Bí Òṣì Nǹkan Oṣù Ṣe Ń Ṣàkóbá fún Iṣẹ́ Àwọn Obìnrin ní Nàìjíríà

Òṣì nǹkan oṣù ń dá ìdènà sílẹ̀ tí kò jẹ́ kí obìnrin rí iṣẹ́, kí wọ́n dúró nínú iṣẹ́, kí wọ́n sì gòkè nínú iṣẹ́. Tí obìnrin kò bá lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, ipa rẹ̀ lórí kíkópa rẹ̀ nínú ọrọ̀ ajé ń hàn kedere, ó sì ṣeé díwọ̀n.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Àwọn obìnrin tí òṣì nǹkan oṣù ń bá fínra ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ 5-7 lóṣù ní ààrin, èyí sì ń dín owó ọdún wọn kù tó 20%.
• Àìní ohun èlò nǹkan oṣù ń ná obìnrin Nàìjíríà ní nǹkan bí ₦15,000-₦25,000 lóṣù nínú owó iṣẹ́ àti àǹfààní tí wọ́n pàdánù.
• 68% àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ àdáni (informal) sọ pé wọn kì í lọ síbi iṣẹ́ nígbà nǹkan oṣù nítorí àìsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ìmọ́tótó tó péye.
• Òṣì nǹkan oṣù ń ṣàkóbá fún ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò iṣẹ́, ìgboyà níbi iṣẹ́, àǹfààní ìgbéga àti iṣẹ́ òwò kárí Nàìjíríà.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè dín àìlọ síbi iṣẹ́ nítorí nǹkan oṣù kù ní 80%, iye owó rẹ̀ sì kéré sí ti rírà pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù ní 60-75%.
• Àwọn obìnrin ní Lagos, Kano àti Port Harcourt ka bíbójútó nǹkan oṣù sí ọ̀kan nínú ìdènà mẹ́ta tó ga jù lọ sí iṣẹ́ déédéé.
• Yíyanjú òṣì nǹkan oṣù lè fi ọ̀kẹ́ àìmọye náírà kún GDP Nàìjíríà nípasẹ̀ bí obìnrin púpọ̀ sí i ṣe máa wọ inú iṣẹ́.

Ẹ jẹ́ ká wo dáadáa bí òṣì nǹkan oṣù ṣe ń ba iṣẹ́ obìnrin jẹ́ àti àwọn ojútùú tó wúlò tí ó lè fòpin sí ìyípo yìí.

Chioma jókòó síta yàrá ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ní ilé-iṣẹ́ ìkẹ́rùrìn kan ní Ikeja, Lagos, ó ń wo bí iṣẹ́ àlá rẹ̀ ṣe ń bọ́ mọ́ ọn lọ́wọ́. Ó ti múra sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọ̀sẹ̀, ó yá owó ọkọ̀ lọ́wọ́ aládùúgbò rẹ̀, ó sì lọ aṣọ rẹ̀ tó dára jù. Ṣùgbọ́n láàárọ̀ ọjọ́ náà, nǹkan oṣù rẹ̀ dé láìròtẹ́lẹ̀. Kò ní owó fún pádì tí a ń jù nù, pádì ẹyọ kan tí a lè fọ̀ tí ó ní kò sì tíì gbẹ láti ìgbà tó fọ̀ ọ́ lálẹ́ àná, ló bá ki tissue bọ inú pátá rẹ̀, ó sì gbàdúrà pé kí ó dúró. Ní ààrin ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, ó mọ ìgbóná tó mọ̀ dáadáa, ẹ̀jẹ̀ ti ń jò. Ìgboyà rẹ̀ wó palẹ̀. Ó yára dáhùn àwọn ìbéèrè, ó kọ̀ láti wo ọ́fíìsì yíká, ó sì kúrò kí ẹnikẹ́ni tó rí àbàwọ́n tó ń hàn lórí síkẹ́ẹ̀tì rẹ̀. Alákòóso HR pè é ní “àìní ìtara.” Chioma mọ òtítọ́: òṣì nǹkan oṣù ti gbà ju iyì rẹ̀ lọ lọ́jọ́ náà. Ó ti gba àǹfààní ọrọ̀ ajé rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀.

Kárí Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin ló ń kojú ìdènà kan náà. Òṣì nǹkan oṣù – àìní ohun èlò nǹkan oṣù, ẹ̀kọ́ àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́ – ń dá wàhálà iṣẹ́ tí a kò rí sílẹ̀, tó ń há obìnrin mọ́ inú ìyípo òṣì, tó sì ń dí agbára ọrọ̀ ajé Nàìjíríà lọ́wọ́.

Òṣì nǹkan oṣù dà bí owó orí tí a kò rí lórí kíkópa obìnrin nínú ọrọ̀ ajé. Bí ìjíròrò nípa ìdènà iṣẹ́ ṣe máa ń dá lórí ẹ̀kọ́, títọ́jú ọmọ tàbí ẹ̀tanú, ìpèníjà bíbójútó nǹkan oṣù lóṣooṣù jẹ́ ìdènà tí kì í lọ, tó ń kan obìnrin ní gbogbo ipele ọrọ̀ ajé.

Ìṣirò òṣì nǹkan oṣù rọrùn, ó sì bani nínú jẹ́. Obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù sábà máa ń ṣe é fún ọjọ́ 5-7 lóṣooṣù. Láìsí ohun èlò nǹkan oṣù tó péye, ọ̀pọ̀ obìnrin kò lè ṣiṣẹ́ rárá ní àsìkò yìí.

Ẹ wo Blessing, onírun kan ní Surulere tó ń ṣiṣẹ́ ní ṣọ́ọ̀bù irun tí èrò pọ̀ sí. Ní àwọn ọjọ́ nǹkan oṣù rẹ̀ tí kò ní ààbò tó yẹ, ó máa ń jókòó sílé. Ọjọ́ kọ̀ọ̀kan tó bá pàdánù ń ná an ní ₦3,000-₦5,000 nínú owó iṣẹ́ àti owó ẹ̀bùn. Lọ́dún, ó tó ₦180,000-₦300,000 – ó tó láti san owó ilé-ìwé ọmọ méjì tàbí láti bẹ̀rẹ̀ òwò kékeré mìíràn. Kì í ṣe òun nìkan ló wà nínú ipò yìí.

Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ African Population and Health Research Center fi hàn pé àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ àdáni – tí wọ́n jẹ́ ju 80% àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin ní Nàìjíríà – ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ 5-7 lóṣù nítorí òṣì nǹkan oṣù. Èyí túmọ̀ sí ọjọ́ iṣẹ́ 60-84 lọ́dún. Fún àwọn tó ń gba owó ojoojúmọ́, àwọn oníṣòwò, àwọn òṣìṣẹ́ ilé àti àwọn olùpèsè iṣẹ́, àìsí níbi iṣẹ́ yìí ń dín owó ilé kù tààrà, ó sì ń mú kí ọ̀rọ̀ owó má dúró ṣinṣin.

Ipa rẹ̀ kọjá owó tí a pàdánù. Àìsí níbi iṣẹ́ léraléra ń ba orúkọ rere iṣẹ́ àti àjọṣe pẹ̀lú oníbàárà jẹ́. Olùtajà oúnjẹ kan ní Kano tó ń ti ìsọ̀ rẹ̀ pa nígbà nǹkan oṣù ń pàdánù oníbàárà fún àwọn olùdíje. Òṣìṣẹ́ ilé kan ní Abuja tí kì í wá síṣẹ́ lóṣooṣù wà nínú ewu kí wọ́n lé e kúrò nínú ọjà iṣẹ́ tí ìdíje pọ̀ sí.

Òṣì nǹkan oṣù ń ṣàkóbá fún iṣẹ́ kí iṣẹ́ tó bẹ̀rẹ̀ pàápàá. Wíwá iṣẹ́ ń béèrè ìgboyà, agbára láti rìn kiri, àti agbára láti fi ara hàn lọ́nà tó yẹ. Tí obìnrin kò bá lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, àwọn nǹkan wọ̀nyí di ìdènà tí kò ṣeé kọjá.

Funmilayo, tó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ẹ̀kọ́ gíga ní Ibadan, fi ìṣọ́ra ṣètò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò iṣẹ́ yíká ìyípo nǹkan oṣù rẹ̀ fún oṣù mẹ́fà. Tí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò bá dé láìròtẹ́lẹ̀ nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, ó máa ń kọ̀ ọ́, ó máa ń sọ pé “ọ̀rọ̀ pàjáwìrì ìdílé” ló dé. Níkẹyìn, wọ́n ka á sí ẹni tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé kí ó tó rí iṣẹ́ kankan. Ìrírí rẹ̀ fi hàn bí òṣì nǹkan oṣù ṣe ń dín àǹfààní tí kò pọ̀ tẹ́lẹ̀ kù fún obìnrin tó ń wá iṣẹ́.

Nígbà ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, obìnrin tí kò ní ààbò nǹkan oṣù tó péye ń kojú yíyàn tí kò ṣeé yàn. Wọ́n lè lọ, kí wọ́n sì fi ara wọn wewu ẹ̀jẹ̀ tó ń jò tí ènìyàn lè rí, òórùn àti ìnira tó ń ba bí wọ́n ṣe ń ṣe jẹ́. Tàbí kí wọ́n sún un síwájú, kí wọ́n sì dà bí ẹni tí kò ní ìfaraji. Ọ̀pọ̀ agbanisíṣẹ́, pàápàá ní àwọn ẹ̀ka tí ìdíje pọ̀ sí, kì í fúnni ní àǹfààní kejì.

Ìṣòro yìí túbọ̀ le fún àwọn ipò tó ń béèrè àyẹ̀wò ọjọ́ gbogbo, ìdánwò ọwọ́ tàbí àfihàn ara. Obìnrin tó ń wá iṣẹ́ olùkọ́ tó gbọ́dọ̀ kọ́ni ní ẹ̀kọ́ àfihàn, tàbí nọ́ọ̀sì tó ń ṣe ìdánwò ọgbọ́n iṣẹ́, kò lè gbà kí ìdààmú àti àníyàn ààbò nǹkan oṣù tí kò péye dí òun lọ́wọ́.

Kódà àwọn obìnrin tó ti rí iṣẹ́ ṣì ń kojú ìpèníjà òṣì nǹkan oṣù. Ṣíṣe iṣẹ́ dáadáa ń béèrè àfiyèsí, ìtura ara àti ìgboyà. Òṣì nǹkan oṣù ń ba gbogbo mẹ́tẹ̀ẹ̀ta jẹ́.

Ní àwọn ọ́fíìsì tí kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye – èyí tó wọ́pọ̀ níbi iṣẹ́ ní Nàìjíríà, pàápàá nínú iṣẹ́ àdáni – obìnrin kò lè pààrọ̀ àwọn nǹkan tí wọ́n fi ṣe pádì ní ìkọ̀kọ̀. Ní ọjà, ibi iṣẹ́ ìkọ́lé àti oko, àìsí ibi ìkọ̀kọ̀ tó mọ́ ń fa ìdààmú ńlá. Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ WaterAid Nigeria rí i pé 72% àwọn obìnrin níbi iṣẹ́ àdáni sọ pé ìmọ́tótó ibi iṣẹ́ wọn kò tó fún bíbójútó nǹkan oṣù.

Àníyàn ìgbà gbogbo nípa jíjò, òórùn àti kí ènìyàn má rí i ń fa àárẹ̀ ọkàn tó ń dín iṣẹ́ àti dídára ìpinnu kù. Grace, akọ̀wé owó (accountant) kan ní Port Harcourt, sọ pé ní àwọn ọjọ́ nǹkan oṣù òun, ara òun ló ń gba gbogbo àfiyèsí òun dípò iṣẹ́. Ó máa ń yẹra fún ṣíṣe àfihàn níwájú àwọn èèyàn, ó máa ń kọ̀ láti lọ sí ìpàdé, ó sì máa ń gbé àga rẹ̀ sí ibi tí àbàwọ́n kò ti ní hàn. Àwọn ọ̀gá rẹ̀ ti kíyè sí bí iṣẹ́ rẹ̀ ṣe ń lọ sílẹ̀ lóṣooṣù, ṣùgbọ́n kò sọ ìdí rẹ̀ fún wọn rí.

Àṣà fífarapamọ́ àti àìkópa yìí nígbà nǹkan oṣù ń ṣàkóbá tààrà fún àǹfààní ìgbéga. Àwọn obìnrin tó ń kọ̀ láti ṣe àfihàn, tó ń yẹra fún ìpàdé oníbàárà, tàbí tí kì í lọ sí ìpéjọpọ̀ ìbáṣepọ̀ nígbà nǹkan oṣù wọn kì í hàn sí àwọn tó ń ṣe ìpinnu. Nígbà ìgbéga, wọ́n sábà máa ń fò wọ́n kọjá fún àwọn ẹlẹgbẹ́ tó ń kópa déédéé.

Ìsopọ̀ láàárín bíbójútó nǹkan oṣù àti kíkópa nínú ọrọ̀ ajé ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ọ̀nà tó so pọ̀. Mímọ àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti mọ ibi tí ìrànlọ́wọ́ ti lè ní ipa tó pọ̀ jù.

Òṣì nǹkan oṣù ń fipá mú obìnrin láti lo àwọn nǹkan tí kò yẹ dípò ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ. Tissue, aṣọ àkísà, ìwé ìròyìn, àti ewé pàápàá ń dá ìdènà ara sílẹ̀ lójú ẹsẹ̀ sí iṣẹ́. Àwọn nǹkan wọ̀nyí kì í fa ẹ̀jẹ̀ mu dáadáa, wọ́n máa ń jò léraléra, wọ́n sì ń béèrè àfiyèsí àti pípààrọ̀ ní gbogbo ìgbà.

Adanna, tó ń ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ kan ní Aba, ṣàlàyé bí ipò rẹ̀ ṣe kọjá agbára ara. Iṣẹ́ rẹ̀ ń béèrè pé kí ó dúró fún wákàtí 8 ní ìyípo iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan, tí ó ń lo ẹ̀rọ. Láìsí ààbò nǹkan oṣù tó yẹ, kò lè fi ọkàn sí iṣẹ́ rẹ̀ láìléwu. Ó ti fẹ́rẹ̀ ní ìjàm̀bá nígbà tí ọkàn rẹ̀ wà lórí jíjò. Níkẹyìn, ó bẹ̀rẹ̀ sí í pè pé ara òun kò yá nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, èyí sì fi iṣẹ́ rẹ̀ sínú ewu.

Yàtọ̀ sí ìnira lójú ẹsẹ̀, ohun èlò nǹkan oṣù tí kò péye ń fa ìṣòro ìlera tó túbọ̀ ń dí iṣẹ́ lọ́wọ́. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ wọ́pọ̀ púpọ̀ sí i láàárín àwọn obìnrin tó ń lo nǹkan tí kò mọ́. Àwọn àkóràn wọ̀nyí ń fa ìrora, ibà àti ìṣòro tó ń béèrè ìtọ́jú dókítà àti àsìkò kúrò níbi iṣẹ́.

Ìwádìí tí BMC Women’s Health tẹ̀ jáde fi hàn pé àwọn obìnrin Nàìjíríà tí òṣì nǹkan oṣù ń bá fínra ní ìṣòro ìlera ìbímọ ní ìlọ́po méjì ju àwọn obìnrin tó rí ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ lò. Owó ìtọ́jú àti ọjọ́ àìsàn tó tẹ̀lé e ń fi kún ẹrù ọrọ̀ ajé, ó sì ń dá ìyípo sílẹ̀: òṣì ń dí ìtọ́jú nǹkan oṣù tó péye lọ́wọ́, èyí ń fa ìṣòro ìlera, ìṣòro ìlera sì ń mú òṣì jinlẹ̀ sí i.

Ìwúwo ọkàn bíbójútó nǹkan oṣù láìsí ohun èlò tó péye ń ṣàkóbá gidigidi fún àǹfààní iṣẹ́ obìnrin àti ìwà wọn níbi iṣẹ́. Ìtìjú, àníyàn àti ẹ̀rù àbùkù di alábàákẹ́gbẹ́ tí kì í kúrò, tí ń darí ìpinnu iṣẹ́ wọn lọ́nà tó ń dí wọn lọ́wọ́.

Ní ọ̀pọ̀ àwùjọ ní Nàìjíríà, wọ́n ṣì ń fi àbùkù kan nǹkan oṣù gidigidi. Wọ́n retí pé kí obìnrin fi gbogbo àmì nǹkan oṣù pamọ́. Ìrètí àṣà yìí sọ òṣì nǹkan oṣù di orísun ìtìjú ńlá, kì í ṣe ìpèníjà lásán mọ́. Àwọn obìnrin sọ pé àwọn ń rí ara àwọn bí “aláìmọ́,” “ẹni tí wọ́n tú àṣírí rẹ̀,” àti “ẹni tí kò tó ènìyàn” nígbà tí wọn kò bá lè bójú tó nǹkan oṣù wọn ní ìkọ̀kọ̀ àti lọ́nà tó yẹ.

Ìtìjú yìí ń ṣàkóbá tààrà fún ìwà níbi iṣẹ́. Àwọn obìnrin ń kọ ìgbéga tó máa mú kí wọ́n hàn sí i. Wọ́n ń yẹra fún iṣẹ́ tí wọ́n ti ń bá oníbàárà pàdé, níbi tí ìtìjú ti máa hàn sí gbogbo ènìyàn. Wọ́n ń kọ àǹfààní tó ń béèrè sísùn síta nígbà ìrìn àjò tàbí ọjọ́ iṣẹ́ gígùn. Ìpinnu kọ̀ọ̀kan, tí ẹnìkọ̀ọ̀kan ṣe láti dáàbò bo ara rẹ̀, ló jọ ń dí ìtẹ̀síwájú ọrọ̀ ajé obìnrin lọ́wọ́.

Fatima, aránṣọ tó mọ iṣẹ́ dáadáa ní Kaduna, rí àǹfààní láti ṣiṣẹ́ ní ilé aṣọ olókìkí tó ń ránṣọ fún àwọn ọlọ́rọ̀. Ó kọ̀ ọ́ nítorí ipò náà ń béèrè pé kí ó ṣiṣẹ́ ní yàrá ìránṣọ tó ṣí sílẹ̀, níbi tí oníbàárà àti ẹlẹgbẹ́ ti máa rí ìjàm̀bá èyíkéyìí. Ó ṣì ń ṣiṣẹ́ láti ibi iṣẹ́ kékeré nílé rẹ̀, ó ń rí ìdá kékeré nínú owó tí ipò náà ì bá fún un, nítorí ibẹ̀ ló ti lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ ní ìkọ̀kọ̀.

Ẹ̀rù pé kí àwọn ènìyàn má mọ̀ tún ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti ní àjọṣe tó ń ranni lọ́wọ́ níbi iṣẹ́. Dípò kí wọ́n ṣàlàyé ìdí tí wọn kò fi wá, tàbí kí wọ́n béèrè ìrànlọ́wọ́, àwọn obìnrin ń dá àwáwí, wọ́n ń jìnnà sí àwọn ẹlòmíràn, wọ́n sì ń yẹra fún ṣíṣí ọkàn payá. Ìyapa yìí ń dín àǹfààní olùtọ́sọ́nà, àjọṣe níbi iṣẹ́ àti ìrànlọ́wọ́ láàárín ara ẹni tó ń ran ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ lọ́wọ́ kù.

Kódà nígbà tí obìnrin bá ní ohun èlò nǹkan oṣù, àìsí ohun amáyédẹrùn tó péye níbi iṣẹ́ ń dá ìdènà sílẹ̀. Kárí Nàìjíríà, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ níbi iṣẹ́ kì í sábà tó fún bíbójútó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì.

Ọ̀pọ̀ ibi iṣẹ́ kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó mọ́, tí omi wà fún fífọ̀ àti pípààrọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù. Ní ibi iṣẹ́ àdáni – ọjà, ṣọ́ọ̀bù ẹ̀gbẹ́ ọ̀nà, oko, ibi ìkọ́lé – kò sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ rárá. Obìnrin gbọ́dọ̀ kúrò níbi iṣẹ́ pátápátá láti bójú tó nǹkan oṣù, èyí sì ń dá iṣẹ́ dúró, ó sì ń dín owó tí wọ́n ń rí kù.

Ìpèníjà yìí le jù ní àwọn agbègbè tí àìsí iná NEPA ti ń dá ẹ̀rọ ìfami omi dúró. Òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ kan ní Onitsha sọ pé òun máa ń dé ibi iṣẹ́ láti bá a pé kò sí omi nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ nítorí iná tó lọ ní òru. Ní àwọn ọjọ́ nǹkan oṣù rẹ̀, èyí túmọ̀ sí pé kò lè wẹ ara rẹ̀ mọ́ dáadáa lẹ́yìn tó bá pààrọ̀ ààbò, èyí sì ń fa ìnira àti ewu ìlera ní gbogbo ọjọ́ iṣẹ́.

Fún àwọn obìnrin tó ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ohun amáyédẹrùn níbi iṣẹ́ túbọ̀ ṣe pàtàkì. Láìsí omi mímọ́, ibi ìkọ̀kọ̀ àti ibi ìpamọ́ tó dájú, ó ṣòro láti tọ́jú pádì tí a lè fọ̀ níbi iṣẹ́. Àlàfo yìí ń dí ọ̀pọ̀ obìnrin lọ́wọ́ láti jẹ àǹfààní owó pọ́ọ́kú ti pádì tí a lè fọ̀ fún ìgbà pípẹ́, ó sì ń há wọn mọ́ inú ìyípo olówó ńlá ti pádì tí a ń jù nù tàbí àwọn nǹkan mìíràn tó léwu.

Òṣì nǹkan oṣù kò kan gbogbo iṣẹ́ bákan náà. Mímọ àwọn ẹ̀ka tó ń kojú ìpèníjà tó le jù ń ràn wá lọ́wọ́ láti darí ìrànlọ́wọ́ síbi tó yẹ.

Iṣẹ́ àdáni ní Nàìjíríà ló gba èyí tó pọ̀ jù nínú àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́, ẹ̀ka yìí ló sì ń kojú ìpèníjà òṣì nǹkan oṣù tó le jù. Àwọn oníṣòwò ọjà, olùtajà oúnjẹ, òṣìṣẹ́ ilé, onírun àti oníṣẹ́ ọwọ́ kì í sábà ní ààbò kankan níbi iṣẹ́, kò sí ìsinmi àìsàn, kò sì sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀.

Ngozi ní ṣọ́ọ̀bù ọjà kékeré kan ní ọjà Enugu. Kò sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní ìsọ̀ rẹ̀. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbo ènìyàn ní ọjà kò ní ìtọ́jú tó dára, kì í sábà sí omi níbẹ̀, ó sì gbà á ní ìṣẹ́jú mélòó kan láti rìn dé ibẹ̀ láti ṣọ́ọ̀bù rẹ̀ – èyí túmọ̀ sí pé wọ́n lè jí ọjà rẹ̀ tí ó bá fi sílẹ̀ láìsí ẹni tó ń ṣọ́ ọ. Nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ tí kò ní ààbò tó yẹ, ó máa ń dín wákàtí iṣẹ́ rẹ̀ kù gidigidi, ó máa ń ti ṣọ́ọ̀bù rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sán. Èyí ń mú kí ó pàdánù òwò ìrọ̀lẹ́ nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ ń padà sílé, ó sì ń gé owó tó ń rí lójúmọ́ kù sí ìdajì.

Ẹ̀ka àdáni tún ní iṣẹ́ ìgbà-díẹ̀ (gig) àti iṣẹ́ orí áàpù (app) tó ń gbilẹ̀. Àwọn awakọ̀ obìnrin, àwọn tó ń kó ẹrù dé ọ̀dọ̀ oníbàárà, àti àwọn olùpèsè iṣẹ́ alárìnkiri ń kojú ìpèníjà pàtàkì. Iṣẹ́ wọn ń mú wọn jìnnà sílé àti sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún ìgbà pípẹ́, èyí sì mú kí bíbójútó nǹkan oṣù ṣòro gan-an. Ọ̀pọ̀ wọn kì í ṣiṣẹ́ rárá ní àwọn ọjọ́ nǹkan oṣù, wọ́n sì ń pàdánù owó nínú ọjà tí ìdíje pọ̀ sí, níbi tí wíwà nílẹ̀ déédéé ti ń pinnu iye owó tí ènìyàn ń rí.

Iṣẹ́ àgbẹ̀ gba nǹkan bí 36% àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin ní Nàìjíríà, pàápàá nínú oko kékeré àti iṣẹ́ alágbàṣe oko. Ẹ̀ka yìí ń kojú ìpèníjà òṣì nǹkan oṣù tó ń pọ̀ sí i nítorí ibi iṣẹ́ tó jìnnà, iṣẹ́ agbára, àti àìsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ rárá.

Àwọn àgbẹ̀ obìnrin tó ń ro ilẹ̀ ara wọn tàbí tó ń ṣe alágbàṣe lóko àwọn ẹlòmíràn ń lo gbogbo ọjọ́ iṣẹ́ nínú oko tó jìnnà sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ èyíkéyìí. Iṣẹ́ agbára gbígbìn, pípa èpo àti kíkórè túbọ̀ ń le sí i gan-an nígbà nǹkan oṣù, pàápàá láìsí ààbò tó yẹ. Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ Food and Agriculture Organization fi hàn pé iṣẹ́ àwọn àgbẹ̀ obìnrin ń lọ sílẹ̀ ní 30-40% nígbà nǹkan oṣù tí wọn kò bá ní ohun èlò nǹkan oṣù tó péye.

Hauwa, tó ń gbin ẹ̀pà àti jéró lẹ́yìn ìlú Katsina, pe ṣíṣiṣẹ́ nígbà nǹkan oṣù ní “rírù ẹrù méjì.” Iṣẹ́ ara fúnra rẹ̀ le. Tí a bá fi ìnira, àníyàn àti wíwá ibi ìkọ̀kọ̀ léraléra láti tún ààbò tí kò péye ṣe kún un, iṣẹ́ náà fẹ́rẹ̀ di èyí tí kò ṣeé ṣe. Ó ti ń gba àwọn ọkùnrin alágbàṣe síṣẹ́ sí i nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, ó sì ń san owó tí ó nílò fún ìnáwó ilé.

Ní àsìkò ìkórè, nígbà tí pípàdánù ọjọ́ iṣẹ́ túmọ̀ sí pípàdánù owó tàbí èso oko, àwọn obìnrin ń ṣiṣẹ́ láìka ìnira ńlá àti ewu ìlera sí. Àbájáde ìlera fún ìgbà pípẹ́, títí kan àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ àti ìṣòro tó ń wá látinú ṣíṣe iṣẹ́ àṣejù nígbà nǹkan oṣù, ń dín ọdún iṣẹ́ wọn àti agbára iṣẹ́ wọn kù sí i.

Ó yani lẹ́nu pé kódà àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ ní ẹ̀ka ìlera àti ẹ̀kọ́ – ẹ̀ka tó dá lórí àlàáfíà ènìyàn – ń kojú ìpèníjà òṣì nǹkan oṣù tó lágbára. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn, pàápàá ní ìgbèríko, kò ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye fún òṣìṣẹ́.

Àwọn olùkọ́ obìnrin ní ilé-ìwé ìjọba sábà máa ń lo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan náà pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́, èyí tí kì í sábà ní omi, ìkọ̀kọ̀ tàbí ìmọ́tótó. Ní ilé-ìwé tí kò ní omi tó dájú, àwọn olùkọ́ kò lè fọ̀ ohun èlò tí a lè fọ̀ tàbí kí wọ́n tọ́jú ìmọ́tótó nígbà nǹkan oṣù. Ọ̀pọ̀ olùkọ́ obìnrin sọ pé àwọn máa ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá ń jáde púpọ̀, èyí sì ń fi kún àlàfo ẹ̀kọ́ ní àwùjọ tí olùkọ́ ti kéré tẹ́lẹ̀.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera, títí kan nọ́ọ̀sì àti àwọn olùyọ̀ǹda ìlera àwùjọ, ń kojú ìpèníjà kan náà. Ilé ìwòsàn ní ìgbèríko kì í sábà ní ohun èlò tó tó kódà fún aláìsàn, èyí sì ń fi òṣìṣẹ́ sílẹ̀ láìsí ibi tó yẹ láti bójú tó nǹkan oṣù. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera obìnrin sọ̀rọ̀ nípa bó ṣe dùn wọ́n tó pé wọ́n ń gba aláìsàn nímọ̀ràn nípa ìlera nǹkan oṣù nígbà tí àwọn fúnra wọn kò ní ohun èlò ìpìlẹ̀.

Yíyanjú ipa òṣì nǹkan oṣù lórí iṣẹ́ ń béèrè ìgbésẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ipele. Ojútùú tó wúlò wà tó lè dín ìdènà kù lójú ẹsẹ̀ nígbà tí àwọn àyípadà ìgbà pípẹ́ ń bọ̀.

Yíyí kúrò lórí pádì tí a ń jù nù tàbí àwọn nǹkan tí kò péye sí pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára ń mú àǹfààní owó wá lójú ẹsẹ̀, èyí tó ń ran iṣẹ́ lọ́wọ́. Ìṣirò rẹ̀ yé kedere fún obìnrin ní gbogbo ipele owó.

Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń jù nù sábà máa ń ná ₦800-₦1,500 lóṣù – tó ₦18,000 lọ́dún. Ní ìdàkejì, àpapọ̀ pádì mẹ́ta tó dára tí a lè fọ̀ ń ná nǹkan bí ₦4,000-₦6,000, ó sì ń pẹ́ fún ọdún 2-3. Owó ₦30,000-₦50,000 tí a ń pamọ́ ní gbogbo ìgbà ayé pádì náà jẹ́ owó pàtàkì tí obìnrin lè fi sínú òwò, ẹ̀kọ́ tàbí àìní ilé.

Fún Amina, aránṣọ kan ní Jos, yíyí sí pádì tí a lè fọ̀ yí ọ̀nà òwò rẹ̀ padà. ₦1,200 tó máa ń ná lóṣù lórí pádì tí a ń jù nù ti ń lọ sí rírà aṣọ fún iṣẹ́ báyìí. Láàárín oṣù mẹ́fà, owó tó pamọ́ yìí jẹ́ kí ó fẹ ọjà rẹ̀ lójú, kí ó sì gba oníbàárà púpọ̀ sí i. Ìgboyà ààbò tó dájú tún mú kí ó dẹ́kun kíkọ̀ láti wọn aṣọ fún oníbàárà nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, èyí sì fi kún owó rẹ̀ tààrà.

Dídára ṣe pàtàkì gan-an. Pádì tí a lè fọ̀ tí wọn kò ṣe dáadáa, tó ń jò tàbí tí kò rọrùn lára, ń dá ìdènà kan náà sílẹ̀ níbi iṣẹ́ bí àìní ààbò rárá. Pádì tí a lè fọ̀ tó ṣiṣẹ́ dáadáa gbọ́dọ̀ lè fa ẹ̀jẹ̀ mu tó fún àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀, kí ó ní ẹ̀yìn tí kì í jò tó dájú, kí aṣọ rẹ̀ rọrùn tó sì bá ooru Nàìjíríà mu, kí a sì ṣe é lọ́nà tí yóò fi yára fọ̀ tí yóò sì yára gbẹ ní onírúurú ipò.

Àwọn agbanisíṣẹ́ tó ní ìlọsíwájú ń mọ̀ pé ríran ìlera nǹkan oṣù lọ́wọ́ ń ṣe òwò láǹfààní tààrà: àìsí níbi iṣẹ́ ń dín kù, iṣẹ́ ń lọ dáadáa, òṣìṣẹ́ sì ń dúró pẹ́. Àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò mélòó kan níbi iṣẹ́ ní ipa ńlá.

Pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ní owó pọ́ọ́kú nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ibi iṣẹ́ ń mú ìdènà owó kúrò lójú ẹsẹ̀. Àwọn ilé-iṣẹ́ kan ní Nàìjíríà ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ẹ̀rọ ìpínfúnni sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ obìnrin, kí òṣìṣẹ́ má bàa dojú kọ ọjọ́ iṣẹ́ kankan láìsí ààbò. Owó kékeré yìí ń mú èrè wá nípasẹ̀ ìsinmi àìsàn tó dín kù àti iṣẹ́ tó pọ̀ sí i.

Mímú ohun amáyédẹrùn ìmọ́tótó dára sí i ń béèrè owó tó pọ̀ jù, ṣùgbọ́n ipa rẹ̀ gbòòrò jù. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó mọ́, tí omi wà déédéé, tí àpótí ìdalẹ̀ wà, tí ibi ìfọwọ́ sì wà, ń jẹ́ kí obìnrin bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Fún ilé-iṣẹ́ tí èyí tó pọ̀ jù nínú òṣìṣẹ́ wọn jẹ́ obìnrin, owó tí a ná sórí èyí ń kan èrè wọn tààrà.

Ètò iṣẹ́ tó rọ̀ nígbà nǹkan oṣù lè gba obìnrin rò láìsí pé iṣẹ́ dín kù. Àwọn àṣàyàn bíi ṣíṣiṣẹ́ láti ilé ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀, wákàtí tó rọ̀ tí ó fàyè gba ìsinmi ọ̀sán láti pààrọ̀ ààbò, tàbí ibi ìsinmi ìkọ̀kọ̀ fún obìnrin tí inú ń run gidigidi, ń fi hàn pé a mọ òtítọ́ nǹkan oṣù láìfìyà jẹ iṣẹ́ obìnrin.

Ẹ̀kọ́ àti àyípadà àṣà ṣe pàtàkì bákan náà. Kíkọ́ àwọn alábòójútó láti lóye ipa òṣì nǹkan oṣù ń dín àbùkù àti ẹ̀tanú kù. Ṣíṣẹ̀dá àṣà níbi iṣẹ́ tí a ti ń ka nǹkan oṣù sí ọ̀rọ̀ ìlera lásán dípò àṣírí ìtìjú ń jẹ́ kí obìnrin béèrè ìrànlọ́wọ́ láìbẹ̀rù.

Àyípadà gbòógì ń béèrè ìlànà ìjọba tó ń kojú ohun tó ń fa òṣì nǹkan oṣù láti ìpìlẹ̀. Ọ̀nà ìlànà mélòó kan fi ìrètí hàn láti ran iṣẹ́ obìnrin lọ́wọ́ nípasẹ̀ ríráyè sí ìlera nǹkan oṣù tó dára sí i.

Yíyọ owó orí àti owó ìbọ̀dè kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù ń dín iye owó kù, ó sì ń mú kí ààbò tó péye rọrùn láti rí. Àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà mélòó kan ti yọ owó orí VAT (Value Added Tax) kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù, wọ́n kà wọ́n sí ohun ìlera tó ṣe pàtàkì dípò ohun afẹ́. Nàìjíríà lè ṣe irú rẹ̀ láti dín ìdènà owó kù.

Òfin ibi iṣẹ́ tó ń béèrè ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye fún bíbójútó nǹkan oṣù yóò dáàbò bo obìnrin ní gbogbo ẹ̀ka iṣẹ́. Àwọn òfin ìlera ibi iṣẹ́ tó wà báyìí kì í sábà sọ̀rọ̀ nípa àìní nǹkan oṣù ní pàtó, èyí sì ń jẹ́ kí agbanisíṣẹ́ pèsè ohun tí kò péye. Òfin tuntun yóò rí i dájú pé ibi ìkọ̀kọ̀ tó mọ́, tí omi àti ọ̀nà ìdalẹ̀ wà, jẹ́ ohun tí kò gbọ́dọ̀ sí láìsí.

Ètò ìjọba láti ra ohun èlò nǹkan oṣù fún ilé-ìwé, ilé ìwòsàn àti ibi iṣẹ́ ìjọba yóò ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin, òṣìṣẹ́ àti àwọn tó ń lo iṣẹ́ ìjọba lọ́wọ́, yóò sì dá ọjà tó dúró ṣinṣin sílẹ̀ fún àwọn olùṣe ọjà ìbílẹ̀. Àwọn ètò wọ̀nyí ń fi hàn pé ìjọba fẹ́ ìdọ́gba nǹkan oṣù, wọ́n sì ń kọ́ agbára ìṣelọ́pọ̀ ìbílẹ̀.

Ètò ìpínfúnni láàárín àwùjọ ń dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ àdáni àti àwọn tó wà ní ìgbèríko, tí ìpèníjà wọn le jù. Àwọn NGO, ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe obìnrin àti ètò ìlera àwùjọ lè pèsè ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò pẹ̀lú ẹ̀kọ́ lórí bí a ṣe ń lò ó àti bí a ṣe ń tọ́jú rẹ̀, kí wọ́n sì dá ojútùú tó máa wà pẹ́ sílẹ̀ tó bá ipò àdúgbò mu.

Nígbà tí obìnrin bá rí ohun èlò nǹkan oṣù tó péye àti ohun amáyédẹrùn tó ń ranni lọ́wọ́, àǹfààní rẹ̀ fún iṣẹ́ kọjá òṣìṣẹ́ kọ̀ọ̀kan, ó dé ọ̀dọ̀ ìdílé, àwùjọ àti ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè.

Àwọn obìnrin tó lè bójú tó nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì máa ń sọ pé owó àwọn pọ̀ sí i, iṣẹ́ àwọn dára sí i, àwọn sì ń gòkè sí i nínú iṣẹ́. Ọ̀nà rẹ̀ rọrùn – wíwà níbi iṣẹ́ déédéé àti kíkópa ní kíkún ń mú àbájáde tó dára wá.

Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ àwọn àjọ tó ń pín ohun èlò nǹkan oṣù fi hàn pé owó àwọn tó jàǹfààní pọ̀ sí i ní 15-25%. Àwọn obìnrin ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ díẹ̀, wọ́n ń gba oníbàárà tàbí ojúṣe púpọ̀ sí i, wọ́n sì ń lépa àǹfààní tí wọ́n ti ń yẹra fún tẹ́lẹ̀. Àǹfààní ọkàn – ìgboyà tó pọ̀ sí i, àníyàn tó dín kù, òmìnira kúrò nínú ìtìjú – ń di ìgboyà àti wíwà ní gbangba níbi iṣẹ́.

Oluchi, tó gba pádì tí a lè fọ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe obìnrin kan ní Owerri, ṣàlàyé àyípadà náà ní ṣókí: “Mo dẹ́kun fífarapamọ́.” Ó bẹ̀rẹ̀ sí í lọ sí ìpàdé ẹgbẹ́ àwọn oníṣòwò ọjà tí ó máa ń fò sílẹ̀ nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ó yọ̀ǹda ara rẹ̀ fún ìgbìmọ̀ tó ń ṣètò ìpàtẹ ọjà agbègbè. Ó gba àǹfààní láti rìnrìn àjò lọ sí Onitsha láti pàdé àwọn olùpèsè ọjà. Láàárín ọdún kan, owó rẹ̀ ti pọ̀ sí i ní 30%, wọ́n sì ti yàn án sí ipò olórí nínú ẹgbẹ́ rẹ̀.

Ipa rẹ̀ ń dé ọ̀dọ̀ ìdílé. Nígbà tí owó obìnrin bá pọ̀ sí i tó sì dúró, àlàáfíà ilé ń dára sí i. Àwọn ọmọ ń dúró nílé-ìwé, oúnjẹ ń dára sí i, owó ìpamọ́ ń pọ̀ sí i, ewu nígbà ìṣòro òjijì sì ń dín kù. Ìwádìí fi hàn léraléra pé owó tó wà lọ́wọ́ obìnrin ń ṣe ìdílé láǹfààní ju owó tí ọkùnrin ń darí lọ.

Ríráyè sí ohun èlò nǹkan oṣù tó péye ń mú ìlera ara àti ọkàn obìnrin dára sí i tààrà, èyí tó ń ran iṣẹ́ tó dúró àti ìgbé ayé tó dára lọ́wọ́. Àwọn obìnrin tó ń lo ààbò nǹkan oṣù tó yẹ kì í sábà ní àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ, èyí sì ń dín owó ìtọ́jú àti ọjọ́ àìsàn kù.

Àǹfààní fún ìlera ọkàn ṣe pàtàkì bákan náà. Àwọn obìnrin sọ pé àníyàn ìgbà gbogbo ti kúrò, ìgboyà wọn ti pọ̀ sí i, àjọṣe wọn pẹ̀lú àwọn ènìyàn sì ti dára sí i nígbà tí wọ́n lè bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Àyípadà ọkàn yìí kì í ṣe iṣẹ́ nìkan ló ń ràn lọ́wọ́, ó ń ran gbogbo ìgbé ayé àti kíkópa nínú àwùjọ lọ́wọ́.

Láwùjọ, yíyanjú òṣì nǹkan oṣù ń dín àìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin kù, ó sì ń ta ko àbùkù tó ń ṣèpalára. Nígbà tí nǹkan oṣù bá di ọ̀rọ̀ ìlera tí a lè bójú tó dípò orísun ìtìjú àti ìdènà, obìnrin ń dúró dọ́gba ní ibi tí ọkùnrin àti obìnrin wà papọ̀. Wọ́n ń kópa ní kíkún nínú aṣáájú àwùjọ, ìgbèjà ẹ̀tọ́ àti ṣíṣe ìpinnu – ipò tí wọ́n ti ń yọ obìnrin kúrò tipẹ́tipẹ́, apá kan nítorí àbùkù nǹkan oṣù.

Àǹfààní fún ìran tó ń bọ̀ ṣe pàtàkì gidigidi. Àwọn ìyá tó ní ohun èlò nǹkan oṣù tó péye lè ṣiṣẹ́ déédéé láti ran ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn lọ́wọ́. Wọ́n ń fi ìgboyà àti wíwá ìtọ́jú ìlera hàn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ. Wọ́n ń fi ìmọ̀ tó péye lé àwọn ọmọ lọ́wọ́ dípò ìtìjú àti ìròyìn èké. Èyí ń fòpin sí ìyípo òṣì nǹkan oṣù tó ti dí agbára obìnrin lọ́wọ́ láti ìran dé ìran.

Ní ipele orílẹ̀-èdè, yíyanjú òṣì nǹkan oṣù jẹ́ àǹfààní ńlá fún ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé. Nígbà tí a bá mú ìdènà tó ń dí ìdajì àwọn ará ìlú lọ́wọ́ láti kópa ní kíkún nínú ọrọ̀ ajé kúrò, GDP ń pọ̀ sí i, ìdàgbàsókè sì ń yára sí i.

Ìṣirò tí kò ga jù fi hàn pé òṣì nǹkan oṣù ń ná Nàìjíríà ní ọ̀kẹ́ àìmọye náírà lọ́dọọdún nínú iṣẹ́ tó sọnù, owó ìtọ́jú, àti agbára ọrọ̀ ajé tí a kò lò. African Development Bank ti dá ìlera nǹkan oṣù mọ̀ gẹ́gẹ́ bí kókó pàtàkì nínú ìfúnlágbára ọrọ̀ ajé obìnrin àti ìdàgbàsókè tó kan gbogbo ènìyàn kárí ilẹ̀ Áfíríkà.

Ríran ìṣelọ́pọ̀ ohun èlò nǹkan oṣù ní ìbílẹ̀ lọ́wọ́, pàápàá àwọn tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, ń dá iṣẹ́ sílẹ̀, ó sì ń kọ́ agbára ilé-iṣẹ́. Dípò kíkó pádì tí a ń jù nù wọlé láti òkèèrè, fífi owó sínú ìṣelọ́pọ̀ ní Nàìjíríà ń jẹ́ kí èrè wà nínú ọrọ̀ ajé wa, ó sì ń rí i dájú pé ọjà bá àìní, ojú ọjọ́ àti ìfẹ́ àdúgbò mu.

Àǹfààní ìdàgbàsókè kọjá ọrọ̀ ajé. Àwùjọ tí obìnrin ti ń kópa ní kíkún nínú iṣẹ́ àti aṣáájú ń ṣe ìpinnu ìlànà ọ̀tọ̀, wọ́n ń náwó ọ̀tọ̀ sórí ìlera àti ẹ̀kọ́, wọ́n sì ń ní àbájáde ìdàgbàsókè tó dára jù ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà. Ìdọ́gba ọkùnrin àti obìnrin àti ìfúnlágbára obìnrin kì í ṣe ọ̀ranyàn ìwà rere nìkan, wọ́n jẹ́ ohun tí a nílò gan-an fún ìdàgbàsókè tó máa wà pẹ́.

Àwọn obìnrin, agbanisíṣẹ́ àti àwọn olùṣe ìlànà máa ń béèrè ìbéèrè pàtàkì, wọ́n sì máa ń ní àníyàn nípa yíyanjú òṣì nǹkan oṣù níbi iṣẹ́. Lílóye àti dídáhùn àwọn àníyàn wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti kọ́ ojútùú tó ṣiṣẹ́.

Àwọn oníyèméjì máa ń béèrè nígbà mìíràn bóyá ríráyè sí ohun èlò nǹkan oṣù nìkan lè ní ipa ńlá lórí iṣẹ́, nítorí ọ̀pọ̀ ìdènà tí obìnrin ń kojú nínú ọjà iṣẹ́ Nàìjíríà. Àníyàn yìí yẹ ká fi òtítọ́ jíròrò rẹ̀, nítorí lóòótọ́ òṣì nǹkan oṣù wà pẹ̀lú ẹ̀tanú, àìsí ìtọ́jú ọmọ, ẹ̀kọ́ tí kò rọrùn láti rí àti àwọn ìdènà gbòógì mìíràn.

Ṣùgbọ́n ẹ̀rí fi hàn gbangba pé ohun èlò nǹkan oṣù jẹ́ ìrànlọ́wọ́ pàtàkì tí ipa rẹ̀ ṣeé díwọ̀n. Ìwádìí láti Kenya, Uganda àti Ghana – ibi tí ipò wọn jọ ti Nàìjíríà – fi hàn léraléra pé pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù ń dín àìlọ síbi iṣẹ́ kù ní 60-80% láàárín àwọn obìnrin tí kò ní ààbò tó péye tẹ́lẹ̀. Ìwádìí nípa owó fi hàn pé owó wọn pọ̀ sí i bákan náà.

Kókó pàtàkì ni pé yíyanjú òṣì nǹkan oṣù jẹ́ ohun tí a gbọ́dọ̀ ní, bí kò tilẹ̀ tó nìkan, kí obìnrin tó lè kópa ní kíkún nínú iṣẹ́. Obìnrin kò lè ṣiṣẹ́ láìsí ojútùú fún ìtọ́jú ọmọ, bẹ́ẹ̀ ni kò lè ṣiṣẹ́ láìsí ààbò nǹkan oṣù. Èrò kì í ṣe láti sọ pé ohun èlò nǹkan oṣù ń yanjú gbogbo ìdènà iṣẹ́, ṣùgbọ́n láti mọ̀ pé ó jẹ́ apá pàtàkì kan tí a ti ń fojú fò dá.

Bákan náà, ìrànlọ́wọ́ ohun èlò nǹkan oṣù sábà máa ń jẹ́ ẹnu ọ̀nà sí ìrànlọ́wọ́ tó gbòòrò. Àwọn àjọ tó ń pín pádì tí a lè fọ̀ tún ń pèsè ẹ̀kọ́ ìlera, ẹ̀kọ́ ìṣàkóso owó àti ìrànlọ́wọ́ ìdàgbàsókè òwò. Ohun èlò nǹkan oṣù ló ń jẹ́ kí obìnrin wà déédéé kí wọ́n sì ní ìgboyà láti jàǹfààní nínú àwọn ètò mìíràn wọ̀nyí.

Fún àwọn agbanisíṣẹ́, èrè rẹ̀ hàn kedere. Pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù ń náni ní owó tó kéré púpọ̀ ju iṣẹ́ tó ń sọnù nítorí àìlọ síbi iṣẹ́ àti iṣẹ́ tó dín kù nítorí nǹkan oṣù. Àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù sọ pé àwọn ń rí èrè ńlá nípasẹ̀ ìsinmi àìsàn tó dín kù àti ìtẹ́lọ́rùn òṣìṣẹ́ tó pọ̀ sí i.

Àníyàn nípa ọ̀rọ̀ àṣà àti ẹ̀sìn tọ́, ó sì ṣe pàtàkì. Lóòótọ́, èèwọ̀, àṣà àti ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn yí nǹkan oṣù ká ní àwọn àwùjọ Nàìjíríà. Àwọn kan ń bẹ̀rù pé sísọ̀rọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù ní gbangba yóò tàbùkù àṣà tàbí ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn.

Ṣùgbọ́n òtítọ́ jinlẹ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ. Bí àṣà nípa nǹkan oṣù tilẹ̀ yàtọ̀ láàárín onírúurú àwùjọ Nàìjíríà, ìpèníjà ìpìlẹ̀ ti nínílò ohun èlò tó péye kọjá àṣà. Àwùjọ Mùsùlùmí, Kìrìsìtẹ́nì àti ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ló gbà pé bíbójútó nǹkan oṣù jẹ́ apá pàtàkì ìmọ́tótó àti iyì.

Ọ̀pọ̀ aṣáájú ẹ̀sìn àti àṣà, nígbà tí a bá fi ọ̀wọ̀ bá wọn sọ̀rọ̀, ló ń di alágbàwí tó lágbára fún ríráyè sí ìlera nǹkan oṣù. Wọ́n mọ̀ pé òṣì nǹkan oṣù ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti dé ibi agbára wọn àti láti ṣe àwùjọ wọn láǹfààní – èrò tó bá ọ̀pọ̀ ìlànà ìgbàgbọ́ mu. Àwọn àjọ ẹ̀sìn ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù sí i nípasẹ̀ ẹ̀ka ìlera wọn, ẹgbẹ́ obìnrin àti ètò ọ̀dọ́.

Kókó ni ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tó bá àṣà mu. Dípò kíkó èrò Ìwọ̀-oòrùn wọlé, èyí tó máa ń ka nǹkan oṣù sí ayẹyẹ tàbí ìran àfihàn nígbà mìíràn, ọ̀nà Áfíríkà ń tẹnu mọ́ iyì, ìkọ̀kọ̀ àti yíyanjú ìṣòro lọ́nà tó wúlò. A ń ka ohun èlò nǹkan oṣù sí irinṣẹ́ fún ìmọ́tótó, ìlera àti ọ̀wọ̀ – ìlànà tí gbogbo àṣà gbà.

Ní ti gidi, àwọn obìnrin láti gbogbo ẹ̀yà ń fi ìtura àti ọpẹ́ hàn nígbà tí a bá yanjú òṣì nǹkan oṣù. Ìtìjú tí wọ́n ń ní kì í ṣe nítorí pé àṣà wọn fẹ́ràn ìyà, ṣùgbọ́n nítorí pé wọn kò lè dé ìlànà ìmọ́tótó àti ìkọ̀kọ̀ àṣà wọn láìsí ohun èlò tó péye. Pípèsè ohun èlò wọ̀nyí ń ti àṣà lẹ́yìn, kò ta kò ó.

Bí ìmọ̀ nípa òṣì nǹkan oṣù ṣe ń pọ̀ sí i, àníyàn nípa ipa lórí àyíká ti dìde, pàápàá nípa pádì tí a ń jù nù. Àníyàn yìí fi ìfẹ́ pàtàkì sí àyíká hàn, ó sì yẹ fún ìdáhùn gidi.

Lóòótọ́, pádì tí a ń jù nù ń dá ìdọ̀tí púpọ̀ sílẹ̀. Obìnrin kan tó ń lo pádì tí a ń jù nù lè dá kìlógíráàmù 5-8 ìdọ̀tí tí kì í jẹrà sílẹ̀ lọ́dún. Láàárín ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin, èyí jẹ́ ẹrù ńlá lórí àyíká, pàápàá níbi tí ètò ìdalẹ̀ kò ti péye.

Ìpèníjà àyíká yìí gan-an ló ń fún pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lágbára. Pádì tí a lè fọ̀ tó dára ń dá ìdọ̀tí díẹ̀ gan-an sílẹ̀ – omi ìfọṣọ nìkan – ó sì ń pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ní ti àyíká, gbígbé pádì tí a lè fọ̀ lárugẹ ń yanjú òṣì nǹkan oṣù àti ààbò àyíká lẹ́ẹ̀kan náà.

Ní Nàìjíríà, níbi tí ètò ìdalẹ̀ ṣì ti ṣòro ní ọ̀pọ̀ àwùjọ, pádì tí a lè fọ̀ ní àǹfààní pàtàkì. Wọ́n ń mú ìṣòro ìdalẹ̀ kúrò, èyí tó ń mú kí ọ̀pọ̀ ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ lọ́ra láti bójú tó àìní nǹkan oṣù. Wọn kì í fi kún ìdọ̀tí tó ń kó jọ ní àdúgbò tí iṣẹ́ kíkó ìdọ̀tí kò ti péye.

Ọ̀rọ̀ àyíká di ìdí mìíràn láti ṣe àtìlẹ́yìn fún pádì tí a lè fọ̀ tí wọ́n ṣe ní ìbílẹ̀. Wọ́n ń dín gbígbára lé ọjà òkèèrè kù, wọ́n ń dín èéfín ìrìnnà kù, wọ́n ń dá iṣẹ́ tó bá àyíká mu sílẹ̀, wọ́n sì ń pèsè ojútùú tó máa wà pẹ́ tó bá ipò àyíká àdúgbò mu.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé ohun èlò nǹkan oṣù kì í ṣe ohun ìmọ́tótó nìkan, irinṣẹ́ ọrọ̀ ajé ni wọ́n, tó ń jẹ́ kí obìnrin kópa ní kíkún nínú iṣẹ́ àti òwò. Iṣẹ́ wa kọjá ṣíṣe pádì; a ń gbógun ti òṣì nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìdènà sí ìfúnlágbára ọrọ̀ ajé obìnrin.

A ti ran ju 10,000 obìnrin lọ́wọ́ tààrà kárí Nàìjíríà, a sì ti pín ju 30,000 pádì lọ nípasẹ̀ àjọṣe pẹ̀lú àwọn NGO, ilé-ìwé àti ẹgbẹ́ obìnrin. Ìpínfúnni kọ̀ọ̀kan ní ẹ̀kọ́ lórí ìlera nǹkan oṣù, bí a ṣe ń tọ́jú pádì dáadáa, àti ẹ̀tọ́ níbi iṣẹ́ – nítorí ohun èlò nìkan kò tó láìsí ìmọ̀ àti agbára.

Ṣíṣe pádì wa ní Nàìjíríà ní àǹfààní pàtàkì. A mọ ojú ọjọ́ Nàìjíríà, a sì ń ṣe pádì tó ń yára gbẹ nínú ọ̀rinrin, tó sì ń rọrùn lára nínú ooru. A mọ òtítọ́ ohun amáyédẹrùn – iná tó ń lọ tó ń bọ̀, omi tí kò tó ní àwọn agbègbè kan – a sì ń ṣe ọjà tó ń ṣiṣẹ́ láàárín ìdènà wọ̀nyí. A mọ ìnira owó tí obìnrin Nàìjíríà ń kojú, a sì ń fi iye owó sí ọjà wa lọ́nà tí ó fi rọrùn láti rà lóòótọ́.

A ní oríṣi ọjà mẹ́ta fún onírúurú àìní àti àpò owó. No Wahala Pad wa ń pèsè ààbò tó dájú fún àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, pẹ̀lú ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu. Premium Pad, tó ní ìpele mẹ́ta tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu pẹ̀lú ẹ̀yìn tí kì í jò, ń bójú tó ẹ̀jẹ̀ àárín, òun ló sì jẹ́ ìpìlẹ̀ Starter Kit wa. Fún àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀, Maxi Pad wa ní ìpele márùn-ún tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu, tó ń fún yín ní ìgboyà fún ọjọ́ iṣẹ́ tó gùn jù.

Yàtọ̀ sí ọjà, a ń jà fún ìlànà ibi iṣẹ́ tó ń ran ìlera nǹkan oṣù lọ́wọ́. A ń bá àwọn agbanisíṣẹ́ ṣiṣẹ́ pọ̀ láti mú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ dára sí i àti láti fi ìlànà ìrànlọ́wọ́ sílẹ̀. A ń bá àwọn ẹgbẹ́ obìnrin ṣiṣẹ́ láti kojú òṣì nǹkan oṣù lọ́nà tó létò. A gbàgbọ́ pé fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe títa ọjà nìkan, ó jẹ́ kíkọ́ ẹgbẹ́ ìgbésẹ̀ fún ìdọ́gba nǹkan oṣù.

Ìpinnu wa ni láti rí i dájú pé kò sí obìnrin Nàìjíríà kankan tó máa pàdánù iṣẹ́, owó tàbí àǹfààní nítorí kò ní ààbò nǹkan oṣù tó péye. Pádì kọ̀ọ̀kan tí a ń ṣe jẹ́ apá kékeré nínú ìdájọ́ òdodo ọrọ̀ ajé àti ìfúnlágbára obìnrin.

Bóyá obìnrin ni yín tí òṣì nǹkan oṣù ń ṣàkóbá fún iṣẹ́ rẹ̀, agbanisíṣẹ́ tó fẹ́ ran òṣìṣẹ́ lọ́wọ́, tàbí àjọ tó ń ṣiṣẹ́ fún ìdọ́gba ọkùnrin àti obìnrin, àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò lè mú àyípadà wá lójú ẹsẹ̀.

Tí òṣì nǹkan oṣù bá ti ṣàkóbá fún iṣẹ́ yín, ẹ mọ̀ pé ojútùú wà, ẹ sì yẹ fún ohun tó dára jù. Fífi owó sínú pádì tí a lè fọ̀ tó dára jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìgbésẹ̀ tí owó rẹ̀ kéré jù lọ tó ń mú iṣẹ́ dúró ṣinṣin, tó sì ń mú owó pọ̀ sí i.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣírò iye tí ẹ ń ná lóṣù lórí ohun èlò nǹkan oṣù báyìí, tàbí iye tí ẹ ń pàdánù nínú ọjọ́ iṣẹ́ tí ẹ kò lọ. Ẹ fi wé owó tí ẹ máa ná lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo lórí pádì tí a lè fọ̀. Fún ọ̀pọ̀ obìnrin, owó náà máa ń padà wọlé láàárín oṣù 2-3, lẹ́yìn náà ni owó ìpamọ́ àti owó tó ń wọlé ń bá a lọ.

Àpò 3 Premium Pad wa jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ tó dára fún ₦4,000. Pádì mẹ́ta ń jẹ́ kí ẹ máa pààrọ̀ wọn bí ẹ ṣe ń fọ̀ wọ́n tí ẹ sì ń sá wọn, kí ẹ máa ní ààbò tó mọ́ nígbà gbogbo. Ìpele mẹ́ta tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu nínú Premium Pad ń bójú tó èyí tó pọ̀ jù nínú ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn obìnrin tí ẹ̀jẹ̀ wọn pọ̀ gan-an lè fẹ́ fi Maxi Pad kan tàbí méjì kún un.

Tí owó ìbẹ̀rẹ̀ bá dà bí ẹni pé ó pọ̀, ẹ ronú nípa dídá ẹgbẹ́ ìfowópamọ́ sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin mìíràn láti jọ ra púpọ̀ papọ̀. Àwọn ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe obìnrin àti NGO kan ń pèsè ìrànlọ́wọ́ owó tàbí ọjà tí a lè fọ̀ ní owó pọ́ọ́kú – ẹ béèrè ní àdúgbò yín nípa àwọn ètò tó wà.

Yàtọ̀ sí ọjà, ẹ jà fún ara yín níbi iṣẹ́. Ẹ ní ẹ̀tọ́ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó péye níbi iṣẹ́. Tí ibi iṣẹ́ yín kò bá ní ohun ìpìlẹ̀ fún bíbójútó nǹkan oṣù, ẹ kó àwọn obìnrin mìíràn jọ, kí ẹ sì jọ tọ àwọn alákòóso lọ. Ẹ gbé ìbéèrè náà kalẹ̀ lórí iṣẹ́ tó dára àti àlàáfíà òṣìṣẹ́ dípò ẹ̀dùn ọkàn ti ara ẹni.

Tí ẹ bá ń gba obìnrin síṣẹ́ tàbí tí ẹ ń ṣe ètò fún obìnrin, yíyanjú òṣì nǹkan oṣù jẹ́ ìgbésẹ̀ tí ipa rẹ̀ ga, tí owó rẹ̀ kò sì wọ́n, tó ń ran òṣìṣẹ́ yín àti iṣẹ́ àjọ yín lọ́wọ́.

Fún òwò kékeré, rírí i dájú pé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìkọ̀kọ̀ tó mọ́ wà, pẹ̀lú omi, ọṣẹ àti àpótí ìdalẹ̀, ni ìpìlẹ̀ iyì nǹkan oṣù. Ẹ ronú nípa fífi ohun èlò nǹkan oṣù pamọ́ sínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún ìgbà pàjáwìrì – owó rẹ̀ kéré gan-an ní ìfiwéra pẹ̀lú ìfẹ́ inú rere àti ààbò iṣẹ́ tó ń mú wá.

Àwọn àjọ tó tóbi jù yẹ kí wọ́n ronú nípa ètò ìlera nǹkan oṣù tó péye. Pípèsè pádì tí a lè fọ̀ lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ní owó pọ́ọ́kú fún àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin ń mú àǹfààní wá lójú ẹsẹ̀ nípasẹ̀ àìlọ síbi iṣẹ́ tó dín kù. Ilé-iṣẹ́ kan ní Lagos ṣírò pé ₦200,000 tí wọ́n ná láti pèsè pádì fún 100 òṣìṣẹ́ obìnrin mú kí wọ́n pa ₦1.2 million mọ́ lọ́dún nípasẹ̀ ìsinmi àìsàn tó dín kù àti iṣẹ́ tó dára sí i.

Àwọn àjọ lè béèrè iye àpò tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tó dúró fún àpò kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. A tún ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún òṣìṣẹ́, láti ran àṣà ibi iṣẹ́ lọ́wọ́ níbi tí a ti ń ka ìlera nǹkan oṣù sí ọ̀rọ̀ ìlera iṣẹ́ lásán.

Àwọn NGO àti àjọ àwùjọ lè fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò ìfúnlágbára obìnrin, ìlera tàbí ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé tí wọ́n ti ní. Ìsopọ̀ láàárín òṣì nǹkan oṣù àti iṣẹ́ mú kí ohun èlò nǹkan oṣù bá ètò ìgbé ayé, ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́ àti ìrànlọ́wọ́ òwò kékeré mu dáadáa.

Òṣì nǹkan oṣù ń gba iyì, ìlera àti agbára ọrọ̀ ajé lọ́wọ́ àwọn obìnrin Nàìjíríà. Lóṣooṣù, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́, wọ́n ń yẹra fún àǹfààní iṣẹ́, wọ́n sì ń rí i tí àlá wọn ń sún síwájú nítorí wọn kò ní ààbò nǹkan oṣù tó péye. Àpapọ̀ ipa rẹ̀ jẹ́ ọ̀kẹ́ àìmọye náírà nínú owó tó sọnù àti ìdáwọ́lé ọrọ̀ ajé tí a kò rí.

Ojútùú wà, ó sì ṣeé rí. Ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń pèsè ààbò tí owó rẹ̀ kò wọ́n, tó máa wà pẹ́, tó ń jẹ́ kí obìnrin kópa nínú iṣẹ́ déédéé. Àtúnṣe níbi iṣẹ́ ń dá àyíká sílẹ̀ níbi tí obìnrin ti lè bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Àyípadà ìlànà lè mú ìdènà gbòógì kúrò lọ́nà tó létò.

Ipa yíyanjú òṣì nǹkan oṣù lórí iṣẹ́ kọjá obìnrin kọ̀ọ̀kan, ó ń yí ìdílé padà, ó ń fún àwùjọ lágbára, ó sì ń mú ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè yára. Nígbà tí obìnrin bá ń ṣiṣẹ́ déédéé, tí wọ́n ń rí owó tó dájú, tí wọ́n sì ń gòkè nínú iṣẹ́, gbogbo ènìyàn ló ń jàǹfààní.

Fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀ranyàn ìwà rere tàbí ọ̀rọ̀ obìnrin nìkan. Ó jẹ́ ọgbọ́n ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé tó wúlò tí èrè rẹ̀ ti hàn. Owó kọ̀ọ̀kan tí a ná sórí ìlera nǹkan oṣù obìnrin ń pọ̀ sí i nípasẹ̀ iṣẹ́ tó pọ̀ sí i, àlàáfíà ìdílé tó dára sí i àti kíkópa nínú ọrọ̀ ajé tó lágbára sí i.

A pè yín láti dara pọ̀ mọ́ ìgbésẹ̀ yìí. Bóyá ẹ nílò ọjà fún ara yín, ẹ fẹ́ ran àwọn òṣìṣẹ́ yín lọ́wọ́, tàbí ẹ fẹ́ kojú òṣì nǹkan oṣù nípasẹ̀ ètò àjọ yín, Sana Pads ti ṣetán láti bá yín ṣiṣẹ́ pọ̀. Papọ̀, a lè rí i dájú pé òṣì nǹkan oṣù kò dí agbára ọrọ̀ ajé obìnrin Nàìjíríà kankan lọ́wọ́. Ẹ kàn sí wa láti mọ̀ sí i nípa ọjà, ìbéèrè ọjà àti àǹfààní àjọṣe, tàbí ẹ ka àwọn ohun èlò ìmọ̀ wa nípa òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà láti túbọ̀ lóye ọ̀rọ̀ pàtàkì yìí tó kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ènìyàn kárí orílẹ̀-èdè wa.