Àwọn ètò NGO tí ń gbógun ti òṣì nǹkan oṣù: Ìtọ́sọ́nà kíkún fún Nàìjíríà

Ìtọ́sọ́nà yìí yóò mú yín la àwọn ọ̀nà tó múná dóko jù tí àwọn NGO ń lò láti kojú òṣì nǹkan oṣù káàkiri Nàìjíríà, láti Lagos dé ìgbèríko ní Àríwá.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Òṣì nǹkan oṣù ń kan mílíọ̀nù 37 obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà tí kò rí ohun èlò nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ kò wọ́n àti ẹ̀kọ́.
• Àwọn ètò NGO tó múná dóko ń so pínpín ohun èlò, ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù, àti àtúnṣe ohun amáyédẹrùn WASH ní ilé-ìwé pọ̀.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó ètò kù ní 60-75% ní ìfiwéra pẹ̀lú pínpín pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo ní ọdún méjì.
• Àwọn ètò tó yọrí sí rere ní Kaduna àti Lagos fi hàn pé pípa ilé-ìwé jẹ nítorí nǹkan oṣù dín kù ní 78% láàárín oṣù mẹ́fà.
• Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àwùjọ oníwọ̀n gbogbo ní iye owó kan náà tí kò yípadà fún páálí kọ̀ọ̀kan.
• Àwòṣe pínpín ní àwùjọ ń ṣiṣẹ́ ju ọ̀nà ilé-ìwòsàn nìkan lọ láti dé ọ̀dọ̀ àwọn ará ìgbèríko àti àwọn tí a kò kà sí.
• Àwọn ètò tí ó kó ọkùnrin mọ́ ọn tí ó sì ń kọ́ òbí ń rí àyípadà ìwà tó ń pẹ́ ní ìlọ́po 3.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn NGO ṣe ń ṣe ètò tí ń yí ayé padà yìí káàkiri Nàìjíríà.

Grace jókòó sínú ọ́fíìsì kékeré ti Hope Foundation ní Kaduna, ó ń yẹ ìwé ìforúkọsílẹ̀ wíwá sí ilé-ìwé wò láti ilé-ìwé girama mẹ́ta tí wọ́n ń ràn lọ́wọ́. Àpẹẹrẹ náà hàn kedere: lóṣooṣù, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọbìnrin ló ń pa ọjọ́ 3-5 ilé-ìwé jẹ. Nígbà tí ó lọ sí àwọn ilé-ìwé náà láti wádìí, àwọn ọmọbìnrin náà ń sọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́, ojú ń tì wọ́n láti jẹ́wọ́ pé wọ́n máa ń dúró sílé nígbà nǹkan oṣù wọn nítorí pé wọn kò lówó láti ra pádì nǹkan oṣù.

Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ń ṣẹlẹ̀ káàkiri Nàìjíríà. Ní Lagos, Kano, Port Harcourt, àti àwọn ìgbèríko jákèjádò orílẹ̀-èdè, òṣì nǹkan oṣù ń mú ọmọbìnrin kúrò ní ilé-ìwé, ó ń mú obìnrin kúrò lẹ́nu iṣẹ́, ó sì ń dí àwọn ìdílé mọ́ inú ìtìjú àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ṣùgbọ́n àjọ Grace jẹ́ ara ẹgbẹ́ kan tí ń gbèrú sí i. Àwọn NGO káàkiri Nàìjíríà ń ṣe ètò tí ó ju pínpín pádì lásán lọ. Wọ́n ń yí bí àwùjọ ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù padà, bí ilé-ìwé ṣe ń ran ọmọbìnrin lọ́wọ́, àti bí ìdílé ṣe ń wo ìlera nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ẹ̀tọ́ pàtàkì, kì í ṣe ohun afẹ́.

Bí ẹ bá jẹ́ alákòóso ètò NGO, aṣáájú àwùjọ, tàbí olùfúnni-lówó tí ó fẹ́ mọ bí a ṣe lè gbógun ti òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà lọ́nà tó múná dóko, ìtọ́sọ́nà yìí yóò fi ohun tó ń ṣiṣẹ́ hàn yín.

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe àìní pádì nìkan. Ìṣòro tó lọ́jú pọ̀ ni, tí ó kan ẹ̀kọ́, ìlera, iyì, àti àǹfààní ọrọ̀ ajé. Ní Nàìjíríà, ìṣòro yìí ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin àti ọmọbìnrin lójoojúmọ́.

Nígbà tí a bá sọ̀rọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù, à ń ṣàpèjúwe àìlè rí ohun èlò nǹkan oṣù, ẹ̀kọ́ nípa ìlera nǹkan oṣù, àti ibi ìmọ́tótó tó yẹ. Ní Nàìjíríà, èyí ń farahàn ní àwọn ọ̀nà pàtó. Àwọn ọmọbìnrin ní Kano ń lo àkísà àtijọ́, ìwé ìròyìn, tàbí òwú tí wọ́n ń fọ̀ tí wọ́n sì ń tún lò láìsí ibi tó yẹ láti sá a gbẹ. Àwọn obìnrin ní Lagos ń ná tó ₦1,500 lóṣooṣù lórí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, èyí tó jẹ́ 10-15% owó-oṣù tó kéré jù. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ìwé ìgbèríko kò ní ibi ìkọ̀kọ̀ láti pààrọ̀ tàbí láti fọ nǹkan, nítorí náà wọ́n kàn ń dúró sílé.

Ìtìjú ń mú kí ìṣòro náà burú sí i. Ọ̀pọ̀ àwùjọ ní Nàìjíríà ṣì ń ka nǹkan oṣù sí èèwọ̀, ohun tí obìnrin gbọ́dọ̀ fi pamọ́ tí kò sì gbọdọ̀ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ láé. A kì í kọ́ àwọn ọmọbìnrin ní ohun tí wọ́n máa retí kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé. Nígbà tí ó bá dé, wọn kò múra sílẹ̀, ẹ̀rù ń bà wọ́n, kò sì sí ẹni tí ń ràn wọ́n lọ́wọ́. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ń dá ilẹ̀ ọlọ́ràá sílẹ̀ fún ìtàn àròsọ, ìmọ́tótó tí kò péye, àti ìyà tí kò yẹ.

Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin máa ń pa ọjọ́ 4.5 ilé-ìwé jẹ ní àròpọ̀ lóṣooṣù nítorí òṣì nǹkan oṣù. Ní ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí jẹ́ nǹkan bí ọjọ́ 50 ẹ̀kọ́ tí ó sọnù. Ìṣirò náà le koko: ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọmọ ọdún 13 tí ó sì parí ilé-ìwé girama ní ọmọ ọdún 17 yóò pa nǹkan bí ọjọ́ 200 ilé-ìwé jẹ nítorí pé ó ń ṣe nǹkan oṣù nìkan.

Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní ọ̀pọ̀ agbègbè kò ní ohun èlò ìpìlẹ̀. Ìwádìí ọdún 2024 lórí ilé-ìwé girama 300 ní ìpínlẹ̀ mẹ́fà ní Nàìjíríà rí i pé 62% kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó ń ṣiṣẹ́ fún ọmọbìnrin. Nínú àwọn tó ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀, 18% péré ló ní ilẹ̀kùn tó ṣeé tì pa, omi ẹ̀rọ, àti agbọ̀n ìdalẹ̀sí. Àwọn olùkọ́, tí ọ̀rọ̀ nǹkan oṣù sábà máa ń kó ìdààmú bá, kò mọ̀ nígbà tí ọmọbìnrin kan kò wá nítorí nǹkan oṣù rẹ̀. Ọmọbìnrin náà á máa lọ sẹ́yìn, ìgboyà rẹ̀ á dín kù, níkẹyìn, ó lè fi ilé-ìwé sílẹ̀ pátápátá.

Yàtọ̀ sí ẹ̀kọ́, òṣì nǹkan oṣù ń mú ewu ìlera wá. Lílo ohun èlò tí kò mọ́ tàbí fífi pádì sílẹ̀ pẹ́ jù ń fa àkóràn. Àwọn obìnrin tí kò lówó láti ra ohun èlò lè fi ìbálòpọ̀ ṣe pàṣípààrọ̀ fún owó láti ra pádì, èyí tó ń mú kí ewu àrùn ìbálòpọ̀ àti oyún àìròtẹ́lẹ̀ pọ̀ sí i fún wọn.

Ní ti ọrọ̀ ajé, òṣì nǹkan oṣù ń dí obìnrin mọ́ inú òṣì. Àwọn obìnrin ọlọ́jà ní Abuja sọ pé wọ́n ń pàdánù owó ní ọjọ́ tí nǹkan oṣù bá pọ̀, nígbà tí ẹ̀rù ń bà wọ́n pé yóò jò lójú gbogbo ènìyàn. Àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ ń lo aṣọ ní ìpele púpọ̀ tí kì í tù wọ́n lára nínú ooru Nàìjíríà. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí ń ṣiṣẹ́ ọ́fíìsì ń ná ìpín ńlá nínú owó-oṣù wọn lórí ohun èlò tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, owó tí ì bá lọ sí ìfowópamọ́, ẹ̀kọ́, tàbí òwò.

Ìṣòro yìí ni àwọn NGO Nàìjíríà ń ṣiṣẹ́ láti yanjú, kì í ṣe pẹ̀lú ẹ̀bùn lásán, bí kò ṣe pẹ̀lú ètò kíkún tí ó kojú gbogbo apá òṣì nǹkan oṣù.

Àwọn ètò lórí òṣì nǹkan oṣù tó yọrí sí rere jù ní Nàìjíríà ní àwọn nǹkan kan ní àjọṣe. Wọn kì í ṣe ìdásí ẹyọ kan, bí kò ṣe ọ̀nà àkópọ̀ tí ó kojú ohun èlò, ẹ̀kọ́, ohun amáyédẹrùn, àti èrò àwùjọ.

Àwọn NGO aṣáájú ní Nàìjíríà ti ṣe ohun tí àwọn òṣìṣẹ́ ń pè ní àwòṣe òpó mẹ́ta: Pèsè (Provide), Kọ́ni (Educate), àti Ṣèrànwọ́ (Enable).

Òpó “Pèsè” ń rí i dájú pé ọmọbìnrin àti obìnrin rí ohun èlò nǹkan oṣù tó dára tí owó rẹ̀ kò wọ́n. Èyí lè túmọ̀ sí pínpín pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò fún àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé, ṣíṣe ètò ìrànlọ́wọ́ owó fún obìnrin tí owó wọn kéré, tàbí dídá ilé ìpamọ́ pádì sílẹ̀ ní ilé-ìwé níbi tí ọmọbìnrin ti lè rí i lọ́fẹ̀ẹ́. Kókó ibẹ̀ ni ìtẹ̀síwájú. Pínpín ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ń mú ìtura fún ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n kò yanjú ìṣòro tó wà nísàlẹ̀. Ètò tí ń pèsè ohun èlò tí a lè tún lò tàbí tí ó dá ọ̀nà ìpèsè tó lè pẹ́ sílẹ̀ ní ipa tó pẹ́ jù.

Òpó “Kọ́ni” ń kojú àìmọ̀ àti ìtìjú. Àwọn ètò ń ṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ní ilé-ìwé, wọ́n ń kọ́ àwọn olùkọ́ láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba àti lọ́nà tó péye. Wọ́n ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún òbí níbi tí ìyá àti bàbá ti ń kọ́ bí wọ́n ṣe lè ran àwọn ọmọbìnrin wọn lọ́wọ́. Wọ́n ń ṣe ìwé ẹ̀kọ́ tó bá àṣà mu ní èdè àbínibí, tí ó ṣàlàyé bí nǹkan oṣù ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ara, ìmọ́tótó, àti títú àṣírí ìtàn àròsọ.

Òpó “Ṣèrànwọ́” ń kojú àwọn ìdènà àyíká àti ètò. Àwọn NGO ń bá ilé-ìwé ṣiṣẹ́ láti kọ́ tàbí tún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ṣe, kí ọmọbìnrin lè ní ibi ìkọ̀kọ̀ pẹ̀lú omi àti ibi ìdalẹ̀sí. Wọ́n ń kọ́ àwọn alákòóso ilé-ìwé nípa òfin tí ó bá nǹkan oṣù mu, bíi gbígbà kí ọmọbìnrin jáde kúrò ní kíláàsì láìsí àlàyé. Wọ́n ń bá àwọn aṣáájú àwùjọ àti ẹ̀sìn ṣiṣẹ́ láti yí èrò àṣà padà.

Àwọn NGO Nàìjíríà ń lo ọ̀nà pínpín mélòó kan, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì ní àǹfààní tirẹ̀ fún ipò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Pínpín ní ilé-ìwé ń dé ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin lọ́nà tó yára. Àwọn ètò ń kọ́ olùkọ́bìnrin tàbí nọ́ọ̀sì ilé-ìwé gẹ́gẹ́ bí “aṣíwájú pádì” tí ń pín ohun èlò tí wọ́n sì ń kọ́ni ní ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀. Àwọn ọmọbìnrin ń padà wá lóṣooṣù fún àfikún, èyí sì ń fún wọn ní àǹfààní fún ẹ̀kọ́ àti ìrànlọ́wọ́ síwájú sí i. Àwòṣe yìí ń ṣiṣẹ́ dáadáa ní ìlú ńlá àti agbègbè tó yí ìlú ká níbi tí ilé-ìwé ti fìdí múlẹ̀. Àwọn àjọ bíi Hope for Girls Initiative ní Lagos ti pín ohun èlò fún ọmọbìnrin ilé-ìwé tó ju 15,000 lọ nípasẹ̀ àwòṣe yìí.

Pínpín ní àwùjọ ń ṣiṣẹ́ jù ní ìgbèríko tàbí fún ọmọbìnrin àti obìnrin tí kò sí ní ilé-ìwé. Àwọn NGO ń bá àwọn ẹgbẹ́ tó ti wà ní àwùjọ ṣiṣẹ́ pọ̀, bíi ẹgbẹ́ obìnrin, àjọ ẹ̀sìn, tàbí ẹgbẹ́ ọlọ́jà. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ tí a ti kọ́ ń bẹ ilé wò tàbí ń ṣe ìpàdé oṣooṣù níbi tí obìnrin ti ń gba ohun èlò, tí wọ́n ń pín ìrírí, tí wọ́n sì ń gba ẹ̀kọ́. Àwòṣe yìí ń dé ọ̀dọ̀ obìnrin tí kì yóò lọ sí ilé-ìwòsàn tàbí ètò ilé-ìwé láé.

Àwòṣe àdàpọ̀ ń so ọ̀nà méjèèjì pọ̀. Fún àpẹẹrẹ, NGO kan lè pín fún ilé-ìwé, kí ó sì tún kọ́ àwọn tó jáde ní ilé-ìwé láti di olùpín ní àdúgbò wọn. Èyí ń dá iṣẹ́ sílẹ̀, ó ń rí i dájú pé ọmọbìnrin ṣì ń rí ohun èlò lẹ́yìn tí wọ́n bá kúrò ní ilé-ìwé, ó sì ń jẹ́ kí àwùjọ ka ètò náà sí tiwọn.

Ọ̀pọ̀ NGO ní Nàìjíríà ti yípadà láti pínpín pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo sí pípèsè pádì tí a lè tún lò. Ìdí rẹ̀ jẹ mọ́ owó àti àyíká.

Ọmọbìnrin kan sábà máa ń nílò pádì 7-10 tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo ní oṣù kọ̀ọ̀kan. Ní ₦50 fún pádì kan ní àròpọ̀, èyí jẹ́ ₦400-500 lóṣooṣù tàbí ₦5,000 lọ́dún. Fún ètò tí ń ṣiṣẹ́ fún ọmọbìnrin 1,000, owó ọdọọdún yóò jẹ́ ₦5 mílíọ̀nù fún ohun èlò nìkan. Èyí ń dá ìgbáralé sílẹ̀ – nígbà tí owó ìrànlọ́wọ́ bá tán, ohun èlò náà á tán.

Pádì tí a lè tún lò ń yí ìṣirò náà padà. Àkójọ pádì tó dára 3-5, tí ó ń ná NGO láàárín ₦3,500-₦5,000 fún ọmọbìnrin kan, ń wà fún ọdún 2-3 bí a bá tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Ètò kan náà fún ọmọbìnrin 1,000 yóò ná ₦4-5 mílíọ̀nù lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, dípò ₦5 mílíọ̀nù lọ́dọọdún. Ní ọdún mẹ́ta, owó tí a fi pamọ́ dé 60-75%, èyí tí ó jẹ́ kí ètò lè ṣiṣẹ́ fún ènìyàn púpọ̀ sí i tàbí kí wọ́n ná owó lórí ẹ̀kọ́ àti ohun amáyédẹrùn.

Àwọn àjọ sọ pé àwọn ọmọbìnrin kọ́kọ́ máa ń ṣiyèméjì nípa pádì tí a lè tún lò, ṣùgbọ́n wọ́n á di olùlò onítara nígbà tí wọ́n bá gba ẹ̀kọ́ tó yẹ lórí bí a ṣe ń lò ó àti bí a ṣe ń tọ́jú rẹ̀. Ètò kan ní Kaduna rí i pé 84% àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n gba pádì tí a lè tún lò ṣì ń lò ó lẹ́yìn ọdún kan, 92% sì sọ pé àwọn fẹ́ràn rẹ̀ ju pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo tí wọ́n ń lò tẹ́lẹ̀ lọ.

Àwọn NGO Nàìjíríà ń ṣe oríṣiríṣi ètò, wọ́n sì sábà máa ń so ọ̀nà púpọ̀ pọ̀ fún ipa tó tóbi jù.

Àwọn ètò yìí dá lórí mímú kí ọmọbìnrin wà ní ilé-ìwé nípa yíyọ àwọn ìdènà tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù kúrò. Ètò ilé-ìwé kan sábà máa ń ní pínpín ohun èlò (púpọ̀ ìgbà, àkójọ ìbẹ̀rẹ̀ pádì tí a lè tún lò ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ẹ̀kọ́), ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí a fi sínú ẹ̀kọ́ ìlera tàbí bàyọ́lọ́jì, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún olùkọ́ lórí bí wọ́n ṣe lè ran akẹ́kọ̀ọ́ tó ń ṣe nǹkan oṣù lọ́wọ́, àti àtúnṣe WASH bíi kíkọ́ tàbí títún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ṣe.

Pad a Girl Project ní Abuja jẹ́ àpẹẹrẹ ọ̀nà yìí. Wọ́n ń bá àwọn ilé-ìwé girama ìjọba ní Federal Capital Territory ṣiṣẹ́, wọ́n ń fún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan ní JSS1-SS3 ní pádì mẹ́ta tí a lè tún lò àti àpò ìpamọ́ kan. Àwọn olùkọ́ ń gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́jọ́ méjì lórí ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù àti bí wọ́n ṣe lè mú kí kíláàsì jẹ́ ibi ìtìlẹ́yìn. Ètò náà ní ìpàdé àtẹ̀lé ní oṣù mẹ́ta-mẹ́ta níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti ń gba ẹ̀kọ́ àtúnyẹ̀wò tí wọ́n sì lè béèrè fún pádì ìpààrọ̀ bí wọ́n bá nílò rẹ̀.

Èsì ètò ìdánwò wọn ní ilé-ìwé 12 fi ipa ńlá hàn. Wíwá sí ilé-ìwé láàárín àwọn olùkópa pọ̀ sí i ní 78% ní àwọn ọjọ́ nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin sọ pé ìgboyà wọn pọ̀ sí i ní kíláàsì, wọ́n sì ń kópa jù nínú eré ìdárayá. Àwọn olùkọ́ ṣàkíyèsí pé èsì ẹ̀kọ́ dára sí i, pàápàá nínú àwọn ẹ̀kọ́ tí wíwá déédéé ṣe pàtàkì jù.

Àwọn ètò yìí ń ṣiṣẹ́ ní ìpele àwùjọ láti yí èrò padà àti láti mú kí gbogbo obìnrin àti ọmọbìnrin rí ohun èlò, kì í ṣe àwọn tó wà ní ilé-ìwé nìkan.

Break the Silence Initiative ní Kano ń ṣe ètò àwùjọ ní àwọn àwùjọ tí ọ̀pọ̀ wọn jẹ́ Hausa, níbi tí èèwọ̀ nǹkan oṣù ti lágbára gidigidi. Wọ́n ń kọ́ àwọn obìnrin tí àwùjọ bọ̀wọ̀ fún láti di olùkọ́ ìlera nǹkan oṣù, tí wọ́n ń ṣe ìjíròrò ẹgbẹ́ kékeré nínú ilé, ọjà, àti ibi ẹ̀sìn. Àwọn olùkọ́ yìí ń tú àṣírí ìtàn àròsọ, wọ́n ń kọ́ni ní ìmọ́tótó tó tọ́, wọ́n sì ń so obìnrin pọ̀ mọ́ ibi tí wọ́n ti lè rí ohun èlò tí owó rẹ̀ kò wọ́n.

Ohun pàtàkì ni pé wọ́n ń kó àwọn ọkùnrin àti aṣáájú ẹ̀sìn mọ́ ọn. Ọ̀pọ̀ àwùjọ ní Nàìjíríà ń ṣòfin lórí ohun tí obìnrin lè sọ tàbí ṣe láìsí àṣẹ ọkùnrin. Ètò tí kò ka òtítọ́ yìí sí máa ń ní ìṣòro láti tẹ̀síwájú. Break the Silence ń ṣe ìpàdé ọ̀tọ̀ pẹ̀lú àwọn bàbá, arákùnrin, àti ọkọ, wọ́n ń ṣàlàyé nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ̀dá ara tó jẹ́ àdánidá àti ipa ọkùnrin nínú ríran àwọn obìnrin ayé wọn lọ́wọ́. Àwọn Imaamu àti pásítọ̀ ń gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí bí wọ́n ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù láti ojú ẹ̀sìn, èyí tó ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dáhùn ìbéèrè ìjọ wọn pẹ̀lú ìsọfúnni tó péye.

Ọ̀nà gbogbo-àwùjọ yìí ń mú àyípadà àṣà tó gbòòrò wá. Nígbà tí gbogbo àwùjọ bá yí òye wọn padà, ọmọbìnrin àti obìnrin kọ̀ọ̀kan á dojú kọ ìtìjú díẹ̀, wọ́n á sì rí ìtìlẹ́yìn púpọ̀ sí i.

Àwọn NGO kan dá lórí àwọn tí ewu wọn ga jù ní pàtàkì: ọmọbìnrin ní àgọ́ IDP (àwọn tí wọ́n sá kúrò nílé), ọmọ ìta, ọ̀dọ́bìnrin ní ibi àhámọ́, tàbí àwọn tó ní àìlera ara.

Dignity for All ní Port Harcourt ń bá ọmọbìnrin àti obìnrin ṣiṣẹ́ ní àgọ́ àwọn tí wọ́n sá kúrò nílé nínú orílẹ̀-èdè, níbi tí òṣì nǹkan oṣù ti pàdé òṣì tó le gan-an àti ìbànújẹ́ ọkàn. Ipò inú àgọ́ ń mú kí ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣòro gidigidi – omi kò tó, ibi ìmọ́tótó kún jù, kò sì sí ìkọ̀kọ̀. Ètò náà ń pèsè pádì tí a lè tún lò tí a ṣe láti ṣiṣẹ́ níbi tí omi kò ti pọ̀, ó ń ṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ tí a ṣe fún ipò àgọ́, ó sì ń jà fún ibi WASH tó dára jù ní àwọn àgọ́.

Àwọn ètò àkànṣe yìí nílò ọ̀nà tí a ṣàtúnṣe. Àwòṣe ilé-ìwé déédéé kò ṣiṣẹ́ fún àwọn tí kò sí ní ilé-ìwé. Pínpín gbọ́dọ̀ ka ipò ìgbé ayé tí kò dúró ṣinṣin sí – ọmọbìnrin kan ní àgọ́ lè kó lọ sí apá míì tàbí àgọ́ míì pátápátá. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ kojú ìbànújẹ́ ọkàn àti àwọn ewu míì tí àwọn ènìyàn yìí ń dojú kọ.

Nígbà tí ẹ bá ná owó sí ètò lórí òṣì nǹkan oṣù, èrè rẹ̀ ju pípèsè pádì lọ fíìfíì. Àwọn ètò yìí ń mú ipa tó ń tàn kálẹ̀ wá, tí ó ń yí ìgbé ayé ẹnìkọ̀ọ̀kan àti gbogbo àwùjọ padà.

Àǹfààní àkọ́kọ́ ni ti ẹ̀kọ́. Nígbà tí ọmọbìnrin bá ń wá sí ilé-ìwé déédéé, wọ́n ń kẹ́kọ̀ọ́. Nígbà tí wọ́n bá kẹ́kọ̀ọ́, wọ́n ń yege ìdánwò, wọ́n ń parí ilé-ìwé girama, wọ́n sì ń rí àǹfààní ẹ̀kọ́ gíga tàbí iṣẹ́.

Ìsọfúnni Nàìjíríà fi hàn pé ọmọbìnrin tí ó parí ilé-ìwé girama ń rí owó tó fi 25% ju ti àwọn tó fi ilé-ìwé sílẹ̀ lọ ní àròpọ̀ jálẹ̀ ayé wọn. Wọ́n ń ṣe ìgbéyàwó nígbà tí wọ́n dàgbà jù, wọ́n ń bí ọmọ díẹ̀, wọ́n sì ń ná owó púpọ̀ sí i lórí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ wọn. Àwọn ètò lórí òṣì nǹkan oṣù, nípa mímú kí ọmọbìnrin wà ní ilé-ìwé, ń yí ọ̀nà ayé wọn padà ní tòótọ́.

Àǹfààní ọrọ̀ ajé dé ọ̀dọ̀ ìdílé àti àwùjọ. Nígbà tí obìnrin bá lè ṣiṣẹ́ déédéé láìsí pípa iṣẹ́ jẹ nítorí nǹkan oṣù, owó ilé á pọ̀ sí i. Nígbà tí ọmọbìnrin bá wà ní ilé-ìwé tí wọ́n sì rí iṣẹ́ ọlọ́gbọ́n níkẹyìn, wọ́n ń gbé gbogbo ìdílé kúrò nínú òṣì. Ìwádìí kan tí ó tẹ̀lé ọmọbìnrin 500 tí wọ́n gba ìrànlọ́wọ́ ètò òṣì nǹkan oṣù ní Lagos rí i pé 68% parí ilé-ìwé girama, ní ìfiwéra pẹ̀lú 41% àwọn ọmọbìnrin tó jọ wọ́n tí kò gba ìrànlọ́wọ́. Lẹ́yìn ọdún márùn-ún, iye àwọn tó ní iṣẹ́ láàárín àwọn tó gba ìrànlọ́wọ́ fi 30% ga jù, owó tí wọ́n ń rí ní àròpọ̀ sì fi 40% ga jù.

Rírí ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́ tó sì yẹ ń dín ewu ìlera kù. Àwọn ètò tí ń kọ́ni ní ìmọ́tótó tó tọ́ – pípààrọ̀ pádì déédéé, fífọ ọwọ́, fífọ pádì tí a lè tún lò dáadáa – ń dín àkóràn ọ̀nà ìbímọ, àkóràn ọ̀nà ìtọ̀, àti àwọn ìṣòro míì kù.

Àǹfààní fún ìlera ọpọlọ ṣe pàtàkì bákan náà. Òṣì nǹkan oṣù ń mú ìtìjú ńlá wá. Àwọn ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù jò sí aṣọ wọn ní ilé-ìwé ń dojú kọ ìfiṣẹ̀sín àti ìdánìkanwà. Àwọn obìnrin tí kò lówó láti ra ohun èlò ń rò pé àwọn kùnà nínú ìtọ́jú ara ẹni tó kéré jù. Àwọn ètò tí ń pèsè ohun èlò àti ẹ̀kọ́ ń gbé ẹrù yìí kúrò.

Àwọn tí ń jàǹfààní ń sọ léraléra pé ìgboyà wọn pọ̀ sí i, wọ́n ní iyì sí i, ìrètí wọn fún ọjọ́ iwájú sì pọ̀ sí i. Obìnrin kan ní Kaduna ṣàpèjúwe gbígba pádì tí a lè tún lò láti ọ̀dọ̀ ètò NGO kan: “Ó dà bí ẹni pé ẹnìkan rí mi níkẹyìn, bí ẹni pé mo ṣe pàtàkì. Kì í ṣe ọ̀rọ̀ pádì nìkan. Ọ̀rọ̀ ẹnìkan tí ó sọ pé nǹkan oṣù mi kì í ṣe ohun ìtìjú, àti pé ó tọ́ sí mi láti ṣe é pẹ̀lú iyì ni.”

Ìdọ̀tí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo jẹ́ ìṣòro àyíká tí ń pọ̀ sí i ní àwọn ìlú Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀ pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo ní ike nínú tí ó ń gba ọdún 500-800 kí ó tó jẹrà. Ní àwùjọ tí kò ní ètò ìkó-ìdọ̀tí, pádì tí a ti lò ń parí sí inú gọ́tà, odò kékeré, àti ààtàn gbangba, èyí sì ń mú ewu ìmọ́tótó wá.

Àwọn ètò tí ń gbé pádì tí a lè tún lò lárugẹ ń dín ìdọ̀tí yìí kù gidigidi. Bí obìnrin 10,000 bá yípadà láti pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo sí èyí tí a lè tún lò, wọ́n ń dènà nǹkan bí 720,000 pádì láti dé ibi ìkó-ìdọ̀tí lọ́dọọdún. Ní ọdún mẹ́ta tí pádì tó dára fi ń wà, èyí jẹ́ 2.16 mílíọ̀nù pádì tí kò ní ba àwùjọ Nàìjíríà jẹ́.

Ipa lórí àwùjọ ju àyíká lọ. Nígbà tí àwọn NGO bá ń ṣe ètò lórí òṣì nǹkan oṣù, wọ́n ń mú ìjíròrò wá tí kò ṣeé ṣe tẹ́lẹ̀. Àwọn òbí ń bẹ̀rẹ̀ sí í bá àwọn ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní kíláàsì. Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ lórí pẹpẹ. Àyípadà àṣà yìí ń dá àwùjọ sílẹ̀ níbi tí nǹkan oṣù ti jẹ́ ohun déédéé, níbi tí ìtìjú obìnrin àti ọmọbìnrin ti dín kù, àti níbi tí ìran tó ń bọ̀ ti ń dàgbà pẹ̀lú èrò tó dára jù.

Àwọn àjọ àti olùfúnni-lówó tí ń ronú nípa ètò lórí òṣì nǹkan oṣù sábà máa ń ní ìbéèrè àti àníyàn tó lẹ́sẹ̀. Dídáhùn wọn ní òtítọ́ ṣe pàtàkì fún kíkọ́ ètò tó múná dóko.

Ìbéèrè yìí fi ìfàgùn gidi hàn nínú bí a ṣe ń pín owó. Nàìjíríà ń dojú kọ ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera – ibà, ikú ìyá nígbà ìbímọ, àìjẹunrekánú, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Kí ló dé tí a ó fi dá lórí òṣì nǹkan oṣù?

Ìdáhùn ni pé òṣì nǹkan oṣù so mọ́ àwọn ìṣòro míì yìí. Ọmọbìnrin tí ń pa ilé-ìwé jẹ nítorí nǹkan oṣù ṣeé ṣe jù kí ó lóyún ní kùtùkùtù, èyí sì ń mú ewu ikú ìyá nígbà ìbímọ pọ̀ sí i. Òṣì nǹkan oṣù ń ti obìnrin sí ìbálòpọ̀ nítorí owó, èyí ń mú kí ìtànkálẹ̀ HIV àti àrùn ìbálòpọ̀ pọ̀ sí i. Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò péye ń fa àkóràn tí ó ń dá wàhálà sílẹ̀ fún oyún àti ìlera ìbímọ.

Àwọn ètò lórí òṣì nǹkan oṣù kò yàtọ̀ sí àwọn ohun pàtàkì ìlera míì – wọ́n ń tì wọ́n lẹ́yìn. Àwọn àjọ tí ń ṣiṣẹ́ lórí ẹ̀kọ́, ìlera ìyá, tàbí ìlera ọ̀dọ́ tẹ́lẹ̀ lè fi apá òṣì nǹkan oṣù kún iṣẹ́ wọn lọ́nà tó rọrùn díẹ̀, kí ipa wọn lè pọ̀ sí i láìnílò ètò tuntun pátápátá.

Bí owó rẹ̀ ṣe mọ níwọ̀n tí ó sì múná dóko yani lẹ́nu. Àwọn ètò lórí òṣì nǹkan oṣù wà lára ìdásí ẹ̀kọ́ tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n jù tí ó sì múná dóko jù. Pẹ̀lú nǹkan bí ₦4,000-5,000 fún ọmọbìnrin kan (owó àkójọ pádì tí a lè tún lò àti ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀), àwọn ètò lè mú kí ó wà ní ilé-ìwé fún ọdún 2-3 sí i. Ẹ fi èyí wé owó kíkọ́ ilé-ìwé tuntun tàbí pípèsè ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ (scholarship), ẹ ó sì rí i pé àwọn ètò lórí òṣì nǹkan oṣù ń mú èrè ńlá wá.

Bóyá àṣà yóò gbà á jẹ́ àníyàn tó lẹ́sẹ̀. Àwọn kan ń bẹ̀rù pé àwùjọ Nàìjíríà, pàápàá ní agbègbè tí wọ́n ti fara mọ́ àṣà àtijọ́, yóò kọ pádì tí a lè tún lò gẹ́gẹ́ bí ohun tí kò mọ́ tàbí tí kò yẹ.

Ìrírí fi hàn pé nígbà tí àwọn ètò bá ní ẹ̀kọ́ tó yẹ àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwùjọ, ìtẹ́wọ́gbà máa ń ga. Àtakò ìbẹ̀rẹ̀ sábà máa ń wá láti àìsí ìsọfúnni, kì í ṣe nítorí pé kò bá àṣà mu rárá. Àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin tí ó mọ bí a ṣe ń lo pádì tí a lè tún lò tí a sì ń tọ́jú rẹ̀, tí wọ́n sì rí àǹfààní owó àti ìlò rẹ̀, ń gbà á tọwọ́tẹsẹ̀.

Àwọn ètò ní Kano, Kaduna, àti Sokoto – díẹ̀ lára àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n fara mọ́ àṣà àtijọ́ jù ní Nàìjíríà – sọ pé ìtẹ́wọ́gbà jẹ́ 80-90% nígbà tí wọ́n bá ná owó sí ẹ̀kọ́ tí wọ́n sì kojú àníyàn pẹ̀lú ọ̀wọ̀. Kókó ibẹ̀ kì í ṣe fífi ojútùú lé àwùjọ lọ́wọ́, bí kò ṣe gbígbọ́ tiwọn, kíkojú àníyàn wọn pàtó, àti ṣíṣàtúnṣe ọ̀nà bí ó bá ṣe yẹ.

Àwọn àwùjọ kan ní ìbéèrè ẹ̀sìn nípa fífọ àti títún pádì lò. Àwọn ètò tí ó bá àwọn aṣáájú ẹ̀sìn sọ̀rọ̀ ní kùtùkùtù, tí ó sì ń pèsè ojú ìwòye Ìsìlámù tàbí Kìrìstẹ́ẹ̀nì lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù, ń yanjú àníyàn yìí. Ọ̀pọ̀ aṣáájú ẹ̀sìn ń di aṣíwájú ètò náà nígbà tí wọ́n bá ti mọ ọ̀ràn ìlera àti iyì tó wà nínú rẹ̀.

ń dá ìgbáralé sílẹ̀, wọ́n ń pèsè ohun èlò àti iṣẹ́ níwọ̀n ìgbà tí owó ìrànlọ́wọ́ bá wà, ṣùgbọ́n wọ́n ń fi àwọn tí ń jàǹfààní sílẹ̀ láìsí ìrànlọ́wọ́ nígbà tí olùfúnni-lówó bá kọjá lọ.

Àwọn ètò tó múná dóko ń kọ́ ìtẹ̀síwájú láti ìbẹ̀rẹ̀. Wọn kì í pín ohun èlò nìkan – wọ́n ń dá ètò sílẹ̀. Èyí lè túmọ̀ sí kíkọ́ obìnrin àdúgbò láti máa ṣe pádì tí a lè tún lò, kí iṣẹ́ àti ọ̀nà ìpèsè àdúgbò lè wà. Ó lè túmọ̀ sí dídá ilé ìpamọ́ pádì sílẹ̀ ní ilé-ìwé tí àwùjọ ń tọ́jú nípasẹ̀ ìdáwó kékeré tàbí ìkówójọ. Ó lè túmọ̀ sí síso àwọn tí ń jàǹfààní pọ̀ mọ́ ibi ìtajà tí owó rẹ̀ kò wọ́n kí wọ́n lè ra ohun èlò fúnra wọn lẹ́yìn tí ètò bá parí.

Àwọn ètò tó ń tẹ̀síwájú jù ń gbé ìní ètò lé àwùjọ lọ́wọ́. Nígbà tí ilé-ìwé, ẹgbẹ́ obìnrin, tàbí àjọ àwùjọ bá ń darí ètò dípò kí NGO láti ìta máa ṣe gbogbo rẹ̀, ètò náà ń pẹ́ ju owó ìrànlọ́wọ́ àkọ́kọ́ lọ. Ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe obìnrin kan ní Enugu tí ó gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ohun èlò ìbẹ̀rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ NGO kan ní 2021 ti ń dá ṣiṣẹ́ báyìí, ó ń ṣe pádì tí a lè tún lò, ó sì ń pín in káàkiri ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́ta láìsí owó ìrànlọ́wọ́ láti ìta.

Ìtẹ̀síwájú owó sábà máa ń ní àwòṣe àdàpọ̀. Àwọn ètò lè pín ohun èlò lọ́fẹ̀ẹ́ fún àwọn tí ó wà nínú ewu jù (àwọn ọmọ òrukàn, ọmọbìnrin tí ó wà nínú òṣì tó le gan-an) nígbà tí wọ́n ń ta fún àwọn tí ó lè san owó tí a ti dín kù. Owó títà náà ń ṣe ìtìlẹ́yìn fún pínpín sí àwọn tí kò lè sanwó. Ọ̀nà yìí ń rí i dájú pé ètò náà dé ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n nílò rẹ̀ jù, nígbà tí ó ń kọ́ òmìnira owó.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé fífi òpin sí òṣì nǹkan oṣù nílò àjọṣepọ̀. A kì í ṣe olùṣe ọjà nìkan – a jẹ́ ara ẹgbẹ́ àwọn àjọ tí ń ṣiṣẹ́ kí gbogbo obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà lè ṣe nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì.

Ìpinnu wa láti ti àwọn ètò NGO tí ń gbógun ti òṣì nǹkan oṣù lẹ́yìn ju pípèsè ohun èlò lọ. A ń pèsè ètò àjọṣepọ̀ àkànṣe tí a ṣe fún àwọn àjọ tí ń ṣe ìdásí ìlera nǹkan oṣù. Pádì tí a lè tún lò lè dín owó ètò kù fún NGO àti àjọ àwùjọ ní 30-40% ní ìfiwéra pẹ̀lú pínpín pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo ní ọdún méjì.

A ti ran obìnrin àti ọmọbìnrin tó ju 10,000 lọ́wọ́ ní tààrà nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, NGO, àti àjọ àwùjọ. A ti pín Sana Pads tó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà, láti ilé-ìwé ní Lagos dé àgọ́ IDP ní Àríwá-Ìlà-Oòrùn àti ìgbèríko ní Àríwá. Ṣùgbọ́n òṣùwọ̀n àṣeyọrí wa kì í ṣe iye pádì tí a pín nìkan – ó jẹ́ àwọn ọmọbìnrin tí ó dúró ní ilé-ìwé, àwọn obìnrin tí ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà, àti àwọn àwùjọ tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa nǹkan oṣù.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní Nàìjíríà, a mọ àwọn ìṣòro pàtó tí àwùjọ wa ń dojú kọ. A ń ṣe pádì tí ó ń ṣiṣẹ́ nínú ooru àti ọ̀rinrin Nàìjíríà, tí a lè fọ̀ tí a sì lè sá gbẹ níbi tí omi kò ti pọ̀, tí ó sì ń pẹ́ fún ọdún púpọ̀ níbi tí kò ti rọrùn láti pààrọ̀ rẹ̀. A mọ̀ pé àwọn ètò nílò ọ̀nà ìpèsè tí a lè gbára lé, kì í ṣe ọjà tí ó ń pòórá nígbà tí owó ìrànlọ́wọ́ àgbáyé bá yípadà tàbí tí ààlà orílẹ̀-èdè bá tì.

A ń pèsè ìrànlọ́wọ́ ìmúṣẹ ju ohun èlò lọ. Àwọn àjọ alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ń gba ohun èlò ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìwé ìtọ́sọ́nà fún olùlò ní èdè Gẹ̀ẹ́sì àti àwọn èdè Nàìjíríà pàtàkì, àti ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ fún ṣíṣe ètò. A fẹ́ kí ètò yín yọrí sí rere nítorí pé nígbà tí ẹ bá yege, ọmọbìnrin àti obìnrin Nàìjíríà ń jàre.

Òṣì nǹkan oṣù tóbi jù fún àjọ kan ṣoṣo láti yanjú. Ó nílò olùṣe ọjà bíi tiwa, àwọn NGO tí ń ṣe ètò bíi tiyín, olùfúnni-lówó tí ń ná owó sí i, àti àwùjọ tí ó gba àyípadà. Papọ̀, à ń kọ́ Nàìjíríà níbi tí kò sí ọmọbìnrin tí yóò pa ilé-ìwé jẹ nítorí pé ó ń ṣe nǹkan oṣù, níbi tí kò sí obìnrin tí yóò yàn láàárín bíbọ́ ìdílé rẹ̀ àti ṣíṣe nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì.

Yálà ẹ jẹ́ NGO tí ó fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ètò lórí òṣì nǹkan oṣù, olùfúnni-lówó tí ń wá ìdásí tó múná dóko láti tì lẹ́yìn, tàbí aṣáájú àwùjọ tí ó fẹ́ mú ojútùú wá sí agbègbè yín, èyí ni àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tó wúlò.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣe àyẹ̀wò ohun tí ó nílò ní ipò yín pàtó. Kí ni àwọn ìdènà pàtàkì sí ìlera nǹkan oṣù ní àwùjọ tí ẹ ń ṣiṣẹ́ fún? Ṣé àìsí ohun èlò ni, àìmọ̀, ibi ìmọ́tótó tí kò dára, èèwọ̀ àṣà, tàbí gbogbo wọn? Ẹ ṣe ìjíròrò ẹgbẹ́ pẹ̀lú ọmọbìnrin, obìnrin, olùkọ́, àti aṣáájú àwùjọ láti mọ àwọn ìṣòro pàtó àti ojútùú tó ṣeé ṣe.

Ẹ ṣe ètò yín pẹ̀lú àwòṣe òpó mẹ́ta: Pèsè, Kọ́ni, àti Ṣèrànwọ́. Ẹ pinnu irú ohun èlò tí ó bá ipò àti owó yín mu. Fún ọ̀pọ̀ ètò ilé-ìwé, a gbà yín nímọ̀ràn láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Starter Kit wa (Premium Pad 3 pẹ̀lú àpò ìpamọ́) fún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan. Premium Pad ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tí ń fa omi, ó yẹ fún nǹkan oṣù déédéé, ó sì pèsè pádì tó tó láti máa pààrọ̀ nígbà tí ẹ bá ń fọ̀ wọ́n. Fún ètò tí ń ṣiṣẹ́ fún obìnrin tí nǹkan oṣù wọn pọ̀ jù tàbí ètò ní agbègbè tí ibi ìfọṣọ kò ti pọ̀, ẹ ronú nípa Maxi Pad wa (ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tí ń fa omi).

Ẹ ṣe apá ẹ̀kọ́ yín. Ẹ bá olùkọ́ ìlera ṣiṣẹ́ pọ̀, ẹ kọ́ àwọn olùkọ́, ẹ ṣe ohun èlò ẹ̀kọ́ tó bá àṣà mu. Ẹ má ṣe rò pé ẹ ti mọ ohun tí àwùjọ nílò – ẹ kó àwọn tí ń jàǹfààní mọ́ ṣíṣe àkóónú ẹ̀kọ́ àti ọ̀nà tí a ó gbà kọ́ni. Ẹ kó àwọn ọkùnrin àwùjọ àti aṣáájú ẹ̀sìn mọ́ ọn láti ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ohun tí ẹ rántí lẹ́yìn.

Ẹ ṣètò fún àbójútó àti àtúnṣe. Báwo ni ẹ ó ṣe díwọ̀n àṣeyọrí? Àwọn àmì tó wọ́pọ̀ ni iye wíwá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, èsì ìmọ̀ ṣáájú àti lẹ́yìn ẹ̀kọ́, iye àwọn tí ṣì ń lo ohun èlò lẹ́yìn oṣù 6 àti 12, àti ìtẹ́lọ́rùn àwọn tí ń jàǹfààní. Ẹ ní ọ̀nà ìgbọ́ èsì déédéé kí ẹ lè ṣàtúnṣe ọ̀nà yín gẹ́gẹ́ bí ohun tí ẹ kọ́.

Ẹ kàn sí wa ní Sana Pads láti jíròrò àǹfààní àjọṣepọ̀. A ń bá àwọn àjọ oníwọ̀n gbogbo ṣiṣẹ́, láti ẹgbẹ́ àwùjọ kékeré dé NGO ńlá ti orílẹ̀-èdè. A lè pèsè ìsọfúnni nípa ohun èlò, pádì àpẹẹrẹ fún ìdánwò, iye owó fún iye ọjà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, àti ìsopọ̀ mọ́ àwọn àjọ míì tí ó lè pín ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti kọ́.

Bí ẹ bá fẹ́ ti ètò lórí òṣì nǹkan oṣù lẹ́yìn ṣùgbọ́n ẹ kì í ṣe é fúnra yín, ẹ wá àwọn àjọ tí ń lo ọ̀nà kíkún tí ẹ̀rí tì lẹ́yìn. Àwọn ètò tó lágbára ń so pípèsè ohun èlò pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ àti àyípadà ètò. Wọ́n ń bá àwùjọ ṣiṣẹ́ pọ̀, kì í ṣe pé wọ́n kàn ń kó nǹkan fún wọn. Wọ́n ń ṣètò fún ìtẹ̀síwájú láti ìbẹ̀rẹ̀.

Ẹ béèrè àwọn ìbéèrè pàtó lọ́wọ́ àwọn tí ẹ fẹ́ fún ní owó: Báwo ni ẹ ó ṣe díwọ̀n ipa yín ju kíka iye pádì tí ẹ pín lọ? Kí ló ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn tí ń jàǹfààní lẹ́yìn tí owó wa bá tán? Báwo ni ẹ ṣe ń jẹ́ kí àwùjọ ka ètò náà sí tiwọn? Èló ni owó yín fún ẹnì kọ̀ọ̀kan tí ń jàǹfààní, kí ló sì wà nínú rẹ̀? Àwọn àjọ tí ó ní ìdáhùn kedere sí ìbéèrè wọ̀nyí ṣeé ṣe jù láti ní ipa tó pẹ́.

Ẹ ronú nípa fífi owó ṣe ìtìlẹ́yìn fún àkójọ kíkún dípò ohun èlò nìkan. Ètò tí ń pèsè pádì láìsí ẹ̀kọ́ ní ipa tó mọ níwọ̀n. Ètò tí ń pèsè ẹ̀kọ́ láìsí ohun èlò ń fi ọmọbìnrin sílẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀ púpọ̀ sí i, ṣùgbọ́n wọn ṣì kò lè wá sí ilé-ìwé. Ẹ fi owó ṣe ìtìlẹ́yìn fún ètò tí ń kojú ìdènà púpọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà.

Ẹ so àwọn ètò pọ̀ mọ́ ara wọn. Ọ̀pọ̀ NGO kékeré ń ṣe iṣẹ́ tó dára gan-an ṣùgbọ́n wọ́n ń dá ṣiṣẹ́. Àwọn olùfúnni-lówó tí ń so àwọn àjọ pọ̀, tí ń ṣètò pàṣípààrọ̀ ẹ̀kọ́, tí wọ́n sì ń ti ẹgbẹ́ àwọn oníṣẹ́ lẹ́yìn ń mú kí ipa wọn pọ̀ ju owó tí wọ́n fún ní tààrà lọ.

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe àyànmọ́. Káàkiri Nàìjíríà, àwọn ètò NGO ń fi hàn pé ìdásí kíkún tó bá àṣà mu lè mú ọmọbìnrin wà ní ilé-ìwé, ó lè ti ìlera àti iyì obìnrin lẹ́yìn, ó sì lè yí èrò àwùjọ padà. Ẹ̀rí náà hàn kedere: àwọn ètò yìí ń ṣiṣẹ́.

Ọmọbìnrin tí ó gba pádì tí a lè tún lò àti ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń wá sí ilé-ìwé déédéé sí i. Obìnrin tí ó rí ohun èlò nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ kò wọ́n ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà tí ó pọ̀ sí i, wọn kò sì pàdánù owó púpọ̀ mọ́. Àwùjọ tí ó já ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù ń dá àyíká tó ní ìlera, tí ó sì ń ṣe ìtìlẹ́yìn sílẹ̀ fún ìran tó ń bọ̀.

Àwọn ìṣòro náà jẹ́ òótọ́ – owó ìrànlọ́wọ́ tí kò tó, ìdènà àṣà, ohun amáyédẹrùn tí kò péye. Ṣùgbọ́n ojútùú wà nítòsí. Àwọn àjọ Nàìjíríà ń ṣe àwòṣe tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ipò tiwa, tí ó ń bọ̀wọ̀ fún àṣà wa nígbà tí ó ń fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ kojú èèwọ̀ tí ń pani lára, tí ó sì ń mú àyípadà tó lè pẹ́ wá dípò ìtura ìgbà díẹ̀.

Yálà ẹ ń darí NGO, ẹ ń ṣàkóso ilé-ìwé, ẹ ń darí àjọ àwùjọ, tàbí ẹ fẹ́ ti ìsapá yìí lẹ́yìn, ẹ ní ipa láti kó nínú fífi òpin sí òṣì nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin ní àwùjọ yín tí ń dúró sílé nígbà nǹkan oṣù wọn nílò ohun tí àwọn ètò yìí ń pèsè. Wọ́n nílò ohun èlò tí wọ́n lè rà, ẹ̀kọ́ tí ó ń fún wọn lágbára, àti àwọn àgbàlagbà tí ó gbà pé iyì wọn ṣe pàtàkì.

Ní Sana Pads, a ti pinnu láti bá àwọn àjọ tí ń gbógun ti òṣì nǹkan oṣù káàkiri Nàìjíríà ṣiṣẹ́ pọ̀. Papọ̀, a lè kọ́ ọjọ́ iwájú níbi tí gbogbo ọmọbìnrin ti ń lọ sí ilé-ìwé pẹ̀lú ìgboyà, tí gbogbo obìnrin ti ń ṣe nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, tí nǹkan oṣù kò sì jẹ́ ìdènà sí àǹfààní mọ́. Láti mọ̀ sí i nípa bí òṣì nǹkan oṣù ṣe gbòòrò tó ní Nàìjíríà, ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú-ìwé ìsọfúnni kíkún wa.