Ojútùú sí Òṣì Nǹkan Oṣù: Bí Nàìjíríà Ṣe Ń Borí Àwọn Ìdènà

Òṣì nǹkan oṣù ń kan ju mílíọ̀nù 30 obìnrin àti ọmọbìnrin ní Nàìjíríà, ṣùgbọ́n àwọn ojútùú tí a ti dán wò ń mú àyípadà gidi bá àwọn àdúgbò wa.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó ohun èlò nǹkan oṣù kù ní 70-85% ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, èyí sì ń pa ẹgbẹẹgbẹ̀rún Naira mọ́ fún àwọn ìdílé ní Nàìjíríà lọ́dọọdún.
• Ètò ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù ní àdúgbò ń mú kí àwọn ọmọbìnrin máa lọ sí ilé-ìwé sí i, títí dé 40% ní àwọn ilé-ìwé tó kópa.
• Ṣíṣe ohun èlò nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ kò wọ́n ní ìlú wa ń pèsè iṣẹ́, ó sì ń kojú òṣì nǹkan oṣù láti orísun rẹ̀.
• Àjọṣepọ̀ ìjọba pẹ̀lú ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn ń pèsè ohun èlò lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ní owó tí a dín kù fún àwọn tí ó nílò rẹ̀ jù ní gbogbo Nàìjíríà.
• Ọ̀nà tí ó da ọ̀pọ̀ ẹ̀ka pọ̀, tí ó so ohun èlò, ẹ̀kọ́ àti ètò omi, ìmọ́tótó àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ (WASH) pọ̀, ló ń mú èsì tó máa ń pẹ́ jù wá.
• Àwọn ìgbésẹ̀ kéékèèké láti ọ̀dọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan, láti fífi pádì ṣe ẹ̀bùn títí dé bíbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò, ń ṣèrànwọ́ láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní gbogbo orílẹ̀-èdè.
• Àwọn àjọ bíi Sana Pads ti ṣèrànwọ́ tààrà fún ju 10,000 obìnrin ní Nàìjíríà nípasẹ̀ ojútùú tí owó rẹ̀ kò wọ́n, tí a ṣe ní ìlú wa.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn ojútùú wọ̀nyí ṣe ń ṣiṣẹ́ gan-an, àti bí ẹ ṣe lè kópa nínú fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní àdúgbò yín.

Ladi jókòó lórí bẹ́ǹṣì igi tó le ní ẹ̀yìn kíláàsì rẹ̀ ní Kaduna, ó ń wo àwọn ọmọ kíláàsì rẹ̀ tí wọ́n ń wọlé fún ìdánwò ìṣirò tí ó ti fi ọ̀sẹ̀ púpọ̀ múra sílẹ̀ fún. Ní ọmọ ọdún 16, ó yẹ kí ó máa fi ìgboyà wọlé gba ẹnu ọ̀nà yẹn. Dípò bẹ́ẹ̀, ó máa ń dúró sílé fún ọjọ́ mẹ́ta lóṣooṣù nítorí pé ìdílé rẹ̀ kò lówó láti ra pádì nǹkan oṣù. Olùkọ́ rẹ̀, Mrs. Adebayo, ṣàkíyèsí àpẹẹrẹ yìí. Nígbà tí ó fi pẹ̀lẹ́ béèrè lọ́wọ́ Ladi nípa ìsansílẹ̀ rẹ̀, òtítọ́ jáde: òṣì nǹkan oṣù kò kàn ń gba iyì Blessing nìkan, ó ń gba ọjọ́ iwájú rẹ̀ pẹ̀lú. Mrs. Adebayo mọ̀ pé ìtàn Ladi kì í ṣe òun nìkan. Káàkiri Nàìjíríà, mílíọ̀nù àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin ló ń kojú ìdènà tí a kò rí yìí lóṣooṣù. Ṣùgbọ́n ohun tó ń fúnni ní ìrètí nìyí: ojútùú sí òṣì nǹkan oṣù wà, wọ́n ń ṣiṣẹ́, wọ́n sì ti ń yí ayé àwọn ènìyàn padà ní Nàìjíríà.

ibi ìwẹ̀ àti ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́, tàbí ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù. Ní Nàìjíríà, èyí ń kan àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé tí wọ́n ń pàdánù kíláàsì, àwọn obìnrin ọlọ́jà tí wọ́n ń pàdánù owó tí wọ́n ń wọlé nígbà nǹkan oṣù wọn, àti àwọn ìyá tí wọ́n ń yàn láàrin bíbọ́ ìdílé wọn àti bíbójútó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì.

Àwọn iye náà sọ ìtàn tó bani nínú jẹ́, ṣùgbọ́n wọ́n tún fi ibi tí ojútùú gbọ́dọ̀ dojú kọ hàn wá.

Obìnrin kan ní Nàìjíríà máa ń ṣe nǹkan oṣù tó ìgbà 450 ní ayé rẹ̀. Tí ó bá ń lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, ní iye owó ₦150-300 fún páálí kan ní àpapọ̀, tí ó sì nílò páálí 2-3 lóṣooṣù, ìyẹn jẹ́ ₦300-900 lóṣooṣù. Fún ìdílé tí ń wọlé ₦30,000-50,000 lóṣooṣù, èyí jẹ́ ẹrù tó wúwo, pàápàá nígbà tí ọmọbìnrin púpọ̀ bá dé ọjọ́ orí nǹkan oṣù.

Ẹ wò ó báyìí: tí ẹ bá ní ọmọbìnrin mẹ́ta ní ilé-ìwé, ẹ lè máa ná ₦2,700 lóṣooṣù lórí pádì nǹkan oṣù nìkan. Owó yẹn lè ra ìrẹsì, san owó ọkọ̀ lọ sí ilé-ìwé, tàbí bójú tó owó ìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ ìdílé kò lè na owó wọn dé ibẹ̀.

Nígbà tí yíyàn bá dé láàrin oúnjẹ àti pádì, pádì ni yóò fìdí rẹmi. Àwọn ọmọbìnrin wá ń lo àkísà, ìwé ìròyìn, fóòmù mátírẹ́ẹ̀sì, tàbí kò sí nǹkan kan rárá. Àwọn ọ̀nà àfọwọ́ṣe wọ̀nyí ń fa àkóràn, wọ́n ń jò láìròtẹ́lẹ̀, wọ́n sì ń fa àníyàn tí kò dáwọ́ dúró, tí kò jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin kópa ní kíkún ní ilé-ìwé àti nínú ayé.

Ìwádìí láti àwọn ilé-ìwé ní Nàìjíríà fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin máa ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣooṣù ní àpapọ̀ nítorí nǹkan oṣù. Ní ọdún ilé-ìwé kan, ìyẹn jẹ́ ọjọ́ 48-60 tí ẹ̀kọ́ ti sọnù. Nígbà tí ọmọbìnrin bá fi parí ilé-ìwé girama, ó lè ti pàdánù ẹ̀kọ́ ọdún kan gbáko ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ọmọkùnrin kíláàsì rẹ̀.

Àwọn ìdí náà ju àìní pádì lọ. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé, pàápàá ní ìgbèríko àti àwọn ìpínlẹ̀ àríwá, kò ní ibi omi, ìmọ́tótó àti ìgbọ̀nsẹ̀ (WASH) tó péye. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò ní ilẹ̀kùn, kò sí omi ẹ̀rọ fún fífọ̀ ọwọ́, kò sí ibi ìkọ̀kọ̀ láti pààrọ̀ pádì – irú ipò bẹ́ẹ̀ ń mú kí bíbójútó nǹkan oṣù ní ilé-ìwé fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣòro pátápátá.

Ìtìjú àti àbùkù ń mú ìṣòro náà burú sí i. Àwọn olùkọ́ tí kò ní òye nǹkan oṣù lè fìyà jẹ ọmọbìnrin nítorí pé kò wá. Àwọn ọmọkùnrin kíláàsì lè fi àbàwọ́n tí ó hàn ṣe yẹ̀yẹ́. Àwọn ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn dé bá wọn ní ilé-ìwé láìmúra sílẹ̀ sábà máa ń ní ìpayà, wọ́n sì máa ń bẹ̀rù láti padà.

Àlàfo ẹ̀kọ́ yìí ní àbájáde fún gbogbo ayé. Àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n máa ń pàdánù ilé-ìwé déédéé máa ń jábọ́ sẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́, wọ́n ń pàdánù ìgboyà, wọ́n sì ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ jù. Ẹ̀kọ́ tí ó dín kù ń dín àǹfààní iṣẹ́ àti owó tí wọ́n lè wọlé lọ́jọ́ iwájú kù, èyí sì ń mú kí òṣì máa yí po.

Òṣì nǹkan oṣù kò dópin nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá kúrò ní ilé-ìwé. Àwọn obìnrin àgbà tí ń ṣiṣẹ́ ní ọjà, oko tàbí ọ́fíìsì ní ìpèníjà tiwọn. Obìnrin tí ń ta tòmátì ní Wuse Market ní Abuja kò lè fi ìsọ̀ rẹ̀ sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ wákàtí láti wá ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tàbí láti pààrọ̀ pádì. Nọ́ọ̀sì tí ń ṣiṣẹ́ wákàtí 12 lẹ́ẹ̀kan nílò ààbò nǹkan oṣù tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, ṣùgbọ́n owó oṣù rẹ̀ lè kéré jù láti ra ohun èlò tó dára.

Àwọn obìnrin máa ń lo pádì ju àkókò tí kò léwu lọ, wọ́n sì ń fi ara wọn wewu àkóràn. Àwọn kan máa ń yẹra fún ìpàdé àwùjọ, ìsìn, tàbí ayẹyẹ ìdílé nígbà nǹkan oṣù. Ìpalára ọkàn – rírí ara bí ẹni tó dọ̀tí, ìtìjú, tàbí bí ẹni tí kò tó – ń ba ìlera ọpọlọ àti iyì ara ẹni jẹ́.

Òṣì nǹkan oṣù tún ń di ẹrù lé ètò ìlera lọ́rùn. Àkóràn tó ń wá láti ọ̀nà ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò mọ́ ń fa lílọ sí ilé ìwòsàn àti ìtọ́jú tí a ìbá ti dènà tí ohun èlò tó mọ́ àti ẹ̀kọ́ bá wà.

Yíyanjú òṣì nǹkan oṣù gba kí a kojú ìṣòro náà láti ọ̀pọ̀ ìhà. Kò sí ojútùú kan tó ń ṣiṣẹ́ láìsí àwọn yòókù, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá da wọ́n pọ̀, wọ́n ń mú àyípadà tó máa pẹ́ wá.

Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ojútùú tí owó rẹ̀ dín jù lọ sí òṣì nǹkan oṣù. Yàtọ̀ sí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tí a gbọ́dọ̀ máa rà lóṣooṣù, pádì tó dára tí a lè tún lò máa ń pẹ́ tó ọdún 2-3 tí a bá ń tọ́jú rẹ̀ dáadáa.

Ìṣirò tó ń yí ayé padà nìyí: àkójọ pádì 6-8 tí a lè tún lò ń ná tó ₦8,000-12,000 lẹ́ẹ̀kan, ṣùgbọ́n ó ń mú ríra ₦600-900 lóṣooṣù kúrò fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ní ọdún mẹ́ta, obìnrin tí ń lo pádì tí a lè tún lò ń fi ₦20,000-30,000 pa mọ́ ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan. Fún ìdílé tí ó ní ọmọbìnrin púpọ̀, owó tí a ń pa mọ́ ń pọ̀ sí i gan-an.

Pádì tí a lè tún lò ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ àwòṣe tó gbọ́n, tó sì rọrùn. Wọ́n ní ìpele tí ń fa omi tí a rán mọ́ aṣọ tí kì í jò, a sì ń fi bọ́tìnnì tàbí ìyẹ́ dì wọ́n mọ́ pátá. Lẹ́yìn lílò, ẹ ṣan án nínú omi tútù, ẹ fọ̀ ọ́ pẹ̀lú ọṣẹ lásán, kí ẹ sì sá a sínú oòrùn. Oòrùn máa ń pa kòkòrò inú aṣọ náà fúnra rẹ̀. Iṣẹ́ yìí kò nílò ẹ̀rọ àkànṣe tàbí ọṣẹ ìfọṣọ olówó ńlá.

Ìṣòro pádì tí a lè tún lò kì í ṣe ọjà náà fúnra rẹ̀, bí kò ṣe owó tí a ń san lẹ́ẹ̀kan àti àìní ìmọ̀. Obìnrin tí ń gba owó iṣẹ́ ojoojúmọ́ lè má ní ₦10,000 lọ́wọ́ lẹ́ẹ̀kan, bí ó tilẹ̀ mọ̀ pé yóò pa owó mọ́ lọ́jọ́ iwájú. Ó tún lè máa ṣàníyàn nípa bí yóò ṣe fọ̀ pádì láìsí ibi ìkọ̀kọ̀, ibi tí yóò sá wọn sí nínú agbo ilé tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń gbé, tàbí bóyá wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa bí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan lóòótọ́.

Ibí ni ìrànwọ́ owó, ètò sísan díẹ̀díẹ̀ àti ètò ẹ̀kọ́ àdúgbò ti ń dí àlàfo náà. Nígbà tí obìnrin bá lè san ₦2,000 lóṣooṣù fún oṣù díẹ̀, tàbí tí ó gba àkójọ ìbẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn, ìdènà náà máa pòórá. Nígbà tí wọ́n bá rí àwọn aládùúgbò tí ń lo pádì tí a lè tún lò lọ́nà àṣeyọrí, tí wọ́n sì kọ́ bí a ṣe ń tọ́jú wọn, ìgboyà wọn ń pọ̀ sí i.

Ohun èlò nìkan kò lè yanjú òṣì nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin nílò ìmọ̀ tó péye nípa ara wọn, ìlera nǹkan oṣù àti ìmọ́tótó. Ó ṣe ní láàánú pé ọ̀pọ̀ àdúgbò ní Nàìjíríà ṣì ka nǹkan oṣù sí ohun ìtìjú àti àṣírí, èyí sì ń fi àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ láìní ìmọ̀ lọ́nà tó léwu.

Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó kún ń ṣàlàyé ohun tí nǹkan oṣù jẹ́, ìdí tí ó fi ń ṣẹlẹ̀, ohun tó jẹ́ déédéé àti ohun tó yẹ kí ó kọni lóminú, àti bí a ṣe ń bójú tó nǹkan oṣù ní mímọ́. Ó ń kojú àwọn ìtàn àròsọ bíi “má ṣe fọwọ́ kan ewéko nígbà nǹkan oṣù” tàbí “wíwẹ̀ nígbà nǹkan oṣù ń fa àìrọ́mọbí”, tí kò ní ìpìlẹ̀ sáyẹ́ǹsì kankan ṣùgbọ́n tí ń dá ìbẹ̀rù tí kò yẹ sílẹ̀.

Ilé-ìwé jẹ́ ibi tó dára jù fún ẹ̀kọ́ yìí. Nígbà tí àwọn olùkọ́ bá gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù láìtìjú àti lọ́nà tó tọ́, wọ́n lè múra àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé. Ó yẹ kí àwọn ọmọkùnrin náà kópa, kí wọ́n kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ ìṣẹ̀dá ara tó wọ́pọ̀, kì í ṣe ohun ìtìjú. Èyí ń dín yẹ̀yẹ́ kù, ó sì ń mú kí ilé-ìwé di ibi tí wọ́n ti ń ti ara wọn lẹ́yìn.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò, ẹgbẹ́ àwọn ìyá àti àwọn olórí ẹ̀sìn tún ní ipa pàtàkì. Ní Kano tàbí Sokoto, níbi tí àṣà ìbílẹ̀ ti fẹsẹ̀ múlẹ̀ gidigidi, tí àwọn èèyàn pàtàkì tí a bọ̀wọ̀ fún ní àdúgbò bá fọwọ́ sí ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù, ó máa ń ní ìtẹ́wọ́gbà. Àwọn obìnrin tí ń kọ́ni nínú ẹgbẹ́ obìnrin nìkan ń ṣẹ̀dá ibi ààbò fún ìbéèrè àti fún pínpín ìrírí.

Àwọn ètò tó ń ṣiṣẹ́ kì í kàn ṣe ìwàásù. Wọ́n ń lo ọ̀nà tí gbogbo èèyàn ti ń kópa: fífi bí a ṣe ń fọ̀ pádì hàn, àpótí ìbéèrè fún àníyàn láìdárúkọ, àti ẹ̀rí láti ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tí ìlera nǹkan oṣù tó dára ti ṣe láǹfààní. Wọ́n ń kojú gbogbo àyíká náà – ohun èlò, ibi ìmọ́tótó àti àṣà.

Omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ibi ìmọ́tótó ni ìpìlẹ̀ tí ń jẹ́ kí bíbójútó nǹkan oṣù ṣeé ṣe. Kódà pẹ̀lú pádì, àwọn ọmọbìnrin kò lè bójú tó nǹkan oṣù ní ilé-ìwé láìsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó mọ́, omi ẹ̀rọ, ibi tí a lè da nǹkan nù, àti ibi ìkọ̀kọ̀.

Àwọn ilé-ìwé káàkiri Nàìjíríà ń kojú ìṣòro WASH tó le. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí a kọ́ fún akẹ́kọ̀ọ́ 50 ń sin 300. Omi kì í wá déédéé tàbí kò sí rárá. Àgádágodo ilẹ̀kùn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ti bàjẹ́. Kò sí àpótí ìdalẹ̀nù. Irú ipò bẹ́ẹ̀ ṣòro fún ẹnikẹ́ni, ṣùgbọ́n ó máa ń di ohun tí kò ṣeé ṣe nígbà nǹkan oṣù.

Ìdókòwò sí WASH ní ilé-ìwé ń nípa tààrà lórí wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin. Àwọn ilé-ìwé tí wọ́n kọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọ̀tọ̀ fún ọmọbìnrin pẹ̀lú ilẹ̀kùn, omi ẹ̀rọ fún fífọ̀ ọwọ́, dígí àti àpótí ìdalẹ̀nù tí ó ní ìdérí ń rí ìlọsíwájú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nínú ìtura àti wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin tí ń ṣe nǹkan oṣù.

Àwọn ojútùú náà kò nílò ẹ̀rọ olówó ńlá. Ibi ìfọwọ́ lè jẹ́ tippy-tap tó rọrùn tí a fi jẹ́rìkẹ́ẹ̀nì ṣe. Àpótí ìdalẹ̀nù lè jẹ́ ohun èlò tí a ṣe ní àdúgbò pẹ̀lú ìdérí àti àpò inú, tí a ń dà nù déédéé. A lè mú ibi ìkọ̀kọ̀ dára sí i pẹ̀lú àgádágodo ilẹ̀kùn tó rọrùn àti àtúnṣe.

Ohun tó ṣe pàtàkì ni ìtọ́jú àti ìtẹ̀síwájú. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé ti gba ilé ìgbọ̀nsẹ̀ nípasẹ̀ iṣẹ́ àkànṣe ìjọba tàbí NGO, ṣùgbọ́n wọ́n rí i tí wọ́n bàjẹ́ láàrin oṣù díẹ̀ nítorí pé kò sí ètò ìtọ́jú. Ojútùú gbọ́dọ̀ ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ òṣìṣẹ́, pípín iṣẹ́ ìmọ́tótó, ṣíṣe ètò owó fún àtúnṣe, àti ṣíṣẹ̀dá ètò ìjíhìn.

Òye ojútùú jẹ́ ohun kan. Mímú wọn ṣẹ ní Lagos, Port Harcourt, tàbí ní àdúgbò yín gba àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò tí ẹnikẹ́ni lè gbé.

Ẹ kò nílò láti yanjú òṣì nǹkan oṣù ní gbogbo orílẹ̀-èdè kí ẹ tó lè mú àyípadà wá. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí ó wà ní ìkáwọ́ yín.

Tí ẹ bá ń ṣe nǹkan oṣù tí owó sì ń ṣòro fún yín, ẹ ṣírò iye tí ẹ ń ná lórí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan lọ́dún. Ẹ fi wé owó tí ẹ máa san lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo fún pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò. Ọ̀pọ̀ obìnrin ní Nàìjíríà ń ṣàwárí pé àwọn ń ná ₦7,000-11,000 lọ́dún lórí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan. Àkójọ ìbẹ̀rẹ̀ tí ó ní pádì mẹ́ta tó dára tí a lè tún lò ń ná tó ₦4,000-6,000, ó sì tó fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ sí àwọn ọjọ́ tí ó wà ní àárín. Bí ẹ ṣe ń pa owó mọ́ nítorí pé ẹ kò ra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tó bẹ́ẹ̀ mọ́, ẹ máa ra pádì mìíràn títí yóò fi tó fún gbogbo nǹkan oṣù yín.

Ẹ kọ́ bí a ṣe ń tọ́jú wọn kí ẹ tó rà wọ́n. Pádì tí a lè tún lò gbọ́dọ̀ jẹ́ ṣíṣan láàrin wákàtí díẹ̀ lẹ́yìn lílò kí àbàwọ́n má bàa jókòó, fífọ̀ pẹ̀lú ọṣẹ lásán (kì í ṣe ọṣẹ ìfọṣọ líle tí ń ba aṣọ jẹ́), àti gbígbẹ pátápátá kí a tó tọ́jú wọn pamọ́. Ní ojú ọjọ́ Nàìjíríà, sísá nínú oòrùn ń ṣiṣẹ́ dáadáa, ó sì ń pa kòkòrò fúnra rẹ̀. Tí ibi ìkọ̀kọ̀ bá jẹ́ àníyàn, ẹ yí pádì padà kí inú wà níta nígbà tí ẹ bá ń sá wọn, tàbí ẹ sá wọn láàrin àwọn aṣọ aláwọ̀ dúdú mìíràn kí wọ́n má bàa hàn.

Ẹ̀yin ìyá, ẹ bá àwọn ọmọbìnrin yín sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé, ní nǹkan bí ọjọ́ orí 10-11 ló dára jù. Ẹ ṣàlàyé ohun tí yóò ṣẹlẹ̀, pé ó jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀ tó sì ní ìlera, àti bí wọn yóò ṣe bójú tó o. Ẹ fi ohun èlò hàn wọ́n, kí ẹ sì jẹ́ kí ọkàn wọn balẹ̀ láti béèrè ìbéèrè. Ìṣípayá yín báyìí ń dènà ìtìjú àti ìdàrúdàpọ̀ lọ́jọ́ iwájú.

Tí ẹ bá lágbára láti ran àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́, ẹ ronú nípa fífi ẹ̀bùn sílẹ̀. Dípò ríra ẹ̀bùn fún ayẹyẹ, ẹ fi páálí pádì ṣe ẹ̀bùn fún ilé-ìwé tàbí ilé ọmọ aláìníbaba nítòsí yín. Nígbà tí ẹ bá ń ra pádì tí a lè tún lò fún ara yín, ẹ ra àkójọ kan sí i fún ẹni tí kò lè rà á. Àwọn ìṣe kéékèèké máa ń pọ̀ sí i nígbà tí ọ̀pọ̀ ènìyàn bá kópa.

Àwọn alábòójútó ilé-ìwé àti olùkọ́ ní agbára ńlá láti fòpin sí àdánù ẹ̀kọ́ tí òṣì nǹkan oṣù ń fà. Àwọn ìgbésẹ̀ náà rọrùn, wọn kì í sì í sábà ná owó púpọ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣàyẹ̀wò ibi WASH ilé-ìwé yín bí ọmọbìnrin tí ń ṣe nǹkan oṣù ṣe máa rí i. Ṣé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọ̀tọ̀ wà fún ọmọbìnrin? Ṣé wọ́n ní àgádágodo tó ń ṣiṣẹ́, omi ẹ̀rọ, ọṣẹ àti àpótí ìdalẹ̀nù? Tí kò bá sí, ẹ fi àwọn àtúnṣe wọ̀nyí ṣáájú. Ẹ bá ẹgbẹ́ òbí àti olùkọ́ (PTA) ṣiṣẹ́ pọ̀ láti kó owó jọ, tàbí ẹ tọ ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ìjọba ìbílẹ̀ lọ fún àtúnṣe ibẹ̀.

Ẹ ṣètò ìpèsè pádì fún pàjáwìrì. Ẹ fi àpótí pádì kan sí ilé ìwòsàn ilé-ìwé tàbí ọ́fíìsì olùkọ́bìnrin tí a yàn. Nígbà tí nǹkan oṣù ọmọbìnrin kan bá dé láìròtẹ́lẹ̀ tàbí tí kò lè ra pádì, ó lè rí i gbà ní ìkọ̀kọ̀. Èyí ń dènà kí àwọn ọmọbìnrin máa padà sílé, kí wọ́n sì pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé lódindi.

Ẹ kọ́ gbogbo olùkọ́, kì í ṣe àwọn obìnrin nìkan, ní ìpìlẹ̀ ìlera nǹkan oṣù. Ó yẹ kí àwọn olùkọ́kùnrin mọ ìdí tí ọmọbìnrin kan fi lè béèrè láti jáde, tí ọkàn rẹ̀ kò fi sí ibẹ̀, tàbí tí ó fi ń pàdánù ilé-ìwé déédéé. Ó yẹ kí wọ́n fi ìfòyemọ̀ dáhùn, kì í ṣe ìjìyà tàbí dídójútì.

Ẹ fi ìlera nǹkan oṣù sínú ètò ẹ̀kọ́. Ó bá ẹ̀kọ́ bàyọ́lọ́jì, ẹ̀kọ́ ìlera àti ẹ̀kọ́ ọgbọ́n ìgbésí ayé mu. Ẹ pe àwọn òṣìṣẹ́ ìlera tàbí àwọn àjọ bíi Sana Pads láti ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ẹ jẹ́ kí ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin jọ kópa nígbà tó bá yẹ, kí àwọn ọmọkùnrin lè kọ́ láti ṣe àtìlẹ́yìn dípò yẹ̀yẹ́.

Ẹ ronú nípa bíbẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ láàrin ẹgbẹ́, níbi tí àwọn ọmọbìnrin àgbà ti ń tọ́ àwọn kékeré sọ́nà nípa nǹkan oṣù. Èyí ń ṣẹ̀dá ètò àtìlẹ́yìn, ó sì ń sọ ìjíròrò náà di ohun tó wọ́pọ̀. Ọkàn àwọn ọmọbìnrin sábà máa ń balẹ̀ jù láti béèrè lọ́wọ́ ẹgbẹ́ wọn ju lọ́wọ́ àgbàlagbà.

Àwọn àjọ àti olórí àdúgbò lè mú ojútùú ṣẹ ní ìwọ̀n ńlá, kí ó dé ọ̀dọ̀ ọgọ́rọ̀ọ̀rún tàbí ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin àti ọmọbìnrin.

Ilé ìwòsàn lè fi ìlera nǹkan oṣù kún iṣẹ́ ìlera ìyá, ètò ìlera ọ̀dọ́, àti iṣẹ́ ìjáde sí àdúgbò. Nígbà tí àwọn nọ́ọ̀sì bá lọ sí àdúgbò fún abẹ́rẹ́ àjẹsára tàbí ẹ̀kọ́ ìlera, fífi ìlera nǹkan oṣù kún un kò gba àkókò púpọ̀, ṣùgbọ́n ó ń dí àlàfo pàtàkì kan.

Àwọn NGO tí ń ṣiṣẹ́ lórí ẹ̀kọ́, fífún obìnrin lágbára, tàbí ìlera lè fi apá ìlera nǹkan oṣù kún ètò tí wọ́n ti ní. Tí ẹ bá ti ń ṣe ètò ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin, fífi pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù àti ẹ̀kọ́ kún un ń mú èsì lágbára sí i. Tí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ láti dín òṣì kù láàrin obìnrin, kíkojú òṣì nǹkan oṣù ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti máa bá iṣẹ́ owó wọn lọ ní gbogbo ọdún.

Ríra ní ọ̀pọ̀ ń mú kí ohun èlò rọrùn láti rà fún ètò ìpínfúnni. Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àdúgbò ti èyíkéyìí ìwọ̀n ní iye owó kan náà tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí a bá da ìpínfúnni ọjà pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ nípa lílò àti títọ́jú rẹ̀ dáadáa, ó ń ní ipa tó máa pẹ́.

Ẹ ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn olùṣe ọjà ìbílẹ̀ nígbà tí ó bá ṣeé ṣe. Ríra ọjà láti ọ̀dọ̀ àwọn iléeṣẹ́ Nàìjíríà bíi Sana Pads ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ ní ìlú wa, ó sì ń rí i dájú pé ọjà bá ipò Nàìjíríà mu – a ṣe é fún ojú ọjọ́ wa, ó mọ àìní àṣà wa, ó sì wà fún àtìlẹ́yìn tàbí ìrọ́pò nígbàkúùgbà.

Ẹ díwọ̀n ipa yín, kí ẹ sì kọ ọ́ sílẹ̀. Ẹ tọpinpin wíwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin ṣáájú àti lẹ́yìn ètò. Ẹ kó ẹ̀rí àwọn èèyàn jọ. Ẹ kọ iye àwọn obìnrin tí ó rí ohun èlò gbà sílẹ̀. Àkọsílẹ̀ yìí ń ṣèrànwọ́ láti rí owó ìrànlọ́wọ́ síwájú sí i, ó sì ń pèsè ẹ̀rí fún mímú àwọn ọ̀nà tó ṣàṣeyọrí gbòòrò.

Kíkojú òṣì nǹkan oṣù ń mú èrè wá tó kọjá ìtura ojú ẹsẹ̀ tí pípèsè pádì ń fúnni. Àǹfààní náà ń tàn kálẹ̀ sí ẹ̀kọ́, ìlera, ọrọ̀ ajé àti àlàáfíà àdúgbò.

Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ń lọ sí ilé-ìwé déédéé, gbogbo ìrìn àjò ẹ̀kọ́ wọn ń yí padà. Ìwádìí láti ilé-ìwé tí ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù fi hàn pé wíwá sí ilé-ìwé pọ̀ sí i ní 30-40% láàrin àwọn ọmọbìnrin tí ń ṣe nǹkan oṣù. Àwọn ọjọ́ ẹ̀kọ́ àfikún wọ̀nyí ń kó jọ ní ọ̀pọ̀ ọdún.

Àwọn ọmọbìnrin tí ó dúró sí ilé-ìwé ń ṣe dáadáa nínú ẹ̀kọ́, wọ́n ń ní ìgboyà, wọ́n sì ń kàwé dé ìpele gíga. Nínú ìdíje ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà, èyí ṣe pàtàkì gan-an. Ọmọbìnrin tí ó ń pàdánù ọjọ́ 50 lọ́dún kò lè bá àwọn ọmọ kíláàsì rẹ̀ dọ́gba, bí ó ti wù kí ó gbọ́n tó. Ọmọbìnrin tí ń wá déédéé ní àǹfààní láti tayọ.

Ẹ̀kọ́ ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú àǹfààní ọrọ̀ ajé. Àwọn obìnrin tí wọ́n kàwé girama ń wọlé owó púpọ̀ sí i ní gbogbo ayé wọn ju àwọn tí wọ́n fi ilé-ìwé sílẹ̀. Ó ṣeé ṣe jù kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ajé, kí wọ́n rí iṣẹ́ ìjọba tàbí iléeṣẹ́, kí wọ́n sì dúró lórí ẹsẹ̀ ara wọn nínú owó.

Àǹfààní ọrọ̀ ajé kọjá obìnrin kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí àwọn obìnrin bá ń wọlé owó púpọ̀ sí i, wọ́n ń ná an púpọ̀ lórí ìdílé wọn, pàápàá ẹ̀kọ́ àti ìlera àwọn ọmọ. Àwọn àdúgbò tí obìnrin ti ní agbára ọrọ̀ ajé ń rí òṣì tó dín kù, oúnjẹ tó dára jù fún ọmọdé, àti ìlọsíwájú gbogbogbò.

Fún àwọn obìnrin tí ó ti ń ṣiṣẹ́, ohun èlò nǹkan oṣù tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé túmọ̀ sí pé wọn kò ní pàdánù owó nítorí pé wọ́n pàdánù ọjọ́ ọjà tàbí iṣẹ́. Oníṣòwò tí ó máa ń dúró sílé ní ọjọ́ mẹ́ta lóṣooṣù tẹ́lẹ̀ lè ṣiṣẹ́ ní ọjọ́ wọ̀nyẹn, èyí sì ń mú owó tí ó ń wọlé pọ̀ sí i ní nǹkan bí 10% lóṣooṣù. Owó àfikún yẹn ń bọ́ àwọn ọmọ, ó ń san owó ilé-ìwé, tàbí ó ń di owó ìfipamọ́.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó tọ́ ń dènà àkóràn tí ń wá láti lílo ohun èlò tí kò mọ́ tàbí wíwọ pádì pẹ́ jù. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ lè fa ìnira, ó lè nílò ìtọ́jú dókítà, àti pé ní àwọn ìgbà tó le, ó lè fa ìṣòro tí ń nípa lórí agbára láti bímọ.

Ohun èlò nǹkan oṣù tó dára, tí a ń pààrọ̀ déédéé tí a sì ń pa mọ́ ní mímọ́, ń mú ewu wọ̀nyí kúrò. Àwọn obìnrin ń sọ pé àkóràn dín kù, ìnira dín kù, ìlera wọn sì dára sí i nígbà tí wọ́n bá lè bójú tó nǹkan oṣù ní mímọ́.

Àǹfààní fún ọkàn àti ìmọ̀lára ṣe pàtàkì bákan náà. Òṣì nǹkan oṣù ń mú ìtìjú ńlá wá. Àwọn ọmọbìnrin ń rí ara wọn bí ẹni tó dọ̀tí, tí ojú ń tì, tí kò níye lórí tó àwọn ẹgbẹ́ wọn tí ó lè ra ohun èlò. Àwọn obìnrin ń rò pé àwọn kùnà nínú títọ́jú ara àwọn.

Rírí ohun èlò nǹkan oṣù gbà ń dá iyì padà. Àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin lè kópa nínú ayé láìsí ìbẹ̀rù tàbí ìtìjú. Wọ́n lè lọ sí ilé-ìwé, ṣiṣẹ́, jọ́sìn, bá àwọn èèyàn ṣe pọ̀, kí wọ́n sì máa rìn kiri pẹ̀lú ìgboyà, láìka ibi tí wọ́n wà nínú nǹkan oṣù wọn sí.

Ìgboyà yìí ń gbé iyì ara ẹni ga ní gbogbo ọ̀nà. Àwọn ọmọbìnrin tí ó rí i pé àwọn lè bójú tó nǹkan oṣù wọn sábà máa ń rí i pé àwọn lè ṣe nǹkan ní gbogbo gbòò. Wọ́n ń kópa sí i ní kíláàsì, wọ́n ń gba ipò aṣáájú, wọ́n sì ń gbẹnu sọ fún ara wọn.

Ẹ má fojú kéré àǹfààní fún ìlera ọpọlọ. Wàhálà tí kò dáwọ́ dúró nípa jíjò, bíbójútó nǹkan oṣù láìní ohun èlò tó péye, àti fífarada ìtìjú ń ṣe ọpọlọ ní jàǹbá gidi. Mímú ẹrù yìí kúrò ń mú ìlera ọpọlọ dára sí i lápapọ̀.

Ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè tún lò tún ń kojú ìṣòro ìdọ̀tí tó ń pọ̀ sí i ní Nàìjíríà. Obìnrin tí ń lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ń ṣẹ̀dá tó pádì 5,000-7,000 tí a ti lò ní gbogbo ọdún tí ó fi ń ṣe nǹkan oṣù. Ẹ fi èyí lọ́po mílíọ̀nù àwọn obìnrin, ìdọ̀tí náà á pọ̀ jọjọ.

Pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ní ike tí kì í jẹrà fún ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọdún. Wọ́n ń dí ojú àgbàrá ní àwọn ìlú bíi Lagos, níbi tí ètò ìdọ̀tí ti ń ṣòro tẹ́lẹ̀. Wọ́n ń kó jọ sí ibi ìdalẹ̀nù tàbí a ń sun wọ́n, èyí sì ń tú kẹ́míkà tó léwu jáde.

Pádì tí a lè tún lò tí ó ń pẹ́ tó ọdún 2-3 ń dín ìdọ̀tí yìí kù ní nǹkan bí 90%. Ní gbogbo ayé obìnrin kan, yíyí padà sí pádì tí a lè tún lò lè dènà pádì 6,000+ tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan láti di ìdọ̀tí. Àǹfààní àyíká yìí kò ná owó àfikún kankan, ó sì ń ṣẹlẹ̀ fúnra rẹ̀.

Àyípadà ń wáyé ní àdúgbò nígbà tí ojútùú sí òṣì nǹkan oṣù bá tàn kálẹ̀. Bí obìnrin púpọ̀ sí i ṣe ń lo pádì tí a lè tún lò tí wọ́n sì ń sọ̀rọ̀ nípa wọn ní gbangba, àbùkù ń dín kù. Àwọn ìyá tí ó gba ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn lọ́nà mìíràn. Àwọn ọmọkùnrin tí ó kẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin ń dàgbà di ọkùnrin tí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlànà nǹkan oṣù níbi iṣẹ́, tí wọn kì í sì í dójú ti ìyàwó tàbí ọmọbìnrin wọn.

Àyípadà àṣà yìí, tí ń ka nǹkan oṣù sí ìṣẹ̀dá ara tó wọ́pọ̀ dípò àṣírí ìtìjú, ń ṣe gbogbo èèyàn láǹfààní. Ó ń ṣẹ̀dá àdúgbò níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè kẹ́kọ̀ọ́ láìsí ìdènà, tí àwọn obìnrin ti lè ṣiṣẹ́ láìsí ìdíwọ́ lóṣooṣù, tí àwọn ìdílé sì ń sọ̀rọ̀ nípa ìlera ní gbangba.

Àyípadà máa ń mú iyèméjì wá nígbà gbogbo. Àwọn èèyàn máa ń ṣàníyàn bóyá ojútùú yóò ṣiṣẹ́ lóòótọ́ nínú ipò tiwọn, tàbí bóyá ìṣòro kan wà tí a kò rí.

Àníyàn yìí yé wa pátápátá, pàápàá fún àwọn obìnrin tí ń gbé nínú agbo ilé tí wọ́n ti ń pín ibi ìwẹ̀ àti ìgbọ̀nsẹ̀, tí omi kò pọ̀, tàbí tí kò sí ibi ìkọ̀kọ̀ púpọ̀. Kò sí ẹni tí ó fẹ́ ojútùú tí yóò dá ẹrù tuntun sílẹ̀.

Òtítọ́ ni pé fífọ̀ pádì tí a lè tún lò rọrùn ju bí ọ̀pọ̀ èèyàn ti rò lọ. Ó ń gba nǹkan bí àkókò kan náà pẹ̀lú fífi ọwọ́ fọ̀ pátá, ohun tí ọ̀pọ̀ obìnrin ní Nàìjíríà ti ń ṣe déédéé. Ẹ ṣan pádì náà nínú omi tútù títí omi yóò fi mọ́ kedere, lẹ́yìn náà ẹ fọ̀ ọ́ pẹ̀lú ọṣẹ lásán àti omi. Ìyẹn ni gbogbo rẹ̀. Kò sí ọṣẹ ìfọṣọ àkànṣe, kò sí ìlànà tó díjú.

Kókó rẹ̀ ni ṣíṣan án láìpẹ́ lẹ́yìn lílò, láàrin wákàtí díẹ̀ ló dára jù. Ẹ̀jẹ̀ tuntun máa ń ṣàn kúrò ní ìrọ̀rùn. Ẹ̀jẹ̀ tí a fi sílẹ̀ kí ó gbẹ máa ń gba fífọ̀ líle. Tí ẹ kò bá lè fọ̀ ọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ẹ ṣan án kíákíá, kí ẹ sì rẹ ẹ́ sínú ohun èlò tí ó ní ìdérí títí ẹ ó fi lè fọ̀ ọ́ dáadáa.

Sísá kò nílò iná mànàmáná tàbí ẹ̀rọ àkànṣe. Oòrùn Nàìjíríà dára gan-an fún sísá pádì àti fún pípa kòkòrò inú rẹ̀ fúnra rẹ̀. Ẹ so wọ́n mọ́ okùn ìsáṣọ, ẹ tẹ́ wọn sí orí òrùlé, tàbí ẹ fi wọ́n lé orí àga nítòsí fèrèsé. Wọ́n máa ń gbẹ pátápátá láàrin wákàtí díẹ̀ ní ojú ọjọ́ wa.

Àníyàn nípa ibi ìkọ̀kọ̀ tọ́. Àwọn obìnrin kan ń ṣàníyàn pé àwọn ọkùnrin inú ìdílé lè rí pádì tí wọ́n ń sá. Àwọn ọ̀nà tó rọrùn wà: ẹ yí wọn padà kí inú wà níta, kí àwòrán ojú rẹ̀ hàn ṣùgbọ́n kí ìpele tí ń fa omi pamọ́, ẹ so wọ́n mọ́ àárín aṣọ aláwọ̀ dúdú kí wọ́n má bàa hàn, tàbí ẹ sá wọn sínú yàrá yín dípò ibi tí gbogbo èèyàn ń lò.

Àìtó omi máa ń mú ìṣòro wá. Ní àwọn agbègbè tí a ti ń fi ọkọ̀ gbé omi wá tàbí tí a ń ra omi, lílo omi àfikún fún fífọ̀ pádì lè dàbí ìfiṣòfò. Ṣùgbọ́n omi tí a ń lò fún fífọ̀ pádì kéré, ó jọ ti fífọ̀ pátá díẹ̀. Ẹ tún lè lo omi ìṣan àkọ́kọ́ fún ewéko tàbí fún ìmọ́tótó kí ẹ tó ṣe ìfọṣọ ìkẹyìn.

Owó tí a ń san lẹ́ẹ̀kan fún pádì tí a lè tún lò – nígbà púpọ̀ ₦4,000-12,000, ó sinmi lórí iye tí ẹ bá rà – máa ń dàbí ẹni pé ó pọ̀ nígbà tí ẹ ti mọ́ ọn lára láti máa ra páálí kan pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ní ₦200-300 lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.

Ẹ rò ó bí ríra fóònù tàbí bàtà. Ẹ máa ń san owó púpọ̀ lẹ́ẹ̀kan, ṣùgbọ́n ẹ ń lò wọ́n fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ìyàtọ̀ ibẹ̀ ni pé pádì tí a lè tún lò máa ń dá owó rẹ̀ padà láàrin oṣù 6-8 nítorí pé ẹ kò ra pádì lóṣooṣù mọ́, lẹ́yìn náà ó ń bá a lọ láti pa owó mọ́ fún yín fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Ọ̀pọ̀ obìnrin ní Nàìjíríà ń kojú owó ìbẹ̀rẹ̀ yìí nípa bíbẹ̀rẹ̀ kékeré. Ẹ kọ́kọ́ ra pádì kan tàbí méjì tí a lè tún lò. Ẹ máa lò wọ́n ní ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, kí ẹ sì máa lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan ní ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀. Bí ẹ ṣe ń pa owó mọ́ nítorí pé ẹ kò ra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tó bẹ́ẹ̀ mọ́, ẹ ra pádì mìíràn tí a lè tún lò. Ẹ máa kó wọn jọ díẹ̀díẹ̀ ní oṣù mélòó kan.

Àkójọ ìbẹ̀rẹ̀ ń mú kí bíbẹ̀rẹ̀ rọrùn fún àpò. Àkójọ pádì mẹ́ta lásán ń ná tó ₦4,000-6,000, ó sì tó fún èyí tó pọ̀ jù nínú nǹkan oṣù yín. Èyí kéré sí owó pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan fún oṣù 6-8.

Fún àwọn ìdílé tí kò lè ra àkójọ ìbẹ̀rẹ̀ pàápàá lóòótọ́, ẹ wá ìrànlọ́wọ́. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé, ṣọ́ọ̀ṣì, mọ́ṣáláṣí àti NGO ń ṣe ètò ìlera nǹkan oṣù tí ń pèsè pádì lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ní owó tí a dín kù. Ilé ìwòsàn máa ń pín ohun èlò nǹkan oṣù nígbà mìíràn. Ẹ má ṣe jẹ́ kí ìgbéraga dí yín lọ́wọ́ láti gba ìrànlọ́wọ́ tí ó lè yí ayé yín tàbí ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin yín padà.

Àwọn àjọ àti ẹnìkọ̀ọ̀kan tí ó fẹ́ ṣèrànwọ́ lè ronú nípa ètò ẹ̀bùn tàbí ètò sísan díẹ̀díẹ̀. Nígbà tí obìnrin bá lè san ₦1,000-2,000 lóṣooṣù fún oṣù díẹ̀, tàbí tí ó gba pádì gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn, ìdènà náà máa pòórá. Iyì sísan apá kan owó sábà máa ń ṣe pàtàkì ju owó náà fúnra rẹ̀ lọ.

Àwọn òbí máa ń ṣàníyàn pé tí wọ́n bá fún ọmọbìnrin wọn ní pádì tí a lè tún lò nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ ń lo pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, ojú lè tì í tàbí kí ó rò pé òun jẹ́ tálákà. Àníyàn yìí ń wá láti inú ìfẹ́ àti ìfẹ́ láti dáàbò bo ọmọ lọ́wọ́ àbùkù.

Òtítọ́ ni pé kò sí ẹni tí ó ń rí irú pádì tí ẹ ń lò. Pádì tí a lè tún lò máa ń so mọ́ pátá bí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, kì í hàn lábẹ́ aṣọ, ó sì ń ṣe iṣẹ́ kan náà. Àwọn ọmọ kíláàsì ọmọbìnrin yín kò ní mọ̀ bóyá ó ń lo èyí tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tàbí èyí tí a lè tún lò àyàfi tí ó bá sọ fún wọn.

Ọ̀pọ̀ ọ̀dọ́bìnrin ló fẹ́ràn pádì tí a lè tún lò jù lẹ́yìn tí wọ́n bá ti gbìyànjú rẹ̀. Ó rọ̀ lára ju pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, kì í pariwo tàbí ká jọ, kì í sì í fa ara yíyún tí àwọn pádì olówó pọ́ọ́kú kan máa ń fà. Àwọn ọmọbìnrin ń sọ pé ọkàn àwọn balẹ̀ jù pẹ̀lú pádì tó dára tí a lè tún lò tí kì í jò.

Kókó rẹ̀ ni láti sọ̀rọ̀ rere nípa pádì tí a lè tún lò. Ẹ má ṣe sọ pé, “A tòṣì jù láti ra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan, nítorí náà o gbọ́dọ̀ lo ìwọ̀nyí.” Dípò bẹ́ẹ̀, ẹ sọ pé, “Ìwọ̀nyí dára fún ìlera rẹ, wọ́n rọ̀ lára, wọ́n sì máa pa owó mọ́ fún ìdílé wa fún àwọn nǹkan mìíràn tí o nílò.” Ẹ ṣàfihàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí yíyàn ọlọ́gbọ́n, kì í ṣe ìfara-ẹni-rúbọ.

Ẹ jẹ́ kí ọmọbìnrin yín kópa nínú yíyan pádì rẹ̀. Tí ó bá yan àwọ̀ tàbí àwòrán tí ó fẹ́ràn, yóò rí i bí tirẹ̀ gan-an. Ẹ kọ́ ọ bí a ṣe ń tọ́jú wọn dáadáa kí ó lè ní ìgboyà, kí ó sì mọ̀ pé òun lè ṣe é.

Tí ìtìjú ní ilé-ìwé bá ṣì jẹ́ àníyàn, ẹ fún un ní àpò kékeré tí omi kì í jò jáde (wet bag) tàbí àpò aláwọ̀ dúdú láti fi gbé pádì tí ó ti lò padà sílé ní ìkọ̀kọ̀. Èyí dàbí àpò kékeré mìíràn nínú àpò ilé-ìwé, kò sì ní jẹ́ kí ẹnikẹ́ni rí pádì tí a ti lò.

Ẹ rántí pé mílíọ̀nù àwọn obìnrin ní Nàìjíríà ló ń lo pádì tí a lè tún lò lọ́nà àṣeyọrí. Ọmọbìnrin yín kò ní dá wà, kò sì ní jẹ́ àjèjì. Bí àwọn èèyàn púpọ̀ sí i ṣe ń gba ohun èlò nǹkan oṣù tí ó ń pẹ́ wọ̀nyí, wọ́n ń di ohun tó wọ́pọ̀ tí a sì tẹ́wọ́ gbà sí i.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé oríṣiríṣi ojútùú sí òṣì nǹkan oṣù wà, ọjà tí a ṣe ní ìlú wa ní àǹfààní àrà ọ̀tọ̀ fún àwọn obìnrin àti àdúgbò Nàìjíríà.

Sana Pads ń ṣe pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò níbí ní Nàìjíríà. Èyí ṣe pàtàkì nítorí pé a mọ ara obìnrin Nàìjíríà, ojú ọjọ́ Nàìjíríà àti ìpèníjà Nàìjíríà lọ́nà tí ọjà láti òkèèrè kò lè mọ̀. A ṣe pádì tí ń ṣiṣẹ́ nínú ooru ọ̀rinrin Lagos, tí ń gbẹ kíákíá nínú oòrùn ọyẹ́, tí ó sì bá àìní àwọn obìnrin tí ń ṣiṣẹ́ ní ọjà, ilé-ìwé, oko àti ọ́fíìsì káàkiri orílẹ̀-èdè wa mu.

Àwọn ọjà wa ń kojú oríṣiríṣi àìní ní iye owó tí ọwọ́ lè tẹ̀. No Wahala Pads, tí ó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tí ń fa omi, dára fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ tàbí gẹ́gẹ́ bí ààbò àfikún. Premium Pads ní ìpele mẹ́ta tí ń fa omi fún ẹ̀jẹ̀ déédéé. Maxi Pads ní ìpele márùn-ún tí ń fa omi fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ tàbí fún òru. Oríṣiríṣi yìí túmọ̀ sí pé ẹ lè yan pádì tó bá àìní yín mu dípò kí ẹ fi ìwọ̀n kan ṣe gbogbo nǹkan.

A ti ṣèrànwọ́ tààrà fún ju 10,000 obìnrin, a sì ti pín ju pádì 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, NGO àti àjọ àdúgbò. Ìwọ̀nyí kì í ṣe iye ọjà tí a tà lásán. Wọ́n dúró fún àwọn ọmọbìnrin tí ó dúró sí ilé-ìwé, àwọn obìnrin tí ó ṣiṣẹ́ ní gbogbo oṣù láìsí ìdíwọ́, àti àwọn ìdílé tí ó yí owó pádì sí oúnjẹ àti owó ilé-ìwé.

A tún ń fúnni ní ìtọ́sọ́nà lórí ṣíṣe ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù pẹ̀lú pípèsè ọjà, nítorí a mọ̀ pé pádì nìkan kò tó.

Iṣẹ́ àfojúsùn wa kọjá títa ọjà. À ń ṣiṣẹ́ láti fòpin sí òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà nípa mímú kí ohun èlò nǹkan oṣù tó dára wà ní àrọ́wọ́tó gbogbo obìnrin, láìka ipò owó rẹ̀ sí. Gbogbo pádì tí a tà ní iye owó déédéé ń ṣèrànwọ́ láti dín owó ìpínfúnni kù fún àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin tí kò lè rà á bí bẹ́ẹ̀ kọ́. Nígbà tí ẹ bá yan Sana Pads, ẹ ń kópa nínú iṣẹ́ àfojúsùn ńlá yìí.

Jíjẹ́ olùṣe ọjà ní ìlú wa túmọ̀ sí pé a ń ṣẹ̀dá iṣẹ́ fún ará Nàìjíríà, a ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdílé Nàìjíríà, owó sì ń yí po nínú ọrọ̀ ajé wa. Ó tún túmọ̀ sí pé a wà ní àrọ́wọ́tó nígbà tí ẹ bá nílò wa, a mọ ìpèníjà tí ẹ ń kojú, a sì ń mú ọjà wa dára sí i nígbà gbogbo gẹ́gẹ́ bí èrò àwọn obìnrin Nàìjíríà.

Òye ojútùú sí òṣì nǹkan oṣù ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n ìgbésẹ̀ ló ń mú àyípadà wá. Bí ẹ ṣe lè bẹ̀rẹ̀ nìyí, yálà ẹnìkan ni yín, ìdílé, àjọ, tàbí olórí àdúgbò.

Tí òṣì nǹkan oṣù bá ń bá ẹ̀yin fúnra yín fínra, ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ni láti kàn sí àwọn èèyàn. Ẹ kàn sí ilé ìwòsàn, ilé-ìwé tàbí NGO nítòsí yín láti béèrè nípa ètò ìlera nǹkan oṣù. Ọ̀pọ̀ àjọ ń pèsè ohun èlò lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ẹ̀kọ́, ṣùgbọ́n wọn kì í polówó rẹ̀ púpọ̀. Ẹ kò ní mọ ohun tó wà títí ẹ ó fi béèrè.

Ẹ ronú nípa yíyí padà sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láti dá ìnáwó oṣooṣù dúró. Starter Kit láti Sana Pads ní Premium Pad mẹ́ta àti àpò ìtọ́júpamọ́ kan, ohun tí ẹ sábà nílò láti bẹ̀rẹ̀ nìyẹn. Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí lò wọ́n ní ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ bí ẹ ṣe ń ní ìgboyà nínú fífọ̀ àti títọ́jú wọn. Bí ẹ ṣe ń pa owó mọ́ nítorí pé ẹ kò ra pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tó bẹ́ẹ̀ mọ́, ẹ ra pádì mìíràn fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀.

Tí ẹ bá ní ọmọbìnrin, ẹ bá wọn sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù kí èyí àkọ́kọ́ tó dé. Ẹ ṣàlàyé ohun tí yóò ṣẹlẹ̀, ẹ pèsè ohun èlò sílẹ̀ ṣáájú, kí ẹ sì ṣẹ̀dá àyíká tí wọ́n ti lè béèrè ìbéèrè láìsí ìtìjú. Ìṣípayá yín báyìí ń pinnu bí wọn yóò ṣe máa wo ara wọn ní gbogbo ayé wọn.

Ẹ tan ìmọ̀ yìí kálẹ̀ láàrin àwọn ojúlùmọ̀ yín. Nígbà tí àwọn ọ̀rẹ́ bá sọ pé owó nǹkan oṣù ń ṣòro fún wọn, ẹ sọ ohun tí ẹ ti kọ́ nípa pádì tí a lè tún lò fún wọn. Nígbà tí ẹ bá rí ohun èlò tó dára tí ń ṣiṣẹ́, ẹ dábàá wọn. Fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa òṣì nǹkan oṣù ń ran àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́ láti rí ojútùú.

Ó yẹ kí ilé-ìwé bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣàyẹ̀wò àtìlẹ́yìn ìlera nǹkan oṣù tí ó wà báyìí. Ṣé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè rí pádì pàjáwìrì gbà? Ṣé ibi WASH péye? Ṣé ìlera nǹkan oṣù wà nínú ètò ẹ̀kọ́? Ẹ wá àwọn àlàfo, lẹ́yìn náà ẹ fi àwọn àtúnṣe ṣáájú gẹ́gẹ́ bí ohun èlò tí ó wà ṣe tó.

Ilé ìwòsàn lè fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò ìlera àdúgbò tí ó ti wà. Ẹ kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù nígbà ìbẹ̀wò déédéé, kí ẹ sì máa ní ohun èlò nǹkan oṣù lọ́wọ́ láti pín fún àwọn aláìsàn tí ó nílò rẹ̀ jù.

Àwọn NGO àti àjọ àdúgbò lè ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn olùṣe ọjà bíi Sana Pads fún ìpèsè ọjà ní ọ̀pọ̀ pẹ̀lú ètò ẹ̀kọ́. A tún ń pèsè àtìlẹ́yìn ìmúṣẹ láti ran ètò yín lọ́wọ́ láti ṣàṣeyọrí.

Àwọn olórí ẹ̀sìn àti olórí ìbílẹ̀ lè ṣèrànwọ́ láti sọ ìjíròrò nípa nǹkan oṣù di ohun tó wọ́pọ̀. Nígbà tí àwọn èèyàn pàtàkì tí a bọ̀wọ̀ fún ní àdúgbò bá gbà pé òṣì nǹkan oṣù wà, tí wọ́n sì fọwọ́ sí ojútùú, ìdènà àṣà ń dín kù. Ohùn yín ń fún àwọn ìdílé ní àṣẹ láti sọ̀rọ̀ nípa ohun tí wọ́n ti kà sí èèwọ̀ tẹ́lẹ̀.

Ẹ kàn sí Sana Pads tààrà láti jíròrò àǹfààní àjọṣepọ̀, ìbéèrè ọjà, tàbí ìtọ́sọ́nà ìmúṣẹ fún ohun tí àdúgbò yín pàápàá nílò.

Òṣì nǹkan oṣù ń kan ju mílíọ̀nù 30 ará Nàìjíríà, ṣùgbọ́n kì í ṣe ohun tí kò ṣeé yẹ̀. Ohun èlò tí a lè tún lò tí owó rẹ̀ kò wọ́n ń dín ìnáwó kù ní 70-85%. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ń mú kí àwọn ọmọbìnrin dúró sí ilé-ìwé, ó sì ń kọ́ àdúgbò tí ìlera wọn dára sí i. Ètò WASH tó dára sí i ń ṣẹ̀dá àyíká tí obìnrin ti lè bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì. Àwọn ojútùú wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ – ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin àti ọmọbìnrin ní Nàìjíríà ti ń jàǹfààní wọn.

Ìbéèrè náà kì í ṣe bóyá a lè yanjú òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà. Ìbéèrè ni bí a ṣe lè mú ojútùú dé ọ̀dọ̀ gbogbo obìnrin àti ọmọbìnrin tí ó nílò rẹ̀ kíákíá tó. Ìyára yẹn sinmi lé gbogbo wa – ẹnìkọ̀ọ̀kan tí ń ṣe yíyàn pẹ̀lú ìmọ̀, ìdílé tí ń fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù, àwọn àjọ tí ń ṣe ètò, àti àdúgbò tí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àyípadà.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ níbikíbi tí ẹ wà pẹ̀lú ohunkóhun tí ẹ ní. Ẹ yí padà sí pádì tí a lè tún lò, kí ẹ pa owó mọ́, kí ẹ sì dín ìdọ̀tí kù. Ẹ bá ọmọbìnrin yín sọ̀rọ̀ nípa ara rẹ̀. Ẹ fi pádì ṣe ẹ̀bùn fún ilé-ìwé kan nítòsí. Ẹ bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù nínú àjọ yín. Gbogbo ìgbésẹ̀ ló ń ṣèrànwọ́ láti kọ́ Nàìjíríà níbi tí òṣì nǹkan oṣù kò ti ní pinnu mọ́ ọmọbìnrin tí yóò lọ sí ilé-ìwé, obìnrin tí yóò lè ṣiṣẹ́, tàbí ẹni tí yóò gbé pẹ̀lú iyì àti ẹni tí yóò jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Ẹ kẹ́kọ̀ọ́ sí i nípa àwọn ọ̀nà tó péye láti kojú òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà, àti bí àwọn àdúgbò káàkiri orílẹ̀-èdè wa ṣe ń mú àyípadà tó máa pẹ́ wá nípasẹ̀ ojútùú ìbílẹ̀ tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà wa, tí ó sì ń gbé ìlera àti àǹfààní obìnrin lárugẹ.