Nǹkan Oṣù Tí Kò Ṣe Déédé: Èyí Tó Wà Déédéé àti Ìgbà Tó Yẹ Kí Ẹ Dààmú ní Nàìjíríà

Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdààmú nǹkan oṣù tó wọ́pọ̀ jù láàrín àwọn obìnrin Nàìjíríà, síbẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ń jìyà ní ìpamọ́ nítorí ìfòfin àṣà lórí sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù. Ìtọ́sọ́nà yìí á ran yín lọ́wọ́ láti lóye ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín àti ìgbà tí ẹ gbọ́dọ̀ wá ìtọ́jú ìṣègùn.

Àwọn Ohun Pàtàkì:

• Ìyípo nǹkan oṣù tó wà déédéé máa ń jẹ́ ọjọ́ 21 sí 35, pẹ̀lú ìsàn ẹ̀jẹ̀ fún ọjọ́ 2 sí 7 fún ọ̀pọ̀ obìnrin.
  
  
• Ìdààmú ọkàn, àyípadà ìwọ̀n ara, PCOS, ìṣòro thyroid, tàbí ìṣesí àdánidá ara yín lè fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé.
  
  
• Ó wà déédéé fún nǹkan oṣù láti máà ṣe déédé ní ọdún méjì àkọ́kọ́ tí ẹ bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ àti nígbà tí ó fẹ́ dúró.
  
  
• Ẹ gbọ́dọ̀ rí dókítà tí ẹ bá ń ṣàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ (tí pádì kan ń gbẹ̀jẹ̀ dé inú ní gbogbo wákàtí kan), tí ẹ bá fò nǹkan oṣù mẹ́ta tẹ̀lé ara wọn, tàbí tí ẹ bá ní ìrora líle.
  
  
• Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìyípo yín fún oṣù mẹ́ta lórí kàlẹ́ńdà lásán tàbí ohun èlò fóònù, kí ẹ lè mọ ìṣesí tiyín.
  
  
• Ojú ọjọ́ àti ìgbé ayé ní Nàìjíríà, pẹ̀lú ooru àti àyípadà oúnjẹ, lè ní ipa lórí ìyípo yín fún ìgbà díẹ̀.
  
  
• Àwọn pádì tí a lè tún lò bíi ti Sana ń ràn yín lọ́wọ́ láti kojú nǹkan oṣù tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀ ní owó pọ́ọ́kú, wọ́n sì ń ná 60-75% kéré ju rírà àwọn tí a ń sọ nù ní oṣooṣù.

Ẹ jẹ́ kí á wo ohun tí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé túmọ̀ sí gan-an àti bí a ṣe lè ṣe ìyàtọ̀ láàrín àyípadà tó wà déédéé àti àmì tó nílò ìtọ́jú ìṣègùn.

Ayo jókòó nínú kíláàsì rẹ̀ ní University of Lagos, ó ń yí ara padà lórí ìjókòó pẹ̀lú àìbalẹ̀ ọkàn. Nǹkan oṣù rẹ̀ dé ọ̀sẹ̀ méjì ṣáájú – lẹ́ẹ̀kan sí i. Oṣù tó kọjá, ó pẹ́ ọ̀sẹ̀ mẹ́ta. Oṣù tó ṣáájú ìyẹn, ó ṣàn ẹ̀jẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́wàá láì dáwọ́ dúró. Ọ̀rẹ́ yàrá rẹ̀ sọ pé ó wà déédéé. Ìyá rẹ̀ sọ pé ó ń ronú jù. Ṣùgbọ́n àìṣeédéé náà ń ní ipa lórí ohun gbogbo: ó fò ìdíje netball méjì, ó ba ìbàdí ankara tó fẹ́ràn jù jẹ́, ó sì ná owó lórí rírà pádì ní kíákíá nígbà tó yẹ kó máa pamọ́ fún ìwé. Ní ọmọ ọdún 21, Ayo ń ṣe kàyéfì bóyá nǹkan kan ń ṣe ara rẹ̀, tàbí bóyá rúdurùdu yìí jẹ́ apá kan jíjẹ́ obìnrin.

Tí ẹ bá ti nímọ̀lára bíi ti Ayo rí, ẹ kò dá wà. Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kan nǹkan bí 30% àwọn obìnrin Nàìjíríà ní àkókò kan ní ọdún ìbímọ wọn. Àìdánilójú náà lè mú ìbínú wá, ó lè gbówó lórí, ó sì lè dààmú ọkàn. Ṣùgbọ́n ohun tí ọ̀pọ̀ obìnrin kò mọ̀ nìyí: àìṣeédéé kan wà déédéé pátápátá, nígbà tí àwọn ìṣesí kan ń fi hàn pé àkókò ti tó láti rí dókítà.

Ìyípo nǹkan oṣù yín ni àkókò láti ọjọ́ àkọ́kọ́ nǹkan oṣù kan sí ọjọ́ àkọ́kọ́ ti èyí tó tẹ̀lé e. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà dàgbà pẹ̀lú ìgbàgbọ́ pé nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ dé ní gbogbo ọjọ́ 28 ní pàtó, bíi aago. Èrò àìtọ́ yìí ń fa ìdààmú tí kò pọn dandan.

Òtítọ́ rọ̀ ju bí ẹ ṣe rò lọ. Àwọn amòye ìṣègùn kà ìyípo èyíkéyìí láàrín ọjọ́ 21 àti 35 sí èyí tó wà déédéé. Gígùn ìyípo yín lè yàtọ̀ sí ara rẹ̀ ní ọjọ́ díẹ̀ ní oṣù kọ̀ọ̀kan, ó sì dára pátápátá. Ohun tó ṣe pàtàkì jù ni láti mọ ìṣesí tiyín.

Ẹ ronú nípa ìyípo nǹkan oṣù yín bí àkókò òjò ní Nàìjíríà. Ní Lagos, òjò ńlá lè bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹrin tàbí oṣù karùn-ún. Ní Kano, àkókò náà yàtọ̀ díẹ̀. Méjèèjì wà déédéé – ìṣesí tó yàtọ̀ ni fún ibi tó yàtọ̀. Ara yín náà ní ìṣesí tirẹ̀.

Ìyípo tó wà déédéé kò túmọ̀ sí pé nǹkan oṣù yín á dé ní ọjọ́ kan náà ní oṣù kọ̀ọ̀kan. Ó túmọ̀ sí pé gígùn ìyípo yín dúró ní ìwọ̀n kan náà. Fún àpẹẹrẹ, tí ìyípo yín bá jẹ́ ọjọ́ 26-28 ní gbogbo ìgbà, ó wà déédéé. Tí ó bá ń yí láti ọjọ́ 22 ní oṣù kan sí ọjọ́ 38 ní oṣù tó tẹ̀lé e, kò ṣe déédé.

Ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ tí ẹ ń ṣàn náà máa ń yàtọ̀. Àwọn obìnrin kan ní nǹkan oṣù díẹ̀ tó gbà ọjọ́ mẹ́ta. Àwọn mìíràn ní ìwọ̀n àárín fún ọjọ́ márùn-ún. Méjèèjì lè wà déédéé pátápátá. Ohun tí kò wà déédéé ni nígbà tí ìṣesí yín tó wọ́pọ̀ bá yí padà gan-an láì ní ìdí.

Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí ọ̀pọ̀ ìdí, èyí tó pọ̀ jù kò sì le. Ìyípo nǹkan oṣù yín máa ń yára dáhùn sí àyípadà nínú ayé àti àyíká yín. Ní àwọn ìlú ńlá Nàìjíríà bíi Abuja àti Port Harcourt, ìdààmú ọkàn láti iṣẹ́, ẹ̀kọ́, tàbí ojúṣe ẹbí lè ṣe ìdíwọ́ fún ìyípo yín.

Àyípadà ìwọ̀n ara ní ipa ńlá lórí nǹkan oṣù yín. Fífi ju tàbí pípàdánù ju 10% ìwọ̀n ara yín lè mú kí ìyípo yín máà ṣe déédé. Èyí ṣẹlẹ̀ nítorí pé ọ̀rá ara ń ṣe oestrogen, èyí tó ní ipa pàtàkì nínú nǹkan oṣù. Tí ẹ bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ eré ìdárayá tuntun tàbí tí ẹ yí oúnjẹ yín padà, nǹkan oṣù yín lè dáhùn sí i.

Àwọn àìsàn kan ń fa díẹ̀ nínú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé. Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) kan nǹkan bí 1 nínú 10 obìnrin Nàìjíríà, ó sì máa ń fa nǹkan oṣù tí kò wọ́pọ̀ tàbí èyí tó pẹ́ jù. Ìṣòro thyroid, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò wọ́pọ̀ tó bẹ́ẹ̀, lè ṣe ìdíwọ́ fún ìyípo yín pẹ̀lú. Fibroid inú ilé-ọmọ, tó kan títí dé 70% àwọn obìnrin kí wọ́n tó pé ọmọ ọdún 50, lè fa ìsàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ tàbí èyí tí kò ṣe déédé.

Ọjọ́ orí yín ní ipa ńlá lórí bí nǹkan oṣù ṣe wà déédéé. Àwọn ọmọbìnrin tó wà ní ọdún méjì àkọ́kọ́ nǹkan oṣù wọn máa ń ní ìyípo tí kò ṣe déédé rárá. Aisha láti Kaduna lè rí nǹkan oṣù ní gbogbo ọjọ́ 25 fún oṣù mẹ́ta, lẹ́yìn náà kí ó fò oṣù méjì pátápátá. Èyí ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé ara rẹ̀ ṣì ń kọ́ bí a ṣe ń ṣàkóso homonu.

Àwọn obìnrin tó ń sún mọ́ ìgbà tí nǹkan oṣù dúró, tó sábà máa ń jẹ́ láàrín ọdún 40 sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 50, náà máa ń ní nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé. Ẹ lè ní ìyípo kúkúrú fún oṣù díẹ̀, lẹ́yìn náà kí ẹ fò nǹkan oṣù lójijì. Ìsàn yín lè dín tàbí kí ó pọ̀ sí i. Àwọn àyípadà wọ̀nyí ń fi hàn pé ọdún ìbímọ yín ń lọ sí òpin, èyí tó jẹ́ ìlànà àdánidá.

Láàrín àwọn ìpele ayé wọ̀nyí, ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń ní ìṣesí tí a lè sọ tẹ́lẹ̀. Tí ẹ bá wà ní ọdún 20 tàbí 30 yín, tí nǹkan oṣù yín sì di aláìṣeédéé lójijì lẹ́yìn ọdún tó wà déédéé, ó yẹ kí ẹ wádìí ìdí rẹ̀.

Kì í ṣe gbogbo nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ni ó nílò ìbẹ̀wò dókítà tàbí ìtọ́jú ìṣègùn. Ara yín ń dáhùn sí àyíká yín, ìwọ̀n ìdààmú ọkàn, àti ipò ayé yín. Mímọ ìgbà tí àìṣeédéé wà ní ìretí ń ran yín lọ́wọ́ láti yẹra fún ìdààmú tí kò pọn dandan.

Àwọn àyípadà ńlá nínú ayé sábà máa ń ṣe ìdíwọ́ fún ìyípo nǹkan oṣù yín fún ìgbà díẹ̀. Bíbẹ̀rẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ṣíṣe ìgbéyàwó, kíkó lọ sí ìlú tuntun, tàbí bíbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó le lè ní ipa lórí nǹkan oṣù yín. Ara yín kà àyípadà ńlá sí ìdààmú ọkàn, kódà nígbà tí àyípadà náà bá dára.

Blessing kó láti Enugu lọ sí Lagos fún iṣẹ́ tuntun. Fún oṣù mẹ́ta, ìyípo ọjọ́ 28 rẹ̀ tó sábà máa ń wà déédéé di èyí tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀. Ó ní ìyípo ọjọ́ 35, lẹ́yìn náà ìyípo ọjọ́ 23, lẹ́yìn náà nǹkan oṣù rẹ̀ dé ní àkókò rẹ̀ gan-an. Nígbà tó bá ìgbésí ayé tuntun rẹ̀ mu, ìyípo rẹ̀ dúró ṣinṣin. Èyí wà déédéé pátápátá.

Ìrìnàjò náà ní ipa lórí ìyípo yín. Tí ẹ bá ti rìnrìn àjò láàrín àwọn agbègbè àkókò tàbí ojú ọjọ́ tó yàtọ̀, nǹkan oṣù yín lè dé ní kùtù tàbí ní pẹ́. Ìdààmú ìrìnàjò pẹ̀lú àyípadà oorun àti oúnjẹ lè da àwọn ìfihàn homonu ara yín rú fún ìgbà díẹ̀.

Ìdààmú ọkàn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó máa ń fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé jù ní Nàìjíríà. Ì báà jẹ́ pé ẹ ń múra sílẹ̀ fún ìdánwò WAEC, ẹ ń kojú ìdààmú ẹbí, tàbí ẹ ń ṣàníyàn nípa owó, ara yín ń dáhùn nípa yíyí ìṣẹ̀dá homonu padà.

Nígbà tí ẹ bá wà nínú ìdààmú, ara yín ń ṣe cortisol, tó lè ṣe ìdíwọ́ fún àwọn homonu ìbímọ. Ẹ ronú nípa rẹ̀ báyìí: ara yín pinnu pé tí ẹ bá wà nínú ewu (èyí tí ìdààmú ọkàn ń sọ), kì í ṣe àkókò tó dára láti múra sílẹ̀ fún oyún. Nítorí náà ó lè dá ovulation dúró tàbí kó fò ó, èyí tó mú kí nǹkan oṣù yín pẹ́ tàbí kí ó má dé.

Ìdààmú ọkàn fún ìgbà kúkúrú lè mú kí nǹkan oṣù yín pẹ́ ní ọjọ́ díẹ̀. Ìdààmú ọkàn tó pẹ́ lè mú kí ẹ fò nǹkan oṣù pátápátá. Ìròyìn ayọ̀ ni pé nígbà tí ipò ìdààmú náà bá parí, ìyípo yín sábà máa ń padà sí déédéé láàrín oṣù kan sí mẹ́ta.

Tí ẹ bá ṣẹ̀ṣẹ̀ pọ̀ sí i eré ìdárayá yín gan-an, nǹkan oṣù yín lè di aláìṣeédéé. Èyí wọ́pọ̀ pàápàá láàrín àwọn ọ̀dọ́bìnrin tó bẹ̀rẹ̀ ìdárayá eré ìdárayá tó le. Àwọn eléré ìdárayá àti àwọn oníjó máa ń ní nǹkan oṣù tó dín tàbí amenorrhea (àìrí nǹkan oṣù) nígbà tí wọ́n bá ń ṣe ìdárayá líle.

Àyípadà oúnjẹ náà ní ipa lórí ìyípo yín. Dídín oúnjẹ tí ẹ ń jẹ kù gan-an tàbí fífi gbogbo ẹ̀ka oúnjẹ sílẹ̀ lè ṣe ìdíwọ́ fún nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin Nàìjíríà kan tó ń gbààwẹ̀ fún ẹ̀sìn máa ń ṣàkíyèsí àyípadà ìyípo fún ìgbà díẹ̀. Bákan náà, àwọn àtúnṣe oúnjẹ tó dára tó mú kí ìwọ̀n ara dín lè fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé fún oṣù díẹ̀ kí ìyípo yín tó bára mu.

Ara yín nílò oúnjẹ tó tó àti ìpín kan ọ̀rá ara láti máa ní nǹkan oṣù tó wà déédéé. Tí ẹ bá ń jẹun dáadáa tí ẹ sì ń ṣe ìwọ̀n ara tó dára, àìṣeédéé tó jẹ mọ́ eré ìdárayá sábà máa ń yanjú fúnra rẹ̀.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kò léwu, àwọn ìṣesí kan nílò àyẹ̀wò dókítà. Mímọ àwọn àmì ìkìlọ̀ ń ran yín lọ́wọ́ láti rí ìtọ́jú ní àkókò tó yẹ nígbà tí ẹ bá nílò rẹ̀.

Ìsàn ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù púpọ̀, tí a ń pè ní menorrhagia, túmọ̀ sí pé pádì kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tàbí tampon ń gbẹ̀jẹ̀ dé inú ní gbogbo wákàtí fún ọ̀pọ̀ wákàtí tẹ̀lé ara wọn. Tí ẹ bá ń pààrọ̀ pádì yín ní gbogbo wákàtí kan, tí ẹ ń jí lóru láti pààrọ̀ ààbò, tàbí tí ẹ ń yọ ègé ẹ̀jẹ̀ tó tóbi ju owó ₦50 lọ, èyí kò wà déédéé.

Ìsàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ lè yọrí sí anaemia, èyí tó ti wọ́pọ̀ ní Nàìjíríà. Àwọn àmì rẹ̀ ni àárẹ̀ tó pọ̀ jù, ìwárìrì orí, àìlèmí dáadáa, àti awọ ara tó funfun. Tí ẹ bá ń ní àwọn àmì wọ̀nyí pẹ̀lú nǹkan oṣù tó pọ̀, ẹ nílò àyẹ̀wò ìṣègùn.

Funmi láti Ibadan rò pé nǹkan oṣù tó pọ̀ jẹ́ "ìpín ayé rẹ̀" títí tó fi dákú níbi iṣẹ́. Dókítà rẹ̀ rí i pé ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ ti dín gidigidi látàrí ọdún púpọ̀ ti ìsàn ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tó pọ̀ jù. Ìtọ́jú fún fibroid rẹ̀ àti àfikún irin yí ayé rẹ̀ padà. Ẹ má dúró títí ìṣòro náà fi di líle.

Tí ẹ bá ti fò nǹkan oṣù mẹ́ta tẹ̀lé ara wọn tí ẹ kò sì lóyún, tí ẹ kò ń fún ọmọ lọ́yàn, tàbí tí nǹkan oṣù kò fẹ́ dúró fún yín, ẹ lọ rí dókítà. Amenorrhea (àìrí nǹkan oṣù) lè fi àìbáramu homonu, PCOS, ìṣòro thyroid, tàbí àwọn àìsàn mìíràn tó nílò ìtọ́jú hàn.

Àwọn obìnrin kan kà àìrí nǹkan oṣù sí ohun tó rọrùn. Ṣùgbọ́n nǹkan oṣù tó wà déédéé jẹ́ àmì ìlera ìbímọ. Kódà tí ẹ kò bá ń gbèrò láti bímọ láìpẹ́, mímú homonu wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ṣe pàtàkì fún ìlera egungun, ìlera ọkàn àti ẹ̀jẹ̀, àti ìlera gbogbo ara.

Ìrora nǹkan oṣù tó ń dí àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́ yín lọ́wọ́ kò wà déédéé, bí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà tilẹ̀ ṣe ń gbọ́ pé ó wà. Tí ẹ bá sábà máa ń fò iṣẹ́ tàbí ilé-ìwé nítorí ìrora nǹkan oṣù, èyí nílò ìwádìí. Àwọn àìsàn bíi endometriosis tàbí fibroid lè máa fa ìrora náà.

Ẹ ṣọ́ra fún àwọn àmì ìkìlọ̀ afikún wọ̀nyí: ìsàn ẹ̀jẹ̀ láàrín nǹkan oṣù méjì, ìsàn ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbálòpọ̀, nǹkan oṣù tó gùn ju ọjọ́ méje lọ, tàbí nǹkan oṣù tí ìgbóná ara tàbí omi àìlẹ́gbẹ́ ń bá bọ̀. Àwọn àmì wọ̀nyí lè fi àkóràn, polyp, tàbí àwọn àìsàn mìíràn tó nílò ìtọ́jú hàn.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ní ìbéèrè àti ìdààmú nípa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ṣùgbọ́n wọn kò fẹ́ béèrè. Ẹ jẹ́ kí á dáhùn àwọn ìdààmú tó wọ́pọ̀ jù ní tààrà àti pẹ̀lú òtítọ́.

Èyí ni ìbéèrè tí ọ̀pọ̀ obìnrin ń ṣàníyàn nípa rẹ̀ ṣùgbọ́n tí wọ́n ń fà sẹ́yìn láti béèrè. Ìdáhùn náà dá lórí ohun tó ń fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé yín.

Tí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé yín bá wá láti ìdààmú ọkàn fún ìgbà díẹ̀, àyípadà ìgbé ayé, tàbí pé ẹ wà ní ọdún àkọ́kọ́ nǹkan oṣù yín, ó ṣeé ṣe kí kò ní ipa lórí agbára ìbímọ yín lọ́jọ́ iwájú. Nígbà tí ìyípo yín bá dúró ṣinṣin, agbára ìbímọ yín á padà sí déédéé.

Ṣùgbọ́n, tí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé bá wá láti àwọn àìsàn bíi PCOS tàbí àrùn thyroid, àwọn àìsàn wọ̀nyí lè ní ipa lórí agbára ìbímọ. Ìròyìn ayọ̀ ni pé ọ̀pọ̀ nínú àwọn àìsàn wọ̀nyí ṣeé tọ́jú. Àwọn obìnrin tó ní PCOS, fún àpẹẹrẹ, sábà máa ń lóyún ní àṣeyọrí pẹ̀lú ìtọ́jú ìṣègùn tó tọ́. Ṣíṣàwárí àti títọ́jú ní kùtù ń mú àǹfààní yín láti lóyún ní àlàáfíà pọ̀ sí i nígbà tí ẹ bá ṣetán.

Tí ẹ bá ń ṣàníyàn nípa agbára ìbímọ, ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìyípo yín fún oṣù mẹ́ta, kí ẹ sì bá dókítà yín sọ̀rọ̀ nípa ìṣesí náà. Ọ̀pọ̀ ìpèníjà agbára ìbímọ tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ni a lè yanjú pẹ̀lú oògùn, àyípadà ìgbé ayé, tàbí àwọn ọ̀nà ìbímọ ìrànwọ́ tó wà ní àwọn ìlú ńlá Nàìjíríà bíi Lagos, Abuja, àti Port Harcourt.

Ìbẹ̀rù jẹjẹrẹ ń mú kí ọ̀pọ̀ obìnrin yẹra fún wíwá ìrànlọ́wọ́, ṣùgbọ́n nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kì í sábà fi jẹjẹrẹ hàn. Ọ̀pọ̀ nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé wá láti àìbáramu homonu, ìdààmú ọkàn, tàbí àwọn àìsàn tí kò léwu.

Bẹ́ẹ̀ sì ni, ẹ kò gbọ́dọ̀ gbójú fo àwọn àmì ìkìlọ̀. Ìsàn ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn tí nǹkan oṣù ti dúró, ìsàn ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù, tàbí ìsàn ẹ̀jẹ̀ tí àwọn àmì mìíràn bíi pípàdánù ìwọ̀n ara tàbí ìrora inú bá ń bá bọ̀ yẹ kí a yẹ̀ wò kíákíá. Àwọn àmì wọ̀nyí lè fi àwọn àìsàn tó nílò ìtọ́jú hàn, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ kì í ṣe jẹjẹrẹ.

Àyẹ̀wò ìlera déédéé àti àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ọ̀run ilé-ọmọ (Pap smears) ṣe pàtàkì fún gbogbo obìnrin, bóyá nǹkan oṣù yín wà déédéé tàbí kò ṣe déédé. Ṣíṣàwárí ìṣòro kankan ní kùtù, bóyá ó le tàbí kò le, ń yọrí sí èsì tó dára jù.

Bẹ́ẹ̀ ni, láì ṣe àní-àní. Kódà tí nǹkan oṣù yín kò bá ṣe déédé, ṣíṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ń fún yín àti olùpèsè ìlera yín ní ìmọ̀ tó ṣeyebíye. Ẹ lè ṣàkíyèsí àwọn ìṣesí tí ẹ kò rí tẹ́lẹ̀.

Ẹ kò nílò àwọn ohun èlò àgbàyanu tàbí ohun èlò olówó gọbọi. Kàlẹ́ńdà lásán tí ẹ ti máa ń sàmì sí ọjọ́ àkọ́kọ́ nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan ti tó. Ẹ kọ gígùn ìsàn ẹ̀jẹ̀, bí ó ṣe pọ̀ tó (díẹ̀, àárín, púpọ̀), àti àwọn àmì bíi ìrora inú tàbí àyípadà ìṣesí.

Lẹ́yìn oṣù mẹ́ta tí ẹ ti ń ṣe àkọsílẹ̀, ẹ ó ní ìmọ̀ tó dájú dípò ìrántí tí kò ṣe kedere. Nígbà tí ẹ bá lọ rí dókítà, ẹ lè sọ pé "Ìyípo mi wà láti ọjọ́ 24 sí 38 láàrín oṣù mẹ́ta tó kọjá" dípò "Nǹkan oṣù mi rúdurùdu." Ìmọ̀ pàtó yìí ń ran àwọn dókítà lọ́wọ́ láti ṣàwárí ìṣòro ní ọ̀nà tó tọ́ jù.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà rí i pé ṣíṣe àkọsílẹ̀ fi hàn pé nǹkan oṣù wọn wà déédéé ju bí wọ́n ṣe rò lọ. Ohun tó dà bí rúdurùdu lè jẹ́ ìyípo ọjọ́ 26-32 gan-an, èyí tó wà nínú ìwọ̀n tó wà déédéé.

Gbígbé pẹ̀lú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ní Nàìjíríà ní àwọn ìpèníjà pàtàkì, láti àìmọ ohun tí a nílò títí dé àìrọrùn láti rí ìtọ́jú ìlera ní àwọn agbègbè kan. Àwọn ọ̀nà tó wúlò lè ràn yín lọ́wọ́ láti kojú àwọn ìpèníjà wọ̀nyí dáadáa.

Àìlèsọ tẹ́lẹ̀ nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ń fa ìṣòro ètò. Ẹ kò mọ ìgbà tí nǹkan oṣù yín á dé, nítorí náà ẹ gbọ́dọ̀ múra sílẹ̀ nígbà gbogbo. Èyí gbówó lórí tí ẹ bá ń ra pádì tí a ń sọ nù ní oṣooṣù, pàápàá nígbà tí nǹkan oṣù yín lè dé lẹ́ẹ̀mejì ní oṣù kan tàbí kí ó fò oṣù kan pátápátá.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń gbé àwọn ohun ìpamọ́ ìgbàkúgbà kiri. Ẹ fi àpò kékeré kan pamọ́ sínú àpò yín pẹ̀lú pádì kan, ṣòkòtò àfikún, àti aṣọ ìnùdànù tútù. Tí ẹ bá ń lo ọkọ̀ ìrìnnà gbogbo ènìyàn ní àwọn ìlú bíi Lagos tàbí Kaduna, ìmúrasílẹ̀ yìí ń dènà àwọn ipò ìtìjú nígbà tí nǹkan oṣù bá dé láìròtẹ́lẹ̀.

Àwọn pádì tí a lè tún lò ní àǹfààní ńlá fún nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé. Yàtọ̀ sí àwọn tí a ń sọ nù tí ẹ ń rà ní oṣooṣù, àwọn pádì tí a lè tún lò wà nígbà gbogbo tí ẹ bá nílò wọn. Ẹ ń fọ̀ wọ́n kí ẹ sì tún lò wọ́n, nítorí náà a kò ní mú yín láì ní ààbò. Èyí wúlò pàápàá tí nǹkan oṣù yín bá bẹ̀rẹ̀ ní àkókò tí kò rọrùn nígbà tí àwọn ṣọ́ọ̀bù ti tìlẹ̀kùn tàbí tí ẹ jìnnà sí ilé.

Ní àwọn ìlú ńlá Nàìjíríà, ẹ lè rí àwọn dókítà obìnrin àti àwọn amòye ìlera ìbímọ. Àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ ní Lagos, Abuja, Kano, àti Port Harcourt ní àwọn ẹ̀ka ìlera obìnrin. Àwọn ilé-ìwòsàn aládàáni àti àwọn ilé ìtọ́jú náà ń pèsè àwọn iṣẹ́ ìlera nǹkan oṣù.

Tí ẹ bá ń gbé ní àwọn agbègbè tí ìtọ́jú ìlera kò ti rọrùn, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé ìtọ́jú ìlera tó sún mọ́ yín jù. Ọ̀pọ̀ ilé ìtọ́jú ìlera ìpìlẹ̀ lè yanjú àwọn ìdààmú nǹkan oṣù tó rọrùn, wọ́n sì lè fi yín ránṣẹ́ sí àwọn amòye nígbà tó bá pọn dandan. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò ní ọ̀pọ̀ agbègbè náà ni a ti kọ́ láti pèsè ìtọ́sọ́nà àkọ́kọ́ lórí ìlera nǹkan oṣù.

Ẹ má jẹ́ kí iye owó dí yín lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ìjọba ń pèsè àwọn iṣẹ́ ìlera obìnrin tí a ti dín owó rẹ̀ kù. Àwọn NGO kan ń pèsè àwọn iṣẹ́ ìlera ìbímọ ọ̀fẹ́ tàbí ti owó kékeré ní onírúurú ìpínlẹ̀ Nàìjíríà. National Health Insurance Scheme bo ọ̀pọ̀ iṣẹ́ ìlera ìbímọ fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó forúkọ sílẹ̀.

Àwọn àyípadà ìgbé ayé díẹ̀ lè ran yín lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìyípo nǹkan oṣù yín lọ́nà àdánidá. Wọn kì í ṣe ìdánilójú ìwòsàn, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ obìnrin rí wọn ní àǹfààní.

Ṣíṣàkóso ìdààmú ọkàn ń ṣe ìyàtọ̀ gidi. Bóyá nípasẹ̀ àdúrà, ìṣọ́ra, eré ìdárayá, tàbí bíbá àwọn ọ̀rẹ́ tí ẹ gbẹ́kẹ̀lé sọ̀rọ̀, wíwá ọ̀nà tó dára láti ṣàkóso ìdààmú ọkàn ń ṣe ìlera gbogbo ara yín láǹfààní, ó sì lè ran ìyípo yín lọ́wọ́. Kódà ìṣẹ́jú 15 ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ojoojúmọ́ lè dín homonu ìdààmú kù.

Ẹ máa ṣe ìwọ̀n ara tó dára nípasẹ̀ oúnjẹ tó bá ara mu àti iṣẹ́ ara déédéé. Ẹ kò nílò ẹgbẹ́ ilé eré ìdárayá olówó gọbọi – rírìn, jíjó, tàbí ṣíṣe iṣẹ́ ilé jẹ́ eré ìdárayá. Jíjẹ oúnjẹ déédéé pẹ̀lú ọ̀pọ̀ èso, ewébẹ̀, àti protein ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìwọ̀ntúnwọ̀nsì homonu.

Oorun ní ipa ńlá lórí ètò homonu yín. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé òtítọ́ ìpèníjà wà ní Nàìjíríà pẹ̀lú iná NEPA àti ooru òru, ẹ fi sùn fún wákàtí 7-8 ṣáájú nígbà tó bá ṣeé ṣe. Oorun tó dára ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn homonu tó ń ṣàkóso ìyípo nǹkan oṣù yín.

Ní Sana Pads, a lóye pé nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ń fa àwọn ìpèníjà pàtàkì fún àwọn obìnrin Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ kò mọ ìgbà tí nǹkan oṣù yín á dé tàbí bí yóò ṣe pọ̀ tó, ẹ nílò àwọn ọjà nǹkan oṣù tó wà ní àrọ́wọ́tó, tó wà nígbà gbogbo, tó sì lè bá àwọn àìní yín tó ń yípadà mu.

A ti ṣe àtìlẹ́yìn fún ju 10,000 obìnrin ní tààrà, a sì ti pín ju 30,000 pádì káàkiri Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn obìnrin wọ̀nyí ń jìyà nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé. Wọ́n ti sọ fún wa pé àwọn pádì tí a ń sọ nù di ẹrù owó nígbà tí nǹkan oṣù kò bá ṣe déédé. Rírà pádì lẹ́ẹ̀mejì ní oṣù kan, lẹ́yìn náà kí a má nílò wọn ní oṣù tó tẹ̀lé e, ń ba owó jẹ́ tí ó lè lọ sí àwọn ohun àìní mìíràn.

Àwọn pádì wa tí a lè tún lò yanjú ìṣòro yìí. Ìdì pádì kan wà fún ọdún púpọ̀, nítorí náà ẹ máa wà ní ìmúrasílẹ̀ nígbà gbogbo láì ka ìgbà tí nǹkan oṣù yín bá dé. Ẹ kò ń ju owó nù lórí àwọn tí a ń sọ nù tí ẹ lè má nílò, a kò sì ní mú yín láìmúrasílẹ̀ nígbà tí nǹkan oṣù bá dé ní kùtù.

A ń ṣe àwọn pádì wa ní Nàìjíríà nítorí a lóye àwọn àìní pàtàkì orílẹ̀-èdè wa. A mọ ojú ọjọ́ gbígbóná, tó tutù, tó nílò àwọn ohun èlò tó ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ wọlé. A lóye pé ọ̀pọ̀ obìnrin kò ní omi tó ń ṣàn nígbà gbogbo fún fífọ̀. A ṣe àwọn pádì wa láti ṣiṣẹ́ nínú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí.

Yàtọ̀ sí àwọn ọjà, a pinnu láti fòpin sí ìyà nǹkan oṣù àti láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin. Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ń mú kí ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin fò ilé-ìwé nítorí wọn kò lè sọ ìgbà tí wọn á nílò ààbò. Àwọn àjọṣepọ̀ wa pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé àti NGO ń ṣe ìdánilójú pé àwọn ọmọbìnrin wà nínú kíláàsì láì ka ìṣesí nǹkan oṣù wọn.

Ẹ kò nílò láti jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pẹ̀lú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé. Lílóye ara yín àti mímọ ìgbà láti wá ìrànlọ́wọ́ ń fi yín sí ìṣàkóso ìlera nǹkan oṣù yín.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ àkọsílẹ̀ nǹkan oṣù yín lónìí, kódà tí kò bá ṣe déédé. Ẹ sàmì sí ọjọ́ àkọ́kọ́ ìsàn ẹ̀jẹ̀ lórí kàlẹ́ńdà èyíkéyìí kí ẹ sì kọ iye ọjọ́ tí ẹ ń ṣàn ẹ̀jẹ̀. Ẹ ṣe èyí fún oṣù mẹ́ta. Ẹ lè rí àwọn ìṣesí tí ẹ kò ṣàkíyèsí tẹ́lẹ̀, tàbí kí ẹ ní ìmọ̀ tó dájú láti pín pẹ̀lú dókítà tí ó bá pọn dandan.

Ẹ ṣe àyẹ̀wò ìgbé ayé yín pẹ̀lú òtítọ́. Ṣé ẹ wà nínú ìdààmú ọkàn ńlá? Ṣé ẹ ṣẹ̀ṣẹ̀ fi tàbí pàdánù ìwọ̀n ara? Ṣé ẹ bẹ̀rẹ̀ eré ìdárayá tuntun? Mímọ àwọn ohun tó lè fa á ń ran yín lọ́wọ́ láti yanjú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ní ọ̀nà tó múná dóko.

Ẹ ronú nípa yíyí sí àwọn ọjà nǹkan oṣù tí a lè tún lò. Yàtọ̀ sí àǹfààní fún àyíká àti owó, àwọn pádì tí a lè tún lò ń fún yín ní ohun kan tí kò ní dààmú yín mọ́ nígbà tí ẹ bá ń kojú nǹkan oṣù tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀.

Tí ẹ bá ń kojú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé, a gbà yín nímọ̀ràn láti ní ọ̀pọ̀ Sana Pads ní àrọ́wọ́tó kí ẹ lè máa wà ní ìmúrasílẹ̀ nígbà gbogbo. Starter Kit wa ní 3 Premium Pads pẹ̀lú àpò ìpamọ́ – tó tó fún ọjọ́ kan pípé ti nǹkan oṣù tó dín dé àárín pẹ̀lú ọ̀kan àfikún.

Fún àwọn obìnrin tí ìsàn wọn kò ṣe é sọ tẹ́lẹ̀, ẹ ronú nípa níní onírúurú ìwọ̀n gbígbà omi. No Wahala Pads wa (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 1 tó ń fa omi) dára fún àwọn ọjọ́ tí nǹkan oṣù bá dín tàbí tí ẹ̀jẹ̀ bá kán díẹ̀. Premium Pads (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 3 tó ń fa omi) ń gbà ìsàn déédéé. Maxi Pads (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 5 tó ń fa omi) ń ṣàkóso àwọn ọjọ́ tí nǹkan oṣù bá pọ̀.

Onírúurú yìí jẹ́ kí ẹ yan pádì tó bá ìsàn yín gan-an ní ọjọ́ èyíkéyìí, dípò kí ẹ máa ṣe àròsọ tàbí kí ẹ máa múra jù pẹ̀lú ààbò tó wúwo tí ẹ lè má nílò.

Tí ẹ bá ń bá àwọn ilé-ìwé, àwọn ẹgbẹ́ ọmọbìnrin, tàbí àwọn ẹgbẹ́ obìnrin ṣiṣẹ́, ẹ ronú nípa bí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé ṣe ń kan àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tàbí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí ẹ ń sìn. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ń fò ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù wọn, nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé sì ń mú ìṣòro yìí burú sí i nítorí wọn kò lè sọ ìgbà tí wọn á nílò ààbò.

Sana Pads ń pèsè fún àwọn ilé-ìwé, àwọn NGO àti àwọn ètò àdúgbò ní ìwọ̀n èyíkéyìí ní iye owó tó dúró kan náà fún ìdì kọ̀ọ̀kan. Àwọn ètò wọ̀nyí kì í ṣe pípèsè àwọn ọjà nìkan – wọ́n ń ṣẹ̀dá àǹfààní fún ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó ń yanjú àwọn ìdààmú nípa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé.

Ẹ kàn sí wa láti jíròrò àwọn àǹfààní àjọṣepọ̀. Papọ̀, a lè ṣe ìdánilójú pé nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kò dúró láàrín àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà àti ẹ̀kọ́ wọn.

Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, síbẹ̀ ọ̀pọ̀ jù ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nítorí ìfòfin àṣà àti ìròyìn èké. Ẹ ti mọ̀ nísinsin yìí pé àìṣeédéé kan wà déédéé, pàápàá nígbà ìyípadà ayé. Ẹ lóye àwọn àmì ìkìlọ̀ tó nílò ìtọ́jú ìṣègùn. Ẹ ní àwọn ọ̀nà tó wúlò láti kojú nǹkan oṣù tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀.

Ìlera nǹkan oṣù yín ṣe pàtàkì. Bóyá ó wà déédéé tàbí kò ṣe déédé, nǹkan oṣù yín jẹ́ apá kan àwòrán ìlera gbogbo yín. Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìyípo yín. Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn nígbà tí ẹ bá nílò rẹ̀. Ẹ yan àwọn ìgbé ayé tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìwọ̀ntúnwọ̀nsì homonu. Ẹ lo àwọn ọjà nǹkan oṣù tó bá ayé yín mu, kì í ṣe èyí tó lòdì sí i.

Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé kò gbọ́dọ̀ ṣàkóso ayé yín tàbí kó ṣán owó yín. Pẹ̀lú ìmọ̀ tó tọ́, ìtọ́jú ìṣègùn tó yẹ nígbà tí ó bá pọn dandan, àti àwọn ojútùú tó wúlò bíi àwọn ọjà nǹkan oṣù tí a lè tún lò, ẹ lè kojú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédé pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé àti iyì. Gbogbo obìnrin Nàìjíríà yẹ kí ó ní ìdánilójú àti ìmúrasílẹ̀, láì ka ìṣesí nǹkan oṣù rẹ̀. Ẹ kọ́ síwájú sí i nípa ìlera nǹkan oṣù àti bí òye ìyípo yín ṣe ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera gbogbo ara yín.