Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù àti ìtumọ̀ wọn: Ìtọ́sọ́nà pípé fún àwọn obìnrin Nàìjíríà

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù yín kì í fi gbogbo ìgbà ní àwọ̀ kan náà, èyí sì sábà máa ń jẹ́ déédé pátápátá. Àwọ̀ rẹ̀ lè yípadà jákèjádò ìyípo yín, ó sì máa ń yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń yára jáde lára yín, ìwọ̀n homonu yín, àti àwọn nǹkan ìlera mìíràn.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù lè jẹ́ láti pupa yòò dé àwọ̀ ilẹ̀ dúdú tàbí dúdú, èyí tí ó pọ̀ jùlọ nínú àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí sì jẹ́ déédé pátápátá fún obìnrin tí ara rẹ̀ le.
• Ẹ̀jẹ̀ pupa yòò fi hàn pé ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tuntun ni, nígbà tí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ tàbí dúdú túmọ̀ sí ẹ̀jẹ̀ àtijọ́ tí ó pẹ́ kí ó tó jáde kúrò nínú ilé-ọmọ yín.
• Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ píńkì tàbí tí ó dà bí omi lè jẹ́ àmì pé oestrogen yín kéré, pé ara yín kò rí èròjà oúnjẹ tó, tàbí àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kéré gan-an ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin nǹkan oṣù yín.
• Ẹ̀jẹ̀ tí ó ní àwọ̀ ọsàn tí ó dàpọ̀ mọ́ omi ẹnu ilé-ọmọ sábà máa ń jẹ́ aláìléwu, ṣùgbọ́n bí ó bá wá pẹ̀lú òórùn tàbí yíyún, ó lè jẹ́ àmì àkóràn tí ó nílò ìtọ́jú ìṣègùn.
• Omi àwọ̀ eérú kì í jẹ́ déédé rárá, ó sì máa ń nílò àyẹ̀wò ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà gbogbo, nítorí pé ó sábà máa ń jẹ́ àmì àkóràn tàbí ìṣòro mìíràn.
• Òye nípa àwọn ìyàtọ̀ àwọ̀ tí ó jẹ́ déédé ń ran àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́wọ́ láti fi ìyàtọ̀ sáàárín ìyípo tí ó ní ìlera àti àmì ìkìlọ̀, èyí tí ó lè fi ₦15,000-₦50,000 pamọ́ lórí ìbẹ̀wò sí ilé ìwòsàn tí kò pọn dandan.
• Àbàwọ́n ẹ̀jẹ̀ dúdú ṣòro láti yọ kúrò lára pádì, èyí sì ń jẹ́ kí pádì tí a lè tún lò tí kì í jò, tí ó ní ìpele dáradára tí omi kò lè wọ̀, ṣe pàtàkì fún àwọn obìnrin Nàìjíríà.

Ẹ jẹ́ kí a wo ohun tí àwọ̀ kọ̀ọ̀kan túmọ̀ sí gan-an àti ìgbà tí ẹ gbọ́dọ̀ gbé ìgbésẹ̀.

Funke jókòó nínú yàrá rẹ̀ ní ilé gbígbé akẹ́kọ̀ọ́ ní University of Lagos, ó ń wo pádì rẹ̀ pẹ̀lú àníyàn lójú. Ẹ̀jẹ̀ náà kì í ṣe pupa yòò tí ó ń retí – ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dúdú. Ọ̀pọ̀ ìbéèrè ń sáré nínú ọkàn rẹ̀. Ṣé nǹkan kan ti bàjẹ́? Ṣé kí ó lọ sí ilé ìwòsàn ilé-ẹ̀kọ́? Ó fẹ́ bi alábàágbé rẹ̀, ṣùgbọ́n sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù kò rọrùn fún un. Ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ yẹn, ó pe ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin ní Abuja níkẹyìn, ẹni tí ó rẹ́rìn-ín jẹ́jẹ́, tí ó sì ṣàlàyé pé ẹ̀jẹ̀ dúdú ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin nǹkan oṣù jẹ́ déédé pátápátá. Ọkàn Funke balẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń ṣe kàyéfì ìdí tí ẹnìkankan kò fi kọ́ ọ ní èyí tẹ́lẹ̀. Bí ọ̀pọ̀ obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà, ó bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù láìní òye kíkún nípa ohun tí ó jẹ́ déédé gan-an. Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù lè sọ àwọn ohun pàtàkì fún yín nípa ìlera yín, òye àwọn àmì wọ̀nyí sì ń ràn yín lọ́wọ́ láti fi ìyàtọ̀ sáàárín àwọn ìyàtọ̀ tí ó jẹ́ déédé àti àwọn àmì tí ó nílò ìtọ́jú ìṣègùn.

Nígbà tí ẹ bá ń ṣe nǹkan oṣù, ara yín ń ta ìpele inú ilé-ọmọ tí ó ti kọ́ jọ nígbà ìyípo yín sílẹ̀. Iṣan ara yìí ní ẹ̀jẹ̀, ìkun (mucus), àti sẹ́ẹ̀lì endometrium nínú. Àwọ̀ tí ẹ ń rí dá lé jùlọ lórí bí ẹ̀jẹ̀ yìí ṣe pẹ́ tó nínú ara yín kí ó tó jáde.

Ẹ fi wé ọgbẹ́ ní ìka yín. Nígbà tí ẹ kọ́kọ́ farapa, ẹ̀jẹ̀ ń ṣàn ní pupa yòò. Bí ẹ bá fi báńdéèjì bò ó tí ẹ sì wò ó ní wákàtí díẹ̀ lẹ́yìn náà, ẹ̀jẹ̀ tí ó kù máa ń ṣókùnkùn, kódà ó lè dà bí àwọ̀ ilẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ oxidation (ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú afẹ́fẹ́ oxygen) kan náà ń ṣẹlẹ̀ sí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù. Ẹ̀jẹ̀ tuntun tí ó jáde kúrò nínú ilé-ọmọ yín kíákíá máa ń pupa yòò nítorí pé kò tíì ní àkókò láti bá oxygen ṣiṣẹ́. Ẹ̀jẹ̀ tí ó pẹ́ nínú ilé-ọmọ yín kí ó tó jáde máa ń di àwọ̀ ilẹ̀ tàbí dúdú bí ó ti ń bá oxygen ṣiṣẹ́. Kẹ́mísírì lásán ni èyí, kì í ṣe ìṣòro ìlera.

Bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe ń yára ṣàn tó ní ipa ńlá lórí àwọ̀ rẹ̀. Ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ jù – ó sábà máa ń jẹ́ ọjọ́ 2 àti 3 fún ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà – ẹ̀jẹ̀ ń jáde kíákíá, ó sì máa ń pupa yòò jù. Ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin nǹkan oṣù yín, nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá ń ṣàn díẹ̀díẹ̀, ẹ̀jẹ̀ máa ń pẹ́ kí ó tó gba ẹnu ilé-ọmọ àti ojú ara kọjá, èyí sì ń fún un ní àkókò láti ṣókùnkùn. Ojú ọjọ́ gbígbóná àti ọ̀rinrin ní àwọn ìlú bí Èkó, Port Harcourt, àti Calabar kò yí àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ inú ara yín padà, ṣùgbọ́n ó lè nípa lórí bí àbàwọ́n ṣe ń yára dì mọ́ pádì bí a kò bá fọ̀ wọ́n kíákíá.

Homonu náà kó ipa. Ìwọ̀n estrogen àti progesterone ń nípa lórí bí ìpele inú ilé-ọmọ yín ṣe ń nípọn tó àti bí ó ṣe ń yára jáde tó. Nígbà tí àwọn homonu wọ̀nyí bá ń lọ sókè-sódò nítorí ìdààmú ọkàn, àyípadà oúnjẹ, tàbí àìsàn bí polycystic ovary syndrome (PCOS), ẹ lè ṣàkíyèsí ìyàtọ̀ nínú àwọ̀. Àwọn ọmọbìnrin kékeré ní ọdún díẹ̀ àkọ́kọ́ nǹkan oṣù wọn àti àwọn obìnrin tí ń sún mọ́ ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù (menopause) sábà máa ń rí ìyàtọ̀ àwọ̀ púpọ̀ sí i bí homonu wọn ti ń fìdí múlẹ̀ tàbí tí ń yípadà.

Ipò ilé-ọmọ yín ń nípa lórí bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣàn jáde. Nǹkan bí 20% àwọn obìnrin ló ní ilé-ọmọ tí ó tẹ̀, èyí tí ó lè mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣàn díẹ̀díẹ̀, kí àwọ̀ tí ó ṣókùnkùn sì máa wáyé léraléra. Èyí jẹ́ ìyàtọ̀ àdánidá nínú bí a ṣe dá ara, kì í ṣe àbùkù. Bí ẹ bá ń rí ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn nígbà gbogbo, èyí lè jẹ́ bí ara yín ṣe rí ní àdánidá.

Bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣàn tó ṣe pàtàkì gidigidi. Àwọn obìnrin tí nǹkan oṣù wọn máa ń pọ̀ (menorrhagia) sábà máa ń rí ẹ̀jẹ̀ pupa yòò nígbà gbogbo nítorí pé ó ń jáde kíákíá. Àwọn tí ẹ̀jẹ̀ wọn kéré lè máa rí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ tàbí píńkì jù. Iye ẹ̀jẹ̀ tí ẹ ń pàdánù ní ìyípo kọ̀ọ̀kan – ó sábà máa ń jẹ́ mílílítà 30-40 lápapọ̀, tàbí nǹkan bí ṣíbí ńlá 2-3 – tún ń nípa lórí àwọ̀ tí ẹ ń rí. Láìka bí ó ṣe rí lórí pádì sí, ẹ kò pàdánù ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ débi pé ó léwu, àyàfi bí ẹ̀jẹ̀ bá ń rin pádì já ní gbogbo wákàtí kan tàbí méjì.

Ẹnu ilé-ọmọ yín (cervix) ń pèsè ìkun jákèjádò ìyípo yín. Nígbà mìíràn, ìkun tí ó mọ́ tàbí tí ó funfun díẹ̀ yìí máa ń dàpọ̀ mọ́ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù, tí ó sì ń mú kí ó ní àwọ̀ píńkì tàbí ọsàn. Èyí jẹ́ déédé pátápátá, ó sì ń ṣẹlẹ̀ sí ọ̀pọ̀ obìnrin nígbà kan. Ìkun náà ń ṣiṣẹ́ ààbò, ó sì ń jẹ́ kí ẹ̀yà ìbímọ yín wà ní ìlera. Nígbà tí ẹ bá rí àwọn àwọ̀ tí ó dàpọ̀ wọ̀nyí, ara yín kàn ń ṣe ohun tí a dá a láti ṣe ni.

Oríṣiríṣi àwọ̀ tí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù lè ní lè dẹ́rù bani, ṣùgbọ́n ọ̀kọ̀ọ̀kan ní àlàyé tí ó yé. Ẹ jẹ́ kí a ṣàlàyé ohun tí ẹ ń rí gan-an.

Èyí ni ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń rò nígbà tí wọ́n bá ronú nípa ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù. Pupa yòò, tí ó jọ ẹ̀jẹ̀ tuntun láti ara ọgbẹ́ kékeré, fi hàn pé nǹkan oṣù yín ń ṣàn déédé, ẹ̀jẹ̀ sì ń jáde lára yín kíákíá. Ẹ sábà máa ń rí àwọ̀ yìí ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ jù, èyí tí ó sábà máa ń jẹ́ ọjọ́ 2 àti 3 nǹkan oṣù yín.

Ẹ̀jẹ̀ pupa yòò jákèjádò gbogbo nǹkan oṣù yín jẹ́ ti ìlera pátápátá. Ó túmọ̀ sí pé ilé-ọmọ yín ń sún kì dáadáa láti yọ ìpele inú rẹ̀ jáde. Bí ẹ bá ń lo pádì tí a lè tún lò bí Premium Pad tàbí Maxi Pad ti Sana, ẹ̀jẹ̀ pupa yòò máa ń jáde kúrò lára pádì rọrùn ju àwọn àwọ̀ tí ó ṣókùnkùn lọ nígbà tí ẹ bá kọ́kọ́ ṣàn wọ́n nínú omi tútù. Ọ̀pọ̀ obìnrin ní Abuja àti Kano sọ pé àwọ̀ yìí ló rọrùn jù láti fọ̀ kúrò lára pádì aṣọ.

Ṣùgbọ́n bí ẹ̀jẹ̀ pupa yòò bá ń ṣàn ju ọjọ́ 7 lọ, tí ó bá pọ̀ jù gidigidi (tí ó ń rin pádì já ní gbogbo wákàtí kan), tàbí tí ó bá ń ṣẹlẹ̀ láàrin nǹkan oṣù kan sí èkejì, ẹ ṣètò láti rí dókítà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í sábà léwu, ẹ̀jẹ̀ pupa yòò tí ó ń pẹ́ lè jẹ́ àmì fibroid, polyp, tàbí àìdọ́gba homonu nígbà mìíràn, tí ìtọ́jú ń ṣe láǹfààní.

Àwọ̀ yìí máa ń hàn nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá ti pẹ́ díẹ̀ nínú ilé-ọmọ tàbí ojú ara yín kí ó tó jáde. Oxidation – ìṣẹ̀lẹ̀ kan náà tí ń sọ èso àpù tí a gé di àwọ̀ ilẹ̀ – ló ń mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣókùnkùn. Ẹ̀jẹ̀ pupa dúdú tàbí àwọ̀ ilẹ̀ wọ́pọ̀ gidigidi ní ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin nǹkan oṣù.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń rí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ díẹ̀díẹ̀ ní ọjọ́ kan tàbí méjì kí nǹkan oṣù wọn tó bẹ̀rẹ̀ ní tòótọ́. Ẹ̀jẹ̀ àtijọ́ láti ìyípo tó kọjá ni èyí, tàbí ìbẹ̀rẹ̀ pàá ti ìpele inú ilé-ọmọ tí ń jáde. Bákan náà, àwọn ọjọ́ tó kẹ́yìn nǹkan oṣù yín sábà máa ń fi omi àwọ̀ ilẹ̀ hàn bí ilé-ọmọ yín ti ń lé ìyókù iṣan ara jáde. Ipò méjèèjì jẹ́ déédé pátápátá.

Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ tún lè hàn bí ẹ̀jẹ̀ yín bá kéré ní gbogbo gbòò. Nígbà tí ẹ̀jẹ̀ kò bá pọ̀, gbogbo nǹkan ń lọ díẹ̀díẹ̀, èyí sì ń fún un ní àkókò láti bá oxygen ṣiṣẹ́. Àwọn obìnrin tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í lo pádì tí a lè tún lò máa ń ṣàníyàn nípa ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ nígbà mìíràn, wọ́n ń rò pé ó jẹ́ àmì ìṣòro. Ní tòótọ́, yíyípadà sí pádì tí afẹ́fẹ́ ń wọ̀, tí kò ní kẹ́míkà, sábà máa ń ràn yín lọ́wọ́ láti rí bí ìyípo yín ṣe ń lọ ní àdánidá kedere, nítorí pé pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ní lọ́fínńdà àti kẹ́míkà tí ó lè bo ohun tí ẹ ń rí mọ́lẹ̀ tàbí yí i padà.

Bí ẹ bá ní omi àwọ̀ ilẹ̀ pẹ̀lú ìrora inú tí ó le gan-an, ibà, tàbí òórùn burúkú, ẹ lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera. Àwọn àmì àfikún wọ̀nyí lè jẹ́ àmì àkóràn tàbí iṣan ara tí ó kù sínú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí kò wọ́pọ̀.

Èyí máa ń dẹ́rù bani, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń jẹ́ ẹ̀jẹ̀ àtijọ́ gan-an lásán. Ẹ̀jẹ̀ tí ó pẹ́ jù nínú ilé-ọmọ yín ló máa ń ṣókùnkùn jù. Ẹ lè rí ẹ̀jẹ̀ dúdú ní ìbẹ̀rẹ̀ pàá tàbí òpin pàá nǹkan oṣù yín, tàbí ní àárọ̀ kùtùkùtù lẹ́yìn tí ẹ̀jẹ̀ ti kó jọ mọ́jú nígbà tí ẹ ń sùn.

Fún àwọn obìnrin tí ẹ̀jẹ̀ wọn ń ṣàn díẹ̀díẹ̀, tàbí àwọn tí ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tí ń dí ọ̀nà pa (bí àwọn kọ́ọ̀bù kan), ẹ̀jẹ̀ dúdú máa ń hàn léraléra. Ẹ̀jẹ̀ tí ó ti bá oxygen ṣiṣẹ́ gan-an ni lásán. Bí ó ṣe nípọn tí ó sì máa ń fà bí okùn nígbà mìíràn wá láti inú bí ẹ̀jẹ̀ ṣe dàpọ̀ mọ́ iṣan ara ilé-ọmọ àti ìkun. Bí ó tilẹ̀ rí yàtọ̀, ó ṣì jẹ́ omi tí ó jẹ́ déédé.

Síbẹ̀, bí ẹ bá rí ẹ̀jẹ̀ dúdú pẹ̀lú àwọn àmì mìíràn – ibà, ìrora tí ó le gan-an, omi àjèjì láàrin nǹkan oṣù, tàbí ìṣòro láti lóyún – ẹ sọ fún dókítà yín. Ní àwọn ìgbà díẹ̀ tí kò wọ́pọ̀, ẹ̀jẹ̀ dúdú lè jẹ́ àmì ìdènà nínú ojú ara tàbí àìsàn tí a ń pè ní hematometra. Fún ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà, rírí ẹ̀jẹ̀ dúdú díẹ̀ nígbà nǹkan oṣù kò nílò ìgbésẹ̀ kankan ju lílo pádì tí ó lè fa omi mu dáadáa lọ, nítorí pé ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn máa ń nípọn jù.

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù píńkì máa ń wáyé nígbà tí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù bá dàpọ̀ mọ́ omi ẹnu ilé-ọmọ, tàbí nígbà tí estrogen bá kéré. Ẹ sábà máa ń rí èyí ní ìbẹ̀rẹ̀ pàá tàbí òpin pàá nǹkan oṣù yín nígbà tí ẹ̀jẹ̀ kéré jù. Àwọn omi mìíràn ń fomi po sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, èyí sì ń mú àwọ̀ píńkì wá.

Estrogen tí ó kéré lè mú kí nǹkan oṣù máa jẹ́ píńkì nígbà gbogbo. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà mìíràn nígbà tí ènìyàn bá pàdánù ìwúwo ara púpọ̀ jù, tí ó ṣe eré ìdárayá ní àṣejù, tàbí pẹ̀lú àìsàn bí polycystic ovary syndrome. Àwọn ọmọbìnrin kékeré tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù àti àwọn obìnrin tí ń sún mọ́ menopause náà ń rí ẹ̀jẹ̀ píńkì bí ìwọ̀n estrogen wọn ti ń lọ sókè-sódò. Bí ẹ bá wà ní Kaduna tàbí Jos, níbi tí gíga ilẹ̀ àti ojú ọjọ́ tí ó tutù díẹ̀ lè nípa lórí bí ẹ ṣe ń ṣiṣẹ́ ara lọ́nà ọ̀tọ̀, ẹ lè rí ẹ̀jẹ̀ píńkì bí ẹ bá ṣẹ̀ṣẹ̀ fi kún iṣẹ́ ara yín gidigidi.

Ẹ̀jẹ̀ píńkì díẹ̀díẹ̀ láàrin nǹkan oṣù lè jẹ́ ẹ̀jẹ̀ ìgbà tí ẹyin ń jáde (ovulation bleeding), èyí tí ń ṣẹlẹ̀ sí nǹkan bí 5% àwọn obìnrin, kò sì léwu. Ṣùgbọ́n bí ẹ bá lóyún tí ẹ sì rí ẹ̀jẹ̀ píńkì tàbí pupa, ẹ kàn sí òṣìṣẹ́ ìlera yín. Bí ẹ̀jẹ̀ díẹ̀díẹ̀ tilẹ̀ lè jẹ́ déédé ní ìbẹ̀rẹ̀ oyún, ó yẹ kí a yẹ̀ ẹ́ wò. Omi píńkì tí ó dà bí omi, tí ó ní òórùn àjèjì tàbí tí ó ń yún ni, nílò àyẹ̀wò ìṣègùn fún àkóràn tí ó lè wà.

Àìtó èròjà oúnjẹ, pàápàá àìtó iron (irin inú ẹ̀jẹ̀), tún lè fa nǹkan oṣù tí ó fúyẹ́ tí ó sì jẹ́ píńkì jù. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ní iron tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ kéré jù nítorí oúnjẹ tí ó pọ̀ nínú oúnjẹ ilé-iṣẹ́ (processed food), tí kò sì ní ẹ̀fọ́ àti protein tí ó ní iron tó. Fífi ẹ̀wà púpọ̀ sí i, ugwu (ewé fluted pumpkin), ẹ̀fọ́ tútù, àti protein tí kò ní ọ̀rá púpọ̀ kún oúnjẹ yín lè ràn yín lọ́wọ́ láti mú ìyípo yín padà sí déédé.

Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ọsàn máa ń wáyé nígbà tí ẹ̀jẹ̀ pupa bá dàpọ̀ mọ́ omi ẹnu ilé-ọmọ. Omi náà ń fomi po pupa náà, ní ìbámu pẹ̀lú bí wọ́n ṣe pọ̀ sí ara wọn, ẹ ó sì rí láti ọsàn fẹ́ẹ́rẹ́ dé pupa-ọsàn bí ìpẹtà. Èyí sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kéré.

Lọ́pọ̀ ìgbà, ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ọsàn kò léwu. Ẹnu ilé-ọmọ yín ń pèsè omi púpọ̀ sí i ní àwọn àkókò kan nínú ìyípo yín, nígbà tí èyí bá sì bọ́ sí àkókò kan náà pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, àwọ̀ ọsàn ló máa ń jáde. Ṣùgbọ́n omi àwọ̀ ọsàn tí ó ní òórùn tí kò dùn, tàbí tí ó wá pẹ̀lú yíyún, jíjó, tàbí ìrísí àjèjì, lè jẹ́ àmì bacterial vaginosis tàbí trichomoniasis. Àwọn àkóràn tí ó wọ́pọ̀ wọ̀nyí nílò ìtọ́jú pẹ̀lú oògùn apakòkòrò (antibiotics).

Ìṣòro ní Nàìjíríà ni pé ọ̀pọ̀ obìnrin ń fà sẹ́yìn láti wá ìtọ́jú fún àkóràn nítorí ìtìjú tàbí àníyàn owó. Àyẹ̀wò àkóràn ìpìlẹ̀ ní ilé ìwòsàn ìjọba sábà máa ń jẹ́ ₦2,000-₦5,000, nígbà tí ilé ìwòsàn aládàáni ń gba ₦8,000-₦15,000. Àkóràn tí a kò tọ́jú lè yọrí sí ìṣòro tí yóò náni ní owó tí ó pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ, nítorí náà àfiyèsí ní kùtùkùtù ń dáàbò bo ìlera àti owó.

Bí ẹ bá rí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ọsàn lẹ́ẹ̀kan tàbí lẹ́ẹ̀mejì láìsí àmì mìíràn, ẹ kàn máa ṣàkíyèsí rẹ̀. Bí ó bá ń bá a lọ fún ọ̀pọ̀ ìyípo tàbí tí ó bá wá pẹ̀lú ìnira, ẹ ṣètò àyẹ̀wò. Ẹ má ṣe lo ohun èlò ojú ara tàbí douche (fífọ inú ojú ara) láti gbìyànjú láti “tún” àwọ̀ náà ṣe – wọ́n ń da pH àdánidá ojú ara yín rú, wọ́n sì sábà máa ń mú ìṣòro burú sí i.

Omi àwọ̀ eérú ni àwọ̀ kan ṣoṣo tí ó máa ń nílò ìtọ́jú ìṣègùn nígbà gbogbo. Kì í ṣe apá kan nǹkan oṣù tí ó jẹ́ déédé tí ó sì ní ìlera rárá. Omi àwọ̀ eérú sábà máa ń jẹ́ àmì bacterial vaginosis, àkóràn tí àìdọ́gba àwọn kòkòrò àrùn inú ojú ara ń fà. Àwọn ohun mìíràn tí ó lè fà á ni oyún tí ó bàjẹ́ (miscarriage) tàbí iṣan ara tí ó kù sínú lẹ́yìn ìbímọ.

Bí ẹ bá rí omi àwọ̀ eérú, pàápàá pẹ̀lú òórùn bí ẹja, ẹ kàn sí òṣìṣẹ́ ìlera kíákíá. Ó rọrùn láti tọ́jú bacterial vaginosis pẹ̀lú oògùn apakòkòrò, ṣùgbọ́n ó lè fa ìṣòro bí a bá pa á tì. Lára wọn ni ewu tí ó pọ̀ sí i fún àrùn ìbálòpọ̀ àti àkóràn inú ìbàdí (pelvic inflammatory disease).

Fún àwọn obìnrin tí ó lóyún, omi àwọ̀ eérú pẹ̀lú iṣan ara tàbí ẹ̀jẹ̀ dídì lè jẹ́ àmì pé oyún ti bàjẹ́. Èyí nílò ìtọ́jú ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ láti rí i dájú pé gbogbo iṣan ara ti jáde pátápátá, àti láti dènà àkóràn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé sísọ̀rọ̀ nípa oyún tí ó bàjẹ́ ṣòro nínú àṣà ọ̀pọ̀ àdúgbò Nàìjíríà, wíwá ìtọ́jú ìṣègùn tí ó tọ́ ṣe pàtàkì fún ìlera yín àti agbára yín láti bímọ lọ́jọ́ iwájú.

Ẹ má bẹ̀rù bí ẹ bá rí àwọ̀ eérú lẹ́ẹ̀kan – nígbà mìíràn, fọ́nrán ìwé ìnùdí tàbí omi tí ó dàpọ̀ mọ́ àwọn àwọ̀ mìíràn lè dà bí eérú. Ṣùgbọ́n bí ó bá dájú pé ẹ rí omi àwọ̀ eérú pẹ̀lú òórùn tàbí ìrísí èyíkéyìí tí kò dára, ẹ lọ rí dókítà. Ìlera yín tó ìbẹ̀wò sí ilé ìwòsàn.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń ṣàníyàn nípa àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù wọn, ṣùgbọ́n ojú ń tì wọ́n láti béèrè. Ẹ jẹ́ kí a dáhùn àwọn àníyàn tí ó wọ́pọ̀ jù tààrà.

Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àníyàn tí ó wọ́pọ̀ jù, ó sì wá láti inú ìgbàgbọ́ àṣà pé “ẹ̀jẹ̀ burúkú” gbọ́dọ̀ jáde kúrò lára. Òtítọ́ ni pé kò sí ohun tí à ń pè ní ẹ̀jẹ̀ burúkú nínú nǹkan oṣù. Ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn tàbí dúdú kàn jẹ́ ẹ̀jẹ̀ àtijọ́ tí ó ti bá oxygen ṣiṣẹ́ kí ó tó jáde. Kò túmọ̀ sí pé májèlé ń kó jọ sínú ara yín, tàbí pé ẹ̀jẹ̀ yín ti bàjẹ́ lọ́nà kan.

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù yín mọ́ gan-an – kò ní kòkòrò àrùn nígbà tí ó bá ń jáde kúrò nínú ilé-ọmọ yín. Ìpele inú ilé-ọmọ tí ara yín ń tà sílẹ̀ lóṣooṣù ní iṣẹ́ tí ó ṣe (ìmúrasílẹ̀ fún oyún tí ó lè wáyé), ara yín sì ń yọ ọ́ jáde dáadáa báyìí. Àwọ̀ tí ó ní nígbà tí ó bá ń jáde kò fi bí ìlera yín ṣe rí ní gbogbo gbòò hàn, tàbí bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe dára tó. Àwọn obìnrin kan ní ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn ní àdánidá nítorí pé ẹ̀jẹ̀ wọn ń ṣàn díẹ̀díẹ̀ tàbí nítorí ipò ilé-ọmọ wọn. Bí ara yín ṣe rí nìyẹn.

Bí ẹ bá ń ṣàníyàn, ẹ kọ àwọn àwọ̀ yín sílẹ̀ fún ìyípo 2-3. Ẹ kíyèsí ìgbà tí ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn ń hàn (ó sábà máa ń jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin nǹkan oṣù), àti bóyá ẹ ní àmì tí ń kọni lóminú bí ìrora tí ó le gan-an, ibà, tàbí ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù gidigidi. Bí nǹkan oṣù yín bá ń lọ déédé ní ọ̀nà mìíràn – ó ń dé ní nǹkan bí àkókò rẹ̀, ó ń pẹ́ fún ọjọ́ 3-7, kò sì da ìgbésí ayé yín rú pátápátá – àwọn ìyàtọ̀ àwọ̀ náà kàn jẹ́ ara ìyípo tí ó jẹ́ déédé.

Àwọ̀ nìkan kò lè fi àìsàn kankan hàn dájú. Ẹ gbọ́dọ̀ wo gbogbo rẹ̀ pọ̀, pẹ̀lú àkókò, àwọn àmì, àti ipò. Ẹ̀jẹ̀ píńkì tàbí àwọ̀ ilẹ̀ díẹ̀díẹ̀ ní àyíká ìgbà tí nǹkan oṣù yín yẹ kí ó dé lè jẹ́ ẹ̀jẹ̀ ìfisùn oyún (implantation bleeding) ní ìbẹ̀rẹ̀ oyún, tàbí nǹkan oṣù tí ó fúyẹ́, tàbí ẹ̀jẹ̀ àárín-àkókò láti inú oògùn ìfètò-sọ́mọbíbí oníhomonu. Ẹ kò lè mọ èwo ni láìsí àyẹ̀wò oyún.

Bákan náà, bí omi àwọ̀ ọsàn tàbí eérú pẹ̀lú òórùn tilẹ̀ sábà máa ń jẹ́ àmì àkóràn, ẹ nílò àyẹ̀wò tí ó tọ́ láti mọ irú àkóràn àti irú ìtọ́jú. Oríṣiríṣi àkóràn nílò oríṣiríṣi oògùn apakòkòrò. Títọ́jú ara yín fúnra yín láti ara àwọ̀ nìkan, tàbí lílo oògùn tí ó ṣẹ́kù lọ́wọ́ ọ̀rẹ́ yín, lè mú ìṣòro burú sí i.

Ẹ lo àwọ̀ bí ọ̀kan lára àlàyé. Bí ẹ bá rí àwọ̀ àjèjì pẹ̀lú àwọn àmì mìíràn – yíyún, jíjó, òórùn àjèjì, ibà, ìrora tí ó le gan-an, ẹ̀jẹ̀ láàrin nǹkan oṣù – àpapọ̀ yẹn fi hàn pé ó yẹ kí ẹ rí òṣìṣẹ́ ìlera. Àyípadà àwọ̀ nìkan, láìsí àmì mìíràn, sábà máa ń jẹ́ ìyàtọ̀ ìyípo tí ó jẹ́ déédé. Nígbà tí iyèméjì bá wà, àyẹ̀wò kíákíá ń fúnni ní ìfọ̀kànbalẹ̀. Ọ̀pọ̀ ibùdó ìlera àdúgbò (primary health center) káàkiri Nàìjíríà ń pèsè iṣẹ́ ìlera obìnrin ní owó tí a dín kù, tí ìbẹ̀wò sí dókítà sábà máa ń kéré sí ₦3,000.

Ẹ̀jẹ̀ dídì sábà máa ń jẹ́ déédé pátápátá, pàápàá ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀. Nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá kó jọ sínú ilé-ọmọ tàbí ojú ara yín kí ó tó jáde, ó máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í dì, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀jẹ̀ láti ara ọgbẹ́ ṣe máa ń dì. Ara yín ń pèsè ohun tí ń dènà ẹ̀jẹ̀ láti dì (anticoagulants) nígbà nǹkan oṣù kí ẹ̀jẹ̀ lè máa ṣàn, ṣùgbọ́n nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀ tàbí tí ẹ ti jókòó tàbí dùbúlẹ̀ fún ìgbà díẹ̀, ẹ̀jẹ̀ dídì kékeré máa ń wáyé.

Ẹ̀jẹ̀ dídì tí ó kéré ju owó ẹyọ ₦20 (nǹkan bí 2.5 cm) jẹ́ déédé. Wọ́n sábà máa ń rí bí pupa dúdú tàbí kí wọ́n fẹ́rẹ̀ẹ́ dúdú nítorí pé ẹ̀jẹ̀ àtijọ́ ló wà nínú wọn. Wọ́n lè rí bí jẹ́lì tàbí kí wọ́n máa fà bí okùn. Ẹ̀jẹ̀ tí ó dàpọ̀ mọ́ iṣan ara ìpele inú ilé-ọmọ ni èyí lásán – ohun tí ó yẹ kí ó jáde nígbà nǹkan oṣù gan-an.

Ṣùgbọ́n bí ẹ bá ń rí ẹ̀jẹ̀ dídì tí ó tóbi ju owó ẹyọ ₦50 lọ déédé, tí ẹ̀jẹ̀ ń rin pádì já ní gbogbo wákàtí kan, tí òòyì ń kọ́ yín tàbí tí ó ń rẹ̀ yín gidigidi, tàbí tí nǹkan oṣù yín ń pẹ́ ju ọjọ́ 7 lọ, ó yẹ kí ẹ lọ ṣe àyẹ̀wò fún menorrhagia (ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tí ó pọ̀ jù). Èyí ń ṣẹlẹ̀ sí nǹkan bí 10-15% àwọn obìnrin Nàìjíríà, ó sì lè fa àìtó ẹ̀jẹ̀ (anemia) bí a kò bá tọ́jú rẹ̀. Àwọn ohun tí ń fà á ni fibroid, adenomyosis, àìdọ́gba homonu, tàbí àìsàn ẹ̀jẹ̀ tí kì í dì dáadáa. Gbogbo wọn ni a lè tọ́jú, ṣùgbọ́n ẹ nílò àyẹ̀wò tí ó tọ́ ná.

Iṣan ara dúdú tí ẹ ń rí sábà máa ń jẹ́ ìpele inú ilé-ọmọ (endometrium). Ilé-ọmọ yín ń ta iṣan ara yìí sílẹ̀ ní gbogbo ìyípo, kì í sì í fi gbogbo ìgbà di omi. Ègé iṣan ara kékeré jẹ́ déédé. Bí ẹ bá ń ṣàníyàn nípa iye tàbí ìrísí rẹ̀, ẹ gba díẹ̀ nínú rẹ̀ (bẹ́ẹ̀ ni, kò dùn mọ́ni, ṣùgbọ́n ó wúlò) sínú agolo mímọ́, kí ẹ sì gbé e lọ fún dókítà yín láti yẹ̀ ẹ́ wò.

Yàtọ̀ sí sáyẹ́ǹsì ìpìlẹ̀ ti oxidation, àwọn nǹkan mìíràn ń nípa lórí àwọn àwọ̀ tí ẹ ń rí nígbà nǹkan oṣù yín. Òye àwọn ìsopọ̀ wọ̀nyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù yín.

Ohun tí ẹ ń jẹ ń nípa tààrà lórí ìwọ̀n homonu yín àti bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe rí. Àìtó iron, tí ó wọ́pọ̀ láàrin àwọn obìnrin Nàìjíríà tí kì í jẹ ẹran pupa, ẹ̀wà, tàbí ẹ̀fọ́ tútù tó, lè fa nǹkan oṣù tí ó fúyẹ́ tí ó sì jẹ́ píńkì jù. Ara yín nílò iron láti ṣe sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa tí ó ní ìlera. Nígbà tí iron bá kéré, ẹ̀jẹ̀ yín máa ń ṣá lóòótọ́.

Àìmu omi tó máa ń mú kí ẹ̀jẹ̀ yín nípọn, nígbà mìíràn ó sì máa ń jẹ́ kí ó ṣókùnkùn. Nínú ooru Nàìjíríà, pàápàá ní àwọn ìlú àríwá nígbà ẹ̀ẹ̀rùn, ó rọrùn kí omi gbẹ lára ẹni. Mímu omi tí ó tó – nǹkan bí ife 8-10 lójoojúmọ́ – ń jẹ́ kí ohun gbogbo máa lọ déédé. Àwọn obìnrin tí ń mu omi dáadáa sábà máa ń sọ pé nǹkan oṣù wọn rọrùn, ìrora inú kò pọ̀, ẹ̀jẹ̀ sì ń ṣàn déédé jù.

Àwọn fítámìn B, pàápàá B12 àti folate, ń ṣe àtìlẹ́yìn fún nǹkan oṣù tí ó ní ìlera. Àwọn fítámìn wọ̀nyí ń ran ara yín lọ́wọ́ láti ṣe sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ àti láti ṣètò wọn. Oúnjẹ tí ó pọ̀ nínú oúnjẹ ilé-iṣẹ́, tí kò sì ní ọkà odidi, ẹ̀fọ́, àti protein tó, lè fa àìtó tí ó ń yí ìyípo yín padà. Fífi oúnjẹ àdánidá púpọ̀ sí i kún un – ìrẹsì brown, ẹ̀wà, ẹ̀fọ́, èso, ẹja – sábà máa ń mú nǹkan oṣù padà sí déédé láàrin ìyípo 2-3.

Ìdààmú ọkàn tí ó pẹ́ ń gbé ìwọ̀n cortisol sókè, èyí tí ń da ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ẹlẹgẹ́ láàrin estrogen àti progesterone tí ń darí ìyípo yín rú. Ìdààmú ọkàn púpọ̀ lè mú kí nǹkan oṣù pẹ́ dé, kí ó fúyẹ́ tàbí kí ó pọ̀ sí i, kí ó sì yí àwọ̀ tí ẹ ń rí padà. Ọ̀pọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì káàkiri Nàìjíríà ń ṣàkíyèsí pé nǹkan oṣù wọn ń yípadà nígbà ìdánwò, pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ tí ó kéré àti ẹ̀jẹ̀ tí ó jẹ́ píńkì tàbí àwọ̀ ilẹ̀ jù.

Ìdààmú àìní owó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù – àníyàn nípa bí a ó ṣe ra pádì, ẹ̀rù pé kí ó jò ní ilé-ìwé tàbí níbi iṣẹ́, ìtìjú nípa ṣíṣe nǹkan oṣù – fúnra rẹ̀ ń nípa lórí ìyípo yín. Èyí ń dá yípo tí ó ṣòro sílẹ̀, níbi tí ìdààmú nǹkan oṣù ti ń ba ìlera nǹkan oṣù jẹ́ sí i. Rírí ojútùú nǹkan oṣù tí ó dájú, tí owó rẹ̀ kò wọ́n, ń dín ìdààmú yìí kù gan-an. Àwọn obìnrin sọ pé ìyípo wọn ń lọ déédé jù nígbà tí wọn kò bá ṣàníyàn mọ́ nípa bí wọn ó ṣe bójútó nǹkan oṣù wọn.

Oorun náà ṣe pàtàkì. Ara yín ń ṣe homonu, ó sì ń ṣètò wọn nígbà tí ẹ bá ń sùn. Oorun tí kò dára ń da iṣẹ́ yìí rú. Pẹ̀lú àìsí iná mànàmáná léraléra tí ń ba oorun jẹ́ káàkiri Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ obìnrin ń kojú oorun tí kò dúró déédé, èyí tí ó lè nípa lórí bí ìyípo wọn ṣe ń lọ déédé àti bí ó ṣe rí.

Àwọn àìsàn kan ń yí àwọ̀ àti ìrísí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù padà ní pàtó. Polycystic ovary syndrome (PCOS), tí ó ń ṣe nǹkan bí obìnrin 1 nínú 10 ní Nàìjíríà, sábà máa ń fa nǹkan oṣù tí kì í dé déédé pẹ̀lú oríṣiríṣi àwọ̀ nítorí àìdọ́gba homonu. Àwọn obìnrin tí ó ní PCOS lè lo ọ̀pọ̀ oṣù láìrí nǹkan oṣù, lẹ́yìn náà kí wọ́n ní ẹ̀jẹ̀ dúdú tí ó pọ̀, tàbí kí wọ́n rí ẹ̀jẹ̀ píńkì fẹ́ẹ́rẹ́ díẹ̀díẹ̀.

Endometriosis, níbi tí iṣan ara bí ti inú ilé-ọmọ ti ń hù lẹ́yìn òde ilé-ọmọ, lè fa ẹ̀jẹ̀ tí ó dúdú gan-an tí ó sì nípọn pẹ̀lú ìrora inú tí ó le gan-an. Fibroid inú ilé-ọmọ, tí ó wọ́pọ̀ pàápàá láàrin àwọn obìnrin ìran Áfíríkà, sábà máa ń fa ẹ̀jẹ̀ pupa yòò tí ó pọ̀ pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ dídì ńlá. Àìsàn thyroid ń nípa lórí bí ara ṣe ń ṣe homonu, ó sì lè yí bí ìyípo ṣe ń lọ déédé àti àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ padà.

Bí ẹ bá ṣàkíyèsí àyípadà ńlá nínú àwọ̀ nǹkan oṣù yín pẹ̀lú àwọn àmì mìíràn – àyípadà ìwúwo ara, irun tí ń hù jù, ìrora tí ó le gan-an, ìyípo tí kì í lọ déédé – ẹ béèrè fún àyẹ̀wò thyroid àti homonu. A lè tọ́jú ọ̀pọ̀ àìsàn dáadáa nígbà tí a bá ti mọ̀ wọ́n dáadáa. Àwọn ilé ìwòsàn ìjọba ní àwọn ìlú ńlá bí Lagos University Teaching Hospital, University of Abuja Teaching Hospital, àti Aminu Kano Teaching Hospital ń pèsè àyẹ̀wò homonu ní owó tí a dín kù, ó sábà máa ń jẹ́ ₦5,000-₦15,000 fún àyẹ̀wò kíkún.

Nǹkan oṣù yín ń yípadà jákèjádò àwọn ọdún tí ẹ lè bímọ, ìyàtọ̀ àwọ̀ sì sábà máa ń bá àwọn àyípadà wọ̀nyí rìn.

Àwọn ọmọbìnrin tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù sábà máa ń rí oríṣiríṣi àwọ̀ jù. Láàrin ọdún 1-3 àkọ́kọ́ lẹ́yìn menarche (nǹkan oṣù àkọ́kọ́), homonu ṣì ń fìdí múlẹ̀. Nǹkan oṣù lè fúyẹ́ kí ó sì jẹ́ píńkì ní oṣù kan, kí ó pọ̀ kí ó sì pupa yòò ní oṣù tó tẹ̀lé e, pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ díẹ̀díẹ̀ láàrin wọn. Èyí jẹ́ déédé pátápátá bí ara ti ń kọ́ láti ṣètò ìyípo nǹkan oṣù.

Kò yẹ kí àwọn ọmọbìnrin kékeré ṣàníyàn nípa ìyàtọ̀ àwọ̀ àyàfi bí ó bá wá pẹ̀lú ìrora tí ó le gan-an tí ó ń dí ilé-ìwé lọ́wọ́, ẹ̀jẹ̀ tí ó ń pẹ́ ju ọjọ́ 7 lọ léraléra, tàbí nǹkan oṣù tí ó pọ̀ débi pé ó ń rin pádì já ní gbogbo wákàtí kan. Bí kò bá rí bẹ́ẹ̀, a retí pé àwọ̀ kò ní dúró sójú kan ní àwọn ọdún àkọ́kọ́ yìí. Kíkọ kàlẹ́ńdà rírọrùn tí ó ń fi ọjọ́ tí nǹkan oṣù bẹ̀rẹ̀, bí ó ṣe pẹ́ tó, àti bí ó ṣe pọ̀ tó hàn ń ṣèrànwọ́ láti rí bí ó ṣe ń lọ bí àkókò ti ń lọ.

Ẹ̀kọ́ ń mú ìyàtọ̀ ńlá wá. Àwọn ọmọbìnrin tí ó lóye àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù kì í ṣàníyàn tó, wọ́n sì ní ìgboyà jù. Ó ṣe ni láàánú pé ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù ṣì kù díẹ̀ káàtó ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà. Bíbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò gbangba nílé – àwọn ìyá ń bá àwọn ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀, àwọn ẹ̀gbọ́n obìnrin ń pín ìmọ̀ – ń fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ìlera nǹkan oṣù ní gbogbo ìgbésí ayé.

Ní àwọn ọdún tí agbára ìbímọ ga jù, ní nǹkan bí ọjọ́ orí 20-40, ọ̀pọ̀ obìnrin ń ní ìlànà tí ó dúró déédé. Ẹ ó mọ ohun tí ó jẹ́ déédé fún yín – yálà ẹ̀jẹ̀ pupa yòò láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin, ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin, ẹ̀jẹ̀ dídì lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, tàbí ìlànà mìíràn. Nígbà tí ẹ bá ti mọ ohun tí ó jẹ́ déédé fún yín, ẹ lè rí àyípadà gidi tí ó lè nílò àfiyèsí.

Oògùn ìfètò-sọ́mọbíbí oníhomonu ń nípa gidigidi lórí àwọ̀. Oògùn oníhóró, abẹ́rẹ́, àti implant sábà máa ń mú kí nǹkan oṣù fúyẹ́, tí ó ń fa omi píńkì tàbí àwọ̀ ilẹ̀ dípò nǹkan oṣù kíkún. A retí èyí, kò sì léwu. IUD máa ń mú kí ẹ̀jẹ̀ àti ẹ̀jẹ̀ dídì pọ̀ sí i nígbà mìíràn, pàápàá IUD copper. Bí ẹ bá bẹ̀rẹ̀ ìfètò-sọ́mọbíbí oníhomonu èyíkéyìí, ẹ retí àyípadà àwọ̀ fún oṣù 3 àkọ́kọ́ bí ara yín ti ń mọ́ ọn lára.

Oyún àti àkókò lẹ́yìn ìbímọ ń yí ìlànà nǹkan oṣù yín padà gidigidi. Nǹkan oṣù àkọ́kọ́ lẹ́yìn ìbímọ sábà máa ń pọ̀ pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ pupa yòò àti ẹ̀jẹ̀ dídì bí ilé-ọmọ yín ti ń padà sí ìwọ̀n rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ó lè gba ọ̀pọ̀ oṣù kí àwọn àwọ̀ àti ìlànà yín tẹ́lẹ̀ tó padà, pàápàá bí ẹ bá ń fún ọmọ lọ́mú.

Bí àwọn obìnrin ṣe ń sún mọ́ menopause, tí ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní àwọn ọdún 40 ọjọ́ orí wọn, ìyípadà homonu ń fa nǹkan oṣù tí kò ní ìlànà pẹ̀lú oríṣiríṣi àwọ̀. Ẹ lè lo ọ̀pọ̀ oṣù láìrí nǹkan oṣù, lẹ́yìn náà kí ẹ ní ẹ̀jẹ̀ pupa yòò tí ó pọ̀ gan-an, lẹ́yìn náà ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ fẹ́ẹ́rẹ́ díẹ̀díẹ̀. Nígbà perimenopause, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé àpapọ̀ èyíkéyìí ló ṣeé ṣe bí ìwọ̀n estrogen àti progesterone ti ń yípadà láìsí ìlànà.

Ìṣòro ní ìpele yìí ni fífi ìyàtọ̀ sáàárín àyípadà perimenopause tí ó jẹ́ déédé àti ìṣòro tí ó nílò àfiyèsí. Òfin gbogbogbò: bí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀ débi pé ó ń dí ìgbésí ayé ojoojúmọ́ lọ́wọ́, tí ó bá wá pẹ̀lú ìrora tí ó le gan-an, tí ó ní ẹ̀jẹ̀ dídì tí ó tóbi gan-an, tàbí tí ó bá ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn oṣù 12 láìsí nǹkan oṣù, ẹ lọ ṣe àyẹ̀wò. Àwọn àìsàn bí polyp, fibroid, àti ìpele inú ilé-ọmọ tí ó nípọn jù máa ń wọ́pọ̀ sí i bí ọjọ́ orí ti ń lọ, wọ́n sì máa ń nílò ìtọ́jú nígbà mìíràn.

Lẹ́yìn menopause, ẹ̀jẹ̀ èyíkéyìí kò jẹ́ déédé, ó sì nílò àyẹ̀wò ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àìsàn tí kò léwu bí atrophic vaginitis ló sábà máa ń fà á, ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn menopause lè jẹ́ àmì ìṣòro ńlá, ó sì yẹ kí a máa yẹ̀ ẹ́ wò nígbà gbogbo.

Òye àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù jẹ́ ohun kan. Bíbójútó rẹ̀ pẹ̀lú ìtura àti ní owó tí kò wọ́n jẹ́ ohun mìíràn. Ibí ni ojútùú tí a ṣe ní agbègbè wa fún àwọn obìnrin Nàìjíríà ti ń mú ìyàtọ̀ gidi wá.

Ibí ní Nàìjíríà ni a ti ń ṣe Sana Pads, láti ọwọ́ àwọn tí ó mọ ojú ọjọ́, ipò ọrọ̀-ajé, àti àṣà tí ó yí nǹkan oṣù ká. Ju obìnrin 10,000 lọ ni a ti ràn lọ́wọ́ tààrà nípasẹ̀ ètò Sana, a sì ti pín ju pádì 30,000 lọ fún àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin tí ì bá pa ilé-ìwé tàbí iṣẹ́ jẹ nígbà nǹkan oṣù wọn. Èyí kì í ṣe nípa títa ọjà nìkan – ó jẹ́ nípa fífòpin sí àìní owó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù, àti rírí i dájú pé gbogbo obìnrin Nàìjíríà lè bójútó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì.

Oríṣiríṣi àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ ní ìwà tirẹ̀. Ẹ̀jẹ̀ dúdú tí ó ti bá oxygen ṣiṣẹ́ nípọn jù, ó sì ń fi àbàwọ́n tí ó le sílẹ̀ ju ẹ̀jẹ̀ pupa yòò tuntun lọ. Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ọsàn tàbí píńkì tí ó dà bí omi ń ṣàn kíákíá, ó sì lè jò rọrùn jù. A ṣe Sana Pads pẹ̀lú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí lọ́kàn. Ìpele tí kì í jò kò jẹ́ kí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ èyíkéyìí rin dé aṣọ yín, nígbà tí àwọn ìpele tí ń fa omi mu ń mú gbogbo rẹ̀ dání dáadáa. Premium Pad, tí ó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tí ń fa omi mu, ń gba ẹ̀jẹ̀ àbọ̀dé àwọ̀ èyíkéyìí. Maxi Pad, tí ó ní ìpele márùn-ún tí ń fa omi mu, ń gba kódà àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pupa yòò pọ̀ jù pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ dídì ńlá.

Àwọn ohun èlò tí afẹ́fẹ́ ń wọ̀ kì í há ooru àti ọ̀rinrin mọ́ bí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ti ń ṣe. Èyí ṣe pàtàkì fún ìlera ojú ara yín – afẹ́fẹ́ tí ó ń wọlé dáadáa túmọ̀ sí pH tí ó dọ́gba dáadáa àti ewu tí ó kéré fún àwọn àkóràn tí ó lè fa omi àwọ̀ ọsàn tàbí eérú tí ń kọni lóminú. Aṣọ tí kò ní kẹ́míkà túmọ̀ sí pé kò sí ohun tí ń yí ohun tí ẹ ń rí padà tàbí tí ń bò ó mọ́lẹ̀, èyí sì ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ bí ìyípo yín ṣe ń lọ gan-an.

Ṣíṣe é ní agbègbè wa túmọ̀ sí pé Sana mọ ipò ìfọṣọ ní Nàìjíríà – fífọ̀ lọ́wọ́ ní àwọn agbègbè tí omi ẹ̀rọ kì í ṣàn nígbà gbogbo, gbígbẹ nínú ọ̀rinrin etí òkun ní ìfiwéra pẹ̀lú ooru gbígbẹ àríwá, àti bíbójútó ìfọṣọ nígbà òjò. A ṣe àwọn pádì náà kí wọ́n lè mọ́ nígbà tí a bá ṣàn wọ́n kódà pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ dúdú, pẹ̀lú omi tútù nìkan fún ṣíṣàn àkọ́kọ́ àti ọṣẹ fún fífọ̀. Àwọn obìnrin ní Èkó sọ pé wọ́n ń fọ Sana Pads wọn kíákíá kódà nígbà àìtó omi, nípa lílo omi díẹ̀ nínú abọ́ kékeré lọ́nà tí ó mọ́gbọ́n dání.

Èyí tí ó ṣe pàtàkì jù, pádì tí a lè tún lò ń mú ìdààmú owó oṣooṣù ti ríra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan kúrò. Starter Kit tí ó ní Premium Pad mẹ́ta àti àpò ìtọ́jú kan jẹ́ ìdá kékeré nínú ohun tí ẹ ó ná lórí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ní oṣù díẹ̀ péré. Òmìnira owó yẹn ń dín ìdààmú kù, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ, ń mú ìlera nǹkan oṣù yín àti bí ìyípo yín ṣe ń lọ déédé dára sí i.

Ní báyìí tí ẹ ti lóye àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù, kí ni ẹ ó ṣe pẹ̀lú àlàyé yìí gan-an? Ìmọ̀ wúlò jù nígbà tí ó bá yọrí sí ìgbésẹ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í kọ nǹkan oṣù yín sílẹ̀, pẹ̀lú àwọn àwọ̀. Ẹ lo ìwé kékeré, kàlẹ́ńdà, tàbí ọ̀kan lára àwọn app ọ̀fẹ́ fún kíkọ nǹkan oṣù sílẹ̀ tí ó wà lórí fóònù. Ẹ kọ ìgbà tí nǹkan oṣù yín bẹ̀rẹ̀, ọjọ́ mélòó ló fi ṣe, bí ẹ̀jẹ̀ ṣe pọ̀ tó ní gbogbo gbòò (kékeré, àbọ̀dé, púpọ̀), àti àwọn àwọ̀ tí ẹ rí lójoojúmọ́. Lẹ́yìn tí ẹ bá ti kọ ọ́ sílẹ̀ fún ìyípo 3-4, ẹ ó rí ìlànà tiyín kedere.

Mímọ ohun tí ó jẹ́ déédé fún yín ń jẹ́ kí àyípadà hàn kedere. Bí ẹ bá sábà máa ń rí ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ fún ọjọ́ kan, lẹ́yìn náà pupa yòò fún ọjọ́ mẹ́ta, lẹ́yìn náà àwọ̀ ilẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i fún ọjọ́ méjì, ẹ ó ṣàkíyèsí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí oṣù kan bá fi ẹ̀jẹ̀ píńkì nìkan hàn, tàbí tí ẹ̀jẹ̀ pupa yòò bá ń bá a lọ fún ọjọ́ méje. Àyípadà kì í fìgbà gbogbo túmọ̀ sí ìṣòro, ṣùgbọ́n ó ń sọ fún yín pé kí ẹ fiyè sí i, kí ẹ sì lè kàn sí òṣìṣẹ́ ìlera.

Ẹ yan ohun èlò nǹkan oṣù tí ó bá bí ẹ̀jẹ̀ yín ṣe máa ń ṣàn àti àwọ̀ rẹ̀ mu. Bí nǹkan oṣù yín bá máa ń pọ̀ tí ó sì máa ń pupa yòò pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ dídì nígbà gbogbo, ẹ nílò ohun èlò tí ó lè fa omi mu gan-an – Maxi Pad ti Sana ni a ṣe gan-an fún èyí. Bí ẹ̀jẹ̀ yín bá kéré, tí ó sì jẹ́ àwọ̀ ilẹ̀ tàbí píńkì jùlọ, No Wahala Pad tí ó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tí ń fa omi mu lè tó, kí ó sì tù yín lára jù fún lílò ojoojúmọ́. Starter Kit jẹ́ ọ̀nà tí ó rọrùn láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pádì tí a lè tún lò, ó ní Premium Pad mẹ́ta tí ń gba ẹ̀jẹ̀ àbọ̀dé àti àpò ìtọ́jú kan tí kò hàn sí ojú.

Ẹ fiyè sí oúnjẹ aṣaralóore. Bí ẹ bá ṣàkíyèsí pé nǹkan oṣù yín máa ń ṣá tàbí jẹ́ píńkì nígbà gbogbo, ẹ wo iye iron tí ẹ ń jẹ. Ẹ fi ẹ̀wà, ẹ̀fọ́ tútù dúdú, àti protein púpọ̀ sí i kún oúnjẹ yín. Bí ẹ bá ní àǹfààní àti owó, ẹ ronú nípa oògùn àfikún iron, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé gbígba èròjà aṣaralóore láti inú oúnjẹ ló dára jù. Ẹ mu omi tí ó tó, pàápàá nígbà nǹkan oṣù yín, nígbà tí mímu omi ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀jẹ̀ tí ń ṣàn dáadáa, tí ó sì ń dín ìrora inú kù.

Bí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú NGO, ilé-ìwé, ilé ìwòsàn, tàbí àjọ àdúgbò, òye nípa àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù yẹ kí ó jẹ́ apá kan ètò ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù yín. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà ló ń bẹ̀rù nígbà tí wọ́n bá rí ẹ̀jẹ̀ tí ó ṣókùnkùn tàbí dúdú, nítorí pé kò sí ẹni tí ó ṣàlàyé pé ó jẹ́ déédé. Àníyàn yìí ń mú kí àwọn ọmọbìnrin dúró sílé dípò lílọ sí ilé-ìwé, ó sì ń dí àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti kópa ní kíkún nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́.

Ẹ fi àlàyé tí ó péye, tí kò ní ìtìjú nínú, nípa àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù sínú àwọn kíláàsì ìlera àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ẹ lo èdè tí ó rọrùn tí ó sì yé ni, bí àpilẹ̀kọ yìí ṣe ṣe. Ẹ dojú kọ àwọn ìtàn àròsọ àṣà tààrà – rárá, ẹ̀jẹ̀ dúdú kò túmọ̀ sí pé ẹ ń kó májèlé jọ sínú ara; rárá, ẹ kò lè mọ̀ bóyá ẹ lè lóyún láti ara àwọ̀ nìkan; bẹ́ẹ̀ ni, àwọn ẹ̀jẹ̀ dídì kan jẹ́ déédé pátápátá. Àlàyé tí ó péye ń dènà àníyàn tí kò pọn dandan, ó sì ń ran àwọn ọ̀dọ́bìnrin lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí wọ́n nílò ìtọ́jú ìṣègùn lóòótọ́.

Ẹ ronú láti máa pèsè pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò nípasẹ̀ ètò yín. Pínpín pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ń ṣẹ̀dá ìgbáralé tí kò dópin – àwọn ọmọbìnrin nílò pádì tuntun lóṣooṣù. Pádì tí a lè tún lò ń fúnni ní ojútùú tí ó pẹ́. Pínpín ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ń fúnni ní ààbò fún ọdún púpọ̀. Àwọn ilé-ìwé, NGO àti àwọn àjọ mìíràn lè ra iye èyíkéyìí ní iye owó kan náà tí kò yípadà fún páálí kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ní ààbò nǹkan oṣù tí ó dájú, wọ́n ń lọ sí ilé-ìwé déédé, wọ́n ń mọ ara wọn dáadáa, wọ́n sì ń ní ìgboyà tí yóò ṣe wọ́n láǹfààní ní gbogbo ìgbésí ayé wọn.

Ẹ bá àwọn ilé ìwòsàn àdúgbò ṣiṣẹ́ pọ̀ láti pèsè àyẹ̀wò tí ó rọrùn láti rí fún àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin tí ó ṣàkíyèsí àyípadà tí ń kọni lóminú. Ẹ so àwọn obìnrin tí ó ń fi àmì àkóràn, àìdọ́gba homonu, tàbí àìsàn mìíràn hàn pọ̀ mọ́ ìtọ́jú tí owó rẹ̀ kò wọ́n. Àfojúsùn kì í ṣe ẹ̀kọ́ nìkan – ó jẹ́ sísopọ̀ ìmọ̀ mọ́ àtìlẹ́yìn ìlera tí ó wúlò.

Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ní oríṣiríṣi àwọ̀, ẹ sì ti mọ ìdí rẹ̀ báyìí. Ẹ̀jẹ̀ pupa yòò jẹ́ tuntun, ó sì ń ṣàn kíákíá. Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ilẹ̀ àti dúdú ti bá oxygen ṣiṣẹ́ kí ó tó jáde. Àwọn omi mìíràn ti fomi po ẹ̀jẹ̀ píńkì. Ẹ̀jẹ̀ àwọ̀ ọsàn ti dàpọ̀ mọ́ omi ẹnu ilé-ọmọ. Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí jẹ́ apá déédé ti ìyípo tí ó ní ìlera. Omi àwọ̀ eérú ni àwọ̀ kan ṣoṣo tí ó nílò ìtọ́jú ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù yín kò ṣàlàyé ìlera yín, agbára yín láti bímọ, tàbí iyì yín. Àlàyé lásán ni – ìsọfúnni nípa ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín. Ẹ kọ ìlànà yín sílẹ̀, ẹ mọ ohun tí ó jẹ́ déédé fún yín, kí ẹ sì ṣàkíyèsí àyípadà tí ó ní ìtumọ̀. Ẹ máa jẹ oúnjẹ tí ó dára, ẹ dín ìdààmú ọkàn kù níbi tí ẹ bá ti lè ṣe é, ẹ máa mu omi tó, kí ẹ sì yan ohun èlò nǹkan oṣù tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtura àti iyì yín.

Ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin Nàìjíríà ló ti ń bójútó nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú ìtura jù àti ní owó tí kò wọ́n, pẹ̀lú pádì tí a lè tún lò tí a ṣe ní agbègbè wa, tí ó ń ṣiṣẹ́ fún gbogbo àwọ̀ àti gbogbo irú ìṣàn. Yálà ẹ wà ní Èkó tí ẹ ń kojú sún-kẹrẹ-fà-kẹrẹ àti ìrìn àjò gígùn, ní Kano tí ẹ ń kojú ooru ẹ̀ẹ̀rùn, tàbí ní Port Harcourt tí ẹ ń kojú ojú ọjọ́ ọ̀rinrin etí òkun, ààbò nǹkan oṣù tí ó dájú ń mú kí ohun gbogbo rọrùn. Òye ohun tí ẹ ń rí lórí pádì yín – yálà pupa yòò, àwọ̀ ilẹ̀ dúdú, tàbí ohunkóhun láàrin wọn – ń fún yín ní ìgboyà láti bójútó ìlera nǹkan oṣù yín dípò kí ẹ máa ṣàníyàn ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ẹ kọ́ sí i nípa ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù nípasẹ̀ ẹ̀kọ́, ohun èlò tí owó rẹ̀ kò wọ́n, àti àtìlẹ́yìn àdúgbò ní ibùdó ìmọ̀ ìlera nǹkan oṣù wa tí ó péye, níbi tí a ti ń sọ̀rọ̀ nípa ohun gbogbo láti ìpìlẹ̀ nǹkan oṣù dé bíbójútó àwọn àníyàn pàtó jákèjádò àwọn ọdún tí ẹ lè bímọ.