọdún. Ìyẹn túmọ̀ sí ọjọ́ ilé-ìwé 15-20 àfikún lọ́dún – tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ oṣù kan pátápátá ti ẹ̀kọ́ tí a pàdánù tẹ́lẹ̀ nítorí àìní pádì nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ogun ròyìn pé àwọn ọmọbìnrin tó ní ìráàyèsí pádì tó dájú ń kópa ní kíláàsì pẹ̀lú ìtara jù kódà nígbà nǹkan oṣù, wọn kò jókòó pẹ̀lú àníyàn ní ẹ̀yìn kíláàsì tí wọ́n ń bẹ̀rù jíjò mọ́.

Ipa ọrọ̀ ajé ń pọ̀ sí i bí àkókò ti ń lọ. Àwọn ọmọbìnrin tí kò ń ṣe àìsí ní ilé-ìwé ń ṣe dáadáa ní ẹ̀kọ́, wọ́n ń parí ọdún ẹ̀kọ́ púpọ̀ sí i, wọ́n sì ń rí àwọn àǹfààní ọrọ̀ ajé tó dára jù gẹ́gẹ́ bí àgbàlagbà. Ṣùgbọ́n àwọn àǹfààní ọrọ̀ ajé ń bẹ̀rẹ̀ lójú ẹsẹ̀ fún àwọn obìnrin àgbà pẹ̀lú. Àwọn obìnrin ọjà ní Aba tó ń dúró nílé fún ọjọ́ 2-3 lóṣooṣù nígbà ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo oṣù báyìí, tí wọ́n sì ń mú owó wọlé wọn pọ̀ sí i ní 8-10%. Àwọn obìnrin tó ń ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́ ní àwọn àdúgbò oko kò pàdánù owó iṣẹ́ nítorí àìsí tó jẹmọ́ nǹkan oṣù.

Àwọn ètò MHM àdúgbò tún ń ṣẹ̀dá ìgbòkègbodò ọrọ̀ ajé àdúgbò. Nígbà tí àwọn àdúgbò bá ra pádì tí a tún lò lọ́pọ̀ yanturu láti ọ̀dọ̀ àwọn olùṣe Nàìjíríà, wọ́n ń ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àdúgbò. Àwọn àdúgbò kan ní àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó di olùpín ọjà, tí wọ́n ń gba owó ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nígbà tí wọ́n ń ran àwọn aládùúgbò lọ́wọ́ láti rí àwọn ọjà tó rọrùn. Obìnrin kan ní Ìpínlẹ̀ Plateau bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkópa nínú ètò MHM àdúgbò rẹ̀ ó sì ń ṣètò pípín fún àwọn àdúgbò márùn-ún tó yí i ká báyìí, tó ń gba owó nígbà tó ń ṣe ìgbélárugẹ ìdọ́gba nǹkan oṣù.

Ìráàyèsí sí àwọn ọjà nǹkan oṣù tó mọ́, tó yẹ ń dín àwọn ewu ìlera ìbímọ kù gidigidi. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ní àwọn àdúgbò tó ní àwọn ètò MHM tó ń ṣiṣẹ́ ròyìn àwọn ọ̀ràn àkóràn ọ̀nà ìbímọ tó kéré tí a fà nípasẹ̀ lílo àwọn ohun èlò aláìmọ́ bí ìwé ìròyìn, àkísà, tàbí ewé. Àwọn obìnrin tó ń lo pádì tí a tún lò tí a fọ̀ tí a sì gbẹ dáadáa ń ní ìbínú àti àkóràn tó kéré ju àwọn tó ń lo aṣọ tí a pín tàbí tó ń fa lílo pádì tí a ń sọ nù kọjá àkókò tó láìléwu nítorí owó.

Àwọn àǹfààní ìlera ọpọlọ yẹ fún àfiyèsí kan náà. Àìní pádì nǹkan oṣù ń fa ìdààmú tí kò dáwọ́ dúró – ṣíṣàníyàn bóyá pádì yín yóò tó fún ọjọ́ náà, bíbẹ̀rù ìtìjú láti inú jíjò, ìmọ̀lára ìtìjú láti béèrè fún ìrànlọ́wọ́. Nígbà tí àwọn àdúgbò bá ṣe àwọn ìjíròrò ìlera nǹkan oṣù ní ohun àmì déédéé tí wọ́n sì rí i dájú pé ìráàyèsí ọjà wà, ẹrù ọkàn yìí ń kúrò. Àwọn obìnrin nínú àwọn ètò MHM àdúgbò ń ṣàpèjúwe ara wọn bí “òmìnira” àti “onígboyà” – àwọn ọ̀rọ̀ tó ń farahàn léraléra nínú àwọn ìṣàyẹ̀wò ètò ní onírúurú ìpínlẹ̀.

Àwọn ìyípadà àwùjọ ń wáyé nígbà tí àwọn àdúgbò bá sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba. Àwọn baba tó ń lọ sí àwọn ìpàdé ẹ̀kọ́ àdúgbò di olùgbèjà dípò ìdíwọ́. Wọ́n ń lóye ìdí tí àwọn ọmọbìnrin fi nílò àwọn ọjà nǹkan oṣù tó dára wọ́n sì ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn aya wọn nínú ríra wọn. Àwọn ọkọ tó ń kọ́ nípa ìlera nǹkan oṣù dẹ́kun ṣíṣe nǹkan oṣù aya wọn bí àṣírí ìtìjú. Òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Katsina sọ pé àwọn ìdààmú inú ilé nípa àwọn ìnáwó tó jẹmọ́ nǹkan oṣù ti dín kù gidigidi ní àwọn àdúgbò tó ní ẹ̀kọ́ MHM tó ń ṣiṣẹ́, bí àwọn ẹbí ṣe ń ṣètò papọ̀ fún àìní déédéé yìí.

Àwọn ọjà nǹkan oṣù tí a tún lò ń dín ìdọ̀tí kù gidigidi. Obìnrin kan tó ń lo pádì tí a ń sọ nù ń dá ìdọ̀tí tó tó pádì 120-150 lọ́dún – ìyẹn jẹ́ pádì 5,400-6,750 láàrín gbogbo ọjọ́ orí ìbímọ rẹ̀. Nígbà tí àdúgbò obìnrin 200 bá yí padà sí èyí tí a tún lò, wọ́n ń dènà ju mílíọ̀nù kan pádì láti wọ àwọn ètò ìdọ̀tí tó ti kún jù. Ní àwọn àdúgbò tí kò ní ìṣàkóso ìdọ̀tí àṣà, èyí ṣe pàtàkì gidigidi. Pádì tí a ń sọ nù tí a ti lò tẹ́lẹ̀ ń dí ọ̀nà omi, ń fa kòkòrò mọ́ra, ó sì ń ṣẹ̀dá ewu ìlera.

Àwọn ètò MHM tí àdúgbò ń darí ń ṣẹ̀dá ipa tó kọjá àwọn olùkópa lójú ẹsẹ̀. Nígbà tí àwọn ọmọ àdúgbò tí a bọ̀wọ̀ fún bá ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba, wọ́n ń fún àwọn mìíràn ní ààyè láti ní àwọn ìjíròrò tó gbòòrò. Àwọn ìyá tí kò lè sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin tẹ́lẹ̀ ń rí èdè àti ìgboyà. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin ń ní ìtura láti wá ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ìṣòro nǹkan oṣù dípò ìjìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Àwọn àdúgbò tó ń yanjú èèwọ̀ kan ní àṣeyọrí sábà máa ń kojú àwọn mìíràn – ẹgbẹ́ obìnrin kan ní Ìpínlẹ̀ Rivers tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú MHM ti fẹ̀ sí yíyanjú ìwà ipá inú ilé àti ìlera ìyá.

Bóyá èyí tó ṣe pàtàkì jù, àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí ń kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé nínú agbára àwọn àdúgbò láti yanjú àwọn ìṣòro tiwọn. Nígbà tí àdúgbò tàbí abúlé kan bá yanjú àìní pádì nǹkan oṣù ní àṣeyọrí láì dúró de ìdásí ìjọba tàbí NGO, wọ́n ń mọ agbára àjọpín wọn. Ìgbẹ́kẹ̀lé yìí ń gbé lọ sí kíkojú àwọn ìṣòro mìíràn – ìráàyèsí omi, ohun àmúlò ilé-ìwé, àwọn àlàfo ìtọ́jú ìlera. MHM tí àdúgbò ń darí di ohun ìṣíkiri fún ìdàgbàsókè àdúgbò tó gbòòrò àti ìpinnu ara ẹni.

Ọ̀pọ̀ àdúgbò ń lọ́ra láti bẹ̀rẹ̀ àwọn ìgbésẹ̀ MHM nítorí àwọn àníyàn tó tọ́. Òye bí àwọn àdúgbò Nàìjíríà mìíràn ṣe yanjú àwọn ìṣòro wọ̀nyí ń ran àwọn ìgbésẹ̀ tuntun lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgboyà.

Àníyàn yìí ń farahàn ní àwọn àdúgbò káàkiri Nàìjíríà, pàápàá ní àwọn agbègbè tí àṣà tàbí ẹ̀sìn ti tẹnumọ́ ìkọ̀kọ̀ nípa iṣẹ́ ara. Ojútùú kò sí nínú kíkọjú ìjà sí àṣà ìbílẹ̀ bí kò ṣe nínú ṣíṣiṣẹ́ láàrín àwọn ìlànà àṣà. Àwọn àdúgbò tó ń borí ìṣòro yìí ní àṣeyọrí ń bẹ̀rẹ̀ àwọn ìjíròrò nípasẹ̀ àwọn olùṣọ́nà àṣà tí a gbẹ́kẹ̀lé – àwọn olórí ẹ̀sìn obìnrin, àwọn ìyá àgbà tí a bọ̀wọ̀ fún, tàbí àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀.

Ẹ ṣètò àwọn ìjíròrò nípa lílo èdè àti àwọn ipò tó bá àṣà mu. Ní àwọn àdúgbò Mùsùlùmí, sísopọ̀ ìlera nǹkan oṣù mọ́ àwọn ẹ̀kọ́ Islam nípa ìmọ́tótó àti àdúrà ń mú kí kókó náà tọ́ ní ẹ̀sìn dípò ṣíṣẹ̀ àṣà. Ní àwọn àdúgbò ìbílẹ̀, sísopọ̀ mọ́ àwọn àṣà nípa àwọn ayẹyẹ ìdàgbà àwọn obìnrin ń ṣẹ̀dá àwọn ibi ìbẹ̀rẹ̀ tó ṣeé gbà. Àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Zamfara tó dàbí pé ó fi àṣà jù láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní ìbẹ̀rẹ̀ ń ṣe ètò MHM tó ń gbèrú báyìí tí aya Imam ń darí, ẹni tó ń gbé ìlera nǹkan oṣù kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí apá ojúṣe ẹ̀sìn obìnrin láti máa pa ìmọ́tótó mọ́.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìpéjọ kékeré, ti ìkọ̀kọ̀ ti àwọn obìnrin tó ti gbẹ́kẹ̀lé ara wọn. Ẹ má bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìpàdé àdúgbò akọ àti abo papọ̀. Ẹ jẹ́ kí àwọn obìnrin kọ́kọ́ mọ̀ láti jíròrò nǹkan oṣù láàrín ara wọn. Bí wọ́n ṣe ń ní ìgboyà àti ìmọ̀, wọ́n ń fa àwọn ìjíròrò náà lọ sí àwọn ọmọbìnrin lọ́nà àdánidá, àti díẹ̀díẹ̀ sí àwọn ọkọ àti àwọn ọmọkùnrin. Àṣà ń yípadà lọ́nà àdánidá nígbà tí a bá sún mọ́ ọn pẹ̀lú ọ̀wọ̀, kì í ṣe pẹ̀lú ìjà.

Àwọn ìdíwọ́ owó jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n àwọn àdúgbò Nàìjíríà ti fi hàn pé àwọn ètò MHM tó múná dóko nílò ìfọkànsìn ju owó ńlá lọ. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí ẹ ní. Àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Taraba bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ₦5,000 péré tí àwọn obìnrin mẹ́wàá kó, ₦500 kọ̀ọ̀kan. Wọ́n ra pádì tí a tún lò fún àwọn ọmọbìnrin méjì ní àdúgbò wọn tó wà ní ewu jù láti fi ilé-ìwé sílẹ̀. Ìlọsíwájú ìwá ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin wọ̀nyẹn sún àwọn ẹbí mìíràn láti fi owó sílẹ̀, ètò náà sì dàgbà lọ́nà àdánidá.

Ẹ lo àwọn ètò àdúgbò tó ti wà dípò ṣíṣẹ̀dá tuntun. Ẹ lo àwọn ìpéjọ ọjọ́ ọjà déédéé fún àwọn ìpàdé ẹ̀kọ́ dípò yíyá ibi. Ẹ bá àwọn ilé ìtọ́jú ìlera àdúgbò tó ti ní ibi ìpàdé àti àwọn òṣìṣẹ́ ìlera tí a gbẹ́kẹ̀lé ṣiṣẹ́. Àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Bauchi ń ṣe àwọn ìjíròrò MHM ní àwọn ọjọ́ abẹ́rẹ́ àjẹsára déédéé nígbà tí àwọn ìyá ti ń péjọ ní ilé ìtọ́jú ìlera, tí kò nílò owó ìkójọpọ̀ àfikún.

Ọ̀pọ̀ àdúgbò ń rí i pé dídènà ọmọbìnrin kan láti fi ilé-ìwé sílẹ̀ ń fi owó pamọ́ fún àwọn ẹbí tí wọn ìbá ti ná lórí ìgbéyàwó ọmọ kékeré rẹ̀ tàbí gbígbọ́ bùkátà ọmọbìnrin tí kò kàwé fún ìgbà pípẹ́. Gbígbé ìdókòwò MHM kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ààbò ọrọ̀ ajé dípò àánú ń ran àwọn ẹbí lọ́wọ́ láti fi í ṣe àkọ́kọ́ kódà nígbà tí àwọn ohun àmúlò dàbí ohun tó kéré. Lẹ́yìn èyí, ríra lọ́pọ̀ yanturu ń fi ìfipamọ́ owó hàn ní kíákíá – nígbà tí àwọn obìnrin mẹ́wàá bá kó owó papọ̀ láti ra papọ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan ń san 30-40% kéré ju ríra lọ́kọ̀ọ̀kan ní àwọn ilé ìtajà àdúgbò.

Àwọn àníyàn nípa wíwà pẹ́ tọ́. Ọ̀pọ̀ àdúgbò ti rí àwọn ètò tó ní èrò rere tó wó lulẹ̀ nígbà tí owó láti òde parí. Kọ́kọ́rọ́ sí wíwà pẹ́ ni kíkọ́ àtìlẹ́yìn MHM sínú àwọn ètò àdúgbò tó wà títí láé dípò ṣíṣẹ̀dá àwọn ètò aládàáṣe tó nílò ìṣàkóso tó yàtọ̀.

Ẹ fi MHM sínú àwọn ajọ àdúgbò tó wà. Tí agbègbè yín bá ní ẹgbẹ́ ìdàgbàsókè àdúgbò, ẹ ṣe ìlera nǹkan oṣù ọ̀kan nínú àwọn àfojúsùn rẹ̀ tí kò ní parẹ́ pẹ̀lú ìpín ìnáwó kékeré tí a yàn. Tí àwọn ẹgbẹ́ obìnrin ṣọ́ọ̀ṣì tàbí mọ́ṣáláṣí bá ti ń gba owó ọ̀yà fún onírúurú ète, ẹ fi MHM kún àtòjọ àwọn ohun tí wọ́n ń ṣètìlẹ́yìn. Àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Delta fi MHM sínú owó àtúnṣe àdúgbò wọn pẹ̀lú ìfọmọ́ òpópónà àti ààbò, tí ó jẹ́ kí ó jẹ́ ohun àmúlò àdúgbò déédéé.

Ẹ mú ìjìnlẹ̀ ìdarí àdúgbò dàgbà kí àwọn ètò má ṣe gbára lé ẹnì kan. Ẹ kọ́ ọ̀pọ̀ ọmọ àdúgbò láti darí àwọn ìpàdé ẹ̀kọ́, ṣètò ríra, àti ṣàkóso pípín. Nígbà tí olùdásílẹ̀ bá kúrò tàbí di ẹni tó ń ṣiṣẹ́, àwọn mìíràn ń tẹ̀síwájú láìsí ìdààmú. Àwọn àdúgbò tó ní àwọn ètò MHM ìgbà pípẹ́ tó ṣàṣeyọrí ròyìn pé wọ́n ní àwọn olórí 5-8 tí a kọ́ tí ń yí ojúṣe padà, tó ń dènà àárẹ̀ tó sì ń rí i dájú pé ìtẹ̀síwájú wà.

Ẹ ṣẹ̀dá àwọn ọ̀nà ìdáhùn kí àwọn ètò lè bá àwọn àìní tó ń yípadà mu. Ẹ ṣe àwọn ìpàdé àtúnyẹ̀wò ní ìgbà mẹ́rin lọ́dún níbi tí àwọn olùkópa ti ń pín ohun tó ń ṣiṣẹ́ àti ohun tó nílò àtúnṣe. Àdúgbò kan ní Ìpínlẹ̀ Nasarawa rí i nípasẹ̀ àwọn ìpàdé ìdáhùn pé àwòṣe pípín àkọ́kọ́ wọn ń dojú ti àwọn ọmọbìnrin kékeré, nítorí náà wọ́n yí padà sí ètò ìkọ̀kọ̀ jù. Àwọn ètò tó ń gbọ́ tí wọ́n sì ń yípadà ń wà láàyè. Àwọn ètò líle tí kò bá ìdáhùn àdúgbò mu ń wó lulẹ̀ ní ìparí kódà pẹ̀lú owó tó tó.

Sana Pads wà nítorí a gbàgbọ́ pé àwọn àdúgbò Nàìjíríà, kì í ṣe àwọn olùgbàlà láti òde, ni yóò fòpin sí àìní pádì nǹkan oṣù. Láti ìgbà tí a ti dá wa sílẹ̀, a ti ran ju 10,000 obìnrin lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín ju 30,000 pádì lọ nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ àdúgbò, àwọn ilé-ìwé, àti àwọn ajọ ìbílẹ̀ káàkiri Nàìjíríà. A ń ṣe é ní ilẹ̀ wa nítorí a mọ ipò Nàìjíríà – ojú ọjọ́ tó nílò aṣọ tó ń gbẹ yára, àwọn ìṣòro ohun àmúlò tó béèrè fún ọjà tí a lè fọ̀ láìsí omi tó ń ṣàn, àti àwọn ìdíwọ́ ọrọ̀ ajé tó nílò àwọn ojútùú tó rọrùn ní tòótọ́.

Àwòṣe ìbáṣepọ̀ wa ń bọ̀wọ̀ fún ìdarí àdúgbò. A kì í fi àwọn ètò lélẹ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, a ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ìgbésẹ̀ tí àwọn àdúgbò fúnra wọn ṣètò nípa pípèsè ríra papọ̀, fífúnni ní àwọn àpẹẹrẹ ọ̀fẹ́ fún àwọn ìpàdé ẹ̀kọ́, àti pínpín àwọn ẹ̀kọ́ láti àwọn ètò tó ṣàṣeyọrí ní àwọn àdúgbò mìíràn. Nígbà tí ẹgbẹ́ obìnrin kan ní Gombe kàn sí wa tí wọ́n fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ètò MHM ṣùgbọ́n wọn kò mọ ibi tí wọ́n ti ń bẹ̀rẹ̀, a so wọ́n pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ irú rẹ̀ ní Bayelsa tó ti kojú àwọn ìṣòro tó jọra. Pínpín ìmọ̀ láti àdúgbò sí àdúgbò ń ṣẹ̀dá àwọn ojútùú tó lágbára ju ìmọ̀ràn àwọn amòye láti ọ̀dọ̀ àwọn tí kò gbé ní ipò náà.

A ń jẹ́ kí àwọn ọjà wà ní iye owó tó rọrùn nítorí ìrọ̀rùn ọ̀rọ̀ ajé ló ń pinnu ipa. Iye owó wa fi iṣẹ́ àfojúsùn wa hàn – fífòpin sí àìní pádì nǹkan oṣù, kì í ṣe mímú èrè pọ̀ jù. Àwọn ilé-ìwé, NGO àti àwọn ajọ mìíràn lè pàṣẹ iye èyíkéyìí ní iye owó tó dúró kan náà fún àpò kọ̀ọ̀kan. Àwa kì í ṣe olùṣe ọjà nìkan bí kò ṣe alábàáṣiṣẹ́ nínú ìṣíkiri fún iyì nǹkan oṣù káàkiri Nàìjíríà, tí à ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn àdúgbò tó ń darí ìyípadà tiwọn.

Bóyá ẹ jẹ́ obìnrin kọ̀ọ̀kan, olórí àdúgbò, olùkọ́, tàbí òṣìṣẹ́ NGO, ẹ lè ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí ní agbègbè yín. Ìyípadà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹnì kan tó pinnu pé ipò tó wà kò ṣeé gbà.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa sísọ̀rọ̀. Ẹ pín ìròyìn nípa ìlera nǹkan oṣù àti àwọn ọjà tí a tún lò pẹ̀lú ọ̀rẹ́ mẹ́ta. Àwọn mẹ́ta náà yóò sọ fún mẹ́ta mìíràn. Ìmọ̀ ń tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ẹgbẹ́ tó wà yára ju àwọn ètò àṣà lọ. Nígbà tí ẹ bá ṣe àwọn ìjíròrò nípa nǹkan oṣù ní àwùjọ ara ẹni yín, ẹ ń fún àwọn mìíràn ní ààyè láti sọ̀rọ̀ ní gbangba pẹ̀lú.

Tí ẹ bá ti ń lo pádì tí a tún lò, ẹ di olùgbèjà tí a lè rí. Ẹ pín ìrírí yín ní òtítọ́ – ìmúrasílẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀, àwọn àǹfààní ìgbà pípẹ́, owó tí a fi pamọ́. Àwọn ẹ̀rí ara ẹni ń yí ọkàn padà dáadáa ju àwọn ìṣirò lọ. Ẹ fi pádì yín han àwọn aládùúgbò tàbí àwọn alábàáṣiṣẹ́, ẹ ṣàlàyé bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́, kí ẹ sì dáhùn àwọn àníyàn láti ìrírí yín. Olùkọ́ kan ní Ìpínlẹ̀ Ondo ń tọ́jú pádì àfihàn kan sínú àpò ọwọ́ rẹ̀ pàtó fún àwọn àkókò ẹ̀kọ́ àìròtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí.

Ẹ ronú nípa bíbẹ̀rẹ̀ kékeré ní ààyè ipa yín tó sún mọ́ yín. Tí ẹ bá jẹ́ ìyá, ẹ rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin yín ní àwọn ọjà nǹkan oṣù tó dára àti ẹ̀kọ́. Tí ẹ bá jẹ́ olùkọ́, ẹ gbèjà ètò MHM ilé-ìwé tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú kíláàsì yín tàbí ẹgbẹ́ ọdún yín. Tí ẹ bá ń lọ sí ìjọ ẹ̀sìn, ẹ dámọ̀ràn ìjíròrò ẹgbẹ́ obìnrin lórí ìlera nǹkan oṣù. Àwọn ìgbésẹ̀ kékeré ń ṣẹ̀dá ìṣíkiri. Fún lílò ara ẹni, Starter Kit wa (Premium Pads 3 pẹ̀lú àpò ìtọ́jú) ní gbogbo ohun tí a nílò láti bẹ̀rẹ̀ lílo èyí tí a tún lò pẹ̀lú ìgboyà. Premium Pads pẹ̀lú àwọn ìpele mẹ́ta tó ń gba omi ń ṣàkóso ìsàn ẹ̀jẹ̀ àárín ní ọ̀nà tó dájú, nígbà tí No Wahala Pads wa ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún àwọn ọjọ́ tó fúyẹ́, Maxi Pads wa sì ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn àìní ìsàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀.

Tí ẹ bá ń darí ajọ àdúgbò, ilé-ìwé, ẹgbẹ́ ẹ̀sìn, tàbí NGO, ẹ ní agbára àrà ọ̀tọ̀ láti mú àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí wá. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa pípe ìjíròrò kan. Ẹ pe àwọn obìnrin 10-15 tó ṣojú onírúurú àdúgbò yín, kí ẹ sì bi wọ́n ní àwọn ìṣòro ìlera nǹkan oṣù tí wọ́n ń dojúkọ. Ẹ gbọ́ ju bí ẹ ṣe ń sọ lọ. Iṣẹ́ yín ni láti ràn àwọn ojútùú àdúgbò lọ́wọ́, kì í ṣe láti fi àwọn ètò tí a ti pinnu tẹ́lẹ̀ lélẹ̀.

Àwọn ilé-ìwé lè fi àwọn ètò MHM sílò ní kíákíá. Ẹ ṣẹ̀dá ìgbìmọ̀ tó ní àwọn olùkọ́, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òbí, àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin àgbà. Ẹ ṣàyẹ̀wò àwọn àìní nípasẹ̀ ìwádìí ìkọ̀kọ̀, lẹ́yìn náà ẹ ṣètò ìdáhùn onípele mẹ́ta: ṣíṣe àtúnṣe ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún ìkọ̀kọ̀ àti omi, pípèsè pádì ìkánjú nípasẹ̀ ilé ìtọ́jú ìlera ilé-ìwé, àti fífi ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù sínú àwọn kíláàsì tó yẹ. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé rí i pé ìnáwó ọdọọdún kékeré ti ₦50,000-₦100,000 ń bo ohun èlò pádì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ní ìṣòro owó, pẹ̀lú owó tí a kó nípasẹ̀ àfikún kékeré sí owó ilé-ìwé tàbí àwọn iṣẹ́ ìgbọ́wọ́jọ.

Fún àwọn ajọ tó fẹ́ ṣètìlẹ́yìn fún àwọn àdúgbò púpọ̀ tàbí fi àwọn ètò tó tóbi sílò, ríra lọ́pọ̀ yanturu ń ṣẹ̀dá ipa ńlá. NGO kan ní Ìpínlẹ̀ Benue ń ṣe ètò kan níbi tí wọ́n ti ń pèsè àpò ìbẹ̀rẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin ní àwọn àdúgbò tí a kò tójú, nígbà tí wọ́n ń kọ́ àwọn obìnrin àdúgbò láti tẹ̀síwájú pẹ̀lú ẹ̀kọ́ àti àtìlẹ́yìn. Àwòṣe yìí ń pèsè ìráàyèsí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tó ń kọ́ agbára àdúgbò fún ìgbà pípẹ́. Ẹ kàn sí ẹgbẹ́ wa láti jíròrò àwọn àṣàyàn ìbáṣepọ̀ tó bá iṣẹ́ àfojúsùn àti agbára ajọ yín mu.

Àwọn ojútùú MHM tí àdúgbò ń darí dúró fún ju ìráàyèsí sí àwọn ọjà nǹkan oṣù lọ. Wọ́n jẹ́ nípa iyì, agbára láti ṣe ìpinnu, àti àwọn àdúgbò tó ń gba agbára láti yanjú àwọn ìṣòro tiwọn. Nígbà tí àwọn obìnrin ní Kano bá ṣètò àwọn ẹgbẹ́ ríra, wọn kì í ra pádì nìkan. Wọ́n ń kéde pé àìní pádì nǹkan oṣù kò ṣeé gbà àti pé wọn kò ní dúró de ìyọ̀nda láti yanjú rẹ̀. Nígbà tí àwọn olùkọ́ ní Calabar bá ṣètò àwọn ètò MHM ilé-ìwé, wọ́n ń fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin ṣe pàtàkì tó láti mú gbogbo ìdíwọ́ kúrò. Nígbà tí àwọn olórí ẹ̀sìn ní Sokoto bá fi ìlera nǹkan oṣù sínú ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn, wọ́n ń sọ pé àwọn ara obìnrin yẹ fún àfiyèsí tó ní ọ̀wọ̀, kì í ṣe ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ìtìjú.

Apá tó lágbára jù lọ nínú àwọn ọ̀nà tí àdúgbò ń darí ni ipa ìlọ́po rẹ̀. Ètò kan tó ṣàṣeyọrí ń sún àwọn àdúgbò márùn-ún tó wà nítòsí. Olùgbèjà onígboyà kan ń kọ́ mẹ́wàá mìíràn. Àwọn àdúgbò tó ń yanjú àìní pádì nǹkan oṣù ń jèrè àwọn ọgbọ́n àti ìgboyà láti kojú àwọn ìṣòro mìíràn. Ẹgbẹ́ obìnrin tó bẹ̀rẹ̀ nípa ríra pádì papọ̀ ń ṣàwárí agbára àjọpín wọn, wọ́n sì ń lò ó láti yanjú ìráàyèsí omi, mú àwọn ibi ọjà dára sí i, tàbí gbèjà ìtọ́jú ìlera tó dára jù. Ìdọ́gba nǹkan oṣù di ẹnu ọ̀nà sí ìyípadà àdúgbò tó gbòòrò.

Ìṣòro àìní pádì nǹkan oṣù Nàìjíríà tóbi, ṣùgbọ́n bẹ́ẹ̀ ni agbára àwọn àdúgbò Nàìjíríà fún yíyanjú ìṣòro lọ́nà ọgbọ́n àti ìrànlọ́wọ́ ara ẹni. Ẹ kò nílò láti dúró de àwọn ipò pípé, owó ńlá, tàbí àwọn alábàáṣiṣẹ́ láti òde. Ẹ nílò ìfọkànsìn, ìfura àṣà, àti ìfẹ́ láti bẹ̀rẹ̀ kékeré. Bóyá ẹ ń ṣètò àwọn aládùúgbò mẹ́dógún lábẹ́ igi neem tàbí ẹ ń ṣàkóso ètò ilé-ìwé tó ń dé ọ̀dọ̀ àwọn ọmọbìnrin 500, ẹ jẹ́ apá kan ìṣíkiri tó ń dàgbà tó ń yí ìlera nǹkan oṣù padà káàkiri Nàìjíríà, àdúgbò kan ní àkókò kan. Ẹ kọ́ sí i nípa ṣíṣètìlẹ́yìn fún ìṣàkóso ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní àdúgbò yín, kí ẹ sì ṣàwárí bí àwọn ojútùú tó rọrùn, tí a ṣe ní ilẹ̀ wa ṣe ń mú iyì nǹkan oṣù wà fún gbogbo obìnrin Nàìjíríà.