Kí ni òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà: Ìṣòro tó farasin tó ń bá ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ènìyàn fínra

Òṣì nǹkan oṣù ni àìrí àwọn ohun èlò nǹkan oṣù, ẹ̀kọ́, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ìmọ́tótó, àti ọ̀nà láti da ìdọ̀tí nù, nítorí àìní owó. Ní Nàìjíríà, ìṣòro ìlera gbogbo ènìyàn ni, tó farasin níwájú gbogbo wa.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Òṣì nǹkan oṣù kan nǹkan bí 37% àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin Nàìjíríà tí kò lè ra ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ lóṣooṣù.
• Àwọn ọmọbìnrin ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣù ní àròpín nítorí àìní pádì, wọ́n sì ń pàdánù 20% ẹ̀kọ́ wọn lọ́dọọdún.
• Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń jù nù ń ná ₦6,000-₦12,000 lọ́dún lórí ohun èlò nǹkan oṣù nínú ọrọ̀ ajé Nàìjíríà lónìí.
• Àìmọ́tótó nígbà nǹkan oṣù ń fa àkóràn bíi bacterial vaginosis àti àkóràn ọ̀nà ìtọ̀, tó ń ba ìlera ìbímọ jẹ́.
• Òṣì nǹkan oṣù ń fipá mú àwọn obìnrin láti lo àwọn nǹkan míì tó léwu bíi aṣọ àtijọ́, ìwé ìròyìn, ewé àti fọ́ọ̀mù ibùsùn dípò pádì.
• Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ owó tó kéré sí i ní 60-75% láàárín ọdún kan, tí a bá fi wé ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù ní Nàìjíríà.
• 1 nínú 10 ilé-ìwé Nàìjíríà péré ló ní ibi WASH (omi, ìmọ́tótó àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀) tó péye fún àwọn ọmọbìnrin láti tọ́jú nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì àti ní ìkọ̀kọ̀.

Ẹ jẹ́ ká wo bí òṣì nǹkan oṣù ṣe rí gan-an ní Nàìjíríà, ìdí tí kò fi lọ, àti àwọn ojútùú tó ń ṣiṣẹ́ lóòótọ́ lórí ilẹ̀.

Blessing jẹ́ ọmọ ọdún 14, ó ń gbé ní Kaduna. Ọjọ́ mẹ́ta sẹ́yìn, ó dá lílọ sí ilé-ìwé dúró. Ìyá rẹ̀ rò pé ara rẹ̀ kò yá, ṣùgbọ́n òótọ́ yàtọ̀. Nǹkan oṣù Blessing dé, ìdílé rẹ̀ kò sì lè ra pádì lóṣù yìí. ₦500 fún pákẹ́ẹ̀tì pádì tí a ń jù nù ni wọ́n nílò fún oúnjẹ dípò rẹ̀. Nítorí náà, Blessing jókòó sílé, ó ń lo àkísà àtijọ́ àti ìwé ìròyìn, ẹ̀rù sì ń bà á pé kí ó má jò níwájú àwọn ọmọ kíláàsì rẹ̀. Yóò pàdánù ẹ̀kọ́ ọ̀sẹ̀ kan. Lẹ́ẹ̀kan sí i.

Blessing nìkan kọ́. Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin àti ọmọbìnrin ló ń dojú kọ yíyàn tí kò ṣeé ṣe yìí lóṣooṣù. Wọ́n ń pàdánù ilé-ìwé, wọ́n ń fi iṣẹ́ sílẹ̀, wọ́n sì ń fi iyì wọn rúbọ nítorí pé wọn kò rí nǹkan tó jẹ́ ìpìlẹ̀ bí ohun èlò nǹkan oṣù. Òṣì nǹkan oṣù nìyí, ó sì ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ilé gíga Lagos, àwọn abúlé Kano àti àwọn àdúgbò ẹ̀yìn ìlú Port Harcourt. Ó kọjá gbogbo ààlà ipò àwùjọ, síbẹ̀ ọ̀pọ̀ kò rí i. Títí di báyìí.

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe àìní owó pádì nìkan. Ó jẹ́ àwọ̀n tó díjú ti ìnira ọrọ̀ ajé, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà, ohun amáyédẹrùn tí kò dára àti àìbìkítà ètò, tí gbogbo wọn papọ̀ ń fi iyì ìpìlẹ̀ du ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà.

Tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù, à ń ṣàpèjúwe ipò kan níbi tí obìnrin tàbí ọmọbìnrin kò ti lè rí ohun tó nílò láti tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ láìléwu, ní mímọ́tótó àti pẹ̀lú iyì. Èyí kan àìní owó láti ra ohun èlò, àìní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀, ìtìjú àṣà tí kò jẹ́ kí ó béèrè ìrànlọ́wọ́, tàbí gbígbé ní àdúgbò tí ohun èlò nǹkan oṣù kò sí rárá.

Owó ni ìdènà tó hàn jù. Pákẹ́ẹ̀tì pádì tí a ń jù nù kan ń ta láàárín ₦400-₦800 ní àwọn ọjà Nàìjíríà lónìí. Obìnrin tí nǹkan oṣù rẹ̀ ń ṣàn déédéé nílò ó kéré tán pákẹ́ẹ̀tì kan fún oṣù kọ̀ọ̀kan, nígbà míì méjì. Ìyẹn ni ₦6,000-₦12,000 lọ́dọọdún. Fún ìdílé tó ń gba owó oṣù tó kéré jù lọ, ₦30,000 lóṣù, èyí jẹ́ ìnáwó ńlá. Tí wọ́n bá ní láti yàn láàárín ohun èlò nǹkan oṣù àti owó ilé-ìwé, owó ọkọ̀ tàbí oúnjẹ, nǹkan oṣù ló máa ń pàdánù nígbà gbogbo.

Ẹ ronú nípa ìyá kan ní ọjà Onitsha tó ní ọmọbìnrin mẹ́ta tí nǹkan oṣù wọn ti bẹ̀rẹ̀. Ó ti ń dojú kọ ₦18,000-₦36,000 lọ́dọọdún fún ohun èlò nǹkan oṣù àwọn ọmọ rẹ̀ nìkan. Ìyẹn ju owó ilé oṣù kan lọ ní ọ̀pọ̀ àdúgbò Nàìjíríà. Ìṣirò yìí kò ṣeé ṣe fún ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ìdílé. Nítorí náà, àwọn ọmọbìnrin ń lo ohunkóhun tí wọ́n bá rí.

Ìfúnpá ọrọ̀ ajé ń le sí i nígbà tí iye owó Naira bá ń yí padà, èyí tó máa ń ṣẹlẹ̀ lemọ́lemọ́ ní Nàìjíríà. Tí Naira bá rẹ̀wẹ̀sì, ohun èlò nǹkan oṣù tí a kó wọlé á túbọ̀ wọ́n. Àwọn pádì tí a ń jù nù tí wọ́n ṣe nílẹ̀ wà, ṣùgbọ́n dídára wọn yàtọ̀ síra gidigidi, àwọn wọ̀nyí pàápàá sì wọ́n ju ohun tí ọ̀pọ̀ ìdílé lè máa san déédéé. Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe àìtó oṣù kan. Ó jẹ́ ìnáwó tí kò dáwọ́ dúró, tí a mọ̀ pé yóò dé ní gbogbo ọjọ́ 28 láìkùnà.

Kódà nígbà tí obìnrin bá ní owó, ìdènà míì wà tí àwọn ará ìta kì í sábà ronú nípa rẹ̀. Ohun amáyédẹrùn WASH (omi, ìmọ́tótó àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀) ní Nàìjíríà kò péye rárá, pàápàá ní ilé-ìwé àti àwọn ibi gbangba. Ìwádìí kan láìpẹ́ yìí rí i pé 10% àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà péré ló ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó ń ṣiṣẹ́, pẹ̀lú omi àti ike ìdọ̀tí, níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè pààrọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù láìléwu.

Ẹ fojú inú wò ó pé ẹ ń gbìyànjú láti tọ́jú nǹkan oṣù yín ní ilé-ìwé tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan ṣoṣo wà fún akẹ́kọ̀ọ́ 200, kò sí omi ẹ̀rọ, kò sí àgádágodo lẹ́nu ilẹ̀kùn, kò sì sí ibi tí a lè da ohun èlò tí a ti lò sí. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin kàn ń jókòó sílé dípò kí wọ́n dojú kọ ipò tí kò ṣeé ṣe yìí. Ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá pàápàá, òfin àṣà pé kí obìnrin wà ní ìkọ̀kọ̀ nígbà nǹkan oṣù ń kọlu òtítọ́ àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí gbogbo èèyàn ń pín lò, tí kò sì ní ìbòjú.

Yàtọ̀ sí ilé-ìwé, ọ̀pọ̀ ibi iṣẹ́ ní Nàìjíríà kò ní ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó péye. Àwọn obìnrin ọjà ní Aba, àwọn olùkọ́ ní Sokoto àti àwọn nọ́ọ̀sì ní ilé ìwòsàn Lagos ń jìjàkadì pẹ̀lú ìṣòro kan náà: kò sí ibi ìkọ̀kọ̀ láti pààrọ̀, kò sí ibi láti fọ ọwọ́ dáadáa, kò sì sí ibi láti da ohun èlò tí a ti lò nù ní ìkọ̀kọ̀. Ìdènà ohun amáyédẹrùn yìí ń sọ nǹkan oṣù di ìṣòro ètò àti iyì, dípò ohun tí a lè ṣàkóso rẹ̀ lóṣooṣù.

Bóyá apá tó jinlẹ̀ jù nínú òṣì nǹkan oṣù ni ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà tó yí nǹkan oṣù ká ní Nàìjíríà. Láàárín gbogbo ẹ̀yà àti ẹ̀sìn, nǹkan oṣù ṣì jẹ́ ọ̀rọ̀ èèwọ̀. Àwọn ìyá ń sọ ìtọ́ni fún àwọn ọmọbìnrin wọn ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́. Àwọn ọkùnrin ń kúrò nínú yàrá tí wọ́n bá dárúkọ nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin ń kọ́ ní kùtùkùtù pé nǹkan oṣù wọn jẹ́ àṣírí ìtìjú tí wọ́n gbọ́dọ̀ fi pamọ́.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ní àbájáde tó burú jáì. Tí àwọn ọmọbìnrin kò bá mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí ara wọn, wọn kò lè sọ̀rọ̀ jáde fún ohun tí wọ́n nílò. Tí a bá ka nǹkan oṣù sí ohun ẹ̀gbin tàbí ègún, àwọn obìnrin á gba ojútùú tí kò dára dípò kí wọ́n béèrè fún èyí tó dára jù. Tí ìdílé kò bá lè sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba, àwọn bàbá kì í ṣètò owó fún àìní àwọn ọmọbìnrin wọn, àwọn arákùnrin sì ń fi àwọn arábìnrin wọn ṣẹ̀sín nípa “àsìkò yẹn nínú oṣù.”

Ìtìjú náà kọjá ilé lọ sí ilé-ìwé àti àdúgbò. Àwọn olùkọ́, tí ọ̀pọ̀ nínú wọn kò gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kankan nínú ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù, ń fo orí ìwé ìlera ìbímọ, tàbí kí wọ́n kọ́ ọ ní ọ̀nà tí ojú ń tì wọ́n débi pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kò kọ́ nǹkan tó wúlò. Àwọn ṣọ́ọ̀ṣì àti mọ́ṣáláṣí kì í sábà sọ̀rọ̀ nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn èèyàn gbẹ́kẹ̀ lé wọn fún ìmọ̀ ìlera. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà ń bá a lọ fúnra rẹ̀, láti ìran dé ìran.

Ìdènà àṣà yìí túmọ̀ sí pé kódà àwọn ètò tó ní owó púpọ̀ á kùnà tí wọn kò bá kọ́kọ́ kojú àbùkù náà. Ẹ kò lè yanjú òṣì nǹkan oṣù pẹ̀lú ohun èlò nìkan. Ẹ gbọ́dọ̀ fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó ń mú kí àwọn obìnrin máa jìyà ní àdáwà.

Láti lóye òṣì nǹkan oṣù, a gbọ́dọ̀ wo ré kọjá ìṣirò, ká rí bí ó ṣe ń da ìgbésí ayé àwọn obìnrin rú lójoojúmọ́ káàkiri Nàìjíríà. Ipa rẹ̀ ń tàn kálẹ̀ sí ẹ̀kọ́, ìlera, iṣẹ́ àti àlàáfíà ọkàn.

Ẹ̀kọ́ ni ohun àkọ́kọ́ tí òṣì nǹkan oṣù sábà máa ń bà jẹ́. Ìwádìí fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 ní àròpín nínú ìyípo nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan. Láàárín ọdún kan, ìyẹn ni 20% kàlẹ́ńdà ilé-ìwé tó sọnù. Kò sí akẹ́kọ̀ọ́ tó lè máa gba máàkì tó dára nígbà tí ó ń pàdánù ìdá kan nínú márùn-ún ẹ̀kọ́ rẹ̀.

Ìṣòro yìí ń bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń le sí i gidigidi ní ilé-ìwé girama. Ọmọbìnrin ọmọ ọdún 12 lè máa farada pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìyá rẹ̀ àti ẹrù ẹ̀kọ́ tí kò wúwo tó bẹ́ẹ̀. Ṣùgbọ́n nígbà tí ó bá fi máa di ọmọ ọdún 15, ó ń múra sílẹ̀ fún WAEC, àwọn ẹ̀kọ́ ń le sí i, ẹ̀rù ìtìjú pé ó lè jò níwájú àwọn ọmọ kíláàsì sì ń bà á. Ọ̀pọ̀ kàn dẹ́kun lílọ ní àsìkò nǹkan oṣù wọn. Àwọn kan kò padà mọ́ láé.

Àwọn olùkọ́ ní Abuja sọ pé máàkì ìdánwò àwọn ọmọbìnrin ń dínkù ní àsìkò nǹkan oṣù, kódà nígbà tí wọ́n bá wá sí ilé-ìwé. Ìdààmú nípa jíjò, àìrọrùn àwọn nǹkan tí wọ́n fi rọ́pò pádì, àti ìrora inú rírun láìsí oògùn ń dí wọn lọ́wọ́ láti pọkàn pọ̀ àti láti ṣe dáadáa. Èyí kì í ṣe ìnira kékeré – ó jẹ́ àléébù ẹ̀kọ́ tó wà nínú ètò, tó ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin Nàìjíríà.

Àbájáde rẹ̀ lọ́jọ́ iwájú burú gidigidi. Àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n ń pàdánù ilé-ìwé déédéé ń kẹ́yìn, wọ́n ń pàdánù ìgboyà, nígbẹ̀yìn wọ́n sì ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ ju àwọn ọmọkùnrin lọ fíìfíì. Òṣì nǹkan oṣù ń dá tààrà sí àlàfo tó wà láàárín ọkùnrin àti obìnrin nínú píparí ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà. Tí ọmọbìnrin bá fi ilé-ìwé sílẹ̀ nítorí ìtìjú tàbí àìsí ní ilé-ìwé tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù, ó pàdánù àǹfààní ọjọ́ iwájú, òmìnira ọrọ̀ ajé, àti agbára láti fọ́ ìyípo òṣì fún àwọn ọmọ tirẹ̀.

Tí obìnrin kò bá rí ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ, wọ́n ń lo àwọn nǹkan míì tó léwu. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera káàkiri Nàìjíríà sọ pé àwọn ń rí obìnrin àti ọmọbìnrin tí wọ́n ń lo aṣọ àtijọ́, ìwé ìròyìn, ewé gbígbẹ, fọ́ọ̀mù ibùsùn àti ọ̀rá pàápàá dípò pádì nǹkan oṣù. Àwọn nǹkan wọ̀nyí kò fa omi mu, wọn kò sì ní ààbò.

Lílo aṣọ léraléra láìfọ̀ ọ́ dáadáa àti láìsá a gbẹ dáadáa ń mú kí kòkòrò àrùn bacteria pọ̀ sí i. Ìwé ìròyìn àti ewé ń fa ìhúnra àti ọgbẹ́ kékeré nínú ara ẹlẹgẹ́ ojú ara. Fọ́ọ̀mù ń mú ọ̀rinrin dúró mọ́ ara fún ọ̀pọ̀ wákàtí. Àbájáde rẹ̀ ni ọ̀pọ̀ àkóràn tí a lè dènà: bacterial vaginosis, àkóràn ọ̀nà ìtọ̀, àkóràn olú (yeast), àti, ní àwọn ìgbà tó le, àkóràn ẹ̀yà ìbímọ tó lè fa àìrọmọbí.

Dr. Yetunde Adeyemi, dókítà àwọn àìsàn obìnrin ní Lagos, ń rí àbájáde yìí déédéé. Àwọn obìnrin ń wá pẹ̀lú àkóràn tí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ ì bá ti dènà. Ojú ń ti ọ̀pọ̀ wọn láti wá ìrànlọ́wọ́ títí àkóràn náà yóò fi le, tí wọ́n á sì nílò oògùn apakòkòrò (antibiotics) tó wọ́n ju pádì lọ fíìfíì. Ètò ìlera ló wá ń gbé ẹrù títọ́jú àwọn àìsàn tí a lè dènà, nígbà tí gbòǹgbò ìṣòro náà – òṣì nǹkan oṣù – kò rí ojútùú.

Yàtọ̀ sí àkóràn, òṣì nǹkan oṣù ń kan ìlera ọpọlọ. Ìdààmú tí kò dáwọ́ dúró nípa jíjò, ìtìjú pé wọ́n “ká” ẹnì kan mọ́ nǹkan oṣù, àti ìdàrú ìgbésí ayé lóṣooṣù ń dá sí ìsoríkọ́, ìdààmú ọkàn àti ìdínkù iyì ara ẹni láàárín àwọn obìnrin Nàìjíríà. Àwọn ògbógi ìlera ọpọlọ ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkọsílẹ̀ apá yìí ti òṣì nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n àwọn obìnrin ti mọ ìpalára rẹ̀ sí ọkàn láti ìran dé ìran.

Òṣì nǹkan oṣù kì í dúró nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá parí ilé-ìwé. Àwọn obìnrin àgbà káàkiri Nàìjíríà ń dojú kọ ìṣòro kan náà ní ibi iṣẹ́, ní ọjà àti nínú ìṣòwò ojoojúmọ́. Obìnrin ọjà kan ní Kano tí kò lè ra ohun èlò nǹkan oṣù ń pàdánù ọjọ́ ìṣòwò lóṣooṣù. Aránṣọ kan ní Enugu tó ń ṣiṣẹ́ nílé ń dá àwọn oníbàárà padà dípò kí ó fi ara rẹ̀ wewu ìtìjú. Ipa rẹ̀ lórí ọrọ̀ ajé ń pọ̀ sí i láàárín ọ̀pọ̀ ọdún.

Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ àwọn àjọ ìdàgbàsókè ilẹ̀ Áfíríkà dábàá pé òṣì nǹkan oṣù ń dín agbára iṣẹ́ àwọn obìnrin kù ní 10-15% jálẹ̀ ìgbésí ayé iṣẹ́ wọn. Èyí kì í ṣe owó tí obìnrin kọ̀ọ̀kan pàdánù nìkan – ó jẹ́ GDP tí gbogbo ọrọ̀ ajé Nàìjíríà pàdánù. Tí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin bá ń ṣiṣẹ́ díẹ̀, tí wọ́n ń rí owó díẹ̀, tí wọ́n sì ń kópa díẹ̀ nítorí àìtó ohun èlò nǹkan oṣù, àdánù orílẹ̀-èdè ń lọ sí ọ̀kẹ́ àìmọye Naira lọ́dọọdún.

Ìṣòro ibi iṣẹ́ jọ ti ilé-ìwé. Ọ̀pọ̀ ibi iṣẹ́ ní Nàìjíríà kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye, ibi ìpààrọ̀ àti ìkọ̀kọ̀ fún títọ́jú nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin tó ní iṣẹ́ àjọ tí a forúkọ sílẹ̀ lè rí i díẹ̀ ju àwọn míì lọ, ṣùgbọ́n àwọn tó wà nínú iṣẹ́ àdáni tí kò ní àkọsílẹ̀ – tí ó gba èyí tó pọ̀ jù nínú àwọn obìnrin Nàìjíríà síṣẹ́ – ń ṣiṣẹ́ ní ọjà, oko àti ṣọ́ọ̀bù iṣẹ́ ọwọ́ tí kò ní ibi kankan rárá. Òṣì nǹkan oṣù ń fipá mú wọn láti yàn láàárín kíkó owó wọlé àti títọ́jú nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì.

Òṣì nǹkan oṣù kò ní okùnfà kan ṣoṣo. Ó wá láti ọ̀pọ̀ nǹkan tó so pọ̀ tí wọ́n ń fún ara wọn lágbára, tí wọ́n sì ń dá ètò kan sílẹ̀ tó ṣòro láti bọ́ nínú rẹ̀ láìsí ìgbésẹ̀ àmọ̀ọ́mọ̀ṣe.

Ìṣòro ọrọ̀ ajé Nàìjíríà ń kọlu ìlera nǹkan oṣù àwọn obìnrin gidigidi. Pẹ̀lú bí ọ̀wọ́n gógó ọjà ṣe ń kan owó ìdílé àti bí àìníṣẹ́ ṣe ń dín owó tó ń wọlé kù, ohun èlò nǹkan oṣù ń di ìnáwó tí ìdílé kàn ń yọ kúrò. Ọ̀pọ̀ ìdílé ń gbé lórí ètò owó ìwàláàyè, níbi tí wọ́n ti pín gbogbo Naira sí oúnjẹ, owó ilé àti owó ilé-ìwé kí oṣù tó bẹ̀rẹ̀. Ohun èlò nǹkan oṣù kò sí lórí àkọsílẹ̀ náà.

Ipò náà burú sí i ní ìgbèríko, níbi tí owó lọ́wọ́ kò ti pọ̀. Àwọn ìdílé àgbẹ̀ ní Benue tàbí àwọn àdúgbò apẹja ní Rivers State lè rí owó gidi nígbà ìkórè tàbí ọjọ́ ọjà nìkan. Àwọn obìnrin ní àwọn àdúgbò wọ̀nyí kò fi bẹ́ẹ̀ rí ohun èlò nǹkan oṣù ọjà rà rárá. Jíjìnnà sí ọjà, àìní owó ọkọ̀ àti àìtó ọjà ń mú kí ìṣòro owó náà burú sí i.

Ìrẹ̀sílẹ̀ owó Naira ń kọlu ohun èlò nǹkan oṣù gidigidi nítorí pé ọ̀pọ̀ nínú ohun tí wọ́n fi ń ṣe é ni wọ́n ń kó wọlé láti òkè òkun. Kódà àwọn pádì tí a ń jù nù tí wọ́n ṣe ní Nàìjíríà gbára lé ohun èlò tí wọ́n kó wọlé. Tí Naira bá rẹ̀wẹ̀sì, àwọn olùṣe á yálà fi kún iye owó tàbí kí wọ́n dín dídára kù. Èyí ó wù kó jẹ́, àwọn obìnrin ló ń jìyà. Àìlágbára ọrọ̀ ajé yìí túmọ̀ sí pé òṣì nǹkan oṣù ń burú sí i nígbà tí ọrọ̀ ajé bá dẹnu kọlẹ̀, tí ó sì ń kan obìnrin púpọ̀ sí i gan-an nígbà tí wọn kò lè fara da ìṣòro míì.

Ẹ wọ ilé ìtajà oògùn kan ní Victoria Island, Lagos, ẹ ó rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ oríṣi ohun èlò nǹkan oṣù. Ẹ rin ìrìn wákàtí mẹ́ta lọ sí àdúgbò ìgbèríko kan, ẹ kò ní rí ẹyọ kan. Ètò pínpín ọjà Nàìjíríà kò dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó nílò ohun èlò nǹkan oṣù jù lọ. Àwọn ilé-iṣẹ́ ń gbájú mọ́ ọjà ìlú ńlá, níbi tí èrè ti pọ̀ jù, tí ìkójà sì rọrùn jù.

Kódà nígbà tí ọjà bá dé àwọn ìlú kékeré, ó sábà máa ń wọ́n ju ti ìlú ńlá lọ. Pákẹ́ẹ̀tì pádì tó jẹ́ ₦500 ní Lagos lè jẹ́ ₦700 ní ìlú ìgbèríko kan ní Kaduna nítorí owó ọkọ̀ àti nítorí pé wọn kò tà púpọ̀. Ó yani lẹ́nu pé àwọn obìnrin tí owó wọn kéré jù ló ń san owó tó ga jù. Àlàfo pínpín yìí túmọ̀ sí pé òṣì nǹkan oṣù ń bá a lọ kódà ní àdúgbò tí àwọn obìnrin kan ì bá lè ra ohun èlò tí ó bá wà.

Ṣíṣe ọjà nílẹ̀ wa lè yanjú ìṣòro yìí, ṣùgbọ́n ẹ̀ka ìṣẹ̀dá ohun èlò nǹkan oṣù ní Nàìjíríà kò tíì gbèrú. Ọ̀pọ̀ pádì tí a ń jù nù ni wọ́n ń kó wọlé tàbí tí àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé ń ṣe, tí wọ́n gbájú mọ́ ọjà ìlú ńlá. Àwọn olùṣe kékeré nílẹ̀ ń jìjàkadì láti rí ohun èlò, ẹ̀rọ àti ọjà. Àlàfo yìí nínú ètò ìpèsè ọjà ń fi ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà sílẹ̀ láìrí ìpèsè tó tó.

Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà ń bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù láìmọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí ara wọn. Ẹ̀kọ́ ìbálòpọ̀ tó péye ṣì ń fa àríyànjiyàn, wọn kò sì kọ́ ọ bákan náà ní gbogbo ilé-ìwé. Nítorí ìmọ̀lára ẹ̀sìn àti àṣà, kódà nígbà tí ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù bá wà nínú ètò ẹ̀kọ́, àwọn olùkọ́ sábà máa ń fò ó tàbí kí wọ́n kọ́ ọ ní ọ̀nà tí kò dára débi pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kò kọ́ nǹkan tó wúlò.

Àlàfo ẹ̀kọ́ yìí ní àbájáde tó lágbára. Àwọn ọmọbìnrin tí kò mọ nǹkan oṣù kò lè tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Wọn kò mọ àwọn ohun èlò tí kò léwu, ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ pààrọ̀ wọn, tàbí àwọn àmì tó ń fi àkóràn hàn. Wọn kò lè sọ̀rọ̀ jáde fún àìní wọn tàbí kí wọ́n ṣe ìpinnu tó mọ́gbọ́n dání nípa títọ́jú nǹkan oṣù. Àìmọ̀ yìí ń mú kí òṣì nǹkan oṣù máa bá a lọ, nítorí pé àwọn obìnrin kò mọ̀ pé àwọn ọ̀nà tó dára jù wà.

Àwọn òbí sábà máa ń tún àìní ẹ̀kọ́ tiwọn ṣe. Àwọn ìyá ń fi ìmọ̀ tí wọ́n gbà lé àwọn ọmọ lọ́wọ́, èyí tó lè má pé, tó lè má tọ́, tàbí tó ti di àtijọ́. Àwọn bàbá kò mọ nǹkan kan rárá, wọn kò sì lọ́wọ́ sí i, wọ́n ń wo nǹkan oṣù bí “ọ̀rọ̀ obìnrin” tí kò kàn wọ́n láti mọ̀. Àlàfo ìmọ̀ láàárín ìran yìí túmọ̀ sí pé òṣì nǹkan oṣù ń bá a lọ kódà ní ìdílé tí ì bá lè ra ojútùú tí wọ́n bá mọ àwọn ọ̀nà tó wà.

Láti kojú òṣì nǹkan oṣù, a nílò ọ̀nà púpọ̀ tó ń kojú ìdènà ọrọ̀ ajé, ohun amáyédẹrùn àti àṣà lẹ́ẹ̀kan náà. Kò sí ìgbésẹ̀ kan ṣoṣo tó lè yanjú ìṣòro náà, ṣùgbọ́n àwọn ọgbọ́n kan ń fi èsì tó ń fúnni nírètí hàn káàkiri Nàìjíríà.

Ojútùú tó tààrà jù sí òṣì nǹkan oṣù ni láti mú kí ohun èlò nǹkan oṣù wà ní owó tí ọwọ́ gbogbo obìnrin Nàìjíríà lè tẹ̀. Èyí túmọ̀ sí dídín iye owó kù àti fífi kún owó tó ń wọlé, ṣùgbọ́n ọ̀nà tuntun nínú ohun èlò ló yára jù láti mú àyípadà wá. Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń yí ìṣirò owó nǹkan oṣù padà pátápátá.

Ẹ wo ìṣirò náà. Pádì tí a ń jù nù ń ná ₦6,000-₦12,000 lọ́dọọdún. Àkójọ pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń ná ₦3,000-₦5,000, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọdún 2-3 tí a bá tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Láàárín ọdún mẹ́ta, obìnrin á ná ₦18,000-₦36,000 lórí pádì tí a ń jù nù, ní ìfiwéra pẹ̀lú ₦3,000-₦5,000 lórí èyí tí a lè fọ̀. Ìyẹn ni ìfipamọ́ 60-75%, owó tó ń dúró nínú àpò ìdílé fún oúnjẹ, owó ilé-ìwé àti àwọn ohun pàtàkì míì.

Ìfipamọ́ yìí ṣe pàtàkì jù fún àwọn ìdílé tí kò ní jù, àwọn gan-an tí òṣì nǹkan oṣù ń kàn jù. Tí àjọ NGO kan bá pín pádì tí a lè fọ̀ fún àwọn ọmọbìnrin ní Borno State, àwọn ìdílé wọ̀nyẹn á fi owó pamọ́ fún ọdún mẹ́ta. Tí ìyá kan ní Port Harcourt bá ra pádì tí a lè fọ̀ fún àwọn ọmọbìnrin rẹ̀, owó á ṣẹ́kù fún un fún àwọn àìní míì. Ipa àpapọ̀ ti ṣíṣe ohun èlò nǹkan oṣù ní owó pọ́ọ́kú ń tàn ká gbogbo àdúgbò.

Yàtọ̀ sí pádì tí a lè fọ̀, àwọn kan ń pè fún yíyọ owó orí kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù tàbí pípèsè wọn lọ́fẹ̀ẹ́ ní ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn. Bí ọ̀nà wọ̀nyí ṣe ń ṣèrànwọ́ tó, wọ́n nílò ìfaramọ́ àti owó láti ọ̀dọ̀ ìjọba tí kò dáwọ́ dúró. Ọ̀nà tuntun nínú ohun èlò ń fúnni ní ojútùú tí àwọn obìnrin lè rí lónìí, láìdúró de àyípadà òfin.

Ohun èlò nìkan kò lè yanjú òṣì nǹkan oṣù tí àwọn ọmọbìnrin kò bá ní ibi tí wọ́n ti lè lò ó láìléwu. Nàìjíríà nílò ìdókòwò kíákíá nínú ohun amáyédẹrùn WASH, pàápàá ní ilé-ìwé. Èyí túmọ̀ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ní àgádágodo, omi ẹ̀rọ fún fífọ ọwọ́, àti ike ìdọ̀tí fún dída nǹkan nù. Ohun amáyédẹrùn náà kò nílò láti jẹ́ olówó ńlá, ó kàn gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́, kí ó sì wà ní ìkọ̀kọ̀.

Àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà kan ti bẹ̀rẹ̀ ètò WASH ní ilé-ìwé, pẹ̀lú àṣeyọrí tó yàtọ̀ síra. Àwọn ọ̀nà tó ṣiṣẹ́ jù ni àwọn tó kó àdúgbò sínú ètò àti ìtọ́jú, dípò kí wọ́n kàn kọ́ ilé tó máa bàjẹ́ láàárín oṣù díẹ̀. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní Ekiti State kó àwọn olùkọ́ obìnrin àti àwọn ọmọbìnrin àgbà sínú ṣíṣe ètò ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù, lílò rẹ̀ àti ìtẹ́lọ́rùn pọ̀ sí i gidigidi. Obìnrin ló mọ ohun tí obìnrin nílò.

Yàtọ̀ sí ilé-ìwé, ibi iṣẹ́ náà nílò irú àkíyèsí bẹ́ẹ̀. Àwọn ọ́fíìsì ìjọba, ọjà àti agbègbè ìṣòwò nílò ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́, tó wà ní ìkọ̀kọ̀, tí ó sì rọrùn láti dé, níbi tí obìnrin ti lè tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀. Àwọn ilé ìtajà ńlá kan ní Lagos ti ní yàrá ìmọ́tótó nǹkan oṣù báyìí, pẹ̀lú tábìlì ìpààrọ̀, ike ìdọ̀tí àti ibi ìfọṣọ. A lè ṣe irú èyí káàkiri Nàìjíríà, kí ibi gbangba lè rọrùn fún obìnrin tí ó wà nínú nǹkan oṣù.

Ìmúdára ohun amáyédẹrùn kì í fìgbà gbogbo nílò owó ńlá. Àwọn ìgbésẹ̀ tó rọrùn bíi fífi àgádágodo sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé, pípèsè táǹkì omi níbi tí omi ẹ̀rọ kò ti dájú, àti gbígbé ike ìdọ̀tí kalẹ̀ ń mú ìmọ́tótó nǹkan oṣù dára sí i gidigidi. Kókó ibẹ̀ ni ìfẹ́ àwọn olóṣèlú àti owó ìtọ́jú tí kò dáwọ́ dúró.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà nípa nǹkan oṣù kò ní fọ́ fúnra rẹ̀. Nàìjíríà nílò ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó péye tó máa dé ọ̀dọ̀ àwọn ọmọbìnrin kí nǹkan oṣù wọn tó bẹ̀rẹ̀, àwọn ọmọkùnrin tí yóò di ọkọ àti bàbá, àti àwọn àgbà tó ń ṣe ìpinnu òfin àti ìnáwó. Ẹ̀kọ́ yìí gbọ́dọ̀ bọ̀wọ̀ fún àṣà, ṣùgbọ́n kí ó péye ní ti sáyẹ́ǹsì.

Àwọn ètò tó ṣàṣeyọrí ní Ogun àti Kwara States fi hàn pé tí a bá gbé ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù kalẹ̀ bí ìmọ̀ ìlera dípò ẹ̀kọ́ ìbálòpọ̀, àtakò ẹ̀sìn àti àṣà ń dínkù. Kíkọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa ẹ̀yà ìbímọ wọn, ìmọ́tótó àti àwọn ohun èlò tó wà kò halẹ̀ mọ́ àṣà – ó ń dáàbò bo ìlera àti iyì. Ọ̀nà tí a gbà gbé e kalẹ̀ ṣe pàtàkì gidigidi.

Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ dé ọ̀dọ̀ àwọn ọmọkùnrin àti ọkùnrin pẹ̀lú, kì í ṣe àwọn ọmọbìnrin nìkan. Tí àwọn ọmọkùnrin bá kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ iṣẹ́ ara tó wọ́pọ̀, wọn kò ní fi bẹ́ẹ̀ fi àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n wà nínú nǹkan oṣù ṣẹ̀sín tàbí tàbùkù wọn. Tí àwọn bàbá bá mọ àìní àwọn ọmọbìnrin wọn, wọ́n á ṣètò owó fún un. Àwọn olùkọ́ ọkùnrin tó mọ nípa ìlera nǹkan oṣù lè ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin lọ́wọ́ dáadáa. Láti fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà, a gbọ́dọ̀ kó gbogbo ènìyàn mọ́ ọn, kì í ṣe àwọn tí ń ṣe nǹkan oṣù nìkan.

Àwọn ọ̀nà tó dá lórí àdúgbò ń ṣiṣẹ́ dáadáa nínú àṣà Nàìjíríà. Tí àwọn aṣáájú àdúgbò tí a bọ̀wọ̀ fún, àwọn olórí ẹ̀sìn àti àwọn ọba ìbílẹ̀ bá fọwọ́ sí ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù, ìtẹ́wọ́gbà rẹ̀ ń pọ̀ sí i gidigidi. Àwọn àjọ NGO kan ń kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò àti àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ láti máa fúnni ní ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù, wọ́n ń lo ìgbẹ́kẹ̀lé tó ti wà láti tan ìmọ̀ tó péye kálẹ̀.

Tí a bá kojú òṣì nǹkan oṣù dáadáa, àǹfààní rẹ̀ ń kọjá títọ́jú nǹkan oṣù lọ fíìfíì. Gbogbo àdúgbò ló ń rí àyípadà rere nínú ìlera, ẹ̀kọ́ àti ọrọ̀ ajé.

Àwọn ilé-ìwé tó ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù àti ibi ìmọ́tótó tó péye ń rí i pé àwọn ọmọbìnrin ń wá sí ilé-ìwé sí i lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìwádìí láti inú ètò ilé-ìwé ní Nàìjíríà fi hàn pé wíwá sí ilé-ìwé pọ̀ sí i ní 15-20% láàárín àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n máa ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù tẹ́lẹ̀. Èyí túmọ̀ sí èsì ẹ̀kọ́ tó dára jù, kí púpọ̀ sí i parí ẹ̀kọ́, àti àǹfààní ọjọ́ iwájú tó dára jù.

Àǹfààní ọrọ̀ ajé kọjá ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan lọ sí ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè. Tí àwọn ọmọbìnrin bá parí ilé-ìwé girama, wọ́n ń rí owó púpọ̀ sí i jálẹ̀ ayé wọn, wọ́n ń ṣe ìgbéyàwó ní ọjọ́ orí tó ga jù, wọ́n ń bí ọmọ díẹ̀, wọ́n sì ń náwó púpọ̀ sí i lórí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ wọn. Àwọn èsì wọ̀nyí ń mú ọrọ̀ ajé dàgbà, wọ́n sì ń dín òṣì kù ní ìwọ̀n ńlá. Yíyanjú òṣì nǹkan oṣù jẹ́ ètò ìdàgbàsókè, kì í ṣe ìgbésẹ̀ ìlera nìkan.

Àwọn obìnrin àgbà tó ń rí ohun èlò nǹkan oṣù ní owó pọ́ọ́kú sọ pé iṣẹ́ wọn àti owó wọn ti pọ̀ sí i. Àwọn obìnrin ọjà ní Aba tí wọ́n yí padà sí pádì tí a lè fọ̀ sọ pé àwọn ń ṣiṣẹ́ ọjọ́ 4-5 sí i lóṣooṣù, èyí tó ń fi kún owó wọn tààrà. Tí a bá ṣírò rẹ̀ fún ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, ipa rẹ̀ lórí ọrọ̀ ajé pọ̀ gan-an. Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀rọ̀ obìnrin nìkan – ọ̀rọ̀ ọrọ̀ ajé ni, tó ń kan ọ̀nà ìdàgbàsókè Nàìjíríà.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ ń dín àkóràn kù gidigidi. Àwọn ilé ìwòsàn ní àdúgbò tí àwọn àjọ NGO ti pín pádì tí a lè fọ̀ sọ pé bacterial vaginosis, àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ àti ẹ̀dùn ìlera ìbímọ tí wọ́n ń rí ti dínkù. Ìdènà máa ń dín owó kù ju ìtọ́jú lọ nígbà gbogbo, fún ìdílé àti fún ètò ìlera.

Yàtọ̀ sí ìlera ara, kíkojú òṣì nǹkan oṣù ń mú ìlera ọpọlọ àti iyì ara ẹni dára sí i. Àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n lè tọ́jú nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú ìgboyà ń kópa púpọ̀ sí i nínú ilé-ìwé, eré ìdárayá àti ìbákẹ́gbẹ́. Àwọn obìnrin tí ẹ̀rù jíjò kò bà mọ́ ń kópa pẹ̀lú ìrọ̀rùn nínú iṣẹ́ àti ìgbésí ayé àdúgbò. A kò lè sọ bí òmìnira ọkàn tó wà nínú títọ́jú nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì ṣe ṣe pàtàkì tó.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ní Kaduna sọ pé tí àwọn obìnrin bá gba ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù pẹ̀lú ohun èlò, wọ́n ń kópa sí i nínú ìlera ìbímọ ní gbogbogbòò. Wọ́n ń tètè lọ sí ilé ìwòsàn aboyún, wọ́n ń wá iṣẹ́ ìfètòsọ́mọbíbí pẹ̀lú ìmúratán, wọ́n sì ń tètè sọ àwọn ìṣòro ẹ̀yà ìbímọ obìnrin. Kíkojú òṣì nǹkan oṣù ń ṣí ilẹ̀kùn sí ìlera tó dára jù lọ́nà gbígbòòrò.

Yíyanjú òṣì nǹkan oṣù ń fún àdúgbò lókun nípa jíjẹ́ kí àwọn obìnrin kópa ní kíkún nínú ìgbésí ayé àwùjọ. Tí àwọn obìnrin bá lè lọ sí ṣọ́ọ̀ṣì, mọ́ṣáláṣí, ìgbéyàwó àti ìpàdé àdúgbò láìka nǹkan oṣù wọn sí, ìṣọ̀kan àwùjọ ń dára sí i. Wọ́n ń gbọ́ ohùn àwọn obìnrin déédéé nínú ṣíṣe ìpinnu nítorí pé wọn kò pàdánù ìpàdé púpọ̀ mọ́ nítorí nǹkan oṣù.

Ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tún ń ṣe àyíká láǹfààní gidigidi ní Nàìjíríà. Àwọn ìlú ńlá Nàìjíríà ń jìjàkadì pẹ̀lú ìṣàkóso ìdọ̀tí, pádì tí a ń jù nù sì ń fi kún ìdọ̀tí ààtàn àti ìbàjẹ́ àyíká. Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń jù nù ń da nǹkan bí pádì 125-150 tí ó ti lò nù lọ́dọọdún. Ẹ fi ìyẹn lọ́po mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, ìṣòro ìdọ̀tí náà á hàn kedere.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń mú ìdọ̀tí yìí kúrò pátápátá. A lè fọ̀ wọ́n kí a sì tún lò wọ́n fún ọ̀pọ̀ ọdún, lẹ́yìn náà wọ́n á jẹrà fúnra wọn tí a bá fi òwú àti ohun ọ̀gbìn ṣe wọ́n. Fún orílẹ̀-èdè tó ń jìjàkadì pẹ̀lú ohun amáyédẹrùn ìṣàkóso ìdọ̀tí, dídín ìdọ̀tí nǹkan oṣù kù ń ṣe àyíká láǹfààní gidi. Ojútùú sí òṣì nǹkan oṣù lè kojú ìṣòro àyíká lẹ́ẹ̀kan náà.

Kódà nígbà tí àwọn èèyàn bá lóye òṣì nǹkan oṣù, wọ́n sábà máa ń ní ìbéèrè àti ìbẹ̀rù nípa ojútùú. Dídáhùn wọn ní òtítọ́ ń mú ìgbẹ́kẹ̀lé wá, ó sì ń jẹ́ kí a ṣe ètò tó dára jù.

Ìbéèrè yìí máa ń wáyé lemọ́lemọ́, pàápàá láti ọ̀dọ̀ àwọn àgbà Nàìjíríà tí wọ́n rántí ìgbà tí kò sí ohun èlò nǹkan oṣù lọ́jà. Ìdáhùn ṣókí ni pé àwọn obìnrin ń lo aṣọ – wọ́n sì ń jìyà àbájáde ìlera tó lágbára nítorí rẹ̀. Ìdáhùn tó gùn jù ni pé gbogbo aṣọ kọ́ ló dọ́gba.

Aṣọ ìbílẹ̀ tí àwọn ìran àtijọ́ ń lò sábà máa ń jẹ́ òwú tó mọ́, tí àwọn obìnrin ń sè láàárín lílò kọ̀ọ̀kan, tí wọ́n sì ń sá sínú oòrùn tààrà. Oòrùn ń pa kòkòrò àrùn lọ́nà àdáyébá, sísè sì ń pa bacteria. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ilé Nàìjíríà òde òní kò ní omi tó dájú fún sísè, kò sì ní ibi ìkọ̀kọ̀ láti sá aṣọ nǹkan oṣù. Nínú agbo ilé tí ọ̀pọ̀ ìran ń gbé pọ̀, àwọn obìnrin kò ní ibi tí wọ́n lè sá aṣọ nǹkan oṣù sí ní ìkọ̀kọ̀, nítorí náà wọ́n ń sá a sí kọ̀rọ̀ òkùnkùn níbi tí bacteria ti ń gbilẹ̀.

Síwájú sí i, aṣọ tó wà lónìí sábà máa ń jẹ́ aṣọ àtọwọ́dá (synthetic) dípò òwú. Aṣọ àtijọ́ tí wọ́n gé di pádì ní polyester, nylon àti aṣọ àdàlú tí kò fa omi mu dáadáa, tó ń mú ọ̀rinrin dúró mọ́ ara, tó sì ń gbé bacteria mọ́ra. Aṣọ fúnra rẹ̀ kò ní ààbò láìsí nǹkan míì – dídára rẹ̀, bí a ṣe ń fọ̀ ọ́ àti bí a ṣe ń sá a gbẹ ṣe pàtàkì gidigidi.

Pádì nǹkan oṣù òde òní tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò mú èrò aṣọ yìí, ó sì mú un dára sí i gidigidi. Wọ́n ń lo òwú tí a ṣe ní pàtàkì fún fífa omi mu àti ìlera awọ ara. Wọ́n ní ìpele tí kì í jò, èyí tí aṣọ àtijọ́ kò ní. Wọ́n ní ìrísí àti ìránṣọ tó ń jẹ́ kí wọ́n dúró sí ààyè wọn. A lè fọ̀ wọ́n ní ìrọ̀rùn láìsè wọ́n, wọ́n sì ń gbẹ kíákíá kódà láìsí oòrùn tààrà. Pádì tí a lè fọ̀ ń bọ̀wọ̀ fún ọgbọ́n ìbílẹ̀, nígbà tí wọ́n ń lo ìmọ̀ òde òní nípa ìmọ́tótó àti ìlera.

Àwọn oníyèméjì kan sọ pé àwọn ilé-iṣẹ́ tó fẹ́ ta ọjà ló hùmọ̀ òṣì nǹkan oṣù. Iyèméjì yìí yé wa ní Nàìjíríà, níbi tí ọ̀pọ̀ “ìpolongo ìmọ̀” jẹ́ ìpolówó ọjà tí wọ́n fi bò. Ṣùgbọ́n kíkọ òṣì nǹkan oṣù sílẹ̀ bí ìpolówó ọjà ń fojú fo ẹ̀rí tó pọ̀ rẹpẹtẹ ti ìjìyà gidi.

Ìwádìí nípa òṣì nǹkan oṣù wá láti ọ̀dọ̀ àwọn yunifásítì, àwọn àjọ ìdàgbàsókè àgbáyé àti àwọn olùwádìí ìlera gbogbo ènìyàn, kì í ṣe àwọn tó ń ṣe pádì. Àwọn ìwádìí ń ṣàkọsílẹ̀ àìwá sí ilé-ìwé, ìṣòro ìlera àti àdánù ọrọ̀ ajé pẹ̀lú ọ̀nà ìwádìí tó múná dóko. Àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé ní Kaduna jẹ́ gidi. Àwọn àkóràn tí wọ́n ń tọ́jú ní ilé ìwòsàn Lagos jẹ́ gidi. Àwọn obìnrin tí kò lè ra ohun èlò lóṣooṣù jẹ́ gidi.

Síwájú sí i, àwọn ojútùú tó ṣiṣẹ́ jù sí òṣì nǹkan oṣù – pádì tí a lè fọ̀ tí a ṣe nílẹ̀ wa – ń halẹ̀ mọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé tó ń ṣe pádì tí a ń jù nù dípò kí wọ́n ṣe wọ́n láǹfààní. Tí ìmọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù bá jẹ́ ìpolówó ọjà lásán, àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyẹn ì bá tako ojútùú pádì tí a lè fọ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, à ń rí àwọn àjọ NGO, àwọn olùṣe nílẹ̀ àti àwọn àjọ àdúgbò tí wọ́n ń pè fún pádì tí a lè fọ̀ tí owó rẹ̀ kò wọ́n, gan-an nítorí pé wọ́n ń kojú ìṣòro tòótọ́.

Bó ti wù kó rí, ṣíṣọ́ra fún ìpolówó ọjà tó ń jẹ àwọn èèyàn ní ìyà dára. Ojútùú ni láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn àjọ tó ṣí sílẹ̀, tí iṣẹ́ àfojúsùn ń darí, tí wọ́n ka ipa sí ju èrè lọ, tí wọ́n ń tẹ èsì wọn jáde ní gbangba, tí wọ́n sì ń kó àdúgbò sínú ṣíṣe ètò. Òṣì nǹkan oṣù jẹ́ òtítọ́, kíkojú rẹ̀ lóòótọ́ sì nílò òtítọ́ inú láti ọ̀dọ̀ gbogbo ẹni tó lọ́wọ́ sí i.

Ìbẹ̀rù yìí fi hàn pé Nàìjíríà ń dojú kọ ọ̀pọ̀ ìṣòro kánjúkánjú: òṣì, àìsí ààbò, ìṣòro ìlera, àìníṣẹ́ àti ìwólulẹ̀ ohun amáyédẹrùn. Pẹ̀lú ohun àmúlò tó lópin, kí ló dé tí a ó fi gbájú mọ́ òṣì nǹkan oṣù? Ìdáhùn ni pé òṣì nǹkan oṣù so mọ́ fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ìṣòro míì tí Nàìjíríà ń dojú kọ, ó sì ń mú wọn burú sí i.

Òṣì nǹkan oṣù ń mú àìdọ́gba nínú ẹ̀kọ́ máa bá a lọ, èyí tó ń fa àìníṣẹ́ àti òṣì. Ó ń fi kún owó ìtọ́jú ìlera nípasẹ̀ àkóràn tí a lè dènà. Ó ń dín agbára iṣẹ́ àwọn obìnrin kù, ó sì ń dí ìdàgbàsókè GDP lọ́wọ́. Ó ń fún àìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin lágbára, èyí tó ń dí ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè lọ́wọ́. Kíkojú òṣì nǹkan oṣù kò yàtọ̀ sí yíyanjú àwọn ìṣòro ńlá Nàìjíríà – ó ṣe pàtàkì fún yíyanjú wọn.

Ní àfikún, ojútùú òṣì nǹkan oṣù ń mú èsì ńlá wá pẹ̀lú owó díẹ̀. Pípèsè pádì tí a lè fọ̀ fún ọmọ ilé-ìwé obìnrin kan ń ná ₦3,000-₦5,000, ó sì ń kan ẹ̀kọ́ rẹ̀ fún ọdún 2-3. Ìyẹn jẹ́ èrè ìdókòwò tó tayọ ní ìfiwéra pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ètò ìdàgbàsókè míì. Ìdókòwò kékeré nínú ìlera nǹkan oṣù ń mú àǹfààní ńlá wá nínú ẹ̀kọ́, ìlera àti ọrọ̀ ajé.

Lákòótán, àríyànjiyàn pé ìlera nǹkan oṣù kò ṣe pàtàkì tó àwọn ọ̀rọ̀ míì sábà máa ń fi ojúsàájú sí obìnrin hàn, èyí kan náà tó dá òṣì nǹkan oṣù sílẹ̀ látìbẹ̀rẹ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ tó kan obìnrin jù lọ ni wọ́n máa ń fi sẹ́yìn gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ “tí kò le”, nígbà tí wọ́n ń ka ọ̀rọ̀ tó kan ọkùnrin sí ìṣòro kánjúkánjú. Nàìjíríà kò lè gbèrú tí ó bá fi ìdajì àwọn ará ìlú rẹ̀ sílẹ̀ sẹ́yìn. Òṣì nǹkan oṣù ṣe pàtàkì nítorí pé ìlera àti iyì obìnrin ṣe pàtàkì.

Òye òṣì nǹkan oṣù jẹ́ kí ó hàn kedere ìdí tí pádì tí a lè fọ̀, tí a ṣe nílẹ̀ wa, tí owó rẹ̀ kò wọ́n, tí ó sì dára, fi ṣe pàtàkì láti fòpin sí ìṣòro yìí ní Nàìjíríà. Wọ́n dá Sana Pads sílẹ̀ ní pàtó láti kojú òṣì nǹkan oṣù nípasẹ̀ ojútùú tó máa wà pẹ́, tó bá àṣà mu, tí àwọn tó mọ ipò Nàìjíríà ṣe fún àwọn obìnrin Nàìjíríà.

Láti ìgbà tí a ti bẹ̀rẹ̀, Sana Pads ti ran obìnrin tó ju 10,000 lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ọjà lásán – wọ́n jẹ́ ọjọ́ ilé-ìwé tí a gbà padà, àkóràn tí a dènà, iyì tí a dá padà, àti owó tí a fi pamọ́. Pádì kọ̀ọ̀kan ń kojú òṣì nǹkan oṣù láti gbòǹgbò: ẹrù owó nǹkan oṣù àti àìrí ohun èlò tó dára.

A ṣe Sana Pads ní pàtó fún ojú ọjọ́ àti ipò Nàìjíríà. Àwọn ohun èlò rẹ̀ ń fara da ọ̀rinrin afẹ́fẹ́ tó pọ̀ àti fífọ̀ lemọ́lemọ́ nínú oríṣiríṣi omi. Àwọn ìpele tí kì í jò ń dáàbò bo yín nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá ń ṣàn púpọ̀ ní àwọn oṣù ooru Nàìjíríà, nígbà tí mímu omi púpọ̀ ń mú kí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù pọ̀ sí i. Ìrísí rẹ̀ tó rọrùn ń jẹ́ kí a fọ̀ ọ́ láìlo ọṣẹ ìfọṣọ líle tí ọ̀pọ̀ ìdílé kò lè rà. Àwọn pádì wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ nínú òtítọ́ ìgbésí ayé Nàìjíríà, kì í ṣe nínú ipò àrònú lásán.

Oríṣiríṣi ọjà wa ń kojú àìní tó yàtọ̀ síra ní iye owó tí ọwọ́ lè tẹ̀. No Wahala Pads, tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 1 tó ń fa omi mu, dára fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ àti fún àwọn ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù wọn ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀. Premium Pads, tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tó ń fa omi mu, wà fún ìṣàn déédéé fún ọ̀pọ̀ obìnrin. Maxi Pads, tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tó ń fa omi mu, ń fúnni ní ààbò fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ àti fún òru. Gbogbo obìnrin Nàìjíríà lè rí èyí tó bá ara àti àpò rẹ̀ mu, ní iye owó tó sábà máa ń kéré sí i ní 60-75% bí àkókò ti ń lọ ju ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù lọ.

Yàtọ̀ sí ọjà, Sana Pads ti pinnu láti ṣiṣẹ́ fún ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù, ìmọ̀ àdúgbò àti àyípadà ètò. Iṣẹ́ àfojúsùn wa ni láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù, kì í ṣe láti ta pádì nìkan. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé, àwọn àjọ NGO àti àwọn àjọ àdúgbò láti rí i dájú pé àwọn obìnrin ní ìmọ̀, àtìlẹ́yìn ohun amáyédẹrùn àti iyì, kì í ṣe ohun èlò nìkan. Ojútùú gidi nílò ìfaramọ́ tó kọjá ọjà títà.

Òye òṣì nǹkan oṣù ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n òye nìkan kò yí nǹkan kan padà. Láti fòpin sí ìṣòro yìí, a nílò ìgbésẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan, ìdílé, àwọn àjọ àti àdúgbò káàkiri Nàìjíríà.

Tí ẹ bá jẹ́ obìnrin tí òṣì nǹkan oṣù ń bá fínra, ẹ mọ̀ pé ojútùú tí owó rẹ̀ kò wọ́n wà. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ ìdókòwò ẹ̀ẹ̀kan tó ń sìn yín fún ọ̀pọ̀ ọdún. Starter Kit tó ní Premium Pads 3 àti àpò ìtọ́jú kan ń fún yín ní pádì tó tó láti tọ́jú gbogbo nǹkan oṣù yín tí ẹ bá ń pààrọ̀ wọn dáadáa. Pádì mẹ́ta ń jẹ́ kí ẹ wọ ọ̀kan, kí ọ̀kan máa gbẹ, kí ọ̀kan sì wà ní sẹpẹ́ – ìyípo tó máa wà pẹ́, tó ń tú àpò yín sílẹ̀ lọ́wọ́ òṣì nǹkan oṣù.

Fún àwọn ìyá, rírà pádì tí a lè fọ̀ fún àwọn ọmọbìnrin yín jẹ́ ìdókòwò nínú ẹ̀kọ́ àti ọjọ́ iwájú wọn. Owó tí ẹ fi pamọ́ láàárín ọdún ilé-ìwé wọn lè lọ sí owó ilé-ìwé, ìwé tàbí owó ọkọ̀. Èyí tó ṣe pàtàkì jù, ẹ ń fún àwọn ọmọbìnrin yín ní agbára láti lọ sí ilé-ìwé lójoojúmọ́, kí wọ́n lè bá àwọn ọmọkùnrin díje dọ́gba, àwọn tí wọn kì í pàdánù ẹ̀kọ́ nítorí ìṣẹ̀dá ara.

Àwọn ọkùnrin lè kojú òṣì nǹkan oṣù nípa fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nínú ìdílé wọn. Àwọn bàbá tó ń ṣètò owó fún àìní nǹkan oṣù àwọn ọmọbìnrin wọn ń fi àpẹẹrẹ ọ̀wọ̀ àti iyì lélẹ̀. Àwọn arákùnrin tó lóye nǹkan oṣù ń ran àwọn arábìnrin wọn lọ́wọ́ dípò kí wọ́n fi wọ́n ṣẹ̀sín. Àwọn ọkọ tó ń rí i dájú pé ìyàwó wọn ní ohun èlò nǹkan oṣù ń fi hàn pé àwọn jọ ń ṣe ìtọ́jú ìlera ìdílé. Òṣì nǹkan oṣù ń dópin nígbà tí gbogbo ìdílé bá mọ̀ pé nǹkan oṣù jẹ́ ìtọ́jú ìlera tó wọ́pọ̀, tó yẹ kí a fi sí iwájú nínú ìnáwó.

Àwọn ilé-ìwé lè kojú òṣì nǹkan oṣù nípa pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù pàjáwìrì, mímú ibi WASH dára sí i, àti kíkọ́ni ní ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù. Ìdókòwò náà kéré ní ìfiwéra pẹ̀lú àǹfààní ẹ̀kọ́ tó wà nínú mímú kí àwọn ọmọbìnrin máa wá sí ilé-ìwé déédéé. Àwọn olùkọ́ tí wọ́n gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nínú ìlera nǹkan oṣù lè dá àwọn ọmọbìnrin tó ń jìyà mọ̀, kí wọ́n sì so wọ́n pọ̀ mọ́ ìrànlọ́wọ́ kí wọ́n tó kẹ́yìn tàbí fi ilé-ìwé sílẹ̀.

Àwọn àjọ NGO àti àwọn àjọ àdúgbò lè bá Sana Pads ṣe àjọṣepọ̀ fún pínpín ní ọ̀pọ̀ yanturu láti kojú òṣì nǹkan oṣù ní ìwọ̀n ńlá. Àwọn ilé-ìwé, àwọn àjọ NGO àti àwọn àjọ míì lè béèrè iye èyíkéyìí ní iye owó kan náà tí kò yí padà fún pákẹ́ẹ̀tì kọ̀ọ̀kan. Ètò pínpín ń ṣiṣẹ́ jù tí a bá so ó pọ̀ mọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin bí a ṣe ń lò ó dáadáa, bí a ṣe ń fọ̀ ọ́, àti ìmọ̀ ìlera nǹkan oṣù. Ohun èlò pẹ̀lú ìmọ̀ ń mú ipa tó máa wà pẹ́ wá.

Àwọn àjọ ẹ̀sìn ní agbára ńlá láti fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù, nígbà tí wọ́n ń bọ̀wọ̀ fún àṣà. Àwọn ṣọ́ọ̀ṣì àti mọ́ṣáláṣí tó ń sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù bí ìmọ́tótó ìpìlẹ̀ dípò ẹ̀kọ́ ìbálòpọ̀ lè dé ọ̀dọ̀ àwọn àdúgbò tí àwọn àjọ míì kò lè dé. Tí àwọn ìmáàmù àti pásítọ̀ bá jẹ́rìí pé títọ́jú nǹkan oṣù dáadáa jẹ́ apá kan títọ́jú ẹ̀dá Ọlọ́run, àbùkù ń dínkù, ojútùú sì ń tàn kálẹ̀.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera lè béèrè nípa òṣì nǹkan oṣù nígbà àbẹ̀wò déédéé, kí wọ́n sì so àwọn obìnrin pọ̀ mọ́ ìrànlọ́wọ́. Ìṣẹ́jú díẹ̀ ti ìjíròrò nípa títọ́jú nǹkan oṣù nígbà àbẹ̀wò aboyún, ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ìfètòsọ́mọbíbí tàbí àyẹ̀wò gbogbogbòò lè ṣàwárí àwọn obìnrin tó ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Àjọṣepọ̀ láàárín ilé ìwòsàn àti àwọn àjọ tó ń kojú òṣì nǹkan oṣù ń dá ọ̀nà sílẹ̀ láti darí àwọn obìnrin sí ibi ìrànlọ́wọ́, èyí tó ń sọ ìdámọ̀ di ìgbésẹ̀.

Òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà kì í ṣe ohun tí kò ṣeé yẹ̀. Kì í ṣe àbájáde àdáyébá ti ohun àmúlò tó lópin tàbí àṣà ìbílẹ̀. Ìṣòro tí a lè yanjú ni, tó ń bá a lọ ní pàtàkì nítorí ìdákẹ́jẹ́ẹ́, àbùkù àti àìbìkítà ètò. Gbogbo obìnrin tó bá rí ohun èlò nǹkan oṣù ní owó tí ọwọ́ rẹ̀ tẹ̀ jẹ́ ìtẹ̀síwájú. Gbogbo ọmọbìnrin tó dúró ní ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ jẹ́ ìṣẹ́gun. Gbogbo àdúgbò tó ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba ń já ẹ̀wọ̀n ìtìjú tó ti dè ọ̀pọ̀ ìran.

Àwọn ojútùú wà lónìí. Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń jẹ́ kí nǹkan oṣù ṣeé ná kódà fún àwọn ìdílé tí kò ní jù ní Nàìjíríà. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń fún àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin ní ìmọ̀ láti tọ́jú ara wọn pẹ̀lú ìgboyà. Ìmúdára ohun amáyédẹrùn ń dá ibi sílẹ̀ níbi tí a ti lè tọ́jú nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Àyípadà òfin lè mú àwọn ojútùú wọ̀nyí yára, ṣùgbọ́n wọn kò ní láti dúró de ìjọba. Àwọn àdúgbò lè bẹ̀rẹ̀ sí í kojú òṣì nǹkan oṣù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ pẹ̀lú irinṣẹ́ àti ohun àmúlò tó wà.

Fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà yóò nílò ìsapá tí kò dáwọ́ dúró láti ọ̀dọ̀ gbogbo ènìyàn – ẹnì kọ̀ọ̀kan, ìdílé, àdúgbò, àwọn àjọ, ìjọba àti ilé-iṣẹ́ ìṣòwò tí wọ́n jọ ń ṣiṣẹ́ sí àfojúsùn kan náà. Yóò nílò pé kí a fi ìlera àti iyì obìnrin sí àárín gbùngbùn ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè dípò kí a kà wọ́n sí ọ̀rọ̀ ẹ̀gbẹ́. Yóò nílò ohun àmúlò, ìfẹ́ àwọn olóṣèlú àti àyípadà àṣà. Ṣùgbọ́n ju gbogbo rẹ̀ lọ, ó nílò fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó ń mú kí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà máa jìyà láìsí ẹni tó mọ̀ tàbí tó ràn wọ́n lọ́wọ́.

Òṣì nǹkan oṣù ṣì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣòro Nàìjíríà tó rọrùn jù láti yanjú. Ọ̀nà síwájú hàn kedere: ẹ mú kí ohun èlò nǹkan oṣù wà ní owó pọ́ọ́kú, kí ó sì rọrùn láti rí, ẹ kọ́ ohun amáyédẹrùn tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù, ẹ fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà nípasẹ̀ ẹ̀kọ́, kí ẹ sì ka iyì obìnrin sí ohun tí kò ṣeé dúnàádúrà lé lórí. Tí Nàìjíríà bá pinnu láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin àti ọmọbìnrin yóò di òmìnira láti kàwé, láti rí owó, àti láti kópa ní kíkún nínú àwùjọ. Èyí kì í ṣe ohun rere fún obìnrin nìkan – ó ṣe pàtàkì fún ọjọ́ iwájú Nàìjíríà. Fún ìmọ̀ tó kún rẹ́rẹ́ sí i àti ọ̀nà láti kópa, ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú-ewé àkọ́kọ́ wa lóríòṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà láti mọ bí a ṣe lè jọ mú àyípadà tó máa wà pẹ́ wá.