Òṣì Nǹkan Oṣù ní Lagos: Bí Ìlú Ńlá Nàìjíríà Ṣe Ń Jà Padà

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe ìṣòro ìgbèríko nìkan – ó ń gbèrú ní àwọn ibùdó ìlú Nàìjíríà, ó sì fara pamọ́ lẹ́yìn ariwo òwò àti ìdàgbàsókè. Èyí ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́ ní Lagos àti àwọn ìlú Nàìjíríà mìíràn.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Òṣì nǹkan oṣù kan nǹkan bí àwọn obìnrin Nàìjíríà 37 mílíọ̀nù tí kò lè rà ọjà nǹkan oṣù tó tó lóṣooṣù.
• Àwọn obìnrin Lagos ń ná ₦6,000-12,000 lọ́dún lórí pádì tí a ń jù nù, tó dọ́gba pẹ̀lú owó oṣù ìpìlẹ̀ ọjọ́ 20-40.
• Àwọn ọmọbìnrin ní ipinlẹ̀ Lagos ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣooṣù ní àpapọ̀ nítorí ìṣàkóso nǹkan oṣù tí kò tó, tó jẹ́ ọjọ́ 48-60 lọ́dún.
• Òṣì nǹkan oṣù ní ìlú ńlá ní nínú àìsí omi mímọ́, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ aládàáni nínú àwọn ilé àjọ̀gbé, àti ibi jíjù ìdọ̀tí tó láàbò.
• Pádì nǹkan oṣù tí a tún lò ń dín iye owó ọjà nǹkan oṣù kù ní 70-85% ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn tí a ń jù nù láàrín ọdún kan.
• Lagos ní àwọn ohun èlò WASH ti gbogbo ènìyàn díẹ̀, pẹ̀lú 15% péré nínú àwọn ọjà àti ibùdó mọ́tò tó ń pèsè ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó tó fún àwọn obìnrin.
• Àwọn ètò pínpín ní àdúgbò ti dé àwọn obìnrin tó ju 30,000 lọ káàkiri àwọn ìlú Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn ojútùú tó lè wà pẹ́.

Ẹ jẹ́ ká ṣàyẹ̀wò bí òṣì nǹkan oṣù ṣe farahàn ní Lagos ní pàtó, ìdí tí òṣì ìlú ńlá fi ń ṣẹ̀dá àwọn ìpèníjà nǹkan oṣù tó yàtọ̀, àti àwọn ojútùú tó ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́.

Blessing ń gbé ní Surulere, Lagos. Ó jẹ́ ọmọ ọdún 16, ó jẹ́ ọlọ́gbọ́n, ó sì ń lá àlá láti di nọ́ọ̀sì. Ṣùgbọ́n ní oṣù kọ̀ọ̀kan, ó ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé mẹ́ta. Kì í ṣe nítorí pé ó ṣàìsàn – nítorí pé kò lè rà pádì nǹkan oṣù. Ìyá rẹ̀, oníṣòwò kékeré ní Oshodi Market, ń rí ₦30,000 lóṣooṣù láti bọ́ ọmọ márùn-ún. Nígbà tí pádì tí a ń jù nù bá náwó ₦300-500 fún pákì kan tí Blessing sì nílò pákì méjì ní àkókò kọ̀ọ̀kan, ìyẹn jẹ́ ₦1,000 – ju 3% owó tí ìdílé gbà lápapọ̀. Nítorí náà Blessing ń lo aṣọ àtijọ́, ó ń dúró sílé nígbà tí ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ bá pọ̀, ó sì ń wo bí máàkì rẹ̀ ṣe ń sọnù. Kì í ṣe òun nìkan. Káàkiri Lagos, láti àwọn ilé gíga ti Victoria Island dé àwọn òpópónà tó há ti Ajegunle, mílíọ̀nù ọmọbìnrin àti obìnrin ń dojú kọ ìdínà àìrí yìí. Èyí ni òṣì nǹkan oṣù ní ìlú tó tóbi jù ní Nàìjíríà, ó sì gbòòrò ju bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe mọ̀ lọ.

Nígbà tí àwọn ènìyàn bá ronú nípa òṣì, wọ́n sábà máa ń fojú inú wo àwọn abúlé ìgbèríko. Ṣùgbọ́n òṣì nǹkan oṣù ní Lagos ní ojú tó yàtọ̀ – èyí tó ń gbé nínú àwọn yàrá kan tó há ní Makoko, nínú àwọn ilé àjọ̀gbé ní Mushin, àti láàrín àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ ní Ikeja tí wọ́n ń yan láàrín owó ọkọ̀ àti ọjà nǹkan oṣù.

Lagos dà bí ìlú àǹfààní, pẹ̀lú àwọn báǹkì, ọjà àti ìsapá tí kò dáwọ́ dúró. Ṣùgbọ́n lábẹ́ ojú, àwọn àìní ìpìlẹ̀ kò tíì tẹ́ mílíọ̀nù lọ́rùn. Àpapọ̀ owó tí àwọn obìnrin ń gbà ní àwọn ẹ̀ka àìjẹ́ ti ìjọba – àwọn oníṣòwò ọjà, àwọn onírun-dídì, àwọn tó ń ta oúnjẹ – wà ní nǹkan bí ₦40,000-60,000 lóṣooṣù. Nígbà tí ẹ bá ronú nípa owó ilé (₦15,000-50,000 fún yàrá kan), oúnjẹ, ìrìnnà àti àìní àwọn ọmọ, ọjà nǹkan oṣù di “ìgbádùn” tí àwọn obìnrin ń fi rúbọ.

Àwọn iye náà sọ ìtàn líle. Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń jù nù nílò nǹkan bí pádì 20-25 ní àkókò kọ̀ọ̀kan. Àwọn ilé iṣẹ́ tó dára ń náwó ₦500-800 fún pákì pádì 10, èyí túmọ̀ sí ₦1,000-2,000 lóṣooṣù fún nǹkan oṣù nìkan. Ìyẹn jẹ́ ₦12,000-24,000 lọ́dún – owó tó lè san owó ilé-ìwé fún ìgbà kan tàbí kó pèsè ọjà fún òwò kékeré.

Ṣùgbọ́n òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe nípa iye owó pádì nìkan. Ó jẹ́ nípa akọ̀wé ọmọ ọdún 23 tó ń ṣiṣẹ́ nínú ọ́fíìsì dáradára ní Island ṣùgbọ́n tó ń gbé pẹ̀lú ìbátan mẹ́fà nínú ilé àjọ̀gbé “face-me-I-face-you” ní Bariga, tí ó ń pín ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan láàrín ìdílé 15. Ó jẹ́ nípa akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì ní LASU tí kò lè rà pádì àti ìwé méjèèjì. Ó jẹ́ nípa aya onímọ́tò okada tó ń fọ aṣọ rẹ̀ ní kànga ìjọba níbi tí gbogbo ènìyàn ti lè rí i.

Òṣì nǹkan oṣù ń fa ọ̀pọ̀ ìṣòro tó ń náwó ju owó lọ. Àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé ń ṣubú sẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́. Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ African Population and Health Research Center rí i pé àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù ń gba máàkì tó kéré ní 15-20% ju àwọn ojúgbà wọn lọ nínú ìdánwò. Ní àwọn ilé-ìwé Lagos tí ìdíje wà, àlàfo yìí lè pinnu bóyá ọmọbìnrin yóò wọ yunifásítì tàbí yóò fi ilé-ìwé sílẹ̀ pátápátá.

Àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ ń dojú kọ àbájáde tó yàtọ̀ ṣùgbọ́n tó burú bákan náà. Olùtajà ní Balogun Market tí ẹ̀jẹ̀ bá wọ aṣọ rẹ̀ ń pàdánù iṣẹ́ rẹ̀. Òṣìṣẹ́ ìjọba tó ń pe ara rẹ̀ ní aláìsàn ọjọ́ mẹ́ta lóṣooṣù ni a ń fo kọjá fún ìgbéga. Ìbẹ̀rù jíjò, ìdààmú ṣíṣe ààbò láì ní ohun èlò, ìrora ara láti lo ìwé ìròyìn tàbí àkísà – wọ̀nyí kì í ṣe ìdààmú kékeré. Wọ́n jẹ́ ìrẹ́nijẹ iyì tó ń ṣẹlẹ̀ lóṣooṣù, ọdún lẹ́yìn ọdún.

Lẹ́yìn náà ni ìlera. Nígbà tí àwọn obìnrin bá tún lo pádì tí a ń jù nù kọjá ààlà lílò láàbò, nígbà tí wọ́n bá lo aṣọ tí a kò sọ di mímọ́, nígbà tí wọn kò lè fọ̀ dáadáa nítorí àìtó omi – àkóràn ń tẹ̀lé e. Àkóràn ọ̀nà ìbímọ, bacterial vaginosis àti àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ pọ̀ gan-an láàrín àwọn obìnrin tó ń ṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò tó. Ní àwọn ilé ìwòsàn gbogbogbò ní Isolo àti Somolu, àwọn dókítà sọ pé àwọn ń rí àwọn àkóràn wọ̀nyí déédé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn aláìsàn kì í sábà so wọ́n mọ́ ìṣàkóso nǹkan oṣù.

Lagos lè jẹ́ olú ìlú ọrọ̀ ajé Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ohun èlò WASH rẹ̀ kò tó fún àìní àwọn obìnrin. Àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbo ènìyàn kéré, wọ́n sábà máa ń dọ̀tí, wọn kì í sì í ní omi fún fífọ̀. Àwọn ọjà tó ń gba ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin ṣiṣẹ́ – Balogun, Idumota, Mile 12 – ní ohun èlò díẹ̀. Olùtajà ní Computer Village lè dì ìtọ̀ rẹ̀ mú fún wákàtí nítorí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó wà dọ̀tí jù tàbí jìnnà jù.

Àwọn ilé-ìwé ní àwọn agbègbè tó pọ̀ ènìyàn bí Mushin, Oshodi àti Agege sábà máa ń kùnà láti ní àwọn ibi ìpààrọ̀ aṣọ aládàáni níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè ṣàkóso nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ní àwọn ìdè ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó fọ́, kò sí omi tó ń ṣàn, àti kò sí àpótí ìdọ̀tí fún ìdọ̀tí nǹkan oṣù. Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ UNICEF rí i pé 68% àwọn ilé-ìwé girama ti ìjọba ní ipinlẹ̀ Lagos kò ní ohun èlò ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó tó.

Àní ní àwọn agbègbè àárín bí Ikeja àti Gbagada, a kò lè ṣèdánilójú ìpèsè omi tó dúró. Nígbà tí NEPA bá gba iná tí ẹ̀rọ omi sì dáwọ́ ṣíṣe dúró, nígbà tí kànga bá gbẹ kí oṣù tó parí, fífọ aṣọ tí a tún lò di ìṣòro. Òtítọ́ ohun èlò yìí ń pinnu àwọn ojútùú nǹkan oṣù tó ń ṣiṣẹ́ fún àwọn obìnrin Lagos.

Òṣì nǹkan oṣù ní Lagos yàtọ̀ sí òṣì nǹkan oṣù ní ìgbèríko Kano tàbí Enugu. Òye àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ṣe pàtàkì láti rí àwọn ojútùú tó bá ìgbé ayé ìlú ńlá mu ní tòótọ́.

Ní ìgbèríko, àwọn ṣọ́ọ̀bù lè jìnnà, ṣùgbọ́n ní Lagos, ẹ kò lè rìn ìṣẹ́jú márùn-ún láì kọjá ṣọ́ọ̀bù ọjà. A rí pádì, wọ́n wà, a polówó wọn níbi gbogbo. Èyí ń dá àìlòdì ìkà – àwọn obìnrin ń rí ojútùú lójoojúmọ́ ṣùgbọ́n wọn kò sì tún lè rí i nítorí iye owó. Ipa ọkàn ti ìsúnmọ́ láìsí ìráyè yìí pọ̀. Kì í ṣe nípa ìmọ̀ tàbí wíwà; ó jẹ́ nípa ìdínà ọrọ̀ ajé tí ìrí ìlú ńlá mú kí ó túbọ̀ hàn gbangba.

Àwọn obìnrin Lagos mọ ohun tí wọ́n nílò gan-an. Wọ́n rí àwọn ìpolówó lórí ọkọ̀ bọ́ọ̀sì, wọ́n gbọ́ orin ìpolówó lórí rédíò, wọ́n kọjá àwọn pátákó ńlá. Ìmọ̀ láìsí ìráyè yìí ń dá ìtìjú tí àwọn obìnrin ìgbèríko lè má ní ní ọ̀nà kan náà. Ìrètí wà ní ìlú ńlá fún ìgbàlódé, fún jíjẹ́ “ẹni tó mọ̀” àti ọlọ́gbọ́n. Àìlè rà pádì dà bí ìkùnà ara ẹni dípò ìṣòro ètò.

Yàtọ̀ sí àwọn ilé àjọ̀gbé ìgbèríko pẹ̀lú ààyè ìta, ilé ní Lagos túmọ̀ sí ààyè híhá. Obìnrin tó ń gbé nínú yàrá kan pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ àti àwọn ọmọ kò ní ibi ìkọ̀kọ̀ láti fọ aṣọ nǹkan oṣù. Tí ó bá gbé e sójú ọ̀nà ìpín wọn, àwọn aládùúgbò yóò rí i wọ́n yóò sì sọ̀rọ̀. Tí ó bá gbẹ ẹ́ nínú ilé, ojú ọjọ́ Lagos tó ní ọ̀rinrin túmọ̀ sí pé yóò wà ní tútù fún ọjọ́, èyí ń fa òórùn àti ànfàní fún kòkòrò àrùn láti dàgbà.

Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àjọ̀pín ń mú ìpèníjà yìí pọ̀ sí i. Ilé face-me-I-face-you àṣà ní ìdílé 8-12 tó ń pín ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan tàbí méjì. Kò sí ìkọ̀kọ̀ fún pípààrọ̀ pádì, fífọ̀ dáadáa, tàbí jíjù ohun èlò tí a ti lò. Àwọn obìnrin ń ṣètò ìlọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún alẹ́ jù tàbí kùtùkùtù òwúrọ̀ nígbà tí àwọn ẹlòmíràn ń sùn. Ní àwọn ọjọ́ ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, èyí kò ṣeé ṣe.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Lagos ń ṣiṣẹ́ ní àwọn ẹ̀ka àìjẹ́ ti ìjọba – òwò ọjà, ìrun-dídì, títa oúnjẹ, iṣẹ́ ilé. Àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí kò fún ni ní ìsinmi aláìsàn, kò sí àǹfààní, kò sì sí òye nígbà tí ẹ bá pàdánù iṣẹ́. Obìnrin tó ń dúró sílé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ kì í rí owó ọjọ́ yẹn. Fún àwọn tó ń gba owó ojúmọ́, pípàdánù ọjọ́ mẹ́ta lóṣooṣù túmọ̀ sí pípàdánù 10% owó tó lè rí – owó tó nílò gidigidi.

Èyí ń dá àwọn àṣàyàn tí kò ṣeé yan. Ṣiṣẹ́ nígbà tí ẹ̀jẹ̀ ń pọ̀ pẹ̀lú ààbò tí kò tó, tí ewu jíjò àti àkóràn wà? Tàbí dúró sílé kí ẹ sì jìn sí òṣì jù? Ọ̀pọ̀ obìnrin ń yan ààrín – wọ́n ń lọ sí iṣẹ́ ṣùgbọ́n wọn kò ní èso, wọ́n ń ṣàníyàn jù nípa jíjò láti fọkàn sí àwọn oníbàárà, wọ́n sì ń ní ìdààmú jù láti ṣe iṣẹ́ ara dáadáa.

Òye ìṣòro náà ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n àwọn obìnrin Lagos nílò àwọn ojútùú tó wúlò tó bá ìgbé ayé wọn gidi mu – ìṣúná wọn, ipò ilé wọn, òtítọ́ ojoojúmọ́ wọn.

Pádì tí a tún lò ń fúnni ní ojútùú tó ń fi owó pamọ́ jù fún òṣì nǹkan oṣù ní ìlú ńlá. Yàtọ̀ sí àwọn tí a ń jù nù tó nílò rírà padà nígbà gbogbo, pádì tí a tún lò tó dára ń wà fún ọdún 2-3 pẹ̀lú ìtọ́jú tó tọ́. Ẹ jẹ́ ká wo àwọn ìnáwó gidi.

Obìnrin tó ń lo pádì tí a ń jù nù ń ná nǹkan bí ₦1,000-2,000 lóṣooṣù, tó jẹ́ ₦12,000-24,000 lọ́dún. Àkójọpọ̀ pádì 5-6 tí a tún lò ń náwó ₦3,000-5,000 ó sì ń wà fún ọdún 2-3. Láàrín ọdún méjì, àwọn tí a ń jù nù ń náwó ₦24,000-48,000 nígbà tí àwọn tí a tún lò ń náwó ₦3,000-5,000 ẹ̀ẹ̀kan – ìfipamọ́ 80-90%. Fún àwọn obìnrin Lagos tó ní ìṣúná tó há, ìṣírò yìí ń yí ayé padà.

Ṣùgbọ́n ìfipamọ́ owó kàn ṣe pàtàkì tí ọjà náà bá ń ṣiṣẹ́ ní ipò Lagos ní tòótọ́. Pádì tí a tún lò gbọ́dọ̀ ṣeé fọ̀ nínú omi garawa (nítorí omi tó ń ṣàn kì í dúró), tó ń gbẹ kíákíá ní ọ̀rinrin, tó sì wà ní ìkọ̀kọ̀ tó tó fún àwọn ibi gbígbé àjọ̀pín. Wọ́n gbọ́dọ̀ fara da ooru Lagos láì fa ìgbóná awọ, kí wọ́n gba ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ ní àwọn ìrìnàjò gígùn lórí ọkọ̀ danfo, kí wọ́n sì wà ní agbára láàrín ọ̀pọ̀ fífọ̀ pẹ̀lú ọṣẹ yòówù tó rọrùn.

Ìdínà tó tóbi jù tí àwọn obìnrin Lagos ń sọ nípa pádì tí a tún lò ni fífọ̀ àti gbígbẹ ní ilé tó há. Èyí ni àwọn ọgbọ́n tó ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́.

Àkọ́kọ́, fífọ̀ kò nílò ààyè púpọ̀ – garawa kan, omi tútù àti ọṣẹ. Ọ̀pọ̀ obìnrin Lagos ti ń fi ọwọ́ fọ aṣọ lójoojúmọ́, nítorí náà fífi pádì kún ìgbòkègbodò kò ṣòro. Ọgbọ́n náà ni ṣíṣan dáadáa títí omi yóò fi mọ́, lẹ́yìn náà fífọ̀ pẹ̀lú ọṣẹ lásán. Èyí gba ìṣẹ́jú 5-10 lápapọ̀. Àwọn obìnrin kan ń fọ pádì nígbà tí wọ́n ń wẹ̀, wọ́n ń pa ẹyẹ méjì pẹ̀lú òkúta kan.

Gbígbẹ ṣòro jù ní àwọn ààyè kékeré àti ojú ọjọ́ tó ní ọ̀rinrin. Àwọn obìnrin ti rí àwọn ojútùú ọgbọ́n. Àwọn kan ń gbẹ pádì nínú àpò ìrọ̀rí tí a so sórí okùn – ó dà bí ìfọṣọ ṣùgbọ́n ó ń pa pádì mọ́ ní ìkọ̀kọ̀. Àwọn mìíràn ń gbẹ wọ́n ní pẹrẹsẹ lábẹ́ ìmùlẹ̀ wọn tàbí nínú àpótí ìfàṣọ pẹ̀lú afẹ́fẹ́ iná kékeré (nígbà tí NEPA bá fọwọ́sowọ́pọ̀). Nínú àwọn yàrá kan pẹ̀lú fèrèsé tó dára, pádì lè gbẹ lórí okùn tí a so ní igun kan, tí aṣọ tó ń dá rọ̀ fi pamọ́. Kókó ni ìṣàn afẹ́fẹ́ dípò oòrùn tààrà, èyí tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún gbígbẹ nínú ilé.

Ìtọ́jú pamọ́ rọrùn – àpò kékeré tí kì í jẹ́ kí omi wọlé ń mú pádì mímọ́ jẹ́ tuntun ó sì ń gbé èyí tí a ti lò ní ìkọ̀kọ̀. Ọ̀pọ̀ obìnrin ń lo àpò ohun ìṣaralóge àtijọ́ tàbí àpamọ́wọ́ kékeré. Nígbà tí ẹ bá ń lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbo ènìyàn ní ibi iṣẹ́ tàbí ọjà, àpò náà wọ inú àpò ọwọ́ láì sọ ohun tó wà nínú rẹ̀.

tí wọ́n ń gbé láti ọjọ́ dé ọjọ́. Èyí ni ibi tí àwọn àpẹẹrẹ pínpín tó dá lórí àdúgbò ti ń ṣe ìyàtọ̀. Àwọn ẹgbẹ́ obìnrin, àwùjọ ṣọ́ọ̀ṣì àti àwọn ẹgbẹ́ ọjà ń kó àwọn ohun èlò jọ láti ra àkójọpọ̀ púpọ̀ àti láti pín fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ nípasẹ̀ àwọn ètò ìsanwó tó rọrùn.

Àwọn àjọ kan ń ṣe ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn olùdarí iṣẹ́ ní àwọn ọjà àti àwọn òwò kékeré. Ẹgbẹ́ àjọ àwọn obìnrin ọjà kan ní Oshodi ra àkójọpọ̀ pádì 100 papọ̀ láìpẹ́ yìí wọ́n sì jẹ́ kí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ san ₦500 lóṣooṣù láàrín oṣù mẹ́fà – èyí mú kí iye owó rọrùn nínú ìṣàn owó wọn. Àwọn onílé ìṣọ̀ṣọ́ irun ní Ikeja ń ra àwọn àkójọpọ̀ fún àwọn oníṣọ̀ṣọ́ wọn, wọ́n ń yọ àwọn iye kékeré kúrò nínú owó àjẹmọ́nú ọ̀sẹ̀ wọn.

Àwọn ilé-ìwé ti bẹ̀rẹ̀ sí í fi pádì tí a tún lò sínú àwọn ètò àlàáfíà akẹ́kọ̀ọ́ wọn. Àwọn ilé-ìwé girama díẹ̀ tó ní ìlọsíwájú ní Yaba àti Surulere ní báyìí ń tọ́jú àwọn àkójọpọ̀ pádì pàjáwìrì fún àwọn ọmọbìnrin tó bá bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù lójijì ní ilé-ìwé, wọ́n sì ń fi pádì fúnni gẹ́gẹ́ bí apá ti àwọn àpò ìpadàbọ̀ sí ilé-ìwé pẹ̀lú ìwé àti aṣọ.

Nígbà tí àwọn obìnrin Lagos bá ní ìráyè tó dájú sí ọjà nǹkan oṣù tó rọrùn, àwọn àǹfààní kọjá ìṣàkóso nǹkan oṣù. Gbogbo ayé ń yí ọ̀nà padà.

Ẹ tún ronú nípa Blessing láti Surulere. Nígbà tí ó gba pádì tí a tún lò nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ ilé-ìwé rẹ̀ pẹ̀lú NGO àdúgbò, wíwá sí ilé-ìwé rẹ̀ dúró déédé. Láàrín ìgbà ìkẹ́kọ̀ọ́ méjì, máàkì rẹ̀ dára sí i ní 18%. Ó dáwọ́ dídi “ọmọbìnrin tó máa ń wà lẹ́yìn nígbà gbogbo” dúró, ó sì di akẹ́kọ̀ọ́ tí àwọn olùkọ́ ṣàkíyèsí fún iṣẹ́ tó dúró déédé. Ìlọsíwájú yẹn yóò pinnu bóyá ó wọ ilé-ìwé nọ́ọ̀sì.

Fún àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́, ìṣàkóso nǹkan oṣù tó dájú ń túmọ̀ taara sí owó tó ń wọlé. Onírun-dídì tó ti ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ 3-4 lóṣooṣù báyìí ń ṣiṣẹ́ ní kíkún, ó ń mú kí owó tó ń gbà lóṣooṣù pọ̀ sí i ní ₦8,000-12,000. Olùtajà ọjà tó ń ṣàníyàn nígbà gbogbo nípa jíjò lè fọkàn sí àwọn oníbàárà báyìí, ó sì ń mú títà rẹ̀ dára sí i. Òṣìṣẹ́ ilé tó ní láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ tó ń ṣòro nípa ìsinmi lóṣooṣù ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú iyì àti ìgboyà báyìí.

Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ World Bank fi hàn pé yíyanjú òṣì nǹkan oṣù ń mú kí ọjọ́ iṣẹ́ àwọn obìnrin pọ̀ sí i ní 10-15% lọ́dún. Fún ọrọ̀ ajé Nàìjíríà, níbi tí àwọn obìnrin ti ń darí àwọn ẹ̀ka àìjẹ́ ti ìjọba, ìlọsíwájú èso yìí dúró fún bílíọ̀nù naira ti ìgbòkègbodò ọrọ̀ ajé tó ṣeé ṣe. Fún àwọn obìnrin ní ẹnìkọ̀ọ̀kan, ó jẹ́ ìyàtọ̀ láàrín òṣì àti ìdúróṣinṣin.

Nígbà tí àwọn obìnrin bá lo ọjà nǹkan oṣù tó mọ́, tó yẹ, tí wọ́n sì lè pa ìmọ́tótó tó tọ́ mọ́, ìlera ìbímọ ń dára sí i ní ọ̀nà tí a lè wọ̀n. Àwọn ilé ìwòsàn ní Lagos ròyìn pé àwọn àkóràn tó jẹ mọ́ nǹkan oṣù dín kù láàrín àwọn obìnrin tó yí padà láti aṣọ tàbí ìwé ìròyìn sí pádì tí a tún lò tó tọ́.

Kọjá ìlera ara, ìtura ọkàn kò ṣeé sọ ní kíkún. Ìdààmú títí ti òṣì nǹkan oṣù – ṣíṣàníyàn bóyá ẹ óò jò, bóyá àwọn ènìyàn yóò gbọ́ òórùn ẹ̀jẹ̀, bóyá ẹ lè rà pádì oṣù tó ń bọ̀ – ń dá àníyàn tó ń bá ni lọ tó ń kan àlàáfíà gbogbo. Àwọn obìnrin ṣàpèjúwe rírí “òmìnira” nígbà tí àníyàn yìí bá kúrò, tí wọ́n lè sùn dáadáa ní alẹ́ ṣáájú nǹkan oṣù wọn, tí wọ́n lè wọ aṣọ dáradára wọn láì bẹ̀rù.

Ìmúpadàbọ̀sípò iyì tún wà. Òṣì nǹkan oṣù ń fi àwọn obìnrin sínú àwọn ipò tí kò ní iyì – ẹ̀jẹ̀ ń wọ aṣọ wọn, lílo ohun èlò tí wọ́n mọ̀ pé kò mọ́, yíyẹra fún àwọn ipò àwùjọ nígbà nǹkan oṣù. Ọjà nǹkan oṣù tó tó ń dá iyì ìpìlẹ̀ padà tí kò yẹ kí a ti gbà lọ́wọ́ wọn láéláé.

Àwọn ọmọbìnrin tó ń ṣàkóso nǹkan oṣù dáadáa ń wà ní ilé-ìwé, àwọn ọmọbìnrin tó ń wà ní ilé-ìwé sì ń yí ọjọ́ iwájú wọn padà. Ìsopọ̀ láàrín ìráyè sí ọjà nǹkan oṣù àti àbájáde ẹ̀kọ́ ni a ti kọ sílẹ̀ dáadáa. Ìwádìí kan tó tẹ̀lé àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé Lagos rí i pé àwọn tó ní ìráyè tó dájú sí ọjà nǹkan oṣù ní àǹfààní 27% jù láti parí ilé-ìwé girama àti 34% jù láti lépa ẹ̀kọ́ lẹ́yìn girama.

Èyí kò yani lẹ́nu nígbà tí ẹ bá ronú nípa ìṣírò náà. Pípàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣooṣù túmọ̀ sí pípàdánù ọjọ́ 48-60 lọ́dún – ní pàtó oṣù mẹ́ta kíkún ti ẹ̀kọ́. Pípàdánù ilé-ìwé tó pọ̀ báyìí ń mú kí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣeé ṣe láti tẹ̀lé iṣẹ́ ẹ̀kọ́, pàápàá nínú àwọn ẹ̀kọ́ bí ìṣirò àti sáyẹ́ǹsì níbi tí àwọn èrò ti ń kọ́ ara wọn díẹ̀díẹ̀. Àwọn ọmọbìnrin ń ṣubú sẹ́yìn, wọ́n ń pàdánù ìgboyà, wọ́n sì ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ níkẹyìn.

Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ní pádì tí a tún lò, wọ́n ń wá sí ilé-ìwé déédé, wọ́n ń kópa nínú eré ìdárayá àti àwọn ìgbòkègbodò, wọ́n sì ń díje ní ipò dọ́gba pẹ̀lú àwọn ojúgbà wọn. Ìdọ́gba àǹfààní yìí ṣe pàtàkì láti fọ́ àwọn àyípo òṣì tó ń dè àwọn ìdílé fún ìran.

Láìka àwọn àǹfààní tó hàn gbangba sí, ọ̀pọ̀ obìnrin Lagos ń lọ́ra láti dán pádì tí a tún lò wò. Ẹ jẹ́ ká yanjú àwọn àníyàn tó wọ́pọ̀ jù taara àti pẹ̀lú òtítọ́.

Èyí ni àníyàn tó wọ́pọ̀ jù, ó sì ṣeé yé gan-an. Àníyàn náà wá láti dída pádì tí a tún lò pọ̀ mọ́ aṣọ tí kò mọ́ tí ọ̀pọ̀ obìnrin ń lò báyìí nítorí àìnírètí.

A ṣe pádì tí a tún lò tó tọ́ ní pàtó fún lílò nǹkan oṣù. Wọ́n ní ọ̀pọ̀ ìpele – ẹ̀yìn tí kì í jò, àwọn ìpele àárín tó ń fa omi, àti ìpele òkè rírọ̀ tó ń fa ọ̀rinrin kúrò lára awọ. Pádì tó dára ń lo àwọn ohun èlò tó ń dènà kòkòrò àrùn láti dàgbà àní nígbà tí wọ́n bá tutù. A ṣe wọ́n láti fọ̀ léraléra nígbà tí wọ́n ń pa ìmọ́tótó àti agbára mọ́.

Kókó ni ìtọ́jú tó tọ́, tó rọrùn jù bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe rò. Lẹ́yìn lílò, ẹ fi omi tútù ṣan pádì títí omi yóò fi mọ́. Lẹ́yìn náà ẹ fọ̀ ọ́ pẹ̀lú ọṣẹ lásán – ọṣẹ kan náà tí ẹ ń lò fún aṣọ dára. Ẹ rí i dájú pé ẹ ṣan án dáadáa. Ìyẹn nìyẹn. Ìgbésẹ̀ yìí ń yọ ẹ̀jẹ̀, kòkòrò àrùn àti òórùn kúrò pátápátá.

Ìwádìí tí a tẹ̀ jáde nínú Journal of Water, Sanitation and Hygiene kò rí ìpọ̀ sí i nínú ìwọ̀n àkóràn láàrín àwọn obìnrin tó ń lo pádì tí a tún lò tí a tọ́jú dáadáa ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn tó ń lo pádì tí a ń jù nù. Ní àwọn ìgbà kan, àwọn olùlò pádì tí a tún lò ní àkóràn díẹ̀ nítorí pé àwọn tí a tún lò tó dára gba afẹ́fẹ́ wọlé ju àwọn tí a ń jù nù tí wọ́n ní ike lọ, èyí ń dín àwọn ipò gbígbóná, tútù tí kòkòrò àrùn ti ń gbèrú kù.

Àníyàn yìí ń fi àwọn ìpèníjà ohun èlò gidi tí àwọn obìnrin Lagos ń dojú kọ hàn. Tí ẹ bá ti ń tiraka láti rí omi fún ìdáná àti wíwẹ̀, fífi fífọ pádì kún un dà bí èyí tí kò ṣeé ṣe.

Ìròyìn rere ni pé fífọ pádì nílò omi díẹ̀ gan-an – kéré sí bí ẹ ṣe rò. Garawa omi kan tó láti fọ pádì 5-6. Ọ̀pọ̀ obìnrin ń fọ pádì wọn nígbà tí wọ́n ń wẹ̀, wọ́n ń lo omi kan náà. Nítorí pé a gbọ́dọ̀ paradà pádì ní ìgbà 2-3 lójoojúmọ́ tí ẹ sì nílò pádì 5-6 lápapọ̀, ẹ̀ ń fọ pádì 2-3 péré ní àwọn ọjọ́ ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, bóyá pádì kan ní àwọn ọjọ́ ẹ̀jẹ̀ díẹ̀. Èyí ṣeé ṣe àní pẹ̀lú omi díẹ̀.

Fún gbígbẹ ní àwọn ààyè kékeré, ẹ rántí pé pádì kò nílò oòrùn tàbí ààyè ìta. Wọ́n nílò ìṣàn afẹ́fẹ́. Àní nínú yàrá kan, ẹ lè gbẹ pádì ní ẹ̀gbẹ́ fèrèsé, lábẹ́ ìmùlẹ̀ yín, tàbí nínú àpótí ìfàṣọ. Àwọn aṣọ tí a ń lò nínú pádì tí a tún lò tó dára ń gbẹ yára ju aṣọ lásán lọ – nígbà gbogbo wákàtí 6-8 pẹ̀lú ìṣàn afẹ́fẹ́ tó dára. Àwọn obìnrin ní Ajegunle, Makoko àti àwọn agbègbè mìíràn tó pọ̀ ènìyàn ń lo pádì tí a tún lò ní àṣeyọrí láìka ìhámọ́ ààyè. Tí wọ́n bá lè mú un ṣiṣẹ́, ojútùú náà wúlò, kì í ṣe lórí ìwé.

Ìgbé ayé ní Lagos ń rẹni. Àwọn obìnrin ń jí ní agogo 4 òwúrọ̀, wọ́n ń lo wákàtí ní ojú ọ̀nà, wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo ọjọ́, wọ́n ń padà sílé ní agogo 8 alẹ́, lẹ́yìn náà wọ́n ń se oúnjẹ, wọ́n ń fọ ilé, wọ́n sì ń tọ́jú ẹbí. Fífi ohunkóhun kún ẹrù yẹn dà bí èyí tí kò ṣeé ṣe.

Ṣùgbọ́n ẹ jẹ́ ká fi àkókò gidi wé ara wọn. Lílo pádì tí a ń jù nù nílò ìrìn ríra ọjà lóṣooṣù – ṣíṣe ìjà pẹ̀lú súnkẹrẹ-fàkẹrẹ lọ sí ọjà, wíwá iye owó tó dára, gbígbé àwọn àpò wá sílé. Ìrìn ríra ọjà kọ̀ọ̀kan gba wákàtí 1-2 ó kéré jù. Láàrín oṣù kan, èyí jẹ́ àkókò pàtàkì.

Pẹ̀lú pádì tí a tún lò, ẹ ń lo ìṣẹ́jú 5-10 lójoojúmọ́ láti fọ̀ (nígbà gbogbo nígbà tí ẹ ń wẹ̀ lọ́nà kan náà). Kò sí ìrìn ríra ọjà. Kò sí tán lójijì tí ẹ óò sì ní láti rán ọmọ yín lọ sí ṣọ́ọ̀bù ìkòòkù. Kò sí ṣíṣàníyàn bóyá ẹ ní owó tó tó fún pádì nígbà tí ìnáwó àìròtẹ́lẹ̀ bá dé.

Àwọn obìnrin tó ti yí padà ń sọ déédé pé pádì tí a tún lò ń fi àkókò àti agbára ọkàn pamọ́ ní oṣù kíkún. Ìyípadà àkọ́kọ́ gba àkókò láti mọ̀ ọ́n, bí ìgbòkègbodò tuntun yòówù, ṣùgbọ́n láàrín àkókò nǹkan oṣù 2-3, ó di àdánidá. Ìtura ọkàn ti kí a má máa ṣàkóso ìpèsè pádì nígbà gbogbo ń dá ìmọ̀lára níní àkókò púpọ̀ sí i, kì í ṣe díẹ̀.

Àwọn ilé iṣẹ́ ọjà nǹkan oṣù káàkiri àgbáyé ń ṣe fún ìgbé ayé Ìwọ̀ Oòrùn – omi tó ń ṣàn nígbà gbogbo, ilé ìwẹ̀ aládàáni, ẹ̀rọ ìfọṣọ, ojú ọjọ́ tútù. Àwọn ọjà wọ̀nyẹn kò bá òtítọ́ Nàìjíríà mu. Èyí ni ibi tí àwọn ojútùú tí a ṣe ní àdúgbò ti ń ṣe ìyàtọ̀ gbogbo.

Sana Pads jẹ́ ilé iṣẹ́ Nàìjíríà tí a kọ́ lórí òye ohun tí àwọn obìnrin Lagos ń dojú kọ ní pàtó. A ṣe pádì fún fífọ̀ nínú garawa, kì í ṣe ẹ̀rọ. A ṣe wọ́n láti gbẹ kíákíá ní ọ̀rinrin láì ba agbára wọn jẹ́. A dán wọn wò ní àwọn àyíká Lagos gidi – ní ooru, lórí àwọn ìrìnàjò gígùn, ní àwọn ibi gbígbé àjọ̀pín.

Àwọn ọjà wa ń fi àwọn àìní àti ìṣúná tó yàtọ̀ hàn. No Wahala Pads ń ṣiṣẹ́ fún àwọn ọjọ́ ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ tàbí bí ìpamọ́. Premium Pads ń bójú tó ẹ̀jẹ̀ àṣà ní ìgbẹ́kẹ̀lé. Maxi Pads ń kojú àwọn ọjọ́ tó pọ̀ jù pẹ̀lú ìgboyà. Starter Kit ń fún àwọn obìnrin ní ibi ìbẹ̀rẹ̀ tó rọrùn – Premium Pads mẹ́ta àti àpò ìtọ́jú pamọ́ láti dán pádì tí a tún lò wò láì ní ìdókòwò ńlá.

Láti ìgbà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, Sana Pads ti ṣètìlẹ́yìn taara fún àwọn obìnrin tó ju 10,000 lọ, ó sì ti pín ju pádì 30,000 káàkiri àwọn àdúgbò Nàìjíríà. Ṣùgbọ́n èyí kì í ṣe nípa àwọn iye nìkan. Ó jẹ́ nípa ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé, NGO, àwọn ẹgbẹ́ àjọ obìnrin àti àwọn àjọ àdúgbò láti rí i dájú pé pádì dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó nílò wọn jù. Ó jẹ́ nípa pípèsè fún àwọn àjọ kí wọ́n lè ṣe àwọn ètò pínpín tó múná dóko.

Ohun tó ṣe pàtàkì jù, Sana Pads jẹ́ nípa fífi òpin sí òṣì nǹkan oṣù, kì í ṣe títa ọjà nìkan. Ète náà mọ̀ pé ìdọ́gba nǹkan oṣù ṣe pàtàkì sí iyì, ẹ̀kọ́ àti ìkópa ọrọ̀ ajé àwọn obìnrin. Gbogbo pádì tí a tà ń ṣètìlẹ́yìn fún ìran tó tóbi yìí ti Nàìjíríà tí kò sí obìnrin tó ń pàdánù àǹfààní nítorí kò lè ṣàkóso nǹkan oṣù rẹ̀.

Òye òṣì nǹkan oṣù ṣe pàtàkì. Ṣùgbọ́n ìmọ̀ láìsí ìgbésẹ̀ kò ran Blessing ní Surulere tàbí àìmọye obìnrin bí rẹ̀ káàkiri Lagos lọ́wọ́. Èyí ni bí ẹ ṣe lè kópa nínú àwọn ojútùú.

Tí òṣì nǹkan oṣù bá kan ẹ̀yin fúnra yín, ẹ mọ̀ pé àwọn àṣàyàn tó rọrùn wà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣírò ohun tí ẹ ń ná lọ́wọ́lọ́wọ́ lórí pádì tí a ń jù nù lọ́dún – ọ̀pọ̀ obìnrin ń yà ní àpapọ̀ náà. Ẹ fi wé iye owó ẹ̀ẹ̀kan ti pádì tí a tún lò, ìfipamọ́ náà yóò sì hàn kedere.

Fún ẹ̀jẹ̀ tó fẹ́ẹ́rẹ́ dé tó wà ní àṣà, Premium Pads ń fúnni ní ààbò tó dájú tó ń wà fún ọdún 2-3. Wọ́n ní ìpele mẹ́ta tó ń fa omi pẹ̀lú ẹ̀yìn tí kì í jò, wọ́n sì ń bójú tó àìní ọ̀pọ̀ obìnrin pẹ̀lú ìgboyà. Fún àwọn ọjọ́ ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, Maxi Pads ń fúnni ní ìfàmọ́ra tó pọ̀ jù pẹ̀lú ìpele márùn-ún tó ń fa omi. Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé pádì 4-5 lápapọ̀ (dída Premium àti Maxi pọ̀) bo gbogbo àkókò nǹkan oṣù wọn ní ìtura.

Tí iye owó àkọ́kọ́ bá ṣòro, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Starter Kit – Premium Pads mẹ́ta àti àpò ìtọ́jú pamọ́ tó jẹ́ kí ẹ dán pádì tí a tún lò wò fún nǹkan bí ìdajì àkókò nǹkan oṣù yín nígbà tí ẹ ń fi èyí tí a ń jù nù kún un. Nígbà tí ẹ bá rí bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ dáadáa, ẹ lè fi pádì púpọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀.

Tí òṣì nǹkan oṣù kò bá kan yín fúnra yín ṣùgbọ́n ẹ fẹ́ ṣèrànwọ́, ẹ ronú nípa fífún àwọn ìbátan, àwọn òṣìṣẹ́ ilé, tàbí àwọn ọ̀dọ́ obìnrin ní ayé yín ní àkójọpọ̀ pádì. Àkójọpọ̀ pádì tí a tún lò jẹ́ ẹ̀bùn tó wúlò tó ń tẹ̀síwájú láti fúnni oṣù lẹ́yìn oṣù, ọdún lẹ́yìn ọdún. Ó ní ipa ju ọ̀pọ̀ ẹ̀bùn mìíràn tó ń náwó bákan náà.

Àwọn ilé-ìwé, ṣọ́ọ̀ṣì, mọ́ṣálásí, NGO àti àwọn àjọ àdúgbò wà ní ipò pípé láti yanjú òṣì nǹkan oṣù lọ́nà gbígbòòrò. Tí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú tàbí ẹ ń darí àwọn àjọ bẹ́ẹ̀, ẹ ní agbára láti yí ayé ọ̀pọ̀ ènìyàn padà lẹ́ẹ̀kan náà.

Àwọn ilé-ìwé lè fi ìpèsè ọjà nǹkan oṣù sínú àwọn ètò àlàáfíà akẹ́kọ̀ọ́. Àní pípèsè pádì 5-6 fún ọmọbìnrin kọ̀ọ̀kan yóò jẹ́ kí ó ṣàkóso nǹkan oṣù ní gbogbo ilé-ìwé girama rẹ̀. Ní ₦4,000 fún pákì 3 ti Premium Pads, iye owó fún akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan rọrùn lọ́nà àìròtẹ́lẹ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú ìwé tàbí aṣọ ilé-ìwé – ṣùgbọ́n ipa lórí wíwá sí ilé-ìwé àti àṣeyọrí ṣe pàtàkì bákan náà.

Àwọn ẹgbẹ́ obìnrin àti àwọn àjọ ìrànlọ́wọ́ lè ṣètò ìyáwó tàbí ètò ìsanwó tó mú pádì wà fún gbogbo ọmọ ẹgbẹ́. Àwọn àjọ ẹ̀sìn lè fi ìdọ́gba nǹkan oṣù sínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ àdúgbò wọn, ní mímọ ìṣàkóso nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ iyì tó bá àwọn ìlànà àánú àti òdodo mu.

Àwọn NGO tó ń ṣiṣẹ́ lórí agbára obìnrin, ìlera tàbí ẹ̀kọ́ yẹ kí wọ́n ronú nípa ìpèsè ọjà nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún àṣeyọrí àwọn ète wọn mìíràn. Ẹ kò lè fún àwọn obìnrin lágbára ní ọrọ̀ ajé ní àṣeyọrí tí wọ́n bá ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ lóṣooṣù. Ẹ kò lè mú ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin dára nígbà tí wọ́n ń pàdánù ilé-ìwé déédé. Ìdọ́gba nǹkan oṣù kò yàtọ̀ sí àwọn ète wọ̀nyí ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì sí wọn.

Fún àwọn ìbéèrè ìbáṣepọ̀, àṣẹ ríra púpọ̀, tàbí ìtọ́sọ́nà ìmúṣẹ, àwọn àjọ lè kàn sí wa taara láti ṣàwárí bí àwọn ètò pádì tí a tún lò ṣe lè bá àìní àdúgbò wọn pàtó mu.

Òṣì nǹkan oṣù ní Lagos kì í ṣe ohun tí kò lè yẹra fún. Ó ṣeé yanjú. Àwọn ojútùú wà, tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin Nàìjíríà tí wọ́n ti yí padà ti jẹ́rìí sí. Ohun tí a nílò báyìí ni ìmọ̀, ìráyè àti ìgbésẹ̀. Gbogbo ọmọbìnrin tó bá wà ní ilé-ìwé ń yí ọjọ́ iwájú rẹ̀ padà. Gbogbo obìnrin tó bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà ń yí ọ̀nà ìdílé rẹ̀ padà. Gbogbo àdúgbò tó bá yanjú òṣì nǹkan oṣù ń fún ara rẹ̀ lókun ní ọrọ̀ ajé àti àwùjọ. Blessing láti Surulere kò ní láti pàdánù ilé-ìwé. Àwọn obìnrin ní Mushin, Ajegunle àti Oshodi kò ní láti yan láàrín iyì àti owó ilé. Lagos lè jẹ́ ìlú tí gbogbo obìnrin ti ń ṣàkóso nǹkan oṣù rẹ̀ láàbò, ní owó tó rọrùn, àti pẹ̀lú iyì kíkún. Ọ̀nà ìtẹ̀síwájú bẹ̀rẹ̀ nípa mímọ òṣì nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìpèníjà ìlú ńlá tó burú tó jẹ́, lẹ́yìn náà ṣíṣe àwọn ojútùú tó lè wà pẹ́ tó ń ṣiṣẹ́ ní ipò Nàìjíríà wa gidi. Ẹ kọ́ síwájú sí i nípa bí àwọn àdúgbò káàkiri Nàìjíríà ṣe ń fi òpin sí òṣì nǹkan oṣù tí wọ́n sì ń ṣẹ̀dá ìyípadà tó wà pẹ́.