Bí A Ṣe Lè Kojú Ìrora Inú Nǹkan Oṣù Lọ́nà Àdánidá: Ọ̀nà Ìtura Tó Dájú fún Àwọn Obìnrin Nàìjíríà

Mímọ bí a ṣe ń kojú ìrora nǹkan oṣù lọ́nà àdánidá lè sọ ìrírí oṣooṣù yín di ohun tí ẹ lè fara dà, dípò ohun tí ó ń gba agbára yín. Ohun tí ìtọ́sọ́nà yìí yóò kọ́ yín nìyí:

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ìrora inú nǹkan oṣù ń wáyé nígbà tí ilé-ọmọ yín bá ń sún kì láti tú ìpele inú rẹ̀ jáde, àwọn ọ̀nà àdánidá sì lè dín ìfúnpá iṣan yìí kù dáadáa.
• Ìtọ́jú pẹ̀lú ooru ń mú ìtura wá láàrin ìṣẹ́jú 15-20, kò sì ná yín ní nǹkan kan nínú ojú ọjọ́ gbígbóná Nàìjíríà, tí ẹ bá ṣe é dáadáa.
• Àwọn eré ìdárayá pẹ̀lẹ́ àti ìnara pàtó lè dín bí ìrora inú ṣe le tó kù títí dé 47%, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí àìpẹ́ yìí ṣe fi hàn.
• Yíyí oúnjẹ padà láti ọ̀sẹ̀ kan ṣáájú nǹkan oṣù yín lè dín bí ara ṣe ń ṣe prostaglandin tí ó ń fa ìrora inú kù gidigidi.
• Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bíi Sana Pads ń jẹ́ kí atẹ́gùn kọjá dáadáa ju pádì tí a ń jù nù lọ, èyí sì ń dín wíwú ara (inflammation) tí ó ń mú ìrora inú burú sí i kù.
• Àwọn oògùn àdánidá ń ṣiṣẹ́ jù nígbà tí a bá lò wọ́n papọ̀ – lílo ọ̀nà mẹ́ta papọ̀ sábà máa ń mú ìtura tó dára ju ọ̀nà kan ṣoṣo lọ.
• Ẹ gbọ́dọ̀ lọ rí dókítà bí ìrora inú bá ń dí yín lọ́wọ́ iṣẹ́ ojoojúmọ́, bí ó bá ń burú sí i lẹ́yìn ọmọ ọdún 25, tàbí bí kò bá dáhùn sí ọ̀pọ̀ ọ̀nà ìtura.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn ọ̀nà àdánidá yìí ṣe ń ṣiṣẹ́ gan-an àti bí ẹ ṣe lè lò wọ́n fún nǹkan oṣù yín.

Blessing jókòó sórí ilẹ̀ yàrá tí òun àti ẹlòmíràn jọ ń gbé ní Surulere, Lagos, ó di ìsàlẹ̀ ikùn rẹ̀ mú bí ìrora ṣe ń rọ́ kiri ara rẹ̀ bí ìgbì omi. Ọjọ́ kejì nǹkan oṣù rẹ̀ ni – ọjọ́ tí ó máa ń burú jù – ó sì ní ìdánwò ìṣirò ní wákàtí mẹ́ta sí i. Ẹni tí wọ́n jọ ń gbé yàrá fún un ní ìmọ̀ràn tí ó wọ́pọ̀: “Lo paracetamol kí o sinmi díẹ̀.” Ṣùgbọ́n Blessing ti lo tábìlẹ́ẹ̀tì méjì ní àárọ̀ ọjọ́ náà, kò sì fi bẹ́ẹ̀ rí ìtura. Kò lè pa ìdánwò yìí jẹ, síbẹ̀ ìrora inú náà dà bí èyí tí kò ṣeé fara dà. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, Blessing rò pé ìyà yìí jẹ́ àyànmọ́ òun lóṣooṣù. Ohun tí kò mọ̀ ni pé ọ̀pọ̀ ọ̀nà àdánidá tí kò wọ́n ìbá ti dín ìrora rẹ̀ kù gidigidi – àwọn ọ̀nà tí ó ń bá ara rẹ̀ ṣiṣẹ́ dípò kí wọ́n kàn bo àmì àìsàn mọ́lẹ̀.

Ìrora inú nǹkan oṣù ń kan tó 84% àwọn obìnrin tí ó ń ṣe nǹkan oṣù ní Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ló ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, wọ́n gbà pé ìrora jẹ́ owó tí obìnrin gbọ́dọ̀ san. Òtítọ́ yàtọ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àìrọrùn díẹ̀ wọ́pọ̀, ìrora inú tó le kì í ṣe ohun tí ẹ gbọ́dọ̀ kàn fara dà. Ara yín ń sọ nǹkan kan fún yín, àwọn ọ̀nà ìtura àdánidá sì lè ṣe ìyàtọ̀ gidi nínú bí ẹ ṣe ń rí nǹkan oṣù yín lóṣooṣù.

Kí ẹ tó lè kojú ìrora inú dáadáa, ẹ nílò láti mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ gan-an nínú ara yín lóṣooṣù. Ìmọ̀ yìí ń fún yín lágbára láti yan ọ̀nà ìtura tó tọ́ dípò kí ẹ kàn máa fojú dá.

Iṣan ni ilé-ọmọ yín, bí iṣan apá tàbí ẹsẹ̀ yín. Lóṣooṣù, nígbà tí oyún kò bá dúró, ara yín ń ṣe àwọn èròjà tí ó jọ họ́mọ̀nù tí a ń pè ní prostaglandins. Ẹ wo prostaglandins bí àwọn ọ̀gá kéékèèké tí ń pàṣẹ fún iṣan ilé-ọmọ láti fún pọ̀ kí ó sì sún kì, láti ti ìpele tí ara yín kò nílò mọ́ jáde. Bí prostaglandins yín bá ṣe pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ ni sísún kì yìí yóò ṣe le tó.

Sísún kì yìí ń dín ẹ̀jẹ̀ tí ó ń ṣàn lọ sí ilé-ọmọ kù fún ìgbà díẹ̀. Nígbà tí iṣan èyíkéyìí kò bá rí ẹ̀jẹ̀ tó ní ọ́síjìn tó, ó máa ń dunni – bí ẹsẹ̀ ṣe máa ń ká lẹ́yìn eré ìdárayá. Ìdí nìyí tí ìrora inú nǹkan oṣù fi máa ń dà bí ìfúnpọ̀ líle tàbí ìgbì ìfúnpá ní ìsàlẹ̀ ikùn. Ìrora náà lè tàn dé ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn àti itan, nítorí pé àwọn fọ́nrán iṣan-ara (nerves) ní agbègbè ìbàdí ti so pọ̀, wọ́n sì ń fi àmì ìrora ránṣẹ́ sí àwọn ibi tó wà nítòsí.

Àwọn obìnrin kan ní Nàìjíríà ń ṣe prostaglandins púpọ̀ ju àwọn mìíràn lọ, èyí ló ṣàlàyé ìdí tí arábìnrin yín fi lè máà fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ pé nǹkan oṣù òun dé nígbà tí ẹ̀yin ń ká jọ nínú ìrora. Àwọn nǹkan bíi ìdààmú ọkàn, oúnjẹ tí kò dára, àti wíwú ara (inflammation) lè mú kí ara ṣe prostaglandins púpọ̀ sí i. Ìròyìn ayọ̀ ni èyí, nítorí ó túmọ̀ sí pé ẹ lè nípa lórí bí ìrora inú yín ṣe le tó nípasẹ̀ àwọn ìpinnu ìgbé ayé yín.

Kì í ṣe gbogbo ìrora nǹkan oṣù ló ń fi ìṣòro hàn, ṣùgbọ́n mímọ ìyàtọ̀ náà ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí ọ̀nà àdánidá tó àti ìgbà tí ẹ gbọ́dọ̀ wá ìtọ́jú dókítà. Ìrora inú nǹkan oṣù tó bójú mu, tí a ń pè ní primary dysmenorrhea, sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kan sí méjì ṣáájú nǹkan oṣù yín tàbí ní kété tí ẹ̀jẹ̀ bá bẹ̀rẹ̀. Ìrora náà sábà máa ń wà fún ọjọ́ kan sí mẹ́ta, ó sì ń dín kù díẹ̀díẹ̀.

Ìrora tó bójú mu yìí máa ń dà bí ìrora ṣíṣú tàbí ìfúnpá ní ìsàlẹ̀ ikùn, nígbà mìíràn pẹ̀lú bí ẹni pé nǹkan ń fà ní ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn tàbí itan. Ara lè máà rọ̀ yín, ẹ sì lè fẹ́ sinmi, ṣùgbọ́n ẹ ṣì lè lọ sí ilé-ìwé, lọ síbi iṣẹ́, tàbí ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́ pẹ̀lú àtúnṣe díẹ̀. Paracetamol tàbí àwọn ọ̀nà àdánidá ń mú ìtura tí ẹ lè fojú rí wá láàrin àkókò tó bójú mu.

Ìrora tí kò bójú mu, tí a ń pè ní secondary dysmenorrhea, sábà máa ń fi hàn pé àìsàn kan wà lábẹ́, bíi endometriosis, fibroid, tàbí pelvic inflammatory disease (àkóràn àwọn ẹ̀yà ìbímọ inú ìbàdí). Ìrora yìí sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ṣáájú nínú ìyípo oṣù yín, ó sì máa ń pẹ́ ju ìrora tó bójú mu lọ. Ó lè máa burú sí i bí àkókò ti ń lọ dípò kí ó dúró bí ó ti wà tàbí kí ó dára sí i. Àwọn obìnrin tí ó ní secondary dysmenorrhea sábà máa ń rí i pé oògùn ìrora tí ó wọ́pọ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ ṣiṣẹ́, àwọn ọ̀nà àdánidá sì ń mú ìtura díẹ̀ péré wá. Bí èyí bá jọ ìrírí yín, pàápàá bí ìrora inú yín bá bẹ̀rẹ̀ tàbí burú sí i lẹ́yìn ọmọ ọdún 25, ẹ lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera ní ilé ìwòsàn kan ní Lagos, Abuja, tàbí ní ilé ìwòsàn ìjọba (general hospital) tó wà nítòsí yín.

Ìtura àdánidá fún ìrora inú kì í ṣe oògùn ìbílẹ̀ lásán tàbí ìrètí òfo. Àwọn ọ̀nà yìí ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìlànà pàtó nínú ara tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́nsì ti ṣe ìwádìí rẹ̀ tí wọ́n sì ti kọ sílẹ̀. Mímọ èyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti gbẹ́kẹ̀lé ọ̀nà náà kí ẹ sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú rẹ̀ pẹ́ tó láti rí èsì.

Ìtọ́jú pẹ̀lú ooru ń ṣiṣẹ́ nípa ṣíṣí àwọn ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ní agbègbè ìbàdí yín sílẹ̀, kí ẹ̀jẹ̀ tó ní ọ́síjìn lè ṣàn púpọ̀ sí i lọ sí ilé-ọmọ tí ń ro yín. Ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó dára sí i yìí ń ràn ara lọ́wọ́ láti gbá prostaglandins lọ, ó sì ń dín àìtó ọ́síjìn tí ó ń fa ìrora iṣan kù. Ooru tún ń dá àmì ìrora tí ń rìn láti ilé-ọmọ lọ sí ọpọlọ dúró, bí ẹni pé ó ń sọ fún ètò iṣan-ara yín láti fiyè sí ìgbóná dípò àìrọrùn.

Rírìn àti eré ìdárayá pẹ̀lẹ́ ń mú kí ara ṣe endorphins púpọ̀ sí i. Endorphins ni oògùn ìrora àdánidá ti ara yín – wọ́n lágbára ju ọ̀pọ̀ oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà lọ. Eré ìdárayá tún ń dín wíwú ara kù jákèjádò ara yín, ó sì ń ṣètò àwọn họ́mọ̀nù tí ó ń nípa lórí bí ara ṣe ń ṣe prostaglandins. Kódà iṣẹ́ ara díẹ̀ ń mú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ dára sí i, èyí tí a ti kọ́ pé ó ṣe pàtàkì láti dín ìrora iṣan ilé-ọmọ kù.

Àwọn ọ̀nà oúnjẹ ń ṣiṣẹ́ lọ́ra jù, ṣùgbọ́n wọ́n ń kojú gbòǹgbò ìṣòro náà dípò àmì rẹ̀ nìkan. Àwọn oúnjẹ kan ń dín wíwú ara kù, nígbà tí àwọn mìíràn ń pèsè àwọn ohun alumọ́ọ́nì (minerals) tí iṣan yín nílò láti sún kì àti láti dẹ̀ dáadáa. Àwọn oúnjẹ kan tilẹ̀ ń nípa tààrà lórí bí ara yín ṣe ń ṣe prostaglandins. Nígbà tí ẹ bá ń jẹ oúnjẹ tí ó ń ṣèrànwọ́ déédéé, pàápàá ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù yín, ẹ ń yí ipò inú ara yín padà gan-an sí èyí tí kò ní fi àyè gba ìrora inú líle.

Nígbà tí ìrora inú bá dé tí ẹ sì nílò ìtura kíákíá, àwọn ọ̀nà yìí lè ṣèrànwọ́ láàrin ìṣẹ́jú díẹ̀ sí wákàtí díẹ̀. Ẹ kò nílò ohun èlò àrà ọ̀tọ̀ tàbí ohun olówó ńlá.

Ooru lè jẹ́ ọ̀nà ìtura kíákíá tó dára jù lọ fún ìrora inú. Nínú ojú ọjọ́ Nàìjíríà, ẹ ní ọ̀pọ̀ àṣàyàn. Ìgò omi gbígbóná (hot water bottle) ṣì ni àṣàyàn tí gbogbo èèyàn mọ̀ – ẹ bu omi tó gbóná tó bí ẹ ṣe lè fara dà sínú ìgò ike tó mọ́, ẹ fi aṣọ fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ wé e, kí ẹ sì gbé e sí ìsàlẹ̀ ikùn yín. Ìgbóná náà sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í dín ìrora inú kù láàrin ìṣẹ́jú 15 sí 20.

Bí ẹ kò bá ní ìgò omi gbígbóná, aṣọ tó mọ́ tí a rẹ sínú omi gbígbóná ń ṣiṣẹ́ bákan náà. Ẹ gbé omi kaná nínú kẹ́tù tàbí ìkòkò, ẹ rẹ aṣọ náà sínú rẹ̀, ẹ fún un, kí ẹ sì gbé e lé ibi tí ń ro yín. Ẹ ó nílò láti tún un mú gbóná ní gbogbo ìṣẹ́jú 10 sí 15 bí ó ṣe ń tutù. Àwọn obìnrin kan ní Lagos àti Port Harcourt ń lo irin ìlọṣọ wọn lórí ooru kékeré – ẹ gbé e lé aṣọ ìnura tí a ká fún ìgbà díẹ̀, lẹ́yìn náà ẹ di aṣọ ìnura tó ti gbóná náà mọ́ ikùn yín. Ṣùgbọ́n ẹ ṣọ́ra gidigidi kí ẹ má baà jó ara yín.

Wíwẹ̀ omi lílọ́wọ́ọ́wọ́ ń mú ìtura wá fún gbogbo agbègbè ìbàdí yín lẹ́ẹ̀kan náà. Bí ẹ bá ní omi tó dájú, kódà ìṣẹ́jú 10 lábẹ́ omi lílọ́wọ́ọ́wọ́ lè dín ìrora inú kù gidigidi. Omi náà kò nílò láti gbóná jù – lílọ́wọ́ọ́wọ́ tí ó tù yín lára ti tó. Bí àìtó omi bá jẹ́ ìṣòro ní agbègbè yín, ẹ fi ọ̀nà ìgò omi gbígbóná ṣáájú, nítorí ó ń lo omi díẹ̀, ó sì ń mú ooru dúró pẹ́ jù.

Nígbà ìrora inú, ó lè máa ṣe yín bíi kí ẹ ká jọ láìmira títí ìrora yóò fi lọ, ṣùgbọ́n rírìn pẹ̀lẹ́ sábà máa ń mú ìtura wá kíákíá. Ìrìn pẹ̀lẹ́ ìṣẹ́jú márùn-ún sí mẹ́wàá yíká àgbàlá tàbí àdúgbò yín ń mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣàn dáadáa sí ilé-ọmọ tí ń ro yín. Ẹ kò nílò láti rìn yára tàbí jìnnà – iṣẹ́ ara pẹ̀lẹ́ náà fúnra rẹ̀ ń mú kí ara tú endorphins jáde, ó sì ń ran ara lọ́wọ́ láti mú prostaglandins kúrò dáadáa.

Àwọn ìdùbúlẹ̀ pàtó tún lè dín ìrora inú kù nípa mímú ìfúnpá kúrò lórí ilé-ọmọ àti àwọn ẹ̀yà ara tó yí i ká. Ẹ gbìyànjú láti dùbúlẹ̀ lé ẹ̀yìn, kí ẹ tẹ orúnkún, kí àtẹ́lẹsẹ̀ yín sì tẹ́ pẹrẹsẹ, lẹ́yìn náà ẹ jẹ́ kí orúnkún yín ṣubú díẹ̀díẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ kan nígbà tí èjìká yín wà pẹrẹsẹ. Ẹ dúró ní ipò yíyí yìí fún ìṣẹ́jú kan ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ipò mìíràn tó ń ṣiṣẹ́ ni kí ẹ dojú bolẹ̀ pẹ̀lú ìrọ̀rí lábẹ́ ìbàdí yín, èyí ń yí bí ilé-ọmọ yín ṣe dúró padà, ó sì lè dín ìfúnpá kù.

“Child’s pose” láti inú yoga ń ṣèrànwọ́ gan-an fún ìrora inú nǹkan oṣù. Ẹ kúnlẹ̀ sílẹ̀, ẹ jókòó sẹ́yìn lórí gìgísẹ̀ yín, lẹ́yìn náà ẹ tẹ̀ síwájú títí iwájú orí yín yóò fi kan ilẹ̀, kí apá yín sì nà síwájú yín. Ẹ mí sínú jinlẹ̀ kí ẹ sì dúró ní ipò yìí fún ìṣẹ́jú kan sí mẹ́ta. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà sọ pé ipò kan ṣoṣo yìí ń mú ìtura wá ju ọ̀nà mìíràn lọ. Ẹ lè ṣe é lórí bẹ́ẹ̀dì yín bí lílọ sílẹ̀ kò bá rọrùn.

Ìṣègùn ìbílẹ̀ jákèjádò Áfíríkà ti mọ̀ tipẹ́ pé títẹ àwọn ojú kan pàtó lára lè mú ìrora ibòmíràn rọlẹ̀. Ojú kan tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún ìrora inú nǹkan oṣù wà ní nǹkan bí ìbú ìka mẹ́rin nísàlẹ̀ ìdodo yín. Ẹ fi orí ìka yín tẹ ibẹ̀ dáadáa fún ìṣẹ́jú kan sí méjì nígbà tí ẹ ń mí sínú jinlẹ̀. Ó yẹ kí ẹ ní àìrọrùn díẹ̀ ṣùgbọ́n kì í ṣe ìrora mímú.

Ojú ìtẹ̀ mìíràn tó wúlò wà ní apá inú ẹsẹ̀ yín, ní nǹkan bí ìbú ìka mẹ́rin lókè egungun kókósẹ̀ inú. Ẹ tẹ ojú yìí dáadáa fún ìṣẹ́jú-àáyá 30 sí 60 ní ẹsẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Àwọn obìnrin kan sọ pé ọ̀nà rírọrùn yìí mú ìtura ńlá wá fún ìrora inú wọn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣègùn òyìnbó kò tíì lóye bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ pátápátá.

Ìfọwọ́pa ikùn pẹ̀lẹ́ náà lè ṣèrànwọ́. Ẹ dùbúlẹ̀ lé ẹ̀yìn kí ẹ sì fi orí ìka yín pa ìsàlẹ̀ ikùn yín ní ìyípo lọ́ra, kí ẹ máa yí i ní ọ̀nà tí abẹ́rẹ́ aago ń yí nígbà gbogbo. Èyí tẹ̀lé ọ̀nà tí ìfun yín ń gbà, ó sì lè ṣèrànwọ́ bí ìrora inú bá wá pẹ̀lú àìrọrùn inú ikùn. Ẹ tẹ̀ ẹ́ tó bí ẹ ó ṣe mọ̀ ọ́n lára, ṣùgbọ́n kí ó má pọ̀ tó bí yóò ṣe dùn yín. Ẹ tẹ̀síwájú fún ìṣẹ́jú márùn-ún sí mẹ́wàá, kí ẹ máa mí sínú lọ́ra àti jinlẹ̀ ní gbogbo ìgbà.

Ohun tí ẹ ń jẹ ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù àti nígbà nǹkan oṣù ń nípa gidigidi lórí bí ìrora inú ṣe le tó. Àwọn wọ̀nyí kì í ṣe ojútùú kíákíá, ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ ọ̀nà láti yí ipò inú ara yín padà.

Wíwú ara ń mú ìrora inú nǹkan oṣù burú sí i nípa mímú kí ara ṣe prostaglandins púpọ̀ sí i àti mímú kí gbogbo agbègbè ìbàdí yín tètè máa ní ìrora. Àwọn oúnjẹ tó ní omega-3 fatty acids púpọ̀ ń bá wíwú ara jà dáadáa. Ẹja bíi mackerel àti sardines, tí ó wà ní ọ̀pọ̀ ọjà Nàìjíríà, ní omega-3 tó dára gan-an. Ẹ gbìyànjú láti jẹ ẹja ní ìgbà méjì sí mẹ́ta ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú kí nǹkan oṣù yín tó bẹ̀rẹ̀.

Àwọn èso àti ẹ̀fọ́ tó ní antioxidants púpọ̀ náà ń dín wíwú ara kù. Watermelon, ọsàn, ìbẹ́pẹ, àti máńgòrò jẹ́ àṣàyàn tí kò wọ́n ní ọ̀pọ̀ ọjà Nàìjíríà. Àwọn ẹ̀fọ́ eléwé dúdú bíi ugwu (ewé ugu, fluted pumpkin leaves) àti efo (spinach) ní antioxidants àti magnesium, ohun alumọ́ọ́nì tí ó ń ran iṣan lọ́wọ́ láti dẹ̀. Àwọn obìnrin tí ó ń jẹ ẹ̀fọ́ eléwé lójoojúmọ́ sábà máa ń sọ pé ìrora inú wọn kò le tó ti tẹ́lẹ̀ mọ́ bí àkókò ti ń lọ.

Atalẹ̀ (ginger) yẹ fún àfiyèsí pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ohun alágbára tó ń dín wíwú ara kù, tí ó sì ń ṣèrànwọ́ fún ìrora nǹkan oṣù ní pàtó. Ìwádìí fi hàn pé atalẹ̀ lè ṣiṣẹ́ tó ibuprofen láti dín ìrora inú kù. Ẹ se atalẹ̀ tútù nínú omi láti ṣe tíì, tàbí kí ẹ ha atalẹ̀ sínú oúnjẹ yín. Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í mu tíì atalẹ̀ ní ọjọ́ méjì sí mẹ́ta ṣáájú ìgbà tí nǹkan oṣù yín yóò dé, kí ẹ sì tẹ̀síwájú títí di òpin ọjọ́ méjì àkọ́kọ́ tí ẹ̀jẹ̀ ń jáde. Ọ̀pọ̀ obìnrin ní Kano àti Kaduna ti ń lo atalẹ̀ láti ìrandíran láìmọ̀ pé ẹ̀rí sáyẹ́nsì ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àṣà yìí báyìí.

Àwọn oúnjẹ kan ń mú wíwú ara àti prostaglandins pọ̀ sí i, èyí tí ó túmọ̀ sí pé wọ́n ń mú kí ara yín ṣe ìrora inú tó le jù. Iyọ̀ ń mú kí ara di omi mú kí ikùn sì wú, èyí sì ń mú ìfúnpá àti àìrọrùn ní agbègbè ìbàdí yín burú sí i. Ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù yín, ẹ dín iyọ̀ tí ẹ ń jẹ kù nípa yíyàgò fún ìpanu inú ilé-iṣẹ́ àti fífi iyọ̀ díẹ̀ sí oúnjẹ tí ẹ bá ń sè.

Ṣúgà àti refined carbohydrates (oúnjẹ oníṣúgà tí a ti yọ́ mọ́) ń mú ṣúgà inú ẹ̀jẹ̀ gòkè lójijì kí ó sì ṣubú lójijì, èyí ń mú wíwú ara pọ̀ sí i, ó sì lè mú ìrora inú burú sí i. Èyí kò túmọ̀ sí pé ẹ kò lè gbádùn àwọn oúnjẹ yìí láéláé, ṣùgbọ́n dídín àwọn ohun dídùn, ọtí ẹlẹ́rìndòdò (soft drinks), búrẹ́dì funfun, àti oúnjẹ inú ilé-iṣẹ́ tí a ti ṣe lọ́pọ̀lọpọ̀ kù ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù sábà máa ń mú kí ìrora inú rọlẹ̀ lọ́nà tí ẹ ó fojú rí. Àwọn obìnrin kan sọ pé àyípadà kan ṣoṣo yìí mú ìlọsíwájú ńlá wá.

Àríyànjiyàn wà lórí caffeine fún ìrora nǹkan oṣù. Fún àwọn obìnrin kan, caffeine díẹ̀ tí ó wà nínú tíì ń tù wọ́n lára láìmú ìrora inú burú sí i. Fún àwọn mìíràn, caffeine dà bí èyí tí ó ń mú ìfúnpá àti ìrora inú pọ̀ sí i. Ẹ fiyè sí ara yín. Bí ẹ bá máa ń mu kọfí tàbí tíì líle déédéé tí ẹ sì ní ìrora inú líle, ẹ gbìyànjú láti yàgò fún caffeine fún nǹkan oṣù kan tàbí méjì láti rí i bóyá ìrora yín yóò dín kù.

Mímu omi tó pọ̀ lè dà bí ohun tí kò kan ìrora inú, ṣùgbọ́n àìtó omi lára ń mú gbogbo irú ìrora iṣan burú sí i. Iṣan ilé-ọmọ yín kò yàtọ̀. Ẹ gbìyànjú láti mu omi ife mẹ́jọ ó kéré tán lójoojúmọ́, kí ẹ sì fi kún un sí mẹ́wàá tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní àwọn ọjọ́ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù àti nígbà rẹ̀. Nínú ooru Nàìjíríà, pàápàá bí ẹ bá wà ní àwọn ìlú àríwá bíi Kano tàbí Maiduguri, ó ṣeé ṣe kí ẹ nílò jù bẹ́ẹ̀ lọ.

Àwọn tíì ewéko kan ń ṣe àǹfààní pàtó ju mímu omi lásán lọ. Zobo (tíì hibiscus) ti gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, ó sì ní agbára láti dín wíwú ara kù. Tíì ewé efinrin (scent leaf) ni a ti ń lò láti ìgbà àtijọ́ fún àìrọrùn nǹkan oṣù, ó sì ní àwọn èròjà tí ó lè ṣèrànwọ́ láti mú iṣan ilé-ọmọ dẹ̀. Tíì chamomile, tí ó ti ń wà sí i ní àwọn ilé ìtajà ńlá ní Nàìjíríà, ni a ti kọ sílẹ̀ pé ó ń mú iṣan dẹ̀, ó sì ń dín wíwú ara kù.

Ẹ ṣe tíì ewéko yín láìsí ṣúgà tàbí pẹ̀lú oyin díẹ̀ péré, kí ẹ lè yàgò fún bí ṣúgà tí a ti yọ́ mọ́ ṣe ń fa wíwú ara. Ẹ mu tíì wọ̀nyí ní lílọ́wọ́ọ́wọ́ dípò tútù – ìgbóná náà fúnra rẹ̀ ń ṣe díẹ̀ lára àǹfààní ìgò omi gbígbóná, ó ń tu ìrora inú yín láti inú, nígbà tí àwọn ewéko ń ṣiṣẹ́ nínú ara.

Yàtọ̀ sí ìtura kíákíá àti ìdènà lóṣooṣù, àwọn àtúnṣe kan nínú ìgbé ayé lè dín bí ìrora inú yín ṣe máa ń le tó kù bí àkókò ti ń lọ. Àwọn àyípadà yìí gba ìfaramọ́, ṣùgbọ́n wọ́n ń mú àǹfààní pípẹ́ wá.

Àwọn obìnrin tí ó ń ṣe eré ìdárayá déédéé jákèjádò oṣù, kì í ṣe nígbà nǹkan oṣù nìkan, máa ń sọ léraléra pé ìrora inú nǹkan oṣù wọn kò le. Ẹ kò nílò láti forúkọ sílẹ̀ ní gym tàbí ra ohun èlò olówó ńlá. Ìṣẹ́jú ọgbọ̀n iṣẹ́ ara níwọ̀ntúnwọ̀nsì ní ọjọ́ márùn-ún lọ́sẹ̀ ń mú ìyàtọ̀ tí a lè wọ̀n wá. Èyí lè jẹ́ rírìn kíákíá, jíjó, gbígbá àgbàlá yín dáadáa, tàbí iṣẹ́ èyíkéyìí tí ó ń mú ọkàn yín lù yára tí ó sì ń mú kí ẹ mí kíkankíkan.

Eré ìdárayá ń ṣiṣẹ́ nípa ṣíṣètò àwọn họ́mọ̀nù tí ó ń nípa lórí bí ara ṣe ń ṣe prostaglandins. Ó ń dín wíwú ara kù lápapọ̀, ó ń mú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ dára sí i, ó sì ń ràn yín lọ́wọ́ láti ní ìwọ̀n ara tó dára. Ìwádìí fi hàn pé ọ̀rá ara ń ṣe àwọn èròjà tí ó ń fa wíwú ara, nítorí náà àwọn obìnrin tí ìwọ̀n ara wọn wà níwọ̀ntúnwọ̀nsì nípasẹ̀ iṣẹ́ ara déédéé sábà máa ń ní ìrora inú tí kò le tó ti àwọn tí ìwọ̀n wọn pọ̀ jù tàbí kéré jù gidigidi.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń bẹ̀rù pé eré ìdárayá nígbà nǹkan oṣù léwu tàbí pé yóò mú ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i. Irọ́ ni èyí. Eré ìdárayá pẹ̀lẹ́ sí àárín nígbà nǹkan oṣù kò léwu, ó sì ń ṣèrànwọ́ fún ìrora inú gan-an. Ẹ fetí sí ara yín – bí ẹ bá máa ń sáré, ẹ lè fẹ́ràn láti rìn nígbà nǹkan oṣù. Bí ẹ bá máa ń rìn, ẹ lè rìn lọ́ra díẹ̀. Kókó ibẹ̀ ni láti máa rìn kiri dípò kí ẹ jókòó sójú kan pátápátá nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá bẹ̀rẹ̀.

Ìdààmú ọkàn (stress) ń mú wíwú ara àti cortisol pọ̀ sí i nínú ara yín, àwọn méjèèjì sì ń mú ìrora inú nǹkan oṣù burú sí i. Ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù yín, ara yín ti ń kojú àyípadà họ́mọ̀nù tẹ́lẹ̀. Fífi ìdààmú ọkàn púpọ̀ kún un sábà máa ń mú ìrora inú líle wá. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ kò lè ṣàkóso gbogbo ohun tó ń dààmú yín nígbà gbogbo – àsìkò ìparí iṣẹ́ ilé-ìwé, ojúṣe ẹbí, ìfúnpá ibi iṣẹ́ – ẹ lè ṣàkóso bí ẹ ṣe ń dáhùn sí i.

Kódà ìṣẹ́jú mẹ́wàá mímí jinlẹ̀ lójoojúmọ́ lè dín họ́mọ̀nù ìdààmú yín kù gidigidi. Ẹ jókòó jẹ́ẹ́, ẹ di ojú yín, ẹ mí sínú lọ́ra láti imú bí ẹ ti ń ka mẹ́rin, ẹ dá èémí dúró bí ẹ ti ń ka mẹ́rin, lẹ́yìn náà ẹ mí síta láti ẹnu bí ẹ ti ń ka mẹ́rin. Ẹ tún ìyípo yìí ṣe fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá. Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé àárọ̀ kùtùkùtù tàbí kí wọ́n tó sùn ló dára jù fún èyí.

Oorun tó dára ṣe pàtàkì bákan náà. Nígbà oorun ni ara yín ń ṣètò họ́mọ̀nù jù lọ tí ó sì ń dín wíwú ara kù. Àwọn obìnrin tí ó ń sùn fún wákàtí tí kò tó méje lálẹ́ sábà máa ń ní àmì nǹkan oṣù tí ó burú ju ti àwọn tí ó ń sùn wákàtí mẹ́jọ tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù yín, ẹ fi oorun ṣáájú àwọn iṣẹ́ òru nígbà tí ó bá ṣeé ṣe. Ẹ gbé fóònù yín sí apá kan ní wákàtí kan ṣáájú oorun, ẹ jẹ́ kí ibi tí ẹ ti ń sùn ṣókùnkùn kí ó sì tutù bí ó bá ṣeé ṣe, kí ẹ sì máa sùn kí ẹ sì máa jí ní àkókò kan náà déédéé.

Irú ohun èlò nǹkan oṣù tí ẹ ń lò ń nípa lórí bí ara ṣe ń rọ̀ yín, ó sì lè nípa lórí bí ìrora inú yín ṣe le tó. Pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tí a sì ń jù nù sábà máa ń ní kẹ́míkà, ike, àti ohun èlò àtọwọ́dá tí ó lè fa ìyọnu àti wíwú lára awọ ẹ̀yà ìkọ̀kọ̀ yín, lóde (vulva) àti nínú (vagina). Wíwú ní ibi yìí lè mú àìrọrùn yín lápapọ̀ burú sí i nígbà nǹkan oṣù.

Pádì aṣọ tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí a fi ohun èlò àdánidá tí afẹ́fẹ́ ń kọjá nínú rẹ̀ ṣe, ń jẹ́ kí atẹ́gùn máa rìn dáadáa, ó sì ń dín bí kẹ́míkà ṣe ń kàn yín lára kù. Nígbà tí ẹ̀yà ìkọ̀kọ̀ yín kò bá ní ìyọnu tàbí wíwú, gbogbo agbègbè ìbàdí yín yóò rọ̀ yín jù. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà tí wọ́n yí padà láti pádì tí a ń jù nù sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára sọ pé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé pádì náà kò dá ìrora inú dúró tààrà, ara túbọ̀ ń rọ̀ wọ́n lápapọ̀ nígbà nǹkan oṣù.

Ìrọ̀rùn yìí wá ní apá kan láti inú aṣọ rírọ̀ tí ó kan awọ ara tí ó rọrùn láti ní ìyọnu, àti ní apá kan láti bí ìgbóná ṣe ń wà níwọ̀ntúnwọ̀nsì. Pádì tí a ń jù nù tí ó ní ike lẹ́yìn ń há ooru àti ọ̀rinrin mọ́, wọ́n sì ń dá ipò àìrọrùn sílẹ̀. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí afẹ́fẹ́ ń kọjá nínú rẹ̀ ń jẹ́ kí atẹ́gùn rìn, kódà nínú ojú ọjọ́ ọlọ́rinrin Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ bá ti ń kojú ìrora inú tẹ́lẹ̀, mímú àwọn ohun mìíràn tí ó ń fa àìrọrùn kúrò ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá nínú bí ẹ ṣe ń rí nǹkan oṣù yín lápapọ̀.

Ṣíṣàkóso ìrora nǹkan oṣù yín nípasẹ̀ ọ̀nà àdánidá ní àǹfààní ju ìtura àmì àìsàn lásán lọ. Àwọn ọ̀nà yìí ń yí bí ẹ ṣe ń wo nǹkan oṣù yín àti ìlera yín lápapọ̀ padà.

Àwọn ọ̀nà àdánidá fún kíkojú ìrora inú kò fẹ́rẹ̀ẹ́ ní àbájáde búburú kankan nígbà tí a bá lò wọ́n bí ó ti yẹ. Oògùn ìrora tí a ń rà láìsí ìwé dókítà, bí ó tilẹ̀ ń ṣèrànwọ́, lè dààmú ikùn, lè ṣe àkóbá pẹ̀lú àwọn oògùn mìíràn, ó sì lè mú kí ara gbára lé e nígbà tí a bá ń lò ó lóṣooṣù fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ooru, rírìn, àyípadà oúnjẹ, àti dídín ìdààmú ọkàn kù kò ní àwọn ewu wọ̀nyí.

Kíkọ́ láti bá ara yín ṣiṣẹ́ dípò kí ẹ kàn máa bo àmì àìsàn mọ́lẹ̀ ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ara yín dáadáa sí i. Ẹ ó bẹ̀rẹ̀ sí í kíyèsí àwọn àpẹẹrẹ – àwọn oúnjẹ tí ó ń mú ìrora inú yín burú sí i, bí ìdààmú ọkàn ṣe ń nípa lórí nǹkan oṣù yín, ìgbà tí àmì yín sábà máa ń le jù. Ìmọ̀ yìí ń fún yín lágbára láti ṣe ìpinnu tó mọ́gbọ́n dání nípa ìlera yín dípò kí ó máa ṣe yín bíi pé ara yín ń fìyà jẹ yín lóṣooṣù.

Àwọn ọ̀nà àdánidá tún ń kọ́ yín ní ọgbọ́n tí ó ń ṣe ìlera yín lápapọ̀ láǹfààní ju nǹkan oṣù lọ. Oúnjẹ tí ó ń dín wíwú ara kù tí ó ń dín ìrora inú kù tún ń dín ewu àwọn àìsàn onígbà pípẹ́ kù. Eré ìdárayá déédéé ń dènà ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera. Kíkojú ìdààmú ọkàn ń mú ìlera ọpọlọ yín àti àjọṣepọ̀ yín dára sí i. Ìtọ́jú pẹ̀lú ooru àti àwọn ojú ìtẹ̀ ń ṣiṣẹ́ fún irú ìrora mìíràn pẹ̀lú. Kì í ṣe ìrora inú nǹkan oṣù nìkan ni ẹ ń kojú – ẹ ń kọ́ àṣà ìlera tí yóò wà fún yín títí ayé.

Owó oògùn ń pọ̀ gidigidi ní gbogbo ọdún tí obìnrin fi ń ṣe nǹkan oṣù. Bí ẹ bá ń lo oògùn ìrora fún ọjọ́ mẹ́ta lóṣooṣù, ìyẹn jẹ́ ọjọ́ 36 lọ́dún. Ní ọdún 30 tí ẹ fi ń ṣe nǹkan oṣù, ẹ ó ti ná owó tó pọ̀ lórí oògùn nìkan. Àwọn ọ̀nà àdánidá kò gba owó púpọ̀ – omi gbígbóná kò fẹ́rẹ̀ẹ́ náni ní nǹkan kan, rírìn jẹ́ ọ̀fẹ́, àwọn oúnjẹ tí ó ń dín wíwú ara kù bíi atalẹ̀ àti ẹ̀fọ́ eléwé kò sì wọ́n ní ọjà èyíkéyìí ní Nàìjíríà.

Àwọn ọ̀nà yìí ṣì wà lárọ̀ọ́wọ́tó kódà nígbà tí ẹ kò bá ní owó oògùn tàbí tí ẹ kò lè dé ilé oògùn. Akẹ́kọ̀ọ́ kan ní agbègbè jíjìnnà tàbí obìnrin tí oògùn tán lọ́wọ́ rẹ̀ ní ọjọ́ Àìkú ṣì lè lo ooru, rírìn, àti àwọn ojú ìtẹ̀ dáadáa. Bí wọ́n ṣe ṣeé gbẹ́kẹ̀lé tí wọ́n sì wà lárọ̀ọ́wọ́tó yìí ń fúnni ní àlàáfíà ọkàn, pàápàá fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí owó tí ń wọlé fún wọn kò pọ̀ tàbí kò dájú.

Àwọn ọ̀nà àdánidá tún ń dín bí ẹ ṣe gbára lé ọ̀nà ìpèsè tí ó lè dàrú kù. Yálà àìtó oògùn ni, títi ilé oògùn pa, tàbí kí tábìlẹ́ẹ̀tì kàn tán lọ́wọ́ yín ní àkókò tí kò bọ́, ẹ kò ní dá wà láìní ìrànlọ́wọ́. Àwọn ọ̀nà ìtura yín wà nígbà gbogbo nítorí pé ìmọ̀ àti ohun èlò rírọrùn ni wọ́n dá lé, kì í ṣe ọjà ilé-iṣẹ́.

Bóyá àǹfààní tó ṣe pàtàkì jù ni ìmọ̀lára ìṣàkóso àti agbára tí ó ń wá láti inú kíkojú ìrora yín ní àṣeyọrí. Dípò kí ó máa ṣe yín bíi pé ara yín ń fìyà jẹ yín tàbí pé ẹ gbára lé oògùn, ẹ di ẹni tí ó ń kópa nínú ìlera ara rẹ̀. Àyípadà èrò yìí ń nípa lórí bí ẹ ṣe ń kojú àwọn ìṣòro ìlera mìíràn àti àwọn ìdènà ayé.

Àwọn obìnrin tí ó ń kojú ìrora inú lọ́nà àdánidá sábà máa ń sọ pé ìgbé ayé wọn dára sí i nígbà nǹkan oṣù. Dípò kí wọ́n fagi lé ètò, kí wọ́n pa ilé-ìwé jẹ, tàbí kí wọ́n pe ibi iṣẹ́ pé ara àwọn kò yá, wọ́n lè kópa nínú iṣẹ́ ojoojúmọ́ láìsí ìdíwọ́ púpọ̀. Akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì kan ní Ibadan lè lọ sí ìdánilẹ́kọ̀ọ́, oníṣòwò kan ní ọjà Onitsha lè tọ́jú ìsọ̀ rẹ̀, olùkọ́ kan ní Kaduna lè darí kíláàsì rẹ̀ – gbogbo rẹ̀ nígbà tí wọ́n ń ṣe nǹkan oṣù.

Bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ dáadáa sí i nígbà nǹkan oṣù yìí ní ipa lórí ọrọ̀ ajé àti ẹ̀kọ́. Ìwádìí fi hàn pé ìrora nǹkan oṣù líle wà lára ìdí pàtàkì tí àwọn ọmọbìnrin fi ń pa ilé-ìwé jẹ tí àwọn obìnrin sì ń pa iṣẹ́ jẹ ní Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ bá lè kojú ìrora inú yín dáadáa, ẹ ń dáàbò bo ẹ̀kọ́ yín, ẹ ń pa owó tí ń wọlé fún yín mọ́, ẹ sì ń yàgò fún àbùkù àti àlàyé tí ó máa ń bá àìsí níbẹ̀ léraléra wá. Nǹkan oṣù yín yóò di apá kan ìgbé ayé tí ẹ lè kojú dípò wàhálà oṣooṣù.

Àwọn ọ̀nà àdánidá dùn-ún gbọ́ létí, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ obìnrin ní ìbéèrè àti ìbẹ̀rù tó tọ́ nípa bóyá àwọn ọ̀nà yìí yóò ṣiṣẹ́ fún wọn gan-an.

Bí ẹ bá ní ìrora inú tó le tó bẹ́ẹ̀ tí ẹ kò fi lè ṣe nǹkan kan, ẹ lè ṣiyèméjì pé àwọn ọ̀nà rírọrùn bíi ooru àti tíì atalẹ̀ lè ṣe ìyàtọ̀ gidi. Ìyèméjì yìí yéni, pàápàá bí ẹ bá ti jìyà fún ọ̀pọ̀ ọdún tí ẹ sì ti gbìyànjú onírúurú ọ̀nà láìṣàṣeyọrí.

Òtítọ́ ibẹ̀ ni pé àwọn ọ̀nà àdánidá ń ṣiṣẹ́ jù fún primary dysmenorrhea (ìrora inú tí kò ní àìsàn kankan lábẹ́) àti fún àwọn obìnrin tí ó ṣe tán láti lo ọ̀pọ̀ ọ̀nà déédéé. Bí ẹ kò bá tíì gbìyànjú ìtura àdánidá létòlétò rí – ìyẹn ni lílo ooru dáadáa fún àkókò tó tó, yíyí oúnjẹ yín padà fún odindi ọ̀sẹ̀ kan ṣáájú nǹkan oṣù yín, ṣíṣe eré ìdárayá déédéé jákèjádò oṣù, àti kíkojú ìdààmú ọkàn – ẹ kò tíì dán an wò dáadáa bóyá àwọn ọ̀nà yìí ń ṣiṣẹ́ fún yín.

Ṣùgbọ́n bí ẹ bá ti ń ṣe àwọn nǹkan wọ̀nyí déédéé tí ẹ sì ṣì ní ìrora líle tí kò jẹ́ kí ẹ lè ṣe nǹkan kan, ẹ gbọ́dọ̀ lọ rí dókítà. Ìrora inú tí ó ń dí yín lọ́wọ́ láti lọ sí ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́, tí kò dáhùn sí oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà, tàbí tí ó ń burú sí i bí àkókò ti ń lọ lè fi hàn pé endometriosis, fibroid, tàbí àìsàn mìíràn tí ó nílò ìtọ́jú dókítà wà. Àwọn ọ̀nà àdánidá lè ṣe àfikún sí ìtọ́jú dókítà, ṣùgbọ́n wọn kò gbọ́dọ̀ rọ́pò àyẹ̀wò tó péye àti ìtọ́jú fún àwọn àìsàn tí ó wà lábẹ́. Àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ṣẹ́ (teaching hospitals) ní Lagos, Ibadan, àti Abuja ní ẹ̀ka gynecology (ìtọ́jú ẹ̀yà ìbímọ obìnrin) níbi tí ẹ ti lè rí àyẹ̀wò tó péye.

Àwọn ọ̀nà àdánidá kan ń mú ìtura wá láàrin ìṣẹ́jú díẹ̀ – ooru sábà máa ń ṣiṣẹ́ láàrin ìṣẹ́jú 15 sí 20, àwọn ojú ìtẹ̀ lè ṣèrànwọ́ láàrin ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ sí ìṣẹ́jú díẹ̀, rírìn pẹ̀lẹ́ sì sábà máa ń dín ìrora inú kù láàrin ìṣẹ́jú 10 sí 15. Àwọn wọ̀nyí ni ohun èlò ìtura kíákíá yín nígbà tí ìrora inú bá dé.

Àwọn ọ̀nà mìíràn nílò ìtẹ̀síwájú fún ìgbà díẹ̀ kí ẹ tó rí ìlọsíwájú. Àyípadà oúnjẹ sábà máa ń gba nǹkan oṣù méjì sí mẹ́ta kí ẹ tó rí i pé ìrora inú ti dín kù gidigidi. Èyí rí bẹ́ẹ̀ nítorí pé díẹ̀díẹ̀ ni ẹ ń yí bí ara yín ṣe ń ṣiṣẹ́ padà, kì í ṣe pé ẹ kàn ń bo àmì mọ́lẹ̀. Eré ìdárayá déédéé jákèjádò oṣù náà ń fi àǹfààní hàn lẹ́yìn oṣù méjì sí mẹ́ta tí ẹ ti ń ṣe é déédéé.

Kókó ibẹ̀ ni láti lo àwọn ọ̀nà ìtura kíákíá láti kojú ìrora báyìí, kí ẹ sì máa ṣe àwọn ọ̀nà ìdènà onígbà pípẹ́ pọ̀ mọ́ ọn. Ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń rí ìlọsíwájú díẹ̀ láàrin oṣù àkọ́kọ́, ìlọsíwájú náà sì ń tẹ̀síwájú láàrin oṣù mẹ́ta sí mẹ́fà. Ẹ máa kọ bí ìrora inú yín ṣe le tó lóṣooṣù sínú ìwé kékeré kan, lórí ìwọ̀n 1 sí 10. Èyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti tọpa ìlọsíwájú gidi dípò kí ẹ gbára lé ìrántí, èyí tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé nígbà mìíràn.

Bẹ́ẹ̀ ni, dájúdájú. Ìtura àdánidá fún ìrora inú àti oògùn ìrora kò tako ara wọn – wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa papọ̀. Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé lílo ọ̀nà àdánidá ń jẹ́ kí wọ́n lo oògùn díẹ̀, kí wọ́n máa lò ó ní ìgbà díẹ̀, tàbí kí wọ́n pa á mọ́ fún àwọn ọjọ́ tí ìrora bá le jù nìkan.

Fún àpẹẹrẹ, ẹ lè kọ́kọ́ lo ooru àti rírìn nígbà tí ìrora inú bá bẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà kí ẹ fi paracetamol tàbí ibuprofen kún un bí àwọn ọ̀nà àdánidá nìkan kò bá mú ìtura tó tó wá. Tàbí kí ẹ lo oògùn ní ọjọ́ tí ìrora bá le jù (ó sábà máa ń jẹ́ ọjọ́ kìíní tàbí ìkejì), kí ẹ sì gbára lé àwọn ọ̀nà àdánidá jù lọ fún àìrọrùn tí kò le tó ní ọjọ́ kẹta àti ìkẹrin.

Ète ibẹ̀ kì í ṣe láti fi oògùn sílẹ̀ pátápátá àyàfi bí ẹ bá yàn bẹ́ẹ̀ tàbí bí ẹ bá ní ìdí ìlera láti yàgò fún un. Ète ibẹ̀ ni láti ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà lọ́wọ́ kí ẹ má baà gbára lé ọ̀nà kan ṣoṣo. Ìrọ̀rùn yìí yóò ṣe yín láǹfààní nígbà tí oògùn kò bá sí, nígbà tí ẹ bá ń gbìyànjú láti dín lílo oògùn kù, tàbí nígbà tí ẹ kàn fẹ́ ní ìṣàkóso púpọ̀ sí i lórí ìlera yín.

Ní Sana Pads, a gbà pé kíkojú nǹkan oṣù yín kò gbọ́dọ̀ jẹ́ nípa dídá ẹ̀jẹ̀ dúró nìkan – ó jẹ́ nípa ìrọ̀rùn, ìlera, àti iyì jákèjádò oṣù yín. Ìdí nìyí tí a fi ṣe pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù àdánidá yín, dípò kí wọ́n kàn jẹ́ ìdàkejì pádì tí a ń jù nù.

Ibí ní Nàìjíríà ni a ti ń ṣe pádì wa, láti ọwọ́ àwọn èèyàn tí ó mọ ojú ọjọ́ wa, ìṣòro ohun amáyédẹrùn wa, àti àìní wa. Àwọn ìpele òwú tí afẹ́fẹ́ ń kọjá nínú wọn ń jẹ́ kí atẹ́gùn rìn, èyí sì ń dín ooru àti ọ̀rinrin tí ó máa ń kórajọ nínú pádì tí a ń jù nù tí ó ní ike lẹ́yìn kù. Atẹ́gùn tó ń rìn dáadáa yìí túmọ̀ sí ìyọnu àti wíwú tí ó dín kù ní ẹ̀yà ìkọ̀kọ̀ yín, èyí sì ń mú ara rọ̀ yín nígbà tí ẹ ti ń kojú ìrora inú tẹ́lẹ̀.

A ti ṣe àtìlẹ́yìn fún obìnrin tí ó ju 10,000 lọ tààrà, a sì ti pín pádì tí ó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà, pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ àwọn ilé-ìwé, NGO, àti àjọ ìlera. Nípasẹ̀ àwọn ìbáṣepọ̀ yìí, a ti kọ́ pé òṣì nǹkan oṣù (period poverty) àti ìṣòro ìlera nǹkan oṣù sábà máa ń rìn papọ̀. Àwọn ọmọbìnrin tí kò lówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù tó dára ń pa ilé-ìwé jẹ, èyí sì ń dín àǹfààní ọjọ́ iwájú wọn kù. Àwọn obìnrin tí ó ń jìyà ìrora inú líle sábà máa ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, wọ́n gbà pé kò sí ọ̀nà àbáyọ fún àwọn.

Iṣẹ́ àfojúsùn wa kọjá títa pádì. A ń ṣiṣẹ́ láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù nípa mímú kí ohun èlò tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò wà lárọ̀ọ́wọ́tó, kí wọ́n sì má wọ́n káàkiri Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ bá yan Sana Pads, kì í ṣe ọjà nìkan ni ẹ ń rà – ẹ ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìgbìyànjú sí ìdọ́gba àti iyì nínú nǹkan oṣù. Pádì wa tí a ṣe ní ìlú wa ń náni ní ìdá díẹ̀ lára ohun tí ẹ ó ná lórí pádì tí a ń jù nù bí àkókò ti ń lọ, ó ń fúnni ní ìrọ̀rùn tó ga jù, ó sì ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣelọ́pọ̀ ní Nàìjíríà dípò kíkó ọjà tí a ṣe ní ibòmíràn wọlé.

Ẹ kò nílò láti ṣe gbogbo ìmọ̀ràn inú àpilẹ̀kọ yìí lẹ́ẹ̀kan náà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí ó rọrùn jù tí ó sì wà lárọ̀ọ́wọ́tó fún ipò yín, lẹ́yìn náà ẹ máa fi àwọn mìíràn kún un díẹ̀díẹ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtọ́jú ooru nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ kíákíá, kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ náni ní nǹkan kan. Ẹ rà tàbí ẹ wá ìgò omi gbígbóná tó yẹ, ìgò ike tó mọ́, tàbí aṣọ nípọn tí ẹ ó yà sọ́tọ̀ fún iṣẹ́ yìí. Nígbà tí nǹkan oṣù yín bá tún bẹ̀rẹ̀, ẹ lo ooru fún ìṣẹ́jú 20 ó kéré tán nígbà tí ìrora inú bá le jù. Ẹ kíyèsí bóyá ó ṣèrànwọ́ àti bí ó ti ṣèrànwọ́ tó.

Ẹ fi àyípadà oúnjẹ kan kún un ní oṣù yìí – bóyá mímu tíì atalẹ̀ ní ọjọ́ mẹ́ta ṣáájú kí nǹkan oṣù yín tó bẹ̀rẹ̀ àti ní ọjọ́ méjì àkọ́kọ́ tí ẹ̀jẹ̀ ń jáde. Ní oṣù tí ó tẹ̀lé e, ẹ fi àyípadà mìíràn kún un, bíi dídín ìpanu oníyọ̀ kù ní ọ̀sẹ̀ tí ó ṣáájú nǹkan oṣù. Ẹ máa kọ́ ọ díẹ̀díẹ̀ dípò kí ẹ gbìyànjú láti yí gbogbo oúnjẹ yín padà lẹ́ẹ̀kan náà, èyí tí kì í sábà pẹ́.

Ẹ yan ọjà Sana Pads tí ó bá bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe ń jáde mu. No Wahala Pads wa dára fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ tàbí bí ààbò àfikún lóru. Premium Pads tí ó ní ìpele mẹ́ta tí ó ń fa omi mu ń gbé ẹ̀jẹ̀ àárín dáadáa fún ọ̀pọ̀ obìnrin, nígbà tí Maxi Pads wa tí ó ní ìpele márùn-ún tí ó ń fa omi mu ń fúnni ní ààbò fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀. Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé Starter Kit (Premium Pads mẹ́ta pẹ̀lú àpò ìpamọ́ kan) ni ọ̀nà tó dára jù láti bẹ̀rẹ̀ sí í yí padà sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, nígbà tí ẹ ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù àdánidá yín. Ní àpapọ̀, lílo pádì aṣọ tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń náni ní nǹkan bí 40% sí 60% kéré ju ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù.

Bí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú NGO, ilé-ìwé, tàbí àjọ ìlera, ẹ ní àǹfààní láti mú ìlera nǹkan oṣù dára sí i fún odindi ẹgbẹ́ obìnrin àti ọmọbìnrin. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa bíbéèrè lọ́wọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin tàbí òṣìṣẹ́ tí ẹ ń sìn nípa ìṣòro ìlera nǹkan oṣù wọn. Ó ṣeé ṣe kí ẹ rí i pé ìrora nǹkan oṣù wà lára ohun tó ń dà wọ́n láàmú jù, pẹ̀lú bí wọ́n ṣe lè rí ohun èlò nǹkan oṣù tí kò wọ́n.

Ẹ ronú nípa ṣíṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ lórí ìlera nǹkan oṣù tí ó kọ́ni bí a ṣe ń kojú ìrora inú lọ́nà àdánidá, pẹ̀lú àwọn kókó mìíràn nípa nǹkan oṣù. Ọ̀pọ̀ àjọ ló ń dá lórí ìmọ́tótó àti rírí ohun èlò nìkan, wọ́n sì ń pàdánù àǹfààní láti kọ́ni ní ọgbọ́n kíkojú ìrora tí ó ń mú ìgbé ayé dára sí i tí ó sì ń dín àìwá sí ilé-ìwé àti iṣẹ́ kù. Ẹ pín àwọn ọ̀nà inú àpilẹ̀kọ yìí níbi ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tàbí kíláàsì ìlera.

Àwọn àjọ lè pàṣẹ iye àpò tí wọ́n bá fẹ́ ní iye owó tí kò yí padà fún àpò kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Pípín ohun èlò pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ nípa ìtura àdánidá fún ìrora inú ń mú ọ̀nà pípé wá sí ìlera nǹkan oṣù. Ilé-ìwé girama kan ní Lagos tí ó ń pèsè pádì àti ẹ̀kọ́ nípa kíkojú ìrora yóò rí i pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń wá sí ilé-ìwé dáadáa jù nígbà nǹkan oṣù ju èyí tí ó ń pèsè ohun èlò nìkan tàbí ẹ̀kọ́ nìkan. Ẹ kàn sí wa láti jíròrò àǹfààní ìbáṣepọ̀ tí yóò bójú tó àìní pàtó ti àwùjọ tí ẹ ń sìn.

Ìrora inú nǹkan oṣù kò gbọ́dọ̀ ṣàkóso ayé yín tàbí dín àǹfààní yín kù. Ìtọ́jú ooru ń mú ìtura wá láàrin ìṣẹ́jú díẹ̀. Àyípadà oúnjẹ ń dín wíwú ara tí ó ń fa ìrora inú líle kù. Rírìn déédéé àti kíkojú ìdààmú ọkàn ń mú ìwọ̀ntúnwọ̀nsì họ́mọ̀nù ara yín dára sí i jákèjádò oṣù. Àwọn wọ̀nyí kì í ṣe ìtọ́jú dókítà tó díjú – wọ́n jẹ́ ọ̀nà rírọrùn tí ó wà lárọ̀ọ́wọ́tó, tí ó dá lórí bí ara yín ṣe ń ṣiṣẹ́ gan-an.

Ó tọ́ sí yín láti ní ìrọ̀rùn àti agbára nígbà nǹkan oṣù yín, kí ìrora má sì sọ yín di ẹni tí a fi sẹ́gbẹ̀ẹ́. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀nà kan lónìí – bóyá gbígbé ohun gbígbóná sí ìsàlẹ̀ ikùn yín tàbí rírìn pẹ̀lẹ́ nígbà tí ìrora inú bá bẹ̀rẹ̀. Ẹ kíyèsí ohun tó ń ṣèrànwọ́. Ẹ máa kọ́ lé àṣeyọrí kéékèèké. Ẹ tọpa ìlọsíwájú yín fún ọ̀pọ̀ oṣù dípò kí ẹ retí àyípadà mọ́jú.

Kíkojú ìrora inú lọ́nà àdánidá ń ṣiṣẹ́ jù gẹ́gẹ́ bí apá kan ìfaramọ́ gbòòrò sí ìlera àti ìrọ̀rùn nǹkan oṣù. Ohun èlò nǹkan oṣù tó dára, ìsọfúnni tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, àti àwùjọ tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn ló ń mú ìrírí nǹkan oṣù dára sí i. Ẹ kọ́ sí i nípa bí ẹ ṣe lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù yín lọ́nà àdánidá nínú ìtọ́sọ́nà wa tó péye lórí ìlera nǹkan oṣù, níbi tí a ti dáhùn àwọn ìbẹ̀rù tó wọ́pọ̀, tí a sì pèsè ìsọfúnni tí ẹ̀rí ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn obìnrin Nàìjíríà tí ó ń gba ìṣàkóso nǹkan oṣù wọn.