Ètò Ẹ̀kọ́ Ìmọ́tótó Nǹkan Oṣù fún Àwọn Ilé-Ìwé Nàìjíríà

Ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù jẹ́ ètò tó létò tó ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́ – ọmọbìnrin àti ọmọkùnrin – nípa nǹkan oṣù, ìmọ́tótó, àti ìlera ìbímọ lọ́nà tó bá ọjọ́ orí wọn àti àṣà wọn mu. Dípò ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tó ń tini lójú, ó ń fi ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù sínú ọ̀pọ̀ ẹ̀kọ́ àti ọ̀pọ̀ ọdún ilé-ìwé.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún rẹ́rẹ́ ń mú kí wíwá sí ilé-ìwé pọ̀ sí i ní 25-30% láàárín àwọn ọmọbìnrin ọmọ ọdún 12-16 ní ilé-ìwé Nàìjíríà.
• Ètò tó ń ṣiṣẹ́ ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti ọmọkùnrin láti primary 4-5, èyí ń dín àbùkù kù, ó sì ń mú òye wá láàárín ọkùnrin àti obìnrin.
• Ètò ẹ̀kọ́ tó pé ń kọ́ni nípa bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, ìmọ́tótó, oríṣiríṣi ọjà, àti àlàáfíà ọkàn nínú ó kéré tán ẹ̀kọ́ 6-8 tó létò.
• Àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà tó ń lo ètò ẹ̀kọ́ tó létò sọ pé iye ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù dínkù ní 40%, ní ìfiwé pẹ̀lú ilé-ìwé tí kò ní ẹ̀kọ́ yìí.
• Ètò tó dára ń ná ilé-ìwé ní ₦15,000-₦45,000 lọ́dún láti ṣe, ṣùgbọ́n ó ń dín owó ẹbí kù ní àròpin ₦25,000 lọ́dọọdún nípasẹ̀ ìlera tó dára sí i.
• Ètò ẹ̀kọ́ tó ṣàṣeyọrí jù ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́, ìkópa òbí, àti ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn olùpèsè ọjà nǹkan oṣù àdúgbò bíi Sana Pads.
• Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó gba ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù tó yẹ fi 60% ṣeé ṣe jù láti lo ọjà nǹkan oṣù tó mọ́, kí wọ́n sì máa dà á nù lọ́nà tí kò léwu.

Ẹ jẹ́ ká wo ohun tó yẹ kó wà nínú ètò ẹ̀kọ́ tó ń ṣiṣẹ́, àti bí àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà ṣe lè ṣe àwọn ètò tó ń yí ìgbésí ayé padà wọ̀nyí.

Blessing jókòó ní ìlà ẹ̀yìn kíláàsì JSS2 rẹ̀ ní Kaduna, ó ń wo aago. Aago 11:47 òwúrọ̀ ni, ó sì mọ ohun tó ń bọ̀. Láìpẹ́, yóò béèrè láti lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ – lẹ́ẹ̀kan sí i – bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lọ ní ìṣẹ́jú ogún sẹ́yìn. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ tímọ́tímọ́, Hauwa, mọ ìdí rẹ̀. Ó ṣeé ṣe kí àwọn ọmọbìnrin yòókù mọ̀ pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n kò sí ẹni tó ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Nígbà tí Miss Adaku, olùkọ́ biology wọn, bá ṣí ìwé sí orí ẹ̀kọ́ nípa ìbímọ ènìyàn, ó máa ń sáré kọjá àwọn àwòrán, ó sì máa ń sọ ọ̀rọ̀ náà “nǹkan oṣù” jẹ́jẹ́ débi pé ìdajì kíláàsì kò gbọ́ rárá. Blessing kọ́ nǹkan púpọ̀ sí i látinú ìkìlọ̀ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin (“má jẹ́ kí ọmọkùnrin kankan sún mọ́ ọ nígbà nǹkan oṣù rẹ”) ju láti ilé-ìwé lọ. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí – àlàfo yìí níbi tí ẹ̀kọ́ yẹ kó wà – ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin Nàìjíríà. Ṣùgbọ́n àwọn ilé-ìwé jákèjádò Nàìjíríà ń rí i pé ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí a ṣètò dáadáa kò kàn ń kọ́ni ní biology nìkan. Ó ń yí ìgbésí ayé padà, ó ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin dúró nílé-ìwé, ó sì ń fòpin sí ìtìjú tó ti wà fún ọ̀pọ̀ ìran.

Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà ń ka ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù sí àfikún kékeré nínú ẹ̀kọ́ ìlera ìbímọ, wọ́n sábà máa ń sáré kọjá rẹ̀ nínú ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tó ń tini lójú ní JSS2 biology. Ọ̀nà yìí kùnà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pátápátá. Ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tòótọ́ mọ̀ pé òye nǹkan oṣù ju mímọ ẹ̀yà ara tó ń pèsè họ́mọ̀nù kọ̀ọ̀kan lọ.

Ẹ wo ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù bí àga onẹ́sẹ̀ mẹ́ta. Tí ẹ bá yọ ẹsẹ̀ kan kúrò, gbogbo rẹ̀ á wó. Ẹsẹ̀ àkọ́kọ́ ni ìmọ̀ nípa bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ – bẹ́ẹ̀ ni, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nílò láti mọ ohun tí nǹkan oṣù jẹ́, ìdí tí ó fi ń ṣẹlẹ̀, àti ohun tó jẹ́ deede ní ìfiwé pẹ̀lú ohun tó nílò ìtọ́jú dókítà. Ṣùgbọ́n ìpìlẹ̀ nìkan nìyí. Ẹsẹ̀ kejì ni ṣíṣàkóso ìmọ́tótó lọ́nà tó wúlò – bí a ṣe ń lo oríṣiríṣi ọjà nǹkan oṣù, ìgbà mélòó ni a ó pààrọ̀ wọn, bí a ṣe ń fọ̀ wọ́n dáadáa, bí a ṣe ń dà wọ́n nù láìléwu, àti bí a ṣe ń ṣàkóso nǹkan oṣù ní ilé-ìwé tí kò ní ohun èlò WASH tó tó. Ẹsẹ̀ kẹta, tí a sábà máa ń fojú fò pátápátá, ni apá ọkàn àti àwùjọ – kíkojú ìtìjú, ìbẹ̀rù, àti ìsọfúnni òdì tó yí nǹkan oṣù ká láwùjọ Nàìjíríà.

Ètò ẹ̀kọ́ tó kún rẹ́rẹ́ ń hun àwọn nǹkan mẹ́ta wọ̀nyí pọ̀ ní ọ̀pọ̀ ìgbà. Ní primary 4 àti 5, ṣáájú kí ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin tó bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù, ètò náà ń ṣe àfihàn àwọn èrò ìpìlẹ̀ pẹ̀lú èdè tó bá ọjọ́ orí wọn mu. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ iṣẹ́ ara tó jẹ́ deede, pé nǹkan bí ìdajì àwọn ènìyàn ló ń ní i, àti pé ó jẹmọ́ agbára ara láti bí ọmọ lọ́jọ́ kan. Ìfihàn ní kùtùkùtù yìí, kí ìbàlágà tó mú ìtìjú wá, ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ka ọ̀rọ̀ náà sí deede. Ìwádìí láti àwọn ilé-ìwé ní Lagos àti Enugu fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin tó kọ́ nípa nǹkan oṣù ṣáájú nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn ní àníyàn àti ìtìjú tó dínkù ní 50%, ní ìfiwé pẹ̀lú àwọn tó bá a pàdé láìmúra sílẹ̀.

Ibí ni ọ̀pọ̀ ètò ẹ̀kọ́ Nàìjíríà ti ń kọsẹ̀ – wọ́n ń kó àwọn ọmọbìnrin lọ sí yàrá ọ̀tọ̀ fún “ọ̀rọ̀ yẹn”, nígbà tí àwọn ọmọkùnrin ń gbá bọ́ọ̀lù tàbí ń bá ẹ̀kọ́ wọn lọ. Ìyàsọ́tọ̀ yìí ń fi kún èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun ìtìjú, ohun àṣírí, àti ìṣòro obìnrin nìkan. Ètò ẹ̀kọ́ onílọsíwájú ń gba ọ̀nà míì. Wọ́n ń kọ́ ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin pọ̀ fún ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀, lẹ́yìn náà wọ́n ń ṣe ìpàdé ọ̀tọ̀ fún ọkùnrin àti obìnrin fún ìtọ́sọ́nà tó jinlẹ̀ lórí ìṣe.

Nígbà tí àwọn ọmọkùnrin ní Kano kópa nínú ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn obìnrin, ohun ìyanu kan ṣẹlẹ̀. Fífini ṣẹ̀sín dínkù ní 70%. Àwọn ọmọkùnrin dẹ́kun ṣíṣe yẹ̀yẹ́ nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá béèrè láti lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀. Àwọn kan tilẹ̀ ń jà fún ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ tó dára sí i ní ilé-ìwé. Wọ́n lóye pé àwọn arábìnrin wọn, ìyá wọn, àti àwọn ọmọbìnrin tí wọn yóò bí lọ́jọ́ iwájú ni gbogbo wọn yóò máa ṣe nǹkan oṣù – kì í ṣe ohun àjèjì, ó jẹ́ bí ara ènìyàn ṣe ń ṣiṣẹ́, tó kan gbogbo àdúgbò wọn. Ètò ẹ̀kọ́ náà fún wọn ní òye àti ìyọ́nú láìsí ìtìjú.

Ẹ̀kọ́ tó kan ọkùnrin àti obìnrin tún ń dáhùn ìbéèrè àwọn ọmọkùnrin fúnra wọn. Ọ̀pọ̀ ọ̀dọ́kùnrin Nàìjíríà kò mọ ìdí tí àwọn obìnrin nínú ìgbésí ayé wọn fi lè ní àyípadà ìṣesí ọkàn, ìrora, tàbí àárẹ̀ ní àwọn àkókò kan nínú oṣù. Láìsí ẹ̀kọ́, wọ́n máa ń gba ìtàn àròsọ àṣà gbọ́ – pé obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù jẹ́ aláìmọ́, pé nǹkan oṣù jẹ́ ìjìyà fún ẹ̀ṣẹ̀, pé àwọn ọmọbìnrin ń lo nǹkan oṣù láti yẹra fún iṣẹ́. Ètò ẹ̀kọ́ tó dára máa ń fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ wó àwọn ìgbàgbọ́ tó ń pani lára wọ̀nyí lulẹ̀ pẹ̀lú òtítọ́, ìjíròrò, àti iṣẹ́ ìrònújinlẹ̀ tí a darí, tó so mọ́ ìrírí àwọn ọmọkùnrin fúnra wọn nípa àyípadà ara nígbà ìbàlágà.

Ètò ẹ̀kọ́ tó ń ṣiṣẹ́ jù kì í há ìlera nǹkan oṣù mọ́ kíláàsì biology nìkan. Wọ́n ń fi í sínú oríṣiríṣi ẹ̀kọ́ lọ́nà tó dà bí ohun àdámọ́, kì í ṣe ti ipá. Nínú home economics, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ bí a ṣe ń fọ̀ àti tọ́jú ọjà nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò – ọgbọ́n tó wúlò tí 65% àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà yóò nílò, nítorí pé ọjà tí a tún ń lò kò wọ́n tó ti ìlòkanṣoṣo fún ọ̀pọ̀ ẹbí. Nínú civic education, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń jíròrò ìdọ́gba nínú nǹkan oṣù, àìlówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù, àti ojútùú ìlànà ìjọba bíi ètò pínpín pádì lọ́fẹ̀ẹ́. Nínú mathematics, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń ṣírò iye owó ọjà nǹkan oṣù jálẹ̀ ayé (obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù láti ọmọ ọdún 13 sí 50 yóò nílò nǹkan bí pádì 12,000-15,000, tí yóò ná ₦600,000-₦1,200,000 jálẹ̀ ayé rẹ̀ tí ó bá ń lo pádì ìlòkanṣoṣo).

Fífi í sínú oríṣiríṣi ẹ̀kọ́ yìí ń ṣe nǹkan méjì. Àkọ́kọ́, ó ń ṣí ọ̀pọ̀ ọ̀nà sílẹ̀ fún kíkọ́, ó ń gba oríṣiríṣi ọ̀nà tí ènìyàn ń gbà kọ́ mọ́ra, ó sì ń fi èrò múlẹ̀ nípasẹ̀ àtúnsọ ní oríṣiríṣi àyíká. Èkejì, ó ń fi han àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pé ìlera nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀rọ̀ kékeré ẹ̀gbẹ́kan – ó wà nínú ọ̀rọ̀ ajé, sáyẹ́ǹsì àyíká, ìlera, ẹ̀tọ́, àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́.

Kíkọ́ ètò ẹ̀kọ́ láti ìbẹ̀rẹ̀ lè dà bí ohun tó pọ̀ jù, ṣùgbọ́n àwọn ètò Nàìjíríà tó ṣàṣeyọrí ní àwọn nǹkan tó jọra tí ilé-ìwé èyíkéyìí lè mú bá ara rẹ̀ mu. A ti dán ìlànà tó wà nísàlẹ̀ yìí wò ní àwọn ilé-ìwé láti Port Harcourt dé Sokoto, a sì ti ṣe àtúnṣe rẹ̀ fún oríṣiríṣi ẹ̀sìn, ipò ohun èlò, àti èrò àdúgbò.

Ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ ń ṣe àfihàn nǹkan oṣù kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ní ìrírí rẹ̀ fúnra wọn. Ẹ̀kọ́ ní ìpele yìí dá lé ríran gbogbo akẹ́kọ̀ọ́, ọkùnrin àti obìnrin, lọ́wọ́ láti ka àyípadà ara nígbà ìbàlágà sí deede. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ ìpìlẹ̀ bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ – pé àwọn ọmọbìnrin yóò máa ṣe ẹ̀jẹ̀ lóṣooṣù nígbà tó bá yá, pé èyí jẹ́ ohun tó dára tó sì jẹ́ deede, àti pé ó jẹmọ́ bí ara ṣe ń múra sílẹ̀ fún oyún tó lè wáyé lọ́jọ́ kan nígbà tí wọ́n bá dàgbà.

Àwọn olùkọ́ ń lo ọ̀rọ̀ tó rọrùn tó sì péye dípò ọ̀rọ̀ àbòsí. Ọ̀rọ̀ náà “menstruation” ń farahàn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ojoojúmọ́ bíi “period” kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè ní ọ̀rọ̀ tó tọ́. Àfiwé ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kékeré lọ́wọ́ láti lóye – ìbòrí inú ilé-ọmọ máa ń kóra jọ bí ibùsùn rírọ̀ lóṣooṣù, tí oyún kò bá sì wáyé, ara á kó o kúrò láti tẹ́ òmíràn tuntun lóṣù tó ń bọ̀. Àwọn iṣẹ́ ẹ̀kọ́ ni yíya àwòrán àti fífi orúkọ sí i, fídíò tó bá ọjọ́ orí mu, àti ìjíròrò ẹgbẹ́ níbi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti lè béèrè ìbéèrè láìbẹ̀rù.

Ẹ̀kọ́ yìí tún bẹ̀rẹ̀ sí í kojú àwọn ìtàn àròsọ. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nínú ẹgbẹ́ àdàpọ̀ ń sọ bóyá ọ̀rọ̀ kan jẹ́ òtítọ́ tàbí àròsọ: “Ọmọbìnrin lè lóyún nígbà nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀” (òtítọ́ – ó ṣe pàtàkì fún ìlera ọjọ́ iwájú). “Obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò gbọdọ̀ se oúnjẹ tàbí fọwọ́ kan ewéko” (àròsọ – kò ní ìpìlẹ̀ nínú bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́). “Nǹkan oṣù fi hàn pé ara ọmọbìnrin ń dàgbà bó ṣe yẹ” (òtítọ́). Àwọn olùkọ́ ń darí ìjíròrò wọ̀nyí pẹ̀lú ìṣọ́ra, wọ́n ń bọ̀wọ̀ fún ìgbàgbọ́ àṣà, wọ́n sì ń fúnni ní ìsọfúnni sáyẹ́ǹsì. Àfojúsùn kì í ṣe láti dójú ti àwọn ẹbí tó ní ìgbàgbọ́ ìbílẹ̀, bí kò ṣe láti fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ìsọfúnni tó péye tí wọ́n lè gbé lọ.

Nígbà tí wọ́n bá fi máa dé junior secondary, ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ti bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù tàbí wọn yóò bẹ̀rẹ̀ láìpẹ́. Ẹ̀kọ́ pàtàkì yìí ń wọnú bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, ìmọ́tótó, àti oríṣiríṣi ọjà jinlẹ̀ sí i. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ nípa ìyípo nǹkan oṣù ní kíkún – ìyípo ọjọ́ 28 tó jẹ́ àròpin (bó tilẹ̀ jẹ́ pé ohun tó jẹ́ deede wà láàárín ọjọ́ 21-35), ipa họ́mọ̀nù bíi estrogen àti progesterone, ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìpele kọ̀ọ̀kan, àti àwọn àmì tó fi hàn pé ìtọ́jú dókítà lè pọn dandan.

Ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó tó wúlò ni ọkàn ẹ̀kọ́ yìí. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ nípa oríṣiríṣi ọjà nǹkan oṣù tó wà ní Nàìjíríà – pádì ìlòkanṣoṣo, pádì aṣọ tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, àti ife nǹkan oṣù (menstrual cup – bó tilẹ̀ jẹ́ pé ife ṣì ṣọ̀wọ́n ní ọ̀pọ̀ àdúgbò Nàìjíríà). Àwọn olùkọ́ ń fi bí a ṣe ń gbé pádì sí ààyè rẹ̀ hàn pẹ̀lú àwòṣe ara, kì í ṣe àlàyé àbòsí. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ “òfin wákàtí 4-6” – ó yẹ kí a pààrọ̀ ọjà nǹkan oṣù ó kéré tán ní gbogbo wákàtí 6, léraléra jù ní ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀, láti dènà kí bakitéríà má pọ̀ sí i àti láti dènà òórùn.

Ọ̀rọ̀ dída nù gba àfiyèsí púpọ̀, nítorí ibí ni ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà ti ń kojú ìṣòro. Ní ilé-ìwé tí kò ní ẹ̀rọ ìjóná-ìdọ̀tí tàbí ètò ìdọ̀tí tó yẹ, àwọn ọmọbìnrin nílò ọ̀nà tó wúlò. Ètò ẹ̀kọ́ náà ń kọ́ni láti fi ìwé tàbí ọ̀rá pádì tuntun wé pádì tí a ti lò, láti gbé e sínú àpò ìdọ̀tí tí a yà sọ́tọ̀ níbi tí ó bá wà, tàbí tí ó bá pọn dandan, láti gbé e lọ sílé nínú àpò tí kò hàn sí ènìyàn kí a lè dà á nù dáadáa. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tún ń kọ́ nípa ipa lórí àyíká – obìnrin kan tó ń lo pádì ìlòkanṣoṣo ń ṣe ìdọ̀tí nǹkan oṣù tó tó nǹkan bí kìlógíráàmù 125-150 jálẹ̀ ayé rẹ̀, ìdí nìyí tí ọjà tí a tún ń lò fi ń ṣe pàtàkì sí i fún àyíká àti fún owó.

Ẹ̀kọ́ ìpele gíga yìí ń kojú ipò gidi tí àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà ń bá pàdé. Báwo ni ẹ ṣe lè ṣàkóso nǹkan oṣù yín nígbà ìdánwò WAEC? Bí nǹkan oṣù yín bá bẹ̀rẹ̀ lójijì nílé-ìwé tí ẹ kò sì ní ohun èlò ńkọ́? Báwo ni ẹ ṣe lè béèrè fún ìrànlọ́wọ́? Bí ẹ bá ní ìrora líle tó ń da ìgbésí ayé yín rú ńkọ́ – ṣé deede ni, àbí ó yẹ kí ẹ lọ rí dókítà?

Iṣẹ́ eré-ìṣe (role-play) ń múra àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sílẹ̀ fún ipò tó ń tini lójú. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń dánra wò láti béèrè ìrànlọ́wọ́ lọ́wọ́ olùkọ́ obìnrin, láti béèrè láti lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ láìtijú, kódà láti ṣàlàyé àìní nǹkan oṣù fún olùkọ́ ọkùnrin tàbí ẹbí tí kò lè lóye. Ọgbọ́n ìbánisọ̀rọ̀ wọ̀nyí wúlò gan-an. Nínú ìjíròrò ẹgbẹ́, àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà máa ń sọ léraléra pé ìṣòro wọn tó tóbi jù kì í ṣe nǹkan oṣù fúnra rẹ̀ – bí kò ṣe bí wọ́n ṣe lè la ipò àwùjọ kọjá kí wọ́n sì jà fún àìní wọn.

Ẹ̀kọ́ yìí tún ń sọ̀rọ̀ nípa ìṣòro ìlera nǹkan oṣù tó nílò ìtọ́jú dókítà. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ àwọn àmì ìkìlọ̀: nǹkan oṣù tó ń rin pádì já láàárín wákàtí kan tàbí kí ó dín, ìyípo tó kúrú ju ọjọ́ 21 lọ tàbí tó gùn ju ọjọ́ 35 lọ, ìrora líle tí oògùn ìrora lásán kò ṣiṣẹ́ fún, tàbí nǹkan oṣù tí kò tíì bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ọmọbìnrin bá ti pé ọmọ ọdún 16. Ní àdúgbò tí ètò ìlera kò ti pọ̀, ìsọfúnni yìí ń ran àwọn ọmọbìnrin àti ẹbí wọn lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ fi wíwá ìtọ́jú dókítà ṣáájú, àti ìgbà tí wọ́n lè ṣàkóso rẹ̀ nílé gẹ́gẹ́ bí ó ti máa ń rí.

Mímọ ohun tó yẹ ká kọ́ni jẹ́ ohun kan. Ṣíṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní ilé-ìwé Nàìjíríà gan-an – pẹ̀lú gbogbo ìdènà gidi bíi owó tí kò tó, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́, àníyàn òbí, àti ìṣòro ohun amáyédẹrùn – nílò ètò tí a ronú jinlẹ̀ sí.

Ẹ kò lè kàn fi ìwé ètò ẹ̀kọ́ lé àwọn olùkọ́ lọ́wọ́ kí ẹ sì retí àṣeyọrí. Ọ̀pọ̀ olùkọ́ Nàìjíríà kò gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kankan nípa ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù nígbà tí wọ́n wà nílé-ìwé tàbí nínú ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́. Ọ̀pọ̀ ni ọ̀rọ̀ náà kò rọ̀ lọ́rùn, tí wọ́n ń bẹ̀rù ìbínú òbí, tàbí tí wọn kò mọ bí wọ́n ṣe lè dáhùn ìbéèrè àwọn akẹ́kọ̀ọ́.

Ṣíṣe é dáadáa bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ ọlọ́jọ́ 2-3. Ó yẹ kí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà kan olùkọ́ ọkùnrin àti obìnrin, nítorí ètò ẹ̀kọ́ náà ń ṣiṣẹ́ jù nígbà tí a kò bá kà á sí ọ̀rọ̀ obìnrin nìkan. Nígbà ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àwọn olùkọ́ ń ní ìrírí ètò ẹ̀kọ́ náà bí akẹ́kọ̀ọ́ – wọ́n ń kópa nínú iṣẹ́, wọ́n ń béèrè ìbéèrè tiwọn, wọ́n sì ń kojú ohun tí kò rọ̀ wọ́n lọ́rùn ní àyíká tó ń ṣe àtìlẹ́yìn. Ọ̀pọ̀ olùkọ́ Nàìjíríà sọ pé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí ni ìgbà àkọ́kọ́ tí àwọn fúnra wọn kọ́ ìsọfúnni tó péye nípa ìlera nǹkan oṣù.

Ó yẹ kí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ bo ẹ̀kọ́ nípa bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, ọ̀nà ìkọ́ni fún ọ̀rọ̀ ẹlẹgẹ́, bí a ṣe lè dáhùn ìbéèrè tó le tàbí àtakò àṣà, àti ìsopọ̀ pẹ̀lú ohun èlò àdúgbò. Àwọn olùkọ́ nílò láti mọ ibi tí akẹ́kọ̀ọ́ ti lè rí ọjà nǹkan oṣù tí kò wọ́n ní àdúgbò wọn, ilé-ìwòsàn tó ń tọ́jú ọ̀dọ́ dáadáa, àti bí a ṣe ń dá àmì ìfìyàjẹni mọ̀ (àyípadà òjijì nínú ìlànà nǹkan oṣù lè fi ìfìyàjẹni nípa ìbálòpọ̀ hàn nígbà míì, àwọn olùkọ́ tí a kọ́ láti ṣàkíyèsí sì lè jẹ́ àgbàlagbà àkọ́kọ́ tí ọ̀dọ́ kan yóò sọ àṣírí fún).

Àwọn ilé-ìwé ní Abuja tó náwó sórí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ tó kún rẹ́rẹ́ rí i pé 85% àwọn olùkọ́ ṣe ètò ẹ̀kọ́ náà dáadáa, ní ìfiwé pẹ̀lú 30% péré ní ilé-ìwé tí wọ́n kàn pín ìwé ètò ẹ̀kọ́ láìsí ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ìdókòwò yìí ló ń ṣe ìyàtọ̀ láàárín ètò ẹ̀kọ́ tó ń gbé inú àpótí ìwé àti èyí tó ń dé ọ̀dọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gan-an.

Ní ọ̀pọ̀ àdúgbò Nàìjíríà, àwọn òbí máa ń kà á sí ẹ̀tọ́ wọn láti darí ẹ̀kọ́ ọmọ wọn lórí ọ̀rọ̀ ẹlẹgẹ́. Àwọn kan ń bẹ̀rù pé ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù ti pọ̀ jù fún ọjọ́ orí ọmọ wọn. Àwọn míì ń bẹ̀rù pé yóò mú kí ọmọ tètè bẹ̀rẹ̀ ìbálòpọ̀ (ìwádìí fi òdìkejì hàn – ẹ̀kọ́ tó kún rẹ́rẹ́ ń mú kí ìbálòpọ̀ àkọ́kọ́ pẹ́ sí i). Àwọn kan ní ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn tàbí àṣà nípa nǹkan oṣù tó ta ko ìsọfúnni sáyẹ́ǹsì.

Àwọn ilé-ìwé tó ṣàṣeyọrí kì í ṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní ìkọ̀kọ̀. Wọ́n ń kó àwọn òbí mọ́ ọn ní kùtùkùtù àti léraléra. Kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ ètò náà, àwọn ilé-ìwé ń ṣe ìpàdé ìsọfúnni fún òbí níbi tí wọ́n ti ń ṣàlàyé ètò ẹ̀kọ́ náà, tí wọ́n ń fi ohun èlò gidi hàn, tí wọ́n ń dáhùn àníyàn, tí wọ́n sì ń pe èrò. Ìpàdé wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ jù nígbà tí ẹni tí àdúgbò gbẹ́kẹ̀lé bá darí wọn – olùkọ́ obìnrin tí a bọ̀wọ̀ fún, nọ́ọ̀sì àdúgbò, tàbí kódà òbí láti ilé-ìwé míì níbi tí ètò ẹ̀kọ́ náà ti ṣàṣeyọrí.

Ó yẹ kí ilé-ìwé pèsè ohun èlò fún àwọn òbí tó bá fẹ́ fi ẹ̀kọ́ náà múlẹ̀ nílé. Ìwé òtítọ́ kékeré ní èdè Gẹ̀ẹ́sì àti èdè ìbílẹ̀, ìbéèrè láti fi bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò, àti ìsọfúnni nípa ibi tí a ti lè ra ọjà nǹkan oṣù tí kò wọ́n ń ran àwọn òbí lọ́wọ́ láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ọmọbìnrin wọn. Ọ̀pọ̀ òbí fẹ́ ṣèrànwọ́, ṣùgbọ́n wọn kò ní ohun èlò, bí àwọn olùkọ́ ti rí tẹ́lẹ̀. Fífún wọn ní ohun èlò ń sọ wọ́n di alátìlẹ́yìn dípò alátakò.

Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn lè jẹ́ alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tó lágbára. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé ní Kano ní kí àwọn imam àdúgbò yẹ ètò ẹ̀kọ́ náà wò kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀, àwọn aṣáájú náà fúnni ní èrò tó wúlò lórí bí a ṣe lè gbé e kalẹ̀ lọ́nà tó bá àṣà mu, wọ́n tilẹ̀ sọ̀rọ̀ rere nípa ètò náà nígbà ìrun Jímọ̀. Ní àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù, àwọn aṣáájú ọ̀dọ́ ìjọ ti fi ìlera nǹkan oṣù sínú ètò wọn lẹ́yìn tí wọ́n yẹ ètò ẹ̀kọ́ ilé-ìwé wò. Àjọṣepọ̀ wọ̀nyí ń fi hàn pé àdúgbò fọwọ́ sí i, ó sì ń dín àtakò kù.

Kódà ètò ẹ̀kọ́ tó dára jù yóò kùnà tí àyíká ilé-ìwé bá ń bà á jẹ́. Àwọn ọmọbìnrin kò lè ṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára ní ilé-ìwé tí kò ní ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́ tó sì ní àṣírí, omi ẹ̀rọ, ọṣẹ, àti ètò ìdọ̀tí. Ó yẹ kí ètò ẹ̀kọ́ náà lọ papọ̀ pẹ̀lú àtúnṣe ohun amáyédẹrùn WASH.

Àwọn ilé-ìwé nílò ibi tí a yà sọ́tọ̀ tí àwọn ọmọbìnrin ti lè rí ohun èlò nǹkan oṣù pàjáwìrì – àpótí tí kò hàn sí ènìyàn nínú ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ òṣìṣẹ́ obìnrin, ohun èlò tí olùkọ́ obìnrin tí a gbẹ́kẹ̀lé ń pa mọ́, tàbí ètò tó rọrùn tí ọmọbìnrin ti lè béèrè pádì láìṣàlàyé púpọ̀. Àwọn ilé-ìwé kan ní Lagos ṣe “àpò iyì” (dignity kits) tó ní pádì pàjáwìrì 2-3, ọṣẹ, àti àpò kékeré oògùn ìrora, tí wọ́n ń pa mọ́ sí yàrá aláìsàn.

Ìṣètò kíláàsì àti òfin ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ nílò ìrọ̀rùn. Òfin líle tó ń gba ìsinmi ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ láàyè ní àkókò kan pàtó nìkan, tàbí tó ń béèrè ìyọ̀ǹda tó díjú, ń mú kí ṣíṣàkóso nǹkan oṣù ṣòro láìnídìí. Àwọn olùkọ́ tí a kọ́ nínú ètò ẹ̀kọ́ náà mọ ìdí tí ọmọbìnrin fi lè nílò láti lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ léraléra ní àwọn ọjọ́ kan, wọ́n sì ń gbà á láàyè láìsí ìwádìí àṣejù tàbí ìdójútì.

Ṣíṣẹ̀dá àyíká tó ń ṣe àtìlẹ́yìn tún túmọ̀ sí kíkojú ìfòòró àti àbùkù. Òfin ìwà ilé-ìwé gbọ́dọ̀ kà á léèwọ̀ ní kedere láti fi akẹ́kọ̀ọ́ ṣẹ̀sín nípa nǹkan oṣù, pẹ̀lú ìjìyà tó ṣe kedere. Àpéjọ ilé-ìwé, àwọn ìwé ìpolówó lára ògiri, àti ìpolongo jákèjádò ilé-ìwé lè mú kí nǹkan oṣù di ohun deede, kí wọ́n sì ṣe ayẹyẹ ìpinnu ilé-ìwé sí ìdọ́gba nínú nǹkan oṣù. Nígbà tí àṣà gbogbo ilé-ìwé bá yí padà, ẹ̀kọ́ kọ̀ọ̀kan á túbọ̀ ṣiṣẹ́ gan-an.

Ohun tí a fi ń ṣètò àti ṣíṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń mú èrè wá ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà – fún akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan, fún ẹbí, àti fún àwùjọ Nàìjíríà lápapọ̀.

Ìwádìí láti àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin tí kò gba ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 ní àròpin lóṣooṣù nítorí nǹkan oṣù – ìyẹn ọjọ́ 40-50 ní ọdún ẹ̀kọ́ kan, tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó odidi sáà kan. Àìmọ̀ nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù ló ń fa èyí tó pọ̀ jù nínú àìwá yìí, kì í ṣe nǹkan oṣù fúnra rẹ̀. Àwọn ọmọbìnrin kò mọ bí wọ́n ṣe lè ṣàkóso ẹ̀jẹ̀ nígbà ọjọ́ ilé-ìwé tó gùn. Wọ́n ń bẹ̀rù kí ẹ̀jẹ̀ má jò sí aṣọ ilé-ìwé wọn. Wọn kò ní ọjà tàbí ibi tí wọ́n ti lè pààrọ̀. Láìsí ẹ̀kọ́ tàbí ohun èlò, dídúró sílé máa ń dà bí ohun tí kò léwu tó kíkojú ìtìjú níwájú gbogbo ènìyàn.

Àwọn ilé-ìwé tó ń ṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún rẹ́rẹ́ ń rí ìlọsíwájú ńlá nínú wíwá sí ilé-ìwé. Àwọn ọmọbìnrin tó ní ìmọ̀, ọgbọ́n, àti ọjà tó yẹ ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé tó dínkù ní 60-75% nígbà nǹkan oṣù. Wọ́n mọ bí wọ́n ṣe ń lo ọjà dáadáa, bí wọ́n ṣe ń pààrọ̀ wọn láìjẹ́ kí ẹnikẹ́ni mọ̀, àti bí wọ́n ṣe ń ṣàkóso nǹkan oṣù láìsí àníyàn. Ìlọsíwájú nínú wíwá sí ilé-ìwé yìí ń yọrí sí èsì ẹ̀kọ́ tó dára sí i tààrà – ẹ kò lè kọ́ ẹ̀kọ́ kíláàsì tí ẹ kò wá.

Àǹfààní náà kọjá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ń ṣe nǹkan oṣù fúnra wọn. Nígbà tí ilé-ìwé bá mú kí nǹkan oṣù di ohun deede nípasẹ̀ ètò ẹ̀kọ́, àyíká kíláàsì á túbọ̀ ṣe àtìlẹ́yìn lápapọ̀. Àwọn olùkọ́ tó mọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù ń ṣe ìyọ̀ǹda nígbà tí ó bá pọn dandan – wọ́n ń jẹ́ kí ọmọbìnrin tí inú rírun líle ń yọ lẹ́nu jókòó dípò kí ó dúró nígbà iṣẹ́ ẹgbẹ́, tàbí kí wọ́n fi ọjọ́ kan kún àkókò iṣẹ́ láìbéèrè ìwé dókítà tó díjú. Ìrọ̀rùn yìí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún kíkọ́ẹ̀kọ́, láìdín ìlànà ẹ̀kọ́ kù.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára ń fa àkóràn ẹ̀yà ìbímọ àti ọ̀nà ìtọ̀ tó ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà. Lílo ọjà fún àkókò tó gùn jù, àìfọ ohun èlò tí a tún ń lò dáadáa, tàbí lílo ohun èlò àfọwọ́ṣe tí kò mọ́ ń ṣẹ̀dá àyíká tí bakitéríà ti ń gbilẹ̀. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin àti obìnrin Nàìjíríà ń jìyà àkóràn léraléra láìmọ̀ pé ó jẹmọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù, nítorí kò sí ẹni tó kọ́ wọn rí.

Ẹ̀kọ́ tó kún rẹ́rẹ́ ń kojú ìṣòro ìlera gbogbogbòò yìí tààrà. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó kọ́ ìmọ́tótó tó yẹ – pípààrọ̀ ọjà ní gbogbo wákàtí 4-6, fífọ ọwọ́ ṣáájú àti lẹ́yìn, fífọ ọjà tí a tún ń lò dáadáa, wíwọ pátá tí afẹ́fẹ́ ń wọlé – ń ní àkóràn tó dínkù gan-an. Ìwádìí kan tó tẹ̀lé àwọn ọmọbìnrin ní Rivers State rí i pé àwọn tó gba ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ní ẹ̀dùn ìlera ìbímọ tó dínkù ní 55% láàárín ọdún méjì, ní ìfiwé pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin tí kò gba ẹ̀kọ́ yìí.

Ètò ẹ̀kọ́ náà tún ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti tètè dá ìṣòro ìlera mọ̀. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà rò pé ìrora nǹkan oṣù líle jẹ́ deede nítorí ìyá wọn àti àwọn ìyá-àbúrò wọn náà jìyà rẹ̀. Wọn kò mọ̀ pé ìrora tó ń mú kí ènìyàn dùbúlẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọjọ́, ẹ̀jẹ̀ tó ń rin ọjà já ní gbogbo wákàtí, tàbí ìyípo tó ń gba ọjọ́ 10+ lè fi àìsàn bíi endometriosis, fibroid, tàbí àìdọ́gba họ́mọ̀nù hàn – gbogbo wọn ló ṣeé tọ́jú tí a bá rí wọn. Ẹ̀kọ́ ń fún àwọn ọmọbìnrin lágbára láti jà fún ìlera wọn dípò kí wọ́n máa jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nítorí wọ́n rò pé ohun kan náà ló ń ṣe gbogbo obìnrin.

Àǹfààní ọrọ̀ ajé ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ń tàn dé ẹbí àti àdúgbò. Àwọn ọmọbìnrin tó dúró nílé-ìwé nítorí wọ́n ń ṣàkóso nǹkan oṣù dáadáa ń kàwé fún ọdún púpọ̀ sí i. Ní Nàìjíríà, ọdún kọ̀ọ̀kan tí a fi kún ẹ̀kọ́ jẹmọ́ owó tó tó nǹkan bí 10-15% sí i tí obìnrin yóò rí jálẹ̀ ayé rẹ̀. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó dára lónìí ń yọrí sí ìkópa tó lágbára sí i nínú ọrọ̀ ajé fún àwọn obìnrin Nàìjíríà ní ọ̀pọ̀ ọdún tó ń bọ̀.

Àwọn ẹbí náà ń jàǹfààní látinú yíyan ọjà pẹ̀lú òye. Ọmọbìnrin tó kọ́ nípa pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò nínú ètò ẹ̀kọ́ ilé-ìwé lè mú kí ẹbí rẹ̀ ra ìdì àkọ́bẹ̀rẹ̀ dípò kí wọ́n máa ra pádì ìlòkanṣoṣo lóṣooṣù. Àyípadà kan ṣoṣo yìí ń dín owó ẹbí kù ní nǹkan bí ₦18,000-₦30,000 lọ́dọọdún – owó tó lè san owó ilé-ìwé, ra ìwé, tàbí àwọn nǹkan pàtàkì míì. Jákèjádò àwọn ènìyàn Nàìjíríà, owó tí a fi pamọ́ wọ̀nyí ń di bílíọ̀nù náírà tó ń dúró nínú àpò ẹbí dípò kí a ná an sórí ọjà ìlòkanṣoṣo.

Àǹfààní àyíká ń ṣe pàtàkì sí i ní Nàìjíríà. Pádì ìlòkanṣoṣo ń gba ọdún 500-800 kí ó tó jẹrà, Nàìjíríà sì ń ṣe ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù tọ́ọ̀nù ìdọ̀tí nǹkan oṣù lọ́dọọdún, èyí tó pọ̀ jù nínú rẹ̀ sì ń bọ́ sínú odò àti omi nítorí kò sí ètò ìdọ̀tí tó yẹ ní ọ̀pọ̀ àdúgbò. Nígbà tí ètò ẹ̀kọ́ bá kọ́ni nípa ọjà tí a tún ń lò àti ipa lórí àyíká, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń ṣe ìpinnu tó dára fún àyíká sí i. Àwọn ilé-ìwé ní Oyo State tó fi ẹ̀kọ́ àyíká kún ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù wọn rí i pé iye akẹ́kọ̀ọ́ tó ń yan ọjà tí a tún ń lò pọ̀ sí i ní 45% láàárín ọdún mẹ́ta.

Láìka àǹfààní tó hàn kedere sí, ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà ń lọ́ra láti ṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún rẹ́rẹ́. Mímọ àti dídáhùn àwọn àníyàn wọ̀nyí tààrà ń ran àwọn ilé-ìwé lọ́wọ́ láti tẹ̀síwájú pẹ̀lú ìgboyà.

Àníyàn yìí ń jáde ní fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ìjíròrò nípa ṣíṣe ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ kan ń bẹ̀rù pé kíkọ́ àwọn ọmọ primary nípa nǹkan oṣù ń fi wọ́n hàn sí ọ̀rọ̀ àgbàlagbà ṣáájú àkókò. Àwọn míì ń bẹ̀rù ìbínú àwọn òbí tó gbà pé ọ̀rọ̀ wọ̀nyí jẹ́ ti ilé nìkan.

Ẹ̀rí sọ ìtàn míì. Àwọn ọmọbìnrin ní Nàìjíríà ń bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù àkọ́kọ́ (menarche) ní àròpin ọmọ ọdún 12-13, àwọn kan sì ń bẹ̀rẹ̀ ní ọmọ ọdún 9-10. Láìsí ìmúrasílẹ̀, nǹkan oṣù àkọ́kọ́ yìí máa ń dẹ́rù ba ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin – ìwádìí fi hàn pé ju 60% àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà tó rí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ láìní ẹ̀kọ́ ṣáájú rò pé àwọn ti farapa gidigidi tàbí pé àwọn ń kú nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ rí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù. Ẹ̀kọ́ tó dé lẹ́yìn ìrírí tó dẹ́rù bani yìí ti pẹ́ jù láti dènà ìbẹ̀rù àti ìtìjú tó máa ń so mọ́ nǹkan oṣù.

Ẹ̀kọ́ tó bá ọjọ́ orí mu kò túmọ̀ sí fífún àwọn ọmọ primary ní àlàyé tó ṣe fínnífínní jù. Ó túmọ̀ sí ìsọfúnni tó rọrùn, tó jẹ́ òtítọ́, ní ìpele tí wọ́n lè lóye. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ primary ń kọ́ pé ara máa ń yí padà nígbà ìbàlágà, pé nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àyípadà náà, àti pé ó jẹ́ deede, ó sì dára fún ìlera. Ìmúrasílẹ̀ ìpìlẹ̀ yìí ń dènà ìpayà, ó sì ń mú kí èrò náà di deede kí ìtìjú tó dé.

Àwọn ilé-ìwé tó ń kó àwọn òbí mọ́ ọn ṣáájú kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ kì í sábà kojú àtakò tó ń bá a lọ. Nígbà tí àwọn òbí bá lóye pé ẹ̀kọ́ ń dáàbò bo àwọn ọmọbìnrin wọn lọ́wọ́ ìbẹ̀rù, ó ń dín ewu ìlera kù, ó sì ń jẹ́ kí wọ́n dúró nílé-ìwé, ọ̀pọ̀ wọn ló ń fi tayọ̀tayọ̀ ṣe àtìlẹ́yìn. Ìpàdé ìsọfúnni fún òbí gbọ́dọ̀ tẹnu mọ́ ọn pé ètò ẹ̀kọ́ náà ń ṣe àfikún sí ẹ̀kọ́ ilé, kò rọ́pò rẹ̀ – ilé-ìwé ń kọ́ni ní bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ àti ìmọ́tótó, nígbà tí ẹbí ń bá a lọ láti fúnni ní ìtọ́sọ́nà ìwà tó bá ìgbàgbọ́ wọn mu.

Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú owó díẹ̀ àti ohun èlò tí kò tó. Èrò láti fi ètò ẹ̀kọ́ míì kún un dà bí ohun tí kò ṣeé ṣe nígbà tí iṣẹ́ ti pọ̀ jù fún àwọn olùkọ́, tí ilé-ìwé sì ń tiraka láti ra ohun èlò ìpìlẹ̀.

Ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù kò nílò ohun èlò olówó ńlá tàbí àtúnṣe gbogbo ètò ẹ̀kọ́. Ọ̀pọ̀ ohun èlò ọ̀fẹ́ tàbí olówó pọ́ọ́kú wà tí a ṣe fún Nàìjíríà pàápàá. Àwọn àjọ bíi ètò WASH ìjọba Nàìjíríà, àwọn NGO àgbáyé, àti àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Sana Pads ń pèsè ìlànà ètò ẹ̀kọ́, ohun èlò ìkọ́ni, àti àtìlẹ́yìn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láìgba owó lọ́wọ́ ilé-ìwé. Ìdókòwò pàtàkì ni àkókò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ – ọjọ́ 2-3 lẹ́ẹ̀kan, pẹ̀lú ìrántí kékeré lọ́dọọdún.

Ohun èlò ìkọ́ni lè rọrùn. A lè ya àwòrán ara sórí pátákó ìkọ̀wé. Àfihàn ọjà lè lo àpẹẹrẹ tí àwọn olùpèsè àdúgbò fi tọrẹ tàbí tí a rà ní iye díẹ̀. Iṣẹ́ ìjíròrò kò nílò ohun èlò kankan ju bí olùkọ́ ṣe ń darí rẹ̀ lọ. Àwọn ilé-ìwé kò nílò àfihàn orí kọ̀ǹpútà tàbí ohun èlò ìwòran olówó ńlá – wọ́n nílò olùkọ́ tó ti pinnu, tó ní ìsọfúnni tó péye, tí wọ́n sì ti fún láṣẹ láti kọ́ ọ.

Àníyàn “a kò ní olùkọ́ tí a ti kọ́” jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n ó ṣeé yanjú. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ lè máa lọ láti ọ̀dọ̀ ẹnì kan sí èkejì – ilé-ìwé á rán olùkọ́ 2-3 lọ sí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ níta, àwọn olùkọ́ náà á sì kọ́ àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn nílé-ìwé ní ọjọ́ ìdàgbàsókè òṣìṣẹ́. Ọ̀nà yìí ń pín owó ìdánilẹ́kọ̀ọ́ sí àárín ọ̀pọ̀ olùkọ́, ó sì ń kọ́ ìmọ̀ sínú ilé-ìwé fúnra rẹ̀. Ní àwọn ìpínlẹ̀ tí iléeṣẹ́ ètò ẹ̀kọ́ ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ sábà máa ń dé ọ̀dọ̀ ilé-ìwé lọ́fẹ̀ẹ́ nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ ìjọba tàbí NGO.

Àwọn ilé-ìwé kan ń bẹ̀rẹ̀ kékeré dípò kí wọ́n ṣe gbogbo ètò ẹ̀kọ́ náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Wọ́n ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọjọ́ kan fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ primary àgbà tàbí junior secondary, wọ́n ń gba èrò wọn, wọ́n ń ṣe àtúnṣe, wọ́n sì ń fẹ̀ ẹ́ lójú díẹ̀díẹ̀. Ètò àdánwò ń mú ìgboyà wá, ó sì ń jẹ́ kí ilé-ìwé kọ́ ohun tó ń ṣiṣẹ́ ní àyíká tiwọn kí wọ́n tó ṣe é ní kíkún.

Àníyàn yìí wá láti ìrírí gidi – ọ̀pọ̀ olùkọ́ ti rí àwọn ọmọkùnrin tí ń ṣe yẹ̀yẹ́, tí ń ṣe bí ẹni pé ó ń rí wọn lára, tàbí tí ń da ẹ̀kọ́ rú nígbà tí a bá dárúkọ nǹkan oṣù. Ìbẹ̀rù pé kíkó àwọn ọmọkùnrin mọ́ ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù yóò fa ìṣòro ìṣàkóso kíláàsì tàbí dójú ti àwọn ọmọbìnrin dà bí ohun tó tọ́.

Òye pàtàkì nìyí: àwọn ọmọkùnrin ń hùwà àìdára nípa nǹkan oṣù gan-an nítorí wọn kò gba ẹ̀kọ́. Yẹ̀yẹ́, ìríra àṣejù, fífini ṣẹ̀sín – ìwà wọ̀nyí wá láti inú àìrọ̀rùn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tí wọn kò mọ̀, kì í ṣe nítorí pé ọkùnrin kò lè dàgbà lọ́kàn. Nígbà tí àwọn ọmọkùnrin kò bá gba ẹ̀kọ́, wọ́n máa ń fi àròsọ ọgbà ilé-ìwé, yẹ̀yẹ́ aláìnítìjú, àti èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun ìtìjú àti ẹ̀rín lẹ́ẹ̀kan náà kún àlàfo ìmọ̀ náà.

Àwọn ilé-ìwé tó ń kó àwọn ọmọkùnrin mọ́ ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ nǹkan oṣù ń sọ pé ìwà wọn yí padà lọ́nà ìyanu. Àwọn ọmọkùnrin tó lóye bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, tó kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ deede tó sì dára fún ìlera, tó sì jíròrò rẹ̀ ní kíláàsì tó létò pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà olùkọ́, ń di ẹni tó ní ọ̀wọ̀ sí i – èyí tó pọ̀ jù nínú wọn. Àdììtú náà ń pòórá, pẹ̀lú rẹ̀ sì ni èyí tó pọ̀ nínú ìwà àìdára náà.

Ṣíṣe é dáadáa ní òfin ìpìlẹ̀ tí a fi lélẹ̀ ṣáájú ẹ̀kọ́ ẹlẹgẹ́. Àwọn olùkọ́ ń sọ ohun tí wọ́n retí kedere – a ó jíròrò ọ̀rọ̀ yìí pẹ̀lú ìfọkànbalẹ̀ àti ọ̀wọ̀, a gba ìbéèrè tí a bá béèrè lọ́nà tó yẹ, yẹ̀yẹ́ tàbí fífini ṣẹ̀sín yóò ní ìjìyà. Nígbà tí àwọn olùkọ́ bá fi hàn pé ọ̀rọ̀ náà rọ̀ wọ́n lọ́rùn bí ọ̀rọ̀ lásán, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ á tẹ̀lé wọn. Ìwà olùkọ́ ló ń pinnu bí kíláàsì ṣe máa rí.

Àwọn apá kan nínú ètò ẹ̀kọ́ náà ń ṣiṣẹ́ jù nínú ìpàdé tí a ya ọkùnrin àti obìnrin sọ́tọ̀. Ìjíròrò jinlẹ̀ nípa ṣíṣàkóso ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, pípààrọ̀ pádì nílé-ìwé, tàbí kíkojú inú rírun lè má rọ àwọn ọmọbìnrin lọ́rùn níwájú ọmọkùnrin. Ojútùú ni ọ̀nà àdàpọ̀ – ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ nípa bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ àti òye ní kíláàsì àdàpọ̀, pẹ̀lú ìpàdé ọ̀tọ̀ fún ọkùnrin àti obìnrin fún ìṣàkóso tó jinlẹ̀. Ọ̀nà yìí ń kọ́ ìyọ́nú láàárín ọkùnrin àti obìnrin, ó sì ń bọ̀wọ̀ fún bí ọ̀rọ̀ ṣe rọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́rùn tó fún ìjíròrò jinlẹ̀.

Ní Sana Pads, a gbà gbọ́ pé ẹ̀kọ́ àti àǹfààní láti rí ọjà gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ papọ̀. Ọmọbìnrin tó lóye ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣùgbọ́n tí kò lówó láti ra ọjà ṣì ń pàdánù ilé-ìwé. Ọmọbìnrin tó ní ọjà ṣùgbọ́n tí kò mọ bí a ṣe ń lò ó dáadáa ṣì wà nínú ewu àkóràn. Iṣẹ́ wa ń kojú ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ọ̀rọ̀ yìí.

Ní ọdún díẹ̀ sẹ́yìn, Sana Pads ti ṣe àtìlẹ́yìn tààrà fún ju obìnrin àti ọmọbìnrin 10,000 lọ nípasẹ̀ pínpín ọjà àti ètò ẹ̀kọ́. A ti pín ju pádì 30,000 lọ fún ilé-ìwé, àwọn NGO, àti àwọn àjọ àdúgbò jákèjádò Nàìjíríà. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ẹ̀bùn ọjà lásán – ẹ̀kọ́ ń bá wọn wá, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún olùkọ́ àti ìyá, àti ìtẹ̀lé láti rí i dájú pé àwọn ọmọbìnrin mọ bí wọ́n ṣe ń lo pádì wọn tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí wọ́n sì ń tọ́jú rẹ̀ dáadáa.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe ọjà ní Nàìjíríà, a mọ ìṣòro pàtó tí àwọn ilé-ìwé wa ń kojú. A ti ṣe ọjà wa fún ojú ọjọ́ àti ipò ohun amáyédẹrùn Nàìjíríà – pádì tó ń gbẹ kíákíá nínú ọ̀rinrin, tí a lè fi ọṣẹ àdúgbò fọ̀ níbi tí kò sí omi ẹ̀rọ, tó sì ń pẹ́ lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìfọṣọ kódà nígbà tí omi kò mọ́ dáadáa. Ìmọ̀ àdúgbò yìí ló ń darí ọjà wa àti àtìlẹ́yìn ẹ̀kọ́ wa.

A ń bá àwọn ilé-ìwé tó ń ṣe ètò ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣiṣẹ́ pọ̀ nípa pípèsè àpẹẹrẹ ọjà fún àfihàn ìkọ́ni, ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́, àti sísopọ̀ àwọn ilé-ìwé mọ́ ọ̀nà ríra ọjà púpọ̀ tó ń jẹ́ kí pádì tí a tún ń lò tó dára wà lárọ̀ọ́wọ́tó, kódà fún ilé-ẹ̀kọ́ tí kò ní ohun èlò tó. Ẹgbẹ́ wa ti bá àwọn ilé-ìwé ṣiṣẹ́ láti Lagos dé Maiduguri, a sì ń ṣe àtìlẹ́yìn wa bá oríṣiríṣi àṣà, àwùjọ ẹ̀sìn, àti ipò ohun èlò mu.

Iṣẹ́ àfojúsùn wa kọjá títa pádì. À ń ṣiṣẹ́ láti fòpin sí àìlówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù ní Nàìjíríà – ipò tí àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin kò ti lè ra tàbí rí ọjà nǹkan oṣù tí wọ́n nílò. Ẹ̀kọ́ ni ìpìlẹ̀ iṣẹ́ àfojúsùn yìí. Nígbà tí àwọn ilé-ìwé bá ń kọ́ni ní ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún rẹ́rẹ́, tí wọ́n sì ń so àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pọ̀ mọ́ ọjà tí a tún ń lò tí kò wọ́n, wọ́n ń fòpin sí ìyípo òṣì tó ti dè ọ̀pọ̀ ìran obìnrin Nàìjíríà mọ́lẹ̀.

Yálà olùkọ́ ni yín, alábòójútó ilé-ìwé, alákòóso ètò NGO, tàbí òbí, ẹ lè gbé ìgbésẹ̀ gidi sí ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó dára sí i ní àdúgbò yín.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa wíwo ipò yín lọ́wọ́lọ́wọ́ pẹ̀lú òtítọ́. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù wo ló ń wáyé ní ilé-ìwé yín báyìí? Ṣé ó kún rẹ́rẹ́, àbí ẹ̀kọ́ biology kúkúrú nìkan ni? Ṣé ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin ló ń gba ẹ̀kọ́ náà? Ṣé ilé-ìwé yín ní ohun èlò WASH ìpìlẹ̀ tó ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin ṣàkóso nǹkan oṣù ní mímọ́? Dídá àwọn àlàfo mọ̀ ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ibi tí ẹ ó kọ́kọ́ fi agbára sí.

Ẹ sopọ̀ mọ́ ohun èlò tó ti wà. Ètò WASH ìjọba Nàìjíríà ń pèsè ìlànà ètò ẹ̀kọ́ lọ́fẹ̀ẹ́. Àwọn àjọ àgbáyé bíi UNICEF Nigeria àti àwọn NGO àdúgbò ń pèsè ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ohun èlò. Ẹ kàn sí àwọn ilé-ìwé tó ti ṣe irú ètò bẹ́ẹ̀ – àwọn olùkọ́ Nàìjíríà máa ń ní ọ̀làwọ́ gan-an láti pín ohun tó ṣiṣẹ́ àti ohun tí kò ṣiṣẹ́.

Ẹ kó alátìlẹ́yìn jọ kí ẹ tó bẹ̀rẹ̀. Ẹ wá àwọn olùkọ́ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn tí yóò gbé ètò náà lárugẹ. Ẹ kó Parent-Teacher Association (ẹgbẹ́ òbí àti olùkọ́) mọ́ ọn ní kùtùkùtù. Ẹ sopọ̀ mọ́ ilé-ìwòsàn àdúgbò tó lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ẹ̀kọ́ náà tàbí pèsè àlejò olùbánisọ̀rọ̀. Ẹ ṣe ẹgbẹ́ dípò kí ẹ gbìyànjú láti ṣe é nìkan.

Nígbà tí ẹ bá ń bẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ náà, ẹ ronú nípa àjọṣepọ̀ pẹ̀lú olùpèsè ọjà bíi Sana Pads fún àfihàn yín. Starter Kit wa – tó ní Premium Pad 3 àti àpò ìpamọ́ – dára gan-an fún kíkọ́ni bí a ṣe ń lo àti tọ́jú ọjà tí a tún ń lò. Àwọn ilé-ìwé lè lo àpẹẹrẹ fún àfihàn, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ á sì rí ọjà gidi dípò kí wọ́n kàn máa sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ lẹ́nu. Fún ilé-ìwé tó ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ẹbí aláìní, ọjà wa jẹ́ ojútùú tó lè pẹ́, tó ń wà fún ọdún 2-3, tó ń mú ẹrù owó ìlòkanṣoṣo tó ń padà wá kúrò, tó sì ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmọ́tótó tó yẹ.

Àwọn àjọ tó ń ṣiṣẹ́ nínú ẹ̀kọ́, ìlera, tàbí fífún obìnrin lágbára gbọ́dọ̀ ka ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù sí apá pàtàkì ètò wọn, kì í ṣe àfikún tí kò pọn dandan. Ètò yìí kò náni ní owó púpọ̀, ṣùgbọ́n ó ń ní ipa ńlá lórí wíwá sí ilé-ìwé, ìlera, iyì, àti àbájáde ọjọ́ iwájú.

Ètò ńlá yàtọ̀ sí ètò fún ilé-ìwé kan ṣoṣo. Nígbà tí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ilé-ìwé tàbí ọ̀pọ̀ ènìyàn, ẹ náwó sórí kíkọ́ àwọn olùkọ́ni – ẹ kọ́ àwọn olùkọ́ àti òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò tí yóò máa kọ́ni ní ètò ẹ̀kọ́ náà lẹ́yìn tí iṣẹ́ tààrà àjọ yín bá ti parí. Ètò tó lè pẹ́ máa ń fi ìmọ̀ àti ọgbọ́n lé àwọn ènìyàn lọ́wọ́, kì í mú kí wọ́n gbára lé ẹlòmíì.

Ẹ bá àwọn olùṣe ọjà ní ilẹ̀ wa ṣe àjọṣepọ̀ fún ìpèsè ọjà fún ìgbà pípẹ́. Àwọn àjọ lè ra iye pákì tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kì í yí padà fún pákì kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Ẹ bá wa ṣiṣẹ́ láti ṣètò ọ̀nà ìpínkiri tó ní ẹ̀kọ́ nínú – gbogbo ọmọbìnrin tó bá gba pádì gbọ́dọ̀ gba ẹ̀kọ́ lórí bí a ṣe ń lò ó àti bí a ṣe ń tọ́jú rẹ̀. Ọjà láìsí ẹ̀kọ́ ń fi nǹkan ṣòfò, ó sì sábà máa ń wà nínú àpótí láìlò, nítorí àwọn ọmọbìnrin kò mọ bí wọ́n ṣe ń lò ó, tàbí ìtìjú kò jẹ́ kí wọ́n gbìyànjú rẹ̀.

Ẹ ronú nípa ọ̀nà tó kan ìran púpọ̀. Ètò tó ń kọ́ àwọn ìyá pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin wọn máa ń ṣàṣeyọrí jù, nítorí ilé ń fi ohun tí wọ́n kọ́ nílé-ìwé múlẹ̀. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àdúgbò, ẹ̀kọ́ fún òbí, àti ìjíròrò ẹgbẹ́ obìnrin ń mú ipa ètò ẹ̀kọ́ náà dé ìta ọgbà ilé-ìwé.

Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ àbájáde láti fi ipa hàn. Ẹ wọn iye wíwá sí ilé-ìwé ṣáájú àti lẹ́yìn ètò náà, ẹ bi àwọn akẹ́kọ̀ọ́ léèrè nípa àyípadà nínú ìgboyà àti ìmọ̀ wọn, ẹ sì kọ ìlọsíwájú ìlera sílẹ̀. Ìsọfúnni yìí ń ràn yín lọ́wọ́ láti mú ètò yín dára sí i, ó sì ń fún yín ní ẹ̀rí tó lágbára fún owó ìrànwọ́ àti fífẹ̀ ètò náà lójú.

Ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó kún rẹ́rẹ́ ń yí ju ìmọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan padà. Ó ń tún àṣà ṣe. Nígbà tí ìran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Nàìjíríà kan – ọmọbìnrin àti ọmọkùnrin – bá dàgbà pẹ̀lú ẹ̀kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ deede, ó dára fún ìlera, kò sì sí ohun tó yẹ ká fi pamọ́, wọn yóò gbé òye yẹn wọ ìgbà àgbà. Wọn yóò di òbí tó ń múra àwọn ọmọbìnrin wọn sílẹ̀ láìsí ìtìjú. Wọn yóò di olùkọ́ tó ń kọ́ni pẹ̀lú ìgboyà. Wọn yóò di olùṣe ìlànà tó ń fi ìdọ́gba nǹkan oṣù sí ipò àkọ́kọ́.

Àyípadà àṣà yìí bẹ̀rẹ̀ nínú kíláàsì. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn olùkọ́ tó gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó yẹ, tí wọ́n sì ń kọ́ni pẹ̀lú ìgboyà. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé tó ń náwó sórí ohun èlò WASH, tí wọ́n sì ń ṣẹ̀dá àyíká tó ń ṣe àtìlẹ́yìn. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ètò ẹ̀kọ́ tó ń fi ìlera nǹkan oṣù sínú oríṣiríṣi ẹ̀kọ́ àti ọdún ilé-ìwé, dípò kí ó há a mọ́ ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tó ń tini lójú. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ará àdúgbò tó mọ̀ pé àwọn ọmọbìnrin tó kàwé, tí wọ́n sì ní ìlera, máa ń di obìnrin tó kàwé, tó ní ìlera, tó ń gbé Nàìjíríà síwájú.

Gbogbo ọmọbìnrin ló yẹ kí ó lè ṣàkóso nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, láìsí ìbẹ̀rù, ìtìjú, tàbí ewu ìlera. Gbogbo ọmọkùnrin ló yẹ kí ó lóye bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ tó kan ìdajì àwọn ènìyàn. Gbogbo ilé-ìwé ló lè kópa nínú àyípadà yìí, láìka ohun èlò tàbí agbára rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ sí. Ìbéèrè kì í ṣe bóyá ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù ṣe pàtàkì – ẹ̀rí pọ̀ jọjọ. Ìbéèrè ni ìgbà wo ni ilé-ìwé yín, àjọ yín, tàbí àdúgbò yín yóò bẹ̀rẹ̀.

Tí ẹ bá ti ṣetán láti bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tàbí láti fẹ ètò tó ti wà lójú, Sana Pads ti múra tán láti ṣe àtìlẹ́yìn fún yín pẹ̀lú ọjà, ohun èlò ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àti àjọṣepọ̀. Ẹ kàn sí wa láti jíròrò àtìlẹ́yìn ètò ẹ̀kọ́, ìbéèrè ọjà fún ètò ilé-ìwé, tàbí àjọṣepọ̀ lórí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́. Papọ̀, à ń kọ́ Nàìjíríà níbi tí gbogbo ọmọbìnrin ti lè kẹ́kọ̀ọ́, dàgbà, kí ó sì gbilẹ̀ – nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ àti lójoojúmọ́. Ẹ kọ́ sí i nípa ṣíṣàkóso ìmọ́tótó nǹkan oṣù àti bí ọ̀nà tó kún rẹ́rẹ́ ṣe ń da ẹ̀kọ́ pọ̀ mọ́ àǹfààní láti rí ọjà, láti yí àbájáde padà fún àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà.