Òfin ìjọba lórí ìlera nǹkan oṣù ní Nàìjíríà: Ohun tí gbogbo obìnrin àti alágbàwí gbọ́dọ̀ mọ̀

Ọ̀nà tí Nàìjíríà gbà ń bójú tó ìlera nǹkan oṣù fọ́n ká sínú oríṣiríṣi ìlànà, dípò kó wà nínú ètò kíkún kan ṣoṣo. Bí ìtẹ̀síwájú tilẹ̀ ti lọ́ra, àwọn ọdún díẹ̀ sẹ́yìn ti mú àfiyèsí pọ̀ sí i láti ọ̀dọ̀ ìjọba àti àwọn àjọ aráàlú.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Nàìjíríà kò ní ìlànà orílẹ̀-èdè tó dá dúró lórí ìlera nǹkan oṣù lọ́wọ́lọ́wọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìpèsè kan wà nínú ìlànà ìlera àti ẹ̀kọ́ tó gbòòrò.
• National School Health Policy (2006, tí a tún ṣe ní 2020) mẹ́nu kan ìtọ́jú ìmọ́tótó nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n kò ní ọ̀nà ìmúṣẹ tàbí owó nínú ìnáwó.
• A fojú díwọ̀n pé 37% ọmọbìnrin Nàìjíríà ló ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù nítorí àìsí ibi ìmọ́tótó tó péye àti àìsí ohun èlò nǹkan oṣù.
• A yọ ìyọ̀ǹda Value Added Tax fún ohun èlò nǹkan oṣù kúrò ní 2020, èyí sì mú kí ohun èlò nǹkan oṣù wọ́n sí i ní 7.5% fún àwọn ìdílé tí wọ́n ti ń jìyà tẹ́lẹ̀.
• Ọ̀pọ̀ ìjọba ìpínlẹ̀ bíi Lagos, Rivers àti Ekiti ti bẹ̀rẹ̀ ètò ìlera nǹkan oṣù tiwọn láti 2018.
• Menstrual Health and Hygiene Bill tí a dábàá, tí a kọ́kọ́ gbé kalẹ̀ ní 2020, yóò pàṣẹ pé kí a pèsè ohun èlò nǹkan oṣù lọ́fẹ̀ẹ́ ní ilé-ìwé àti ní àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba.
• Ìmúṣẹ òfin ṣì ni ìṣòro tó tóbi jù lọ, nítorí ilé-ìwé ìjọba tó kéré sí 15% ló kúnjú ìwọ̀n WASH ìpìlẹ̀ fún ìtọ́jú ìmọ́tótó nǹkan oṣù.

Ẹ jẹ́ ká wo bí a ṣe dé ibí yìí àti ohun tí àwọn òfin wọ̀nyí túmọ̀ sí fún obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà.

Nígbà tí Hauwa, olùkọ́ ilé-ìwé girama kan ní Kaduna, ṣàkíyèsí pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdajì àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin rẹ̀ tí kì í wá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, ó lọ bá ìgbìmọ̀ ẹ̀kọ́ ìjọba ìbílẹ̀ fún ìrànlọ́wọ́. “Wọ́n sọ fún mi pé kì í ṣe ohun pàtàkì,” ló rántí. “Òṣìṣẹ́ kan tilẹ̀ rẹ́rìn-ín, ó sì sọ pé kí àwọn ọmọbìnrin kàn ‘ṣe bí wọ́n ti lè ṣe.'” Ìyẹn ní 2019. Lónìí, Hauwa ló ń darí ẹgbẹ́ àwọn olùkọ́ tó ń jà fún àyípadà òfin tó gbà pé ìlera nǹkan oṣù jẹ́ ẹ̀tọ́ ìpìlẹ̀, kì í ṣe ohun afẹ́. Ìtàn rẹ̀ fi òtítọ́ ńlá kan hàn: bí Nàìjíríà tilẹ̀ ti tẹ̀síwájú nínú ìlera aráàlú, ìlera nǹkan oṣù ṣì fara sin nínú òfin ìjọba. Síbẹ̀, nǹkan ń yí padà díẹ̀díẹ̀. Òye ipò òfin lọ́wọ́lọ́wọ́ àti ibi tí àlàfo ṣì wà ṣe pàtàkì fún ẹnikẹ́ni tó ń ṣiṣẹ́ láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà.

Láti mọ ibi tí a wà, a gbọ́dọ̀ wo bí ìlera nǹkan oṣù ṣe wọ inú ìjíròrò òfin díẹ̀díẹ̀, nígbà púpọ̀ láti ẹ̀yìnkùlé àwọn ètò mìíràn.

Ìgbà àkọ́kọ́ tí Nàìjíríà gbà ìlera nǹkan oṣù wọlé ní gbangba kì í ṣe nínú òfin ìlera, bí kò ṣe nínú àtúnṣe ẹ̀kọ́. National School Health Policy, tí a gbà ní 2006 tí a sì tún ṣe ní 2020, fi ìtọ́jú ìmọ́tótó nǹkan oṣù kún ẹ̀kọ́ ìlera kíkún. Ìlànà náà gbà nímọ̀ràn pé kí àwọn ilé-ìwé pèsè ibi àdáni fún pípààrọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù, ibi ìdalẹ̀, àti omi fún fífọ̀. Lórí ìwé, èyí dún dáadáa. Ní ti gidi, ọ̀pọ̀ ilé-ìwé kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìpìlẹ̀, ká má tíì sọ ibi pàtàkì fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù.

Ẹ̀ka Water, Sanitation and Hygiene (WASH) jẹ́ ọ̀nà mìíràn tí ọ̀rọ̀ náà gbà wọlé. WASH Action Plan ti Nàìjíríà ní 2016 gbà pé bíbójú tó nǹkan oṣù dáadáa nílò ju ilé ìgbọ̀nsẹ̀ lásán lọ. Ó nílò ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ń tì, tí omi wà, tí ìpamọ́ wà, tí ibi ìdalẹ̀ sì wà. Láàánú, àyẹ̀wò kan ní 2022 rí i pé 12% péré lára ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti 23% lára ilé-ìwé girama ní Nàìjíríà ló kúnjú ìwọ̀n ìpìlẹ̀ yìí. Àwọn ìpínlẹ̀ àríwá ń kojú ìṣòro tó le jù, níbi tí àwọn ilé-ìwé ìgbèríko kan kò ti ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ rárá.

Àwọn ìmẹ́nukàn àkọ́kọ́ yìí nínú òfin jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì, wọ́n gbà pé ìlera nǹkan oṣù kan ẹ̀kọ́, ó sì nílò ohun amáyédẹrùn. Ṣùgbọ́n wọ́n ka nǹkan oṣù sí ọ̀rọ̀ ẹ̀gbẹ́, dípò ọ̀rọ̀ pàtàkì tó nílò owó tirẹ̀ àti ìjíhìn.

Ọ̀rọ̀ náà yí padà gan-an ní nǹkan bíi 2018-2020, nígbà tí àwọn àjọ aráàlú, àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀tọ́ obìnrin, àti àwọn aṣòfin onílọsíwájú bẹ̀rẹ̀ sí í jà fún òfin tó dá dúró lórí ìlera nǹkan oṣù. Menstrual Health and Hygiene Bill tí a dábàá ni ìgbìyànjú tó kún jù lọ títí di báyìí láti kojú òṣì nǹkan oṣù nípasẹ̀ òfin. Bí wọ́n bá fọwọ́ sí i, òfin yìí yóò pàṣẹ fún ìjọba àpapọ̀ láti pèsè ohun èlò nǹkan oṣù lọ́fẹ̀ẹ́ fún àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé ìjọba, àwọn ẹlẹ́wọ̀n obìnrin, àti àwọn obìnrin ní àgọ́ àwọn tí wọ́n lé kúrò nílé nínú orílẹ̀-èdè (IDP camps).

Àbá òfin náà tún dábàá dídá National Menstrual Health Fund sílẹ̀ láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmúṣẹ àti ìwádìí. Yóò pàṣẹ pé kí àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba bíi ilé-ìwé, ilé ìwòsàn, àti ọ́fíìsì ìjọba pèsè ohun èlò tó péye fún bíbójú tó nǹkan oṣù. Èyí tó ṣe pàtàkì jù lọ, yóò pàṣẹ pé kí àwọn ìpínlẹ̀ ya owó pàtó sọ́tọ̀ fún ìlera nǹkan oṣù nínú ìnáwó wọn, dípò kí wọ́n máa retí pé owó yóò jáde láti inú ìnáwó ìlera tàbí ẹ̀kọ́ gbogbogbò.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ 2026, àbá òfin náà ti kọjá kíkà kejì nílé House of Representatives, ṣùgbọ́n ó ń kojú ìdènà ńlá. Àwọn aṣòfin kan sọ pé ìlera nǹkan oṣù yẹ kó wà lábẹ́ òfin ìlera tó wà, dípò kó ní òfin tirẹ̀. Àwọn mìíràn ń sọ̀rọ̀ nípa owó, wọ́n ń béèrè bóyá Nàìjíríà lè rówó láti pèsè ohun èlò lọ́fẹ̀ẹ́ nígbà tí ohun amáyédẹrùn ìlera ìpìlẹ̀ kò tíì péye. Àwọn alágbàwí dáhùn pé ìlera nǹkan oṣù gan-an jẹ́ ohun amáyédẹrùn ìlera, àti pé ṣíṣàìfiyèsí rẹ̀ ń jẹ́ kí òṣì àti àìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin máa bá a lọ.

Bí òfin àpapọ̀ ṣe ń lọ́ra, ọ̀pọ̀ ìjọba ìpínlẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ ètò ìlera nǹkan oṣù tiwọn. Ìpínlẹ̀ Lagos ló kọ́kọ́ ṣe èyí ní 2018 pẹ̀lú ètò àdánwò tó ń pín pádì nǹkan oṣù lọ́fẹ̀ẹ́ fún àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé ìjọba 30. Ètò náà fi àbájáde rere hàn, níbi tí àwọn ilé-ìwé tó kópa ti sọ pé àìwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin nígbà nǹkan oṣù dín kù ní 23%. Ṣùgbọ́n bóyá yóò pẹ́ ṣì jẹ́ ìbéèrè, nítorí ètò náà gbára lé owó àwọn olùrànlọ́wọ́ gan-an dípò owó pàtó nínú ìnáwó ìpínlẹ̀.

Ìpínlẹ̀ Ekiti gba ọ̀nà mìíràn, ó ń bá àwọn olùṣe ọjà ìbílẹ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ láti ṣe pádì tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n, nígbà kan náà tí ó ń tún ohun èlò WASH ilé-ìwé ṣe. Ọgbọ́n méjì yìí ń kojú rírí ohun èlò àti ohun amáyédẹrùn. Ìpínlẹ̀ Rivers bẹ̀rẹ̀ ìpolongo ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti olùkọ́, nítorí ó mọ̀ pé rírí ohun èlò kò wúlò púpọ̀ bí àwọn ọmọbìnrin kò bá mọ ara wọn tàbí bí àwọn olùkọ́ bá ń mú àbùkù náà lọ.

Àwọn ètò ìpínlẹ̀ wọ̀nyí fi hàn pé ìfẹ́ òṣèlú lè di ìṣe kódà láìsí òfin àpapọ̀ kíkún. Wọ́n tún fi àwọn ìṣòro tó wọ́pọ̀ hàn: owó tí kò tó, àìsí ìṣọ̀kan láàárín iléeṣẹ́ ìlera àti ti ẹ̀kọ́, àìtó àbójútó àti àyẹ̀wò, àti ìṣòro láti mú ètò máa bá a lọ lẹ́yìn ìpele àdánwò àkọ́kọ́. Ìyàtọ̀ láàárín àwọn ìpínlẹ̀ ń dá ètò tí kò dọ́gba sílẹ̀, níbi tí ìrànlọ́wọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ọmọbìnrin kan ń rí gbára lé ìpínlẹ̀ tí ó ń gbé.

Láìka ìtẹ̀síwájú sí, àlàfo ńlá nínú òfin ṣì ń ba ìlera nǹkan oṣù jẹ́ ní Nàìjíríà. Òye àlàfo wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún ìpolongo tó múná dóko.

Ọ̀kan lára ìpinnu òfin tó fa àríyànjiyàn jù lọ wáyé ní 2020, nígbà tí Nàìjíríà yọ ìyọ̀ǹda Value Added Tax (VAT) fún ohun èlò nǹkan oṣù kúrò. Owó-orí 7.5% yìí ka ohun èlò nǹkan oṣù mọ́ ohun afẹ́, dípò kó gbà pé ohun kò-ṣeé-má-ní fún ìlera ni wọ́n. Ẹ jẹ́ ká fi wéra: oúnjẹ ìpìlẹ̀ àti ohun èlò ìṣègùn ṣì wà láìsí VAT, ṣùgbọ́n ohun èlò tí ìdajì àwọn ènìyàn nílò lóṣooṣù kò sí lára wọn.

Ipa owó rẹ̀ kọjá ìdá owó-orí náà fúnra rẹ̀. Ọ̀pọ̀ obìnrin ti ń ná láàárín ₦500 sí ₦1,500 lóṣù lórí pádì tí a máa ń jù nù. VAT ń fi ₦38 sí ₦113 kún ẹrù yìí. Fún obìnrin tó ń gba owó oṣù tó kéré jù lọ ní Nàìjíríà, ìyẹn ₦30,000 lóṣù, ohun èlò nǹkan oṣù lè gba 5-7% owó tó ń wọlé fún un kódà kí owó-orí tó dé. Ẹ fi VAT kún un, ẹ ó sì lóye ìdí tí ọ̀pọ̀ obìnrin fi ń lo àkísà, ìwé ìròyìn, tàbí àwọn nǹkan mìíràn tó léwu.

Àwọn ẹgbẹ́ alágbàwí ti ké pè léraléra pé kí a dá ìyọ̀ǹda náà padà, tàbí kí a tilẹ̀ mú owó-orí kúrò pátápátá lórí ohun èlò nǹkan oṣù (zero-rating). Ìdáhùn ìjọba sábà máa ń jẹ́ pé àwọn nílò owó-wíwọlé, pàápàá nítorí ìṣòro ọrọ̀ ajé Nàìjíríà. Ṣùgbọ́n èrò yìí ka ìlera obìnrin sí ohun tí kò pọn dandan, bí ẹni pé owó tó ń wọlé fún ìjọba ṣe pàtàkì ju rírí dájú pé obìnrin àti ọmọbìnrin lè bójú tó nǹkan oṣù wọn láìléwu. Títí òfin yìí yóò fi yí padà, Nàìjíríà ń fi owó-orí rán ọ̀rọ̀ kan tó ṣe kedere: nǹkan oṣù yín jẹ́ ìṣòro afẹ́, kì í ṣe ohun kò-ṣeé-má-ní fún ìlera.

Bóyá àlàfo tó tóbi jù lọ nínú òfin kì í ṣe ohun tí a kọ, bí kò ṣe ohun tó sọnù: owó pàtó nínú ìnáwó àti ètò ìjíhìn. Ẹ̀ka ìlera àti ẹ̀kọ́ Nàìjíríà kì í rí owó tó tó rárá, ó sábà máa ń kéré gan-an sí 15% ìnáwó orílẹ̀-èdè tí Abuja Declaration gbà nímọ̀ràn. Nínú ìnáwó tó ti kéré yìí, ìlera nǹkan oṣù fẹ́rẹ̀ẹ́ má rí nǹkan kan.

Èyí ń jẹ́ kí òfin wà lórí ìwé láìsí owó láti mú un ṣẹ. National School Health Policy lè gbà nímọ̀ràn pé kí ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù wà, ṣùgbọ́n láìsí owó nínú ìnáwó, ta ni yóò sanwó kíkọ́ rẹ̀? WASH Action Plan lè tọ́ka sí àlàfo, ṣùgbọ́n láìsí owó pàtó, báwo ni àwọn ilé-ìwé ṣe máa dí wọn? Àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ lè bẹ̀rẹ̀ ètò àdánwò, ṣùgbọ́n láìsí owó tí a yà sọ́tọ̀ nínú ìnáwó, àwọn ètò yìí máa ń pòórá nígbà tí owó olùrànlọ́wọ́ bá tán tàbí tí ìjọba bá yí padà.

Àìsí ọ̀nà ìjíhìn náà jẹ́ ìṣòro bákan náà. Kò sí iléeṣẹ́ ìjọba kankan tó ń ṣàbójútó àmì ìlera nǹkan oṣù létòlétò tàbí tó ń mú àwọn ilé iṣẹ́ jíhìn fún títẹ̀lé òfin. Àwọn ilé-ìwé kò ní jìyà kankan fún àìní ohun èlò tó péye. A kì í ṣàyẹ̀wò àwọn ilé ìwòsàn lórí bóyá wọ́n ń kọ́ni ní ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù. A kì í ṣàyẹ̀wò ọ́fíìsì ìjọba lórí bí wọ́n ṣe ń gba àwọn òṣìṣẹ́ tó ń ṣe nǹkan oṣù mọ́ra. Láìsí wíwọ̀n àti ìjíhìn, òfin máa ń di ìwé àlá dípò irinṣẹ́ àyípadà.

Kódà nígbà tí òfin bá wà tí ó sì rí owó díẹ̀, ìmúṣẹ rẹ̀ sábà máa ń wà ní ìlú ńlá, nígbà tí a pa àwọn agbègbè ìgbèríko tì. Lagos lè ní ètò ilé-ìwé tó ń pín pádì lọ́fẹ̀ẹ́, ṣùgbọ́n ìgbèríko Sokoto kò ní. Àwọn ilé ìwòsàn Abuja lè máa fúnni ní ìmọ̀ràn ìlera nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n àwọn ilé ìwòsàn ìgbèríko ní Borno kò ṣe bẹ́ẹ̀. Àìdọ́gba agbègbè yìí ń fi ìṣòro ìṣèjọba tó gbòòrò ní Nàìjíríà hàn, ṣùgbọ́n ó ní ipa pàtó lórí ìlera nǹkan oṣù.

Àwọn agbègbè ìgbèríko ń kojú àìlágbára lórí àìlágbára: ohun amáyédẹrùn WASH tí kò gòkè àgbà, ọjà tó ń ta ohun èlò nǹkan oṣù tó jìnnà jù, èèwọ̀ àṣà tó lágbára jù nípa sísọ̀rọ̀ lórí nǹkan oṣù, àti ìwọ̀n ìmọ̀wé tó kéré tó ń dín ipa ẹ̀kọ́ ìlera kù. Ìlànà òfin kì í sábà ka ìyàtọ̀ wọ̀nyí sí, tàbí kí ó ní ọgbọ́n pàtó fún ìmúṣẹ ní ìgbèríko. Ọ̀nà kan-náà-fún-gbogbo-ènìyàn yóò máa ṣe àwọn ará ìlú lóore jù, yóò sì fi àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin ìgbèríko sílẹ̀ lẹ́yìn.

Ní àfikún, lílé àwọn ènìyàn kúrò nílé àti wàhálà ìrànlọ́wọ́ ọmọnìyàn ń dá ibi tí òfin kò rí sílẹ̀. Nàìjíríà ní ju mílíọ̀nù 2 ènìyàn tí wọ́n lé kúrò nílé nínú orílẹ̀-èdè, pàápàá obìnrin àti ọmọdé ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá-ìlà-oòrùn tí ìdìtẹ̀ ogun (insurgency) kàn. Àwọn ènìyàn aláìlágbára wọ̀nyí ń kojú ìṣòro ìlera nǹkan oṣù tó le gan-an, síbẹ̀ a kì í sábà mẹ́nu kàn wọ́n nínú ìjíròrò òfin. Àbá òfin ìlera nǹkan oṣù mẹ́nu kan àgọ́ IDP, ṣùgbọ́n òfin tó wà báyìí fẹ́rẹ̀ẹ́ pa àwọn ènìyàn yìí tì pátápátá, láìka àìní wọn tó le sí.

Láìka ìdènà sí, ìpolongo aláìsinmi ń yí ipò òfin ìlera nǹkan oṣù Nàìjíríà padà díẹ̀díẹ̀. Òye àwọn ìsapá wọ̀nyí ń fi ọ̀nà ìtẹ̀síwájú hàn.

Àwọn àjọ aráàlú Nàìjíríà ti di olùdarí pàtàkì nínú ìpolongo òfin ìlera nǹkan oṣù. Àwọn ẹgbẹ́ bíi Society for Women and AIDS in Africa Nigeria (SWAAN), Girls’ Rights Initiative, àti Women’s Rights and Health Project ti ń mú ìlera nǹkan oṣù wá sínú ìjíròrò òfin láìdáwọ́dúró. Àwọn àjọ wọ̀nyí ń lo ọ̀pọ̀ ọgbọ́n: ṣíṣe ìwádìí láti kọ bí òṣì nǹkan oṣù ṣe pọ̀ tó sílẹ̀, kíkó àtìlẹ́yìn jọ láti ọ̀dọ̀ àwọn agbègbè tí ọ̀rọ̀ náà kàn, bíbá àwọn aṣòfin ṣiṣẹ́ tààrà láti kọ àbá òfin àti láti tì í lẹ́yìn, àti lílo ìpolongo ìròyìn láti yí èrò aráàlú padà.

Ọ̀nà wọn ń da ẹ̀rí àti ìmọ̀lára pọ̀ dáadáa. Ìròyìn ìṣirò tó fi iye ọjọ́ ilé-ìwé tí àwọn ọmọbìnrin ń pàdánù hàn ń mú kí ọ̀rọ̀ náà kánjú, nígbà tí ẹ̀rí ara ẹni láti ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tí kò rówó ra ohun èlò ń jẹ́ kí àwọn olùṣe òfin lóye rẹ̀. Ọ̀pọ̀ àjọ tún ń ṣe ètò ní agbègbè tó ń fi ọ̀nà àbáyọ tó wúlò hàn, èyí sì fi hàn pé bíbójú tó ìlera nǹkan oṣù ṣeé ṣe, ó sì ní ipa. Nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ wọ̀nyí bá bá àwọn aṣòfin sọ̀rọ̀, wọ́n ń wá pẹ̀lú ìṣòro àti ọ̀nà àbáyọ tí a ti dán wò.

Àjọṣepọ̀ àgbáyé ń mú ìsapá wọ̀nyí lágbára sí i. Àwọn àjọ Nàìjíríà ń bá àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìlera nǹkan oṣù àgbáyé dà pọ̀ sí i, wọ́n ń pín ọgbọ́n, wọ́n sì ń rí ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ gbà. Ṣùgbọ́n ìpolongo tó ṣiṣẹ́ jù lọ ṣì fìdí múlẹ̀ nílé, tí àwọn obìnrin Nàìjíríà tó mọ àṣà náà, tí wọ́n sì lè rìn nínú ètò òṣèlú ń darí. Ìrànlọ́wọ́ láti ìta wúlò, ṣùgbọ́n ohùn Nàìjíríà tòótọ́ ló ń mú àyípadà tó máa pẹ́ wá.

Ìran tuntun àwọn obìnrin Nàìjíríà ń lo ìkànnì ayélujára láti tako àbùkù nǹkan oṣù àti láti béèrè fún ìgbésẹ̀ òfin. Ìpolongo hashtag bíi #PeriodPovertyNigeria àti #MenstruationIsNotALuxury ti gbòde lórí Twitter Nàìjíríà, èyí sì ń fi ìfúnpá aráàlú sórí àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba. Àwọn ọ̀dọ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ń pín ìtàn ara wọn, wọ́n ń tú àṣírí ìtàn àròsọ, wọ́n sì ń tọ́ka sí ìkùnà òfin ní ọ̀nà tí ìpolongo àtijọ́ kì í lè ṣe nígbà mìíràn.

Ìpolongo orí ayélujára yìí ń ṣe ọ̀pọ̀ nǹkan lẹ́ẹ̀kan náà. Wọ́n ń sọ ìjíròrò nípa nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀, wọ́n sì ń dín èèwọ̀ àṣà kù díẹ̀díẹ̀. Wọ́n ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin nípa ẹ̀tọ́ wọn àti òfin tó wà. Wọ́n ń mú kí ìbéèrè aráàlú fún àyípadà hàn gbangba, èyí tí àwọn olóṣèlú kò lè fojú fò dá. Wọ́n sì ń kọ́ àwùjọ láàárín àwọn alágbàwí, wọ́n ń so àwọn obìnrin káàkiri Nàìjíríà pọ̀, tí wọ́n ti rò tẹ́lẹ̀ pé àwọn nìkan ló ní àníyàn yìí.

Àwọn ọ̀dọ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ kan ti kúrò lórí ìpolongo ayélujára sí kíkópa nínú òṣèlú tààrà. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin ń díje fún ipò ìjọba ìbílẹ̀ pẹ̀lú ìlera nǹkan oṣù nínú ètò wọn. Àwọn ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ń béèrè pé kí àwọn yunifásítì tún ibi ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣe ní ọgbà ilé-ìwé. Àyípadà ìran yìí fi hàn pé ìlera nǹkan oṣù yóò wà lórí ètò òfin bóyá àwọn àbá òfin tó wà báyìí kọjá tàbí kò kọjá, nítorí àwùjọ tó ń pọ̀ sí i kọ̀ láti gba ipò tó wà báyìí.

Àwọn alágbàwí kan ń wo ọ̀nà òfin ilé-ẹjọ́ láti mú ẹ̀tọ́ ìlera nǹkan oṣù síwájú. Bí Nàìjíríà kò tilẹ̀ tíì rí ẹjọ́ ńlá lórí ìlera nǹkan oṣù, ìlànà òfin wà tó lè ṣe àtìlẹ́yìn fún irú ẹjọ́ bẹ́ẹ̀. Òfin Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi ẹ̀tọ́ sí ìlera, ẹ̀kọ́ àti iyì múlẹ̀. Àwọn agbẹjọ́rò tó ń ṣiṣẹ́ fún aráàlú sọ pé àìbójútó ìlera nǹkan oṣù ń rú ààbò òfin orílẹ̀-èdè yìí, pàápàá fún àwọn ọmọbìnrin tí ẹ̀kọ́ wọn ń jìyà.

Ọ̀nà tó dá lórí ẹ̀tọ́ ń yí ìlera nǹkan oṣù padà láti ọ̀rọ̀ àánú sí ọ̀rọ̀ ìdájọ́ òdodo. Dípò kí a bẹ ìjọba pé kó pèsè ohun èlò bí àánú, ó sọ pé rírí ìlera nǹkan oṣù jẹ́ ẹ̀tọ́ tí ìjọba gbọ́dọ̀ dáàbò bò. Èrò yìí ní ipa ńlá lórí òfin. Bí ìlera nǹkan oṣù bá jẹ́ ẹ̀tọ́, àìsí owó nínú ìnáwó kì í ṣe ohun tó bani nínú jẹ́ nìkan, ó lòdì sí òfin orílẹ̀-èdè. Àwọn ilé-ìwé tí kò ní ohun èlò tó péye kì í ṣe aláìní lásán, wọ́n ń rú ẹ̀tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́.

Bí ẹjọ́ tilẹ̀ ń lọ́ra ní ilé-ẹjọ́ Nàìjíríà, ìhalẹ̀ ẹjọ́ lè mú kí òfin yí padà. Nígbà tí àwọn àjọ alágbàwí bá halẹ̀ ní gbangba pé àwọn yóò pe ẹjọ́ àyàfi tí ìjọba bá dí àlàfo ìlera nǹkan oṣù, àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba máa ń dáhùn nígbà mìíràn kódà láìjẹ́ pé ẹjọ́ dé ilé-ẹjọ́. Ẹjọ́ ọlọ́gbọ́n tún ń mú àfiyèsí ìròyìn àti ìjíròrò aráàlú wá, èyí sì ń mú ọ̀rọ̀ náà síwájú ju inú ilé-ẹjọ́ lọ.

Òye ohun tí Nàìjíríà lè jèrè láti inú òfin ìlera nǹkan oṣù tó lágbára ń ràn wá lọ́wọ́ láti kó àtìlẹ́yìn jọ fún ìpolongo àti ìmúṣẹ tó ń bá a lọ.

Òfin ìlera nǹkan oṣù kíkún ń mú àǹfààní ọrọ̀ ajé tí a lè wọ̀n wá. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ń wá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, wọ́n ń parí ọdún ẹ̀kọ́ púpọ̀ sí i. Ẹ̀kọ́ púpọ̀ ń bá owó tó pọ̀ jù ní gbogbo ayé rìn, pẹ̀lú ìgbéyàwó àti ọmọ bíbí tó pẹ́ díẹ̀, àti àbájáde ọrọ̀ ajé tó dára jù fún obìnrin àti ìdílé wọn. Ìwádìí láti àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà mìíràn tó ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù fi hàn pé dídín àìwá sí ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù kù ní 20% péré lè mú owó tí obìnrin ń rí ní gbogbo ayé rẹ̀ pọ̀ sí i títí dé 12%.

Fún àwọn obìnrin àgbà, àtìlẹ́yìn ìlera nǹkan oṣù tó péye ní ibi iṣẹ́ ń mú iṣẹ́ wọn pọ̀ sí i. Àwọn obìnrin tó rí ibi tó mọ́, tí wọ́n lè pààrọ̀ ohun èlò ní ìkọ̀kọ̀, tí wọ́n sì lè bójú tó ìrora láìsí àbùkù ń ṣiṣẹ́ dáadáa jù. Ní òdì kejì, ohun amáyédẹrùn ìlera nǹkan oṣù tí kò dára ń fa àìwá síbi iṣẹ́, àti “presenteeism”, níbi tí obìnrin wá síbi iṣẹ́ ṣùgbọ́n kò lè ṣiṣẹ́ dáadáa. Àwọn ilé iṣẹ́ Nàìjíríà kan ti ń mọ èyí, wọ́n ń ṣe òfin ìlera nǹkan oṣù bíi ìsinmi nǹkan oṣù tí a ń sanwó fún àti pípèsè ohun èlò nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ibi iṣẹ́. Òfin ìjọba lè mú kí èyí yára sí i.

Ní ìpele orílẹ̀-èdè, bíbójú tó òṣì nǹkan oṣù lè ní ipa ńlá lórí GDP Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ bá ṣírò àpapọ̀ ipa ẹ̀kọ́ tó dára jù fún àwọn ọmọbìnrin, àìwá síbi iṣẹ́ tó dín kù fún àwọn obìnrin òṣìṣẹ́, àti owó ìtọ́jú tó dín kù láti inú àwọn ìṣòro ìlera nǹkan oṣù, ìdí láti náwó sórí rẹ̀ ń lágbára. Ìtúpalẹ̀ kan láti ọ̀dọ̀ World Bank dábàá pé títún ohun amáyédẹrùn ìlera nǹkan oṣù ṣe káàkiri Áfíríkà ìsàlẹ̀ Sàhárà lè mú èrè ₦5 wá fún ₦1 kọ̀ọ̀kan tí a bá ná.

Òfin ìlera nǹkan oṣù tó lágbára ń dènà ìṣòro ìlera ńlá. Nígbà tí àwọn obìnrin kò bá rí ohun èlò tí kò léwu, wọ́n máa ń lo nǹkan tí kò mọ́, èyí tó ń mú ewu àkóràn pọ̀ sí i. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ láti inú ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára lè yọrí sí ìṣòro ńlá bíi pelvic inflammatory disease (àkóràn nínú àwọn ẹ̀yà ìbímọ inú ìbàdí), èyí tó ń dá kún àìlèbímọ. Nàìjíríà ti ń kojú ìṣòro ńlá nínú ìlera ìyá àti ìlera ìbímọ; òfin ìlera nǹkan oṣù ń fúnni ní ewu kan tí a lè dènà láti kojú.

Àtúnṣe ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí òfin bá mú wá tún ṣe pàtàkì gan-an. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kò ní ìmọ̀ ìpìlẹ̀ nípa ìyípo nǹkan oṣù wọn, ìgbà tí wọ́n yẹ kí wọ́n lọ rí dókítà fún àmì tí kò wọ́pọ̀, àti bí nǹkan oṣù ṣe so mọ́ agbára ìbímọ àti ìlera gbogbogbò. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù kíkún nínú ẹ̀kọ́ ilé-ìwé àti ìtọ́jú ìlera alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ lè dí àlàfo ìmọ̀ yìí. Rírí àwọn àìsàn bíi endometriosis, fibroids tàbí àìdọ́gba hómónù ní kùtùkùtù ṣeé ṣe nígbà tí obìnrin bá mọ ohun tó wọ́pọ̀ àti ohun tó nílò ìtọ́jú dókítà.

Ní àfikún, òfin ìlera nǹkan oṣù ń kojú ẹrù ọkàn tí òṣì nǹkan oṣù ń fà. Àníyàn àìlówó ra ohun èlò, ìtìjú ẹ̀jẹ̀ tó jò sí aṣọ, àti wàhálà pípàdánù ilé-ìwé tàbí iṣẹ́ ń ní ipa gidi lórí ìlera ọpọlọ. Ìgbésẹ̀ òfin tó ń rí dájú pé ohun èlò wà, tí ó sì ń sọ nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀, ń ṣèrànwọ́ fún ìlera ọkàn tó dára jù àti wàhálà tó dín kù tó jẹ mọ́ jíjẹ́ obìnrin.

Bóyá àǹfààní tó ń yí nǹkan padà jù lọ nínú òfin ìlera nǹkan oṣù ni mímú ìdọ́gba ọkùnrin àti obìnrin síwájú nípasẹ̀ ẹ̀kọ́. Òṣì nǹkan oṣù ń jẹ́ kí àìdọ́gba máa bá a lọ tààrà, nípa mímú kí ẹ̀kọ́ ṣòro fún ọmọbìnrin ju ọmọkùnrin lọ. Ọmọkùnrin kan ní Kano kì í pàdánù ilé-ìwé lóṣooṣù nítorí pé kò sí ètò fún ara rẹ̀. Ọmọbìnrin nínú kíláàsì kan náà ń pàdánù. Àìlágbára tó ń kóra jọ yìí ń pọ̀ sí i fún ọ̀pọ̀ ọdún, ó sì ń dá kún àlàfo láàárín ọkùnrin àti obìnrin ní Nàìjíríà nínú ẹ̀kọ́, kíkópa nínú ọrọ̀ ajé, àti aṣojú òṣèlú.

Òfin ìlera nǹkan oṣù lè fọ́ ìyípo yìí. Nígbà tí ilé-ìwé bá ní ohun èlò tó péye, tí àwọn ọmọbìnrin sì rí ohun èlò tí wọ́n nílò, nǹkan oṣù kò ní pinnu àbájáde ẹ̀kọ́ mọ́. Àwọn ọmọbìnrin ń wá sí ilé-ìwé déédéé, wọ́n ń ṣe dáadáa nínú ẹ̀kọ́, wọ́n sì ń parí ọdún ẹ̀kọ́ púpọ̀ sí i. Wọ́n ń wọ ìgbà àgbà pẹ̀lú ọgbọ́n àti ìwé-ẹ̀rí tó ń ṣí àǹfààní sílẹ̀. Ipa rẹ̀ ń tàn dé ọ̀pọ̀ apá ìdọ́gba ọkùnrin àti obìnrin, ju wíwá sí ilé-ìwé nìkan lọ.

Síwájú sí i, àfiyèsí òfin sí ìlera nǹkan oṣù ń tako àwọn ìlànà baba-ńlá tó gbòòrò tó ka ara obìnrin sí ohun ìtìjú tó yẹ kí a dákẹ́ lé lórí. Nígbà tí ìjọba bá ṣe òfin ìlera nǹkan oṣù, tí ó ṣe ètò, tí ó sì ya owó sọ́tọ̀, ó ń fi hàn pé òtítọ́ ara obìnrin ṣe pàtàkì, ó sì yẹ fún ètò aráàlú. Àyípadà àṣà yìí, bó tilẹ̀ ń lọ díẹ̀díẹ̀, ń ṣèrànwọ́ fún ìdọ́gba tó gbòòrò nípa gbígbà pé ìrírí àti àìní obìnrin jẹ́ ọ̀rọ̀ òfin tó tọ́, kì í ṣe ìṣòro àdáni tí obìnrin gbọ́dọ̀ bójú tó ní ìkọ̀kọ̀.

Bí òfin ìlera nǹkan oṣù ṣe ń gba àfiyèsí, ọ̀pọ̀ àníyàn àti àtakò máa ń dìde. Dídáhùn wọn ní òtítọ́ ń mú ìdí fún ìgbésẹ̀ òfin lágbára.

Àtakò tó wọ́pọ̀ jù lọ sí òfin ìlera nǹkan oṣù ni pé Nàìjíríà ń kojú ìṣòro ìlera tó kánjú jù – ikú ìyá nígbà ìbímọ, ibà, HIV/AIDS, àìjẹunrekánú – àti pé ó yẹ kí a lo owó díẹ̀ tó wà níbẹ̀ dípò lórí nǹkan oṣù. Èrò yìí dà bí ẹni pé ó tọ̀nà lójú, ṣùgbọ́n ó dúró lórí yíyàn èké. Ìlera nǹkan oṣù kò bá àwọn ọ̀rọ̀ ìlera mìíràn dù; ó so mọ́ wọn.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára ń dá kún ìṣòro ìlera ìbímọ tó ń mú ewu ìlera ìyá pọ̀ sí i. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń fúnni ní àǹfààní láti sọ̀rọ̀ nípa dídènà HIV, ìfètò sọ́mọ bíbí, àti ìlera ìbímọ lápapọ̀. Àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù ń kojú ewu tó ga jù ti ìgbéyàwó àti ọmọ bíbí ní kùtùkùtù, èyí tó ní í ṣe pẹ̀lú ikú ìyá nígbà ìbímọ. Ìlera nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀rọ̀ tó dá wà lọ́tọ̀, bí kò ṣe okùn tó so ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera pọ̀.

Ju bẹ́ẹ̀ lọ, ètò ìlera nǹkan oṣù kò wọ́n púpọ̀ tí a bá fi wé ọ̀pọ̀ ètò ìlera. Pípèsè ibi ìmọ́tótó tó péye ní ilé-ìwé àti ohun èlò ìpìlẹ̀ kò ná tó títọ́jú àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ tí a lè dènà tàbí kíkojú àbájáde ẹ̀kọ́ tó dáwọ́ dúró. Èrè ìdókòwò ga. Wíwo ìlera nǹkan oṣù bí ohun tí a gbọ́dọ̀ yàn láàárín òun àti àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn kò lóye bí wọ́n ṣe so pọ̀ tàbí bí bíbójú tó rẹ̀ ṣe mọ níwọ̀n.

Ní ìparí, àtakò yìí gbà láìsọ pé kí àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin máa jìyà láìnídìí nítorí pé ìṣòro mìíràn wà. Kí ìdajì àwọn ènìyàn máa kojú ìṣòro oṣooṣù tó ń kan ẹ̀kọ́, iṣẹ́ àti àlàáfíà wọn, ìyẹn fúnra rẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ kánjúkánjú. Ìbéèrè náà kì í ṣe bóyá Nàìjíríà ní ọ̀rọ̀ pàtàkì mìíràn, bí kò ṣe bóyá yóò máa ka àìní ìlera obìnrin sí ohun tí kò ṣe pàtàkì tó àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn títí láé.

Àwọn alárìíwísí kan ń sọ pé òfin ìlera nǹkan oṣù jẹ́ ìmúnisìn àṣà àwọn Òyìnbó, wọ́n ní àwọn àjọ àgbáyé ń ti ètò yìí bọ Nàìjíríà láìbọ̀wọ̀ fún ìlànà àti àṣà ìbílẹ̀. Àníyàn yìí yẹ fún ìjíròrò pẹ̀lú ọ̀wọ̀, nítorí pé fífi ojú tó tọ́ wo àṣà ṣe pàtàkì, àwọn ètò ìlera àgbáyé kan sì ti ṣàìka ipò ìbílẹ̀ sí lóòótọ́.

Ṣùgbọ́n kíkọ òfin ìlera nǹkan oṣù sílẹ̀ bí ohun tí Òyìnbó fipá mú wá ń ṣàìka sí pé àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà fúnra wọn ló ń darí ìpolongo yìí. Àwọn àjọ bíi SWAAN, Girls’ Rights Initiative, àti ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ ìpìlẹ̀ kì í ṣe àjọ ilẹ̀ òkèèrè, bí kò ṣe àjọ Nàìjíríà tí àwọn obìnrin Nàìjíríà ń darí, tí wọ́n ń dáhùn sí àìní tí àwọn obìnrin Nàìjíríà sọ jáde. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin ní Kaduna sọ pé àwọn ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, tí àwọn obìnrin ní Lagos sì ń jìyà láti rówó ra ohun èlò, ìwọ̀nyí kì í ṣe ohun tí ilẹ̀ òkèèrè hùmọ̀, bí kò ṣe òtítọ́ ìgbésí ayé Nàìjíríà.

Ní àfikún, bí nǹkan oṣù tilẹ̀ jẹ́ ohun tí gbogbo obìnrin láyé ń ní, ìpolongo Nàìjíríà fìdí múlẹ̀ nínú ipò ìbílẹ̀ ní gbangba. Àwọn òfin tí a dábàá kò kàn ń daakọ àwòṣe Òyìnbó, wọ́n ń kojú ìṣòro tó jẹ́ ti Nàìjíríà gan-an: àlàfo nínú ohun amáyédẹrùn WASH, èèwọ̀ àṣà tó nílò ìṣọ́ra, òtítọ́ ọrọ̀ ajé bíi iye owó, àti ojú ọjọ́ tó ń nípa lórí yíyan ohun èlò. Ète náà kì í ṣe láti kó àṣà nǹkan oṣù Òyìnbó wọlé, bí kò ṣe láti rí dájú pé obìnrin Nàìjíríà lè bójú tó nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì, ní lílo ọ̀nà àbáyọ tó bá ipò wọn mu.

Àṣà ìbílẹ̀ yẹ fún ọ̀wọ̀, ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo àṣà ìbílẹ̀ ló ń ṣe obìnrin lóore. Ọ̀pọ̀ àṣà Nàìjíríà nígbà àtijọ́ ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa nǹkan oṣù nínú ẹgbẹ́ àwọn obìnrin, wọ́n sì ń rí dájú pé wọ́n ní aṣọ tàbí ohun mìíràn fún bíbójú tó o. Àbùkù àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kì í fìgbà gbogbo le tó bí wọ́n ṣe le nígbà mìíràn lónìí. Òfin ìlera nǹkan oṣù lè bọ̀wọ̀ fún àṣà àwọn obìnrin tó ń ran ara wọn lọ́wọ́, nígbà tí ó ń kojú ìdènà òde òní bíi sísọ ohun èlò di ọjà títà àti àlàfo ohun amáyédẹrùn tí ètò ìbílẹ̀ kò rí tẹ́lẹ̀.

Àníyàn nípa ìnáwó jẹ́ ìṣòro gidi. Ipò ọrọ̀ ajé Nàìjíríà le, ọ̀pọ̀ ohun ló sì ń bá ara wọn dù lórí owó ìjọba tó kéré. Ṣé ìjọba lè rówó lóòótọ́ láti pèsè ohun èlò nǹkan oṣù lọ́fẹ̀ẹ́ ní ilé-ìwé àti ilé iṣẹ́ ìjọba gẹ́gẹ́ bí àbá òfin ṣe dábàá?

Ìbéèrè yìí nílò ìjíròrò òtítọ́ nípa owó àti ohun tí a fi ṣáájú. Pípèsè àtìlẹ́yìn ìlera nǹkan oṣù tó péye nílò ìdókòwò lóòótọ́. Ṣùgbọ́n owó rẹ̀ kéré ju bí a ṣe sábà máa ń rò lọ. Ètò kíkún tó ń pèsè ohun èlò lọ́fẹ̀ẹ́ ní ilé-ìwé ìjọba, tó ń tún ibi ìmọ́tótó ṣe, tó sì ń kọ́ àwọn olùkọ́ yóò ná nǹkan bíi bílíọ̀nù ₦15-20 lọ́dún, gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò láti inú ètò àdánwò àti iye akẹ́kọ̀ọ́ ṣe fi hàn. Èyí jẹ́ nǹkan bíi 0.15% ìnáwó ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà, ìdá kékeré tí a bá fi wé owó tí a yà sọ́tọ̀ fún ọ̀pọ̀ ètò mìíràn.

Ju bẹ́ẹ̀ lọ, èrè ọrọ̀ ajé tọ́ sí ìdókòwò náà. Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, mímú àwọn ọmọbìnrin dúró ní ilé-ìwé ń mú àǹfààní ọrọ̀ ajé ńlá wá fún ìgbà pípẹ́, tó ju owó ètò náà lọ jìnnà. Kódà tí a bá wò ó lójú owó ìjọba nìkan, ìnáwó lórí ìlera nǹkan oṣù ń dá owó ara rẹ̀ padà nípasẹ̀ owó-orí tó pọ̀ sí i láti ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó kàwé jù, tí wọ́n sì ń rí owó púpọ̀ jù ní gbogbo ayé wọn.

Ọ̀nà mìíràn tún wà yàtọ̀ sí pé kí ìjọba pèsè gbogbo ohun èlò. Òfin tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ṣíṣe ohun èlò tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n nílé, ìyọ̀ǹda owó-orí tó ń mú kí ohun èlò rọrùn láti rí, àti àjọṣepọ̀ láàárín ìjọba àti àwọn aládàáni lè kojú ìlera nǹkan oṣù láìsí pé ìjọba ló ń ru gbogbo owó. Menstrual Health Fund tí a dábàá lè kó owó jọ láti ọ̀dọ̀ ìjọba, àwọn aládàáni àti àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìdàgbàsókè, èyí sì lè mú owó tó ń pẹ́ wá, tí kò gbára lé ìjà ìnáwó ọdọọdún.

Ìbéèrè nípa owó yìí ń fi ohun tí a fi ṣáájú hàn ní ìparí. Nàìjíríà ń rówó fún ọ̀pọ̀ ètò. Bóyá yóò rówó fún ìlera nǹkan oṣù gbára lé bóyá àwọn olùṣe òfin ka àlàáfíà obìnrin sí ohun tó yẹ fún ìdókòwò. Àwọn orílẹ̀-èdè tí owó tí ẹnìkọ̀ọ̀kan ń rí jọ ti Nàìjíríà tàbí tó kéré sí i ti ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù, èyí fi hàn pé ìfẹ́ ṣe pàtàkì tó ọrọ̀.

Ní Sana Pads, à ń ṣe pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ṣùgbọ́n iṣẹ́ wa kọjá títa ọjà. A mọ̀ pé fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà nílò ọ̀nà àbáyọ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ àti àyípadà ètò fún ìgbà pípẹ́ nípasẹ̀ òfin ìjọba tó ń ṣe àtìlẹ́yìn.

Láti ìgbà tí a ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, a ti ran ju obìnrin 10,000 lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín ju pádì 30,000 lọ fún àwọn ilé-ìwé, NGO, àti obìnrin káàkiri Nàìjíríà. Iṣẹ́ yìí ti fi hàn wá pé bí ohun èlò tó dára tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n tilẹ̀ ṣe pàtàkì gan-an, rírí ohun èlò nìkan kò lè yanjú òṣì nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin tó gba pádì lọ́fẹ̀ẹ́ ṣì nílò ibi ní ilé-ìwé tí wọ́n ti lè pààrọ̀ rẹ̀. Àwọn obìnrin tó ra ohun èlò ṣì nílò ibi iṣẹ́ tó ń gba nǹkan oṣù mọ́ra láìsí àbùkù. Ohun èlò tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n ṣì kọjá agbára àwọn ìdílé tó ń gbé lórí owó tó kéré sí ₦500 lójúmọ́.

Ìdí nìyí tí a fi ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìpolongo òfin. A ń fún àwọn àjọ aráàlú tó ń kọ àbá òfin ní àkọsílẹ̀ láti inú ètò wa. A ń kópa nínú ìpàdé àwọn tọ́rọ̀ kàn nígbà tí iléeṣẹ́ ìjọba bá ń wá èrò lórí ètò ìlera nǹkan oṣù. A ń pín ìmọ̀ wa nípa ṣíṣe ọjà láti ran àwọn olùṣe òfin lọ́wọ́ láti mọ ohun tó ṣeé ṣe fún ṣíṣe ọjà nílé àti ètò ìpèsè. A gbà pé àwọn ilé iṣẹ́ tó ń ṣiṣẹ́ nínú ìlera nǹkan oṣù ní ojúṣe láti ṣe àfikún sí ètò òfin, kì í ṣe láti jèrè látinú àlàfo nìkan.

Bí a ṣe ń ṣe ọjà nílé ń fún wa ní àǹfààní àrà ọ̀tọ̀. A mọ ojú ọjọ́ Nàìjíríà àti bí ó ṣe ń nípa lórí yíyan ohun èlò. A mọ ìṣòro ohun amáyédẹrùn tí ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn ń kojú. A ń bá obìnrin àti ọmọbìnrin ṣiṣẹ́ tààrà káàkiri agbègbè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, a sì ń kọ́ ìdènà tí wọ́n ń bá pàdé àti ọ̀nà àbáyọ tó ń ṣiṣẹ́ ní ipò wọn. Ìmọ̀ ojú-ilẹ̀ yìí ń mú ìdàgbàsókè òfin lágbára nígbà tí àwọn olùṣe òfin bá ń gbọ́ ti àwọn olùmúṣẹ bíi tiwa.

Ìtẹ̀síwájú tó lọ́ra ṣùgbọ́n tó dúró ṣinṣin nínú òfin ìlera nǹkan oṣù Nàìjíríà ń fún wa níṣìírí. Ètò ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan, kíkà àbá òfin orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan nílé aṣòfin, ọ̀dọ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan tó ń béèrè àyípadà ń gbé wa sún mọ́ Nàìjíríà tí kò sí ọmọbìnrin tí yóò pàdánù ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù, tí kò sì sí obìnrin tí yóò yàn láàárín oúnjẹ àti pádì. A ti pinnu sí iṣẹ́ ńlá yìí ju àṣeyọrí òwò wa lọ, nítorí nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì yẹ kó jẹ́ ẹ̀tọ́, kì í ṣe àǹfààní àwọn kan.

Bóyá ẹnìkan ni yín tó fẹ́ ṣe àfikún sí àyípadà òfin, tàbí àjọ tó ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù, ẹ lè gbé ìgbésẹ̀ gidi láti mú ọ̀rọ̀ yìí síwájú.

Ẹ kò nílò láti jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú òfin láti ṣe àfikún sí ìpolongo ìlera nǹkan oṣù. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa kíkọ́ ara yín nípa òfin tó wà àti àwọn àbá òfin. Ẹ tẹ̀lé àwọn àjọ bíi SWAAN àti Girls’ Rights Initiative lórí ìkànnì àjọlò láti mọ̀ nípa ìpolongo àti àǹfààní láti sọ èrò yín. Nígbà tí àwọn àjọ wọ̀nyí bá pe aráàlú láti kàn sí àwọn aṣòfin, ẹ lo ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún láti fi í-meèlì ránṣẹ́ tàbí láti pè. Ọ̀rọ̀ ti ara ẹni láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdìbò máa ń nípa lórí àwọn aṣòfin ju bí àwọn ẹgbẹ́ alágbàwí ṣe máa ń rò lọ nígbà mìíràn.

Ẹ pín ìmọ̀ fún àwọn ènìyàn yín. Ọ̀pọ̀ ọmọ Nàìjíríà kò tilẹ̀ mọ̀ pé ìjíròrò lórí òfin ìlera nǹkan oṣù ń lọ lọ́wọ́. Ẹ bá àwọn ọ̀rẹ́, ẹbí àti alábàáṣiṣẹ́ sọ̀rọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù àti ọ̀nà àbáyọ òfin. Bí ẹ bá jẹ́ òbí, ẹ bá ilé-ìwé àwọn ọmọ yín sọ̀rọ̀ lórí ọ̀rọ̀ yìí, kí ẹ sì jà fún ibi ìmọ́tótó àti ètò tó dára jù. Bí ẹ bá ń lọ sí ilé ìjọsìn, ẹ ronú bóyá àwùjọ ẹ̀sìn yín lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ìlera nǹkan oṣù, nígbà tí ẹ ń bọ̀wọ̀ fún ìlànà ẹ̀sìn nípa ìmọ̀wọ̀ntúnwọ̀nsì àti ìpamọ́.

Ẹ ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ilé iṣẹ́ bíi Sana Pads tó ń da òwò pọ̀ mọ́ iṣẹ́ àwùjọ. Nígbà tí ẹ bá ra pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, kì í ṣe àìní ti ara yín nìkan lẹ ń yanjú, ẹ tún ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà òwò tó fi fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù ṣáájú. Premium Pads àti Maxi Pads wa jẹ́ àṣàyàn tó dára, nígbà tí Starter Kit wa jẹ́ ọ̀nà ìbẹ̀rẹ̀ tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n fún àwọn obìnrin tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń lo pádì tí a lè fọ̀. Gbogbo ohun tí ẹ bá rà ń ṣèrànwọ́ láti mú iṣẹ́ ìpolongo wa àti ètò tó ń ran àwọn ọmọbìnrin aláìní lọ́wọ́ máa bá a lọ.

Bí ẹ bá ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù, ẹ ronú nípa bí iṣẹ́ yín ṣe lè ṣe àfikún sí ìpolongo òfin tó gbòòrò. Ẹ kọ àbájáde sílẹ̀ dáadáa. Nígbà tí ẹ bá ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù ní ilé-ìwé, ẹ wọn àyípadà nínú wíwá sí ilé-ìwé, ipa lórí ẹ̀kọ́, àti èrò àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Àkọsílẹ̀ yìí di ẹ̀rí fún ìpolongo òfin, ó sì fi hàn pé ìdókòwò sí ìlera nǹkan oṣù ń mú àbájáde gidi wá.

Ẹ bá àwọn àjọ tó dá lórí òfin ṣiṣẹ́ pọ̀ kí iṣẹ́ yín lè tọ́ ìsapá òfin sọ́nà. Ìrírí yín nínú ìmúṣẹ ṣe pàtàkì gan-an fún ṣíṣe òfin tó ṣeé ṣe, tó sì ń ṣiṣẹ́. Ẹ mọ ohun tó ń ṣiṣẹ́ ní ilé-ìwé Nàìjíríà, ìdènà tó wà, ìdálẹ́kọ̀ọ́ tí àwọn olùkọ́ nílò, àti bí ọ̀nà tó bá àṣà mu ṣe rí. Ẹ pín ìmọ̀ yìí pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ alágbàwí tó ń kọ àbá òfin.

Ẹ ronú nípa àjọṣepọ̀ ríra ọjà lọ́pọ̀lọpọ̀ pẹ̀lú àwọn olùṣe ọjà ìbílẹ̀ bíi Sana Pads fún ètò yín. Àwọn ilé-ìwé, NGO àti àwọn àjọ mìíràn lè ra iye èyíkéyìí ní iye owó kan náà tí kò yí padà fún àpò kọ̀ọ̀kan. Ẹgbẹ́ wa tún lè kọ́ àwọn olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ nípa lílo ọjà àti ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù. Àjọṣepọ̀ wọ̀nyí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ṣíṣe ọjà nílé, wọ́n sì ń rí dájú pé ètò yín máa bá a lọ lẹ́yìn owó olùrànlọ́wọ́ àkọ́kọ́.

Ẹ dara pọ̀ mọ́ tàbí kí ẹ dá ìṣọ̀kan sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn àjọ mìíràn tó ń ṣiṣẹ́ lórí ìlera nǹkan oṣù. Ìpolongo tí a ṣe papọ̀ ń ṣiṣẹ́ ju ìsapá ẹnìkọ̀ọ̀kan tó fọ́n ká lọ. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìṣọ̀kan lè pín iṣẹ́, pín ohun ìní, kí wọ́n sì gbé ọ̀rọ̀ kan náà kalẹ̀ fún àwọn olùṣe òfin. Bí kò bá sí ìṣọ̀kan ní ìpínlẹ̀ tàbí agbègbè yín, ẹ ronú nípa bíbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò láti dá ọ̀kan sílẹ̀. Ìgbésẹ̀ àjùmọ̀ṣe ló ń mú ìfúnpá tí kò dáwọ́ dúró wá, èyí tí àyípadà òfin nílò.

Ipò òfin ìlera nǹkan oṣù Nàìjíríà kò tíì pé, ṣùgbọ́n kì í ṣe ohun tí kò lè yí padà. Àlàfo náà jẹ́ òtítọ́: kò sí òfin orílẹ̀-èdè kíkún, owó kò tó, ìmúṣẹ kò lágbára, ìyàtọ̀ ìlú àti ìgbèríko sì ṣì wà. Síbẹ̀ ìtẹ̀síwájú náà jẹ́ òtítọ́: àbá òfin tó ń lọ nínú House of Representatives, ètò ìpínlẹ̀ tó ń fi ohun tó ṣeé ṣe hàn, àwọn ọ̀dọ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ tó kọ̀ láti gba ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti àbùkù, àti àwọn àjọ aráàlú tó ń béèrè àyípadà láìdáwọ́dúró.

Gbogbo ìtẹ̀síwájú nínú òfin bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin tó sọ òtítọ́ nípa ipa òṣì nǹkan oṣù lórí ìgbésí ayé wọn. Gbogbo owó tí a yà sọ́tọ̀ nínú ìnáwó wá lẹ́yìn tí àwọn alágbàwí fi hàn pé ìlera nǹkan oṣù ṣe pàtàkì nínú ọrọ̀ ajé, àwùjọ àti ìwà rere. Gbogbo kíkà àbá òfin nílé aṣòfin ń fi ìfúnpá tó ń kóra jọ láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdìbò tí wọ́n kọ̀ láti jẹ́ kí ọ̀rọ̀ yìí pòórá lórí ètò hàn.

Ohùn yín àti ìgbésẹ̀ yín ń ṣe àfikún sí agbára yìí. Bóyá ẹ kàn sí aṣòfin yín, ẹ ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ìlera nǹkan oṣù ní agbègbè yín, ẹ pín ìmọ̀ pẹ̀lú àwùjọ yín, tàbí ẹ yan ọjà láti ọ̀dọ̀ ilé iṣẹ́ tó ti pinnu láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù, ẹ ń kópa nínú mímú àyípadà wá. Òfin lè dà bí ohun tó jìnnà sí ìrírí ẹnìkọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n ní ìparí, òfin ń fi yíyàn àjùmọ̀ṣe wa hàn nípa ohun tí a kà sí iyebíye àti ohun tí a fi ṣáájú.

Ní Sana Pads, a ó máa bá a lọ láti ṣe pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára, láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò pínpín, àti láti ṣe àfikún ìmọ̀ wa sí ìdàgbàsókè òfin. A gbà pé Nàìjíríà lè dé ọjọ́ iwájú tí òfin ìlera nǹkan oṣù yóò rí dájú pé gbogbo ọmọbìnrin dúró ní ilé-ìwé, gbogbo obìnrin rí ohun èlò tí kò léwu tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n, tí nǹkan oṣù kò sì ní máa mú òṣì àti àìdọ́gba bá a lọ mọ́. A pè yín láti dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ yìí. Ẹ kàn sí wa láti mọ̀ nípa ríra ọjà lọ́pọ̀lọpọ̀ fún ilé-ìwé àti àjọ, àǹfààní àjọṣepọ̀, tàbí bí ohùn yín ṣe lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìpolongo òfin ìlera nǹkan oṣù tó lágbára. Papọ̀, à ń kọ́ Nàìjíríà tí iyì nígbà nǹkan oṣù kì í ṣe àríyànjiyàn òfin, bí kò ṣe òtítọ́ ìgbésí ayé fún gbogbo ènìyàn. Ẹ kọ́ sí i nípa bí òṣì nǹkan oṣù ṣe ń kan obìnrin Nàìjíríà àti bí ọ̀nà àbáyọ kíkún ṣe rí, nínú àwọn ohun èlò ìmọ̀ wa lórí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà.