Ìṣirò òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà: Àkọsílẹ̀ 2026 tí gbogbo ọmọ Nàìjíríà gbọ́dọ̀ mọ̀

Òṣì nǹkan oṣù ń kan obìnrin Nàìjíríà púpọ̀ ju bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe rò lọ, ó sì ń dí ẹ̀kọ́, iṣẹ́ àti iyì ìpìlẹ̀ lọ́wọ́. Àkọsílẹ̀ tuntun ti 2026 fi bí ìṣòro yìí ṣe tóbi tó hàn, ó sì tọ́ka sí àwọn ọ̀nà àbáyọ tó ti ń ṣiṣẹ́ káàkiri orílẹ̀-èdè yìí.

Àwọn ìṣirò pàtàkì tí ẹ gbọ́dọ̀ mọ̀:

• Ní 2026, nǹkan bíi mílíọ̀nù 37 ọmọbìnrin àti obìnrin Nàìjíríà tó ti ń ṣe nǹkan oṣù ni kò rí ohun èlò nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n rà déédéé.
• Ìwádìí fi hàn pé 1 nínú 10 ọmọbìnrin Áfíríkà ló máa ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, ìwọ̀n náà sì ga jù bẹ́ẹ̀ lọ ní ìgbèríko Nàìjíríà.
• Obìnrin Nàìjíríà kan máa ń ná ₦18,000 sí ₦36,000 lọ́dún lórí pádì nǹkan oṣù tí a máa ń jù nù, ìyẹn 5-10% owó oṣù tó kéré jù lọ (minimum wage).
• Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ UNICEF, 23% péré lára àwọn ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ìjọba ní Nàìjíríà ló ní ohun èlò WASH (omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ìmọ́tótó) tó péye fún ìtọ́jú nǹkan oṣù.
• Ní àríwá Nàìjíríà, òṣì nǹkan oṣù ló ń dá kún nǹkan bíi 20% àwọn ọmọbìnrin tó ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ kí wọ́n tó parí ilé-ìwé girama.
• Àwọn ìwádìí fi hàn pé 65% obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà ti lo ìwé ìròyìn, àkísà tàbí ewé dípò pádì nítorí pé wọn kò rówó rà á.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè dín owó tí a ń ná sórí nǹkan oṣù kù ní 70-85% láàárín ọdún méjì, tí a bá fi wé pádì tí a máa ń jù nù.

Ẹ̀mí gidi ni àwọn nǹkan wọ̀nyí dúró fún, àǹfààní gidi tó ń bọ́ lọ́wọ́, àti ìyà gidi tó ń bá a lọ lóṣooṣù. Ṣùgbọ́n òye àkọsílẹ̀ yìí ń ràn wá lọ́wọ́ láti darí ìrànlọ́wọ́ sí ibi tí yóò ti ṣe àǹfààní jù lọ.

Bisi jókòó sí ẹ̀yìn kíláàsì SS2 rẹ̀ ní Surulere, Lagos, ó ń wo aago títí di ìsinmi ọ̀sán. Ó ti pàdánù ọjọ́ mẹ́ta ilé-ìwé lóṣù yìí, olùkọ́ ìṣirò rẹ̀, Mr. Okonkwo, sì ti bẹ̀rẹ̀ sí í béèrè ìbéèrè. Màmá rẹ̀ mọ ìdí gidi – Bisi máa ń jókòó sílé nígbà nǹkan oṣù nítorí pé wọn kò lè máa ra pádì nǹkan oṣù déédéé. Dípò bẹ́ẹ̀, ó ń lo aṣọ àtijọ́ tó máa ń jò, èyí sì mú kó dá wà nílé dípò kí ojú tì í nítorí ẹ̀jẹ̀ lórí aṣọ ilé-ìwé rẹ̀.

Kì í ṣe Bisi nìkan. Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ọmọbìnrin àti obìnrin ló ń kojú ohun kan náà lóṣooṣù. Òṣì nǹkan oṣù – àìlówó láti ra ohun èlò nǹkan oṣù, àìrí ibi tó mọ́, tàbí àìrí ẹ̀kọ́ tó yẹ nípa ìlera nǹkan oṣù – ṣì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdènà tí a kò kà sí jù lọ sí ìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin ní orílẹ̀-èdè wa. Àwọn ìṣirò náà ń fi àwòrán tó ń bani nínú jẹ́ hàn, ṣùgbọ́n wọ́n tún ń fi ibi tí a nílò ọ̀nà àbáyọ jù lọ hàn wá.

Òṣì nǹkan oṣù máa ń yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí ibi tí ẹ ń gbé ní Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ìṣòro pàtàkì kan náà ni: nǹkan oṣù di wàhálà oṣooṣù dípò kó jẹ́ ohun àdánidá ara.

Ìṣirò òṣì nǹkan oṣù rọrùn, ó sì burú jáì. Àpò pádì kan tí a máa ń jù nù wà láàárín ₦500 sí ₦1,200 ní ọ̀pọ̀ ọjà Nàìjíríà. Obìnrin sábà máa ń nílò àpò 3-5 fún nǹkan oṣù kan, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀jẹ̀ ṣe pọ̀ tó. Ìyẹn ₦1,500 sí ₦6,000 lóṣù, tàbí ₦18,000 sí ₦72,000 lọ́dún.

Ẹ jẹ́ ká fi wéra: owó oṣù tó kéré jù lọ ní Nàìjíríà jẹ́ ₦70,000 lóṣù ní 2026. Obìnrin tó ń gba owó oṣù tó kéré jù lọ yóò ná 2-9% gbogbo owó tó ń wọlé fún un lórí nǹkan oṣù nìkan. Fún 40% ọmọ Nàìjíríà tó ń gbé lábẹ́ ìlà òṣì (tí wọ́n ń gbé lórí owó tó kéré sí ₦850 lójúmọ́), rírà pádì túmọ̀ sí yíyàn láàárín iyì nígbà nǹkan oṣù àti oúnjẹ, owó ọkọ̀, tàbí owó ilé-ìwé àwọn ọmọ.

Ìnira owó yìí kò kan gbogbo obìnrin bákan náà. Àwọn obìnrin ìlú ní Lagos tàbí Abuja sábà máa ń ní owó tó pọ̀ jù àti ọjà tó súnmọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣì ń jìyà. Àwọn obìnrin ìgbèríko ní ìpínlẹ̀ Sokoto, Yobe tàbí Bayelsa ń kojú ìṣòro lórí ìṣòro: owó tó ń wọlé kéré, ọjà díẹ̀ ló wà, iye owó sì ga nítorí owó ìkẹ́rù. Àwọn ìyá ọlọ́jà, àwọn òṣìṣẹ́ inú ilé, àti àwọn àgbẹ̀ kéékèèké – tí wọ́n jẹ́ apá ńlá lára àwọn obìnrin òṣìṣẹ́ Nàìjíríà – sábà máa ń gba owó tó kéré gan-an sí owó oṣù tó kéré jù lọ, láìsí owó tó ń wọlé déédéé.

Ipa rẹ̀ kọjá obìnrin kọ̀ọ̀kan. Nígbà tí àwọn ìyá kò bá rówó ra pádì, wọ́n sábà máa ń fi àìní àwọn ọmọbìnrin wọn ṣáájú tiwọn, wọ́n á sì máa lo àwọn nǹkan tí kò mọ́ tó. Nígbà tí ìdílé bá gbọ́dọ̀ yàn, owó ẹ̀kọ́ àwọn ọmọkùnrin sábà máa ń ṣáájú àìní nǹkan oṣù àwọn ọmọbìnrin, èyí sì ń mú àìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin lágbára láti ìran dé ìran.

Kódà nígbà tí obìnrin bá lè ra ohun èlò nǹkan oṣù, àìtó omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ìmọ́tótó (WASH) ń fa ìdènà mìíràn. Àyẹ̀wò UNICEF ti 2026 rí i pé 23% péré lára àwọn ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ìjọba ní Nàìjíríà ló ní ohun èlò WASH tó péye fún ìtọ́jú nǹkan oṣù. “Tó péye” túmọ̀ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni tí ilẹ̀kùn rẹ̀ ń tì, omi ẹ̀rọ fún fífọ ọwọ́, àti àpótí ìdalẹ̀ – ohun ìpìlẹ̀ tó ṣì jẹ́ ohun afẹ́ ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwé.

Ní ilé-ìwé girama, ipò náà dára díẹ̀ sí i ní 34%, ṣùgbọ́n èyí ṣì túmọ̀ sí pé ìdá méjì nínú mẹ́ta àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé Nàìjíríà ń bójú tó nǹkan oṣù wọn níbi tí kò sí ìpamọ́, omi, tàbí ibi tó yẹ láti da nǹkan nù. Àwọn ọmọbìnrin sọ pé àwọn ń pààrọ̀ pádì nínú ṣálángá gbangba tí àwọn àti ọmọkùnrin jọ ń lò, àwọn ń fọ aṣọ tí a tún ń lò nínú omi tó dúró nítorí pé ẹ̀rọ omi kò ṣiṣẹ́, àwọn sì ń gbé ohun tí ẹ̀jẹ̀ ti bà jẹ́ padà sílé nínú àpò ilé-ìwé nítorí pé kò sí àpótí ìdalẹ̀.

Lẹ́yìn ilé-ìwé, ibi iṣẹ́ náà sábà máa ń já obìnrin kulẹ̀ bákan náà. Àwọn ilé iṣẹ́ kékeré, ọjà, àti ibi iṣẹ́ aládàáni kì í sábà ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ rárá, ká má tíì sọ ibi tí obìnrin ti lè pààrọ̀ àti da ohun èlò nǹkan oṣù nù pẹ̀lú iyì. Kódà àwọn ilé ìwòsàn àti ọ́fíìsì ìjọba kan kò ní ohun èlò tó péye, èyí ń mú kí obìnrin lo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbangba tí kò mọ́ tàbí dúró fún ọ̀pọ̀ wákàtí títí wọ́n á fi dé ilé.

Àìtó omi tún ń mú ìṣòro yìí burú sí i. Ní àwọn agbègbè tí obìnrin ti ń rìn ọ̀pọ̀ kìlómítà láti pọn omi mímu àti omi ìdáná, lílo omi iyebíye yìí fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù fẹ́rẹ̀ẹ́ má ṣeé ṣe. Iná mànàmáná tí kì í dúró (ìṣòro NEPA ṣì wà láìka ìlérí sí) túmọ̀ sí pé kànga ẹ̀rọ (borehole) àti ẹ̀rọ fífa omi sábà máa ń dákẹ́, èyí sì ń fi ilé-ìwé àti ilé ìwòsàn sílẹ̀ láìsí omi ẹ̀rọ fún ọ̀pọ̀ ọjọ́ tàbí ọ̀sẹ̀.

Òṣì nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀rọ̀ owó àti ohun amáyédẹrùn nìkan. Àìtó ìmọ̀ – àìní ìmọ̀ tó péye nípa ìlera nǹkan oṣù – ń mú ewu bá ìlera, ó sì ń jẹ́ kí àbùkù máa bá a lọ. Ìwádìí kan ní 2025 ní ìpínlẹ̀ mẹ́fà ní Nàìjíríà rí i pé 58% àwọn ọmọbìnrin ló rí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn láìsí pé ẹnikẹ́ni kọ́ wọn ní nǹkan kan nípa rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ẹ ronú nípa ẹ̀rù àti ìdàrúdàpọ̀ ẹ̀jẹ̀ nígbà tí ẹ kò mọ ìdí tàbí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí ara yín.

Èèwọ̀ àṣà ń pa ìjíròrò tí ì bá gba àwọn ọmọbìnrin là lọ́wọ́ ìrírí ìbànújẹ́ yìí mọ́lẹ̀. Ní ọ̀pọ̀ agbègbè ní Nàìjíríà, nǹkan oṣù ṣì jẹ́ “ohun tí a kì í sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.” Ojú máa ń ti àwọn ìyá láti kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn. Àwọn olùkọ́ máa ń fo orí ẹ̀kọ́ ìlera ìbímọ nínú ẹ̀kọ́ biology. Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn àti agbègbè máa ń yẹra fún ọ̀rọ̀ náà pátápátá. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ń mú kí àwọn ọmọbìnrin kọ́ ẹ̀kọ́ lọ́dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ wọn tí àwọn náà kò mọ̀, tàbí, ní báyìí, láti orí ìkànnì àjọlò tí a kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀.

Àìtó ìmọ̀ yìí ń fa ìṣòro ìlera gidi. Ọ̀pọ̀ obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà kò mọ bí ó ṣe yẹ kí wọ́n máa pààrọ̀ pádì lemọ́lemọ́ tó, bí wọ́n ṣe lè fọ èyí tí a tún ń lò dáadáa, tàbí àwọn àmì tó fi hàn pé àkóràn wà tó nílò ìtọ́jú dókítà. Àwọn kan ṣì gba àwọn ìtàn àròsọ tó léwu gbọ́: pé kò yẹ kí wọ́n wẹ̀ nígbà nǹkan oṣù, pé àwọn oúnjẹ kan ń mú ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i, tàbí pé lílo pádì lè ṣàkóbá fún agbára ìbímọ.

Ìyàtọ̀ ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù láti agbègbè sí agbègbè ń fi àpẹẹrẹ tó gbòòrò hàn. Àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù sábà máa ń ní ìmọ̀ tó pọ̀ jù nítorí pé àwọn ọmọ ń lọ sí ilé-ìwé dáadáa sí i, àṣà wọn sì ṣí sílẹ̀ jù láti sọ̀rọ̀ nípa ìlera. Àwọn ìpínlẹ̀ àríwá ń kojú ìṣòro lórí ìṣòro, níbi tí ìwọ̀n obìnrin tó mọ̀wé kéré, ìgbéyàwó ní kékeré, àti èèwọ̀ àṣà tó lágbára nípa nǹkan oṣù ti ń mú kí ìmọ̀ di àwátì.

Láti lóye ìṣirò, a gbọ́dọ̀ rí bí àwọn nǹkan wọ̀nyí ṣe ń di ìgbésí ayé ojoojúmọ́. Òṣì nǹkan oṣù ń fa ọ̀wọ́ àbájáde tó ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti kópa ní kíkún nínú àwùjọ.

Ìsopọ̀ láàárín òṣì nǹkan oṣù àti ìdíwọ́ ẹ̀kọ́ ń hàn léraléra nínú ìwádìí. Àwọn ọmọbìnrin máa ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 2-5 lóṣù ní àpapọ̀ nítorí àìsí ọ̀nà tó péye láti bójú tó nǹkan oṣù. Ní ọdún ẹ̀kọ́ kan, èyí jẹ́ ọjọ́ 20-50 – bí oṣù 2-3 ẹ̀kọ́ tó sọnù.

Àìwá sí ilé-ìwé nìkan kò sọ gbogbo ìtàn. Kódà nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá wá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù, àníyàn nípa jíjò, pípààrọ̀ pádì níbi tí kò péye, àti ìnira láti inú àwọn nǹkan tí wọ́n fi ń dípò pádì kì í jẹ́ kí wọ́n pọkàn pọ̀ dáadáa. Àwọn olùkọ́ ní Kaduna àti Kano sọ pé àwọn ọmọbìnrin máa ń béèrè àṣẹ láti lọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ léraléra nígbà nǹkan oṣù, wọ́n sì ń pàdánù àkókò ẹ̀kọ́ púpọ̀. Ẹ̀rù pé ẹ̀jẹ̀ yóò hàn lára aṣọ ń mú kí àwọn ọmọbìnrin kan lo gbogbo ọjọ́ ilé-ìwé láìpààrọ̀ pádì, èyí sì ń mú ewu àkóràn pọ̀ sí i.

Àkójọpọ̀ ipa yìí ń ti àwọn ọmọbìnrin tí kò lágbára jáde kúrò ní ilé-ìwé pátápátá. Ìwádìí fi hàn pé òṣì nǹkan oṣù ló ń dá kún nǹkan bíi 20% àwọn ọmọbìnrin tó ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ ní àwọn ìpínlẹ̀ kan ní àríwá Nàìjíríà. Àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé léraléra máa ń kẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́. Ìtìjú jíjò ń fa ọgbẹ́ ọkàn tó ń mú kí ó ṣòro láti padà sí ilé-ìwé. Àwọn ìdílé tí kò ti dá wọn lójú tẹ́lẹ̀ nípa ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin máa ń wo àìwá sí ilé-ìwé léraléra bí ẹ̀rí pé owó tí a ná sórí ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin kì í mú èrè wá.

Àkókò ṣe pàtàkì gan-an. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin máa ń bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù ní ìbẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé girama, ìgbà gan-an tí ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ fún ìdánwò WAEC àti NECO ń wáyé. Pípàdánù ẹ̀kọ́ yìí ń fi àlàfo sílẹ̀ tó ń pọ̀ sí i bí àkókò ti ń lọ, ó sì ń dín àǹfààní láti wọ yunifásítì àti owó tí wọ́n lè rí lọ́jọ́ iwájú kù.

Òṣì nǹkan oṣù kò parí nígbà tí a bá parí ilé-ìwé. Àwọn obìnrin òṣìṣẹ́ ń kojú ìṣòro tó jọra tó ń dín kíkópa wọn nínú ọrọ̀ ajé kù, tó sì ń mú òṣì máa yí po. Àwọn ìyá ọlọ́jà ní Onitsha tàbí Lagos Island kò lè fi ṣọ́ọ̀bù wọn sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ wákàtí láti lọ sílé pààrọ̀ pádì. Àwọn òṣìṣẹ́ inú ilé ń bẹ̀rù ohun tí ọ̀gá wọn yóò ṣe tí wọ́n bá béèrè àkókò fún àìní nǹkan oṣù. Àwọn òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́ ní Port Harcourt sọ pé àwọn gbọ́dọ̀ yàn láàárín lílọ sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti píparí iye iṣẹ́ tí wọ́n gbé fún wọn.

Owó pádì tí a máa ń jù nù lóṣooṣù jẹ́ ìnáwó ńlá fún àwọn obìnrin tí owó wọn kéré. Ní ₦2,000-₦5,000 lóṣù, owó pádì ń bá owó òwò dù fún àwọn obìnrin tó ń ṣe òwò kékeré. Ọ̀pọ̀ obìnrin oníṣòwò sọ pé èrè wọn máa ń dín kù ní ọ̀sẹ̀ nǹkan oṣù nítorí pé wọ́n gbọ́dọ̀ mú lára owó òwò láti ra pádì.

Fún àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ aládàáni – tó ń gba ju 60% obìnrin Nàìjíríà síṣẹ́ – iṣẹ́ tí wọ́n pàdánù túmọ̀ sí owó tó sọnù. Kò dà bí iṣẹ́ olówó oṣù, àwọn ọlọ́jà, onírun, àti oníṣẹ́ ọwọ́ máa ń rówó nígbà tí wọ́n bá ń ṣiṣẹ́ nìkan. Gbígba ìsinmi ọjọ́ 2-3 lóṣù fún nǹkan oṣù lè dín owó oṣooṣù kù ní 7-10%, èyí sì ń ti ìdílé jìnnà sínú òṣì.

Ìṣòro yìí kan àwọn obìnrin tó ń ṣe iṣẹ́ agbára jù lọ. Àwọn àgbẹ̀, olùgbálẹ̀, àti òṣìṣẹ́ ilé kíkọ́ nílò ohun èlò nǹkan oṣù tó ń dáàbò bò wọ́n nígbà tí wọ́n bá ń rìn kiri. Nígbà tí kò bá sí tàbí owó rẹ̀ kò bá mọ níwọ̀n, àwọn obìnrin yóò máa ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àníyàn jíjò nígbà gbogbo tàbí kí wọ́n jókòó sílé, kí wọ́n sì pàdánù owó iṣẹ́ ojoojúmọ́ tó ṣe pàtàkì.

Lílo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò péye ń fa ìṣòro ìlera tààrà, tí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera káàkiri Nàìjíríà ń mọ̀ sí i. Àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ, títí kan bacterial vaginosis (àkóràn kòkòrò bakitéríà nínú òbò) àti àkóràn ojú ọ̀nà ìtọ̀, máa ń wọ́pọ̀ jù láàárín àwọn obìnrin tó ń lo nǹkan tí kò mọ́ dípò pádì ọjà. Ìwádìí kan ní 2025 ní Ibadan rí i pé àwọn obìnrin tó ń lo ìwé ìròyìn, aṣọ àtijọ́ tí a kò fọ̀ dáadáa, tàbí ewé ní àkóràn ní ìlọ́po mẹ́ta ju àwọn tó ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tó yẹ.

Àwọn àkóràn wọ̀nyí sábà máa ń wà láìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ obìnrin kò lè san owó rírí dókítà tàbí owó oògùn, nígbà tí wọn kò tilẹ̀ rówó ra pádì. Àwọn kan kò mọ̀ pé àwọn àmì náà nílò ìtọ́jú dókítà nítorí àìtó ìmọ̀ nípa ìlera ìbímọ. Àbùkù àṣà nípa sísọ̀rọ̀ lórí nǹkan oṣù àti ìlera ìbímọ ń dí àwọn mìíràn lọ́wọ́ láti wá ìrànlọ́wọ́, kódà nígbà tí wọ́n mọ̀ pé nǹkan kan kò dára.

Lílo pádì kan tàbí aṣọ kan fún ìgbà pípẹ́ – nítorí àìlówó láti ra èyí tó pọ̀ tó – ń mú kí kòkòrò bakitéríà rí àyè láti pọ̀ sí i. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera sọ pé àwọn ń rí obìnrin tó lo pádì kan fún wákàtí 12-24 nítorí pé wọn kò rówó láti lo ọ̀pọ̀ pádì lójúmọ́. Pípààrọ̀ lẹ́yìn wákàtí 4-6 tí a gbà nímọ̀ràn kò ṣeé ṣe nígbà tí ẹ bá ní pádì méjì péré lápapọ̀.

Yàtọ̀ sí àkóràn, ó yẹ ká mọ ipa tó ń ní lórí ọkàn. Àníyàn jíjò nígbà gbogbo, ìtìjú lílo ohun tí kò péye, àti wàhálà oṣooṣù láti rówó ra pádì ń ní ipa tí a lè wọ̀n lórí ìlera ọpọlọ. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin sọ pé àwọn ní ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn, àwọn ń yẹra fún àwọn ènìyàn, iyì ara wọn sì ti dín kù, nítorí wàhálà bíbójú tó nǹkan oṣù.

Bí Nàìjíríà ṣe tóbi tó, tó sì ní oríṣiríṣi ènìyàn, túmọ̀ sí pé òṣì nǹkan oṣù ń hàn lọ́nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní agbègbè kọ̀ọ̀kan. Òye ìyàtọ̀ yìí ń ràn wá lọ́wọ́ láti darí ọ̀nà àbáyọ sí ibi tó yẹ.

Òṣì nǹkan oṣù le gan-an ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣirò sábà máa ń kéré sí bí ìṣòro náà ṣe pọ̀ tó nítorí èèwọ̀ àṣà nípa sísọ̀rọ̀ lórí nǹkan oṣù. Ìwádìí fojú díwọ̀n pé ó ju 60% obìnrin àti ọmọbìnrin ní ìgbèríko ìpínlẹ̀ bíi Sokoto, Yobe, Jigawa àti Zamfara lọ tí kò rí ohun èlò nǹkan oṣù lò déédéé.

Owó tó ń wọlé tó kéré àti òṣì tó pọ̀ jọ ń mú kí rírà pádì kọjá agbára ọ̀pọ̀ ìdílé. Bí wọ́n ṣe fẹ́ràn ìdílé ńlá túmọ̀ sí pé ohun ìní ilé ń pín sí àárín ọmọ púpọ̀, àìní nǹkan oṣù sì ń bá ọ̀pọ̀ ìnáwó mìíràn dù. Àṣà ìgbéyàwó ní kékeré ní àwọn agbègbè kan túmọ̀ sí pé àwọn ọmọbìnrin ń bẹ̀rẹ̀ sí í bójú tó nǹkan oṣù nílé ọkọ, níbi tí wọn kò ti ní àṣẹ púpọ̀ lórí bí wọ́n ṣe ń náwó.

Àìrí ẹ̀kọ́ gbà ń mú ìṣòro náà burú sí i. Àríwá Nàìjíríà ní ìwọ̀n tó kéré jù lọ ní orílẹ̀-èdè yìí ti ọmọbìnrin tó ń forúkọ sílẹ̀ ní ilé-ìwé tó sì ń parí rẹ̀. Àwọn ọmọbìnrin tí kò lọ sí ilé-ìwé rárá tàbí tí wọ́n fi sílẹ̀ ní kùtùkùtù kì í rí ẹ̀kọ́ púpọ̀ gbà nípa ìlera nǹkan oṣù. Èèwọ̀ àṣà nípa sísọ̀rọ̀ lórí nǹkan oṣù ṣì lágbára jù ní ọ̀pọ̀ agbègbè àríwá, èyí sì ń fi àlàfo ìmọ̀ sílẹ̀ níbi tí ìtàn àròsọ ti ń gbilẹ̀.

Síbẹ̀, àwọn àmì rere wà ní àríwá Nàìjíríà. Àwọn NGO àti ètò ìjọba ń mọ̀ sí i pé òṣì nǹkan oṣù jẹ́ ìdènà sí ẹ̀kọ́ ọmọbìnrin. Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn ní ìpínlẹ̀ bíi Kano àti Kaduna ti bẹ̀rẹ̀ sí í fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò ẹ̀kọ́ ìlera, wọ́n sì ń ṣàlàyé pé ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó yẹ bá ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó Islam mu.

Àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù sábà máa ń ní àmì ìlera nǹkan oṣù tó dára jù, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì ń kojú ìṣòro ńlá, pàápàá ní ìgbèríko. Lagos, ibùdó òwò Nàìjíríà, fi ìyàtọ̀ ńlá inú ìlú hàn: àwọn obìnrin ní Ikoyi tàbí Victoria Island ń rí ohun èlò nǹkan oṣù tí wọ́n kó wọlé láti òkèèrè àti ibi ìmọ́tótó òde òní, nígbà tí àwọn tó ń gbé ní àdúgbò àìlétò ní mainland ń kojú ọ̀pọ̀ ìṣòro kan náà bí àwọn ará ìgbèríko.

Àwọn ìpínlẹ̀ Rivers, Delta àti Bayelsa ń kojú ìṣòro àrà ọ̀tọ̀ nítorí omi tó yí wọn ká. Ọ̀pọ̀ agbègbè tí a lè dé pẹ̀lú ọkọ̀ ojú omi nìkan kò ní ọjà tó súnmọ́, nítorí náà kódà nígbà tí ìdílé bá lówó ra pádì, ọjà kì í sábà wà déédéé. Nígbà ìkún omi ìgbà òjò, àwọn agbègbè kan máa ń dá dúró pátápátá láìrí ọjà fún ọ̀pọ̀ ọjọ́ tàbí ọ̀sẹ̀.

Àwọn ìpínlẹ̀ ìlà-oòrùn bíi Anambra, Imo, Enugu àti Ebonyi ní ìmọ̀ tó ga díẹ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù, lápá kan nítorí ètò ẹ̀kọ́ tó lágbára àti àṣà tó ṣí sílẹ̀ sí ọ̀rọ̀ ìlera. Ṣùgbọ́n ìṣòro owó ṣì ń dí ọ̀pọ̀ obìnrin lọ́wọ́ láti máa ra ohun èlò déédéé. Àṣà òwò ní agbègbè wọ̀nyí ti mú ọ̀nà àbáyọ ìbílẹ̀ wá, níbi tí àwọn ilé iṣẹ́ kékeré ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àwọn ohun èlò mìíràn tí owó wọn mọ níwọ̀n.

Àwọn ìpínlẹ̀ ìwọ̀-oòrùn bíi Ogun, Oyo àti Osun ní àwòrán tó dàpọ̀. Àwọn ìlú ńlá bíi Ibadan ní ọjà àti ìmọ̀ tó dára, nígbà tí àwọn abúlé àgbẹ̀ ń kojú ìdènà tó pọ̀ jù. Nítorí pé ẹ̀ka ẹ̀kọ́ agbègbè yìí ti gòkè àgbà díẹ̀, ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin máa ń rí ẹ̀kọ́ díẹ̀ gbà nípa ìlera nǹkan oṣù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé bí ẹ̀kọ́ náà ṣe dára tó yàtọ̀ síra gan-an.

Pípín ìṣirò orílẹ̀-èdè sí ẹkùn ìṣèlú kọ̀ọ̀kan ń fi àpẹẹrẹ pàtàkì hàn. Ẹkùn North-East ló ní ìwọ̀n tó ga jù lọ ti àìwá sí ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù, níbi tí nǹkan bíi 35% àwọn ọmọbìnrin ti ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 5 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lóṣù. South-West ló kéré jù lọ ní nǹkan bíi 12%, ṣùgbọ́n èyí ṣì túmọ̀ sí ọgọ́rọ̀ọ̀rún ẹgbẹ̀rún ọmọbìnrin tó ń pàdánù àǹfààní ẹ̀kọ́ lóṣooṣù.

Ní ti rírí ohun èlò nǹkan oṣù, ẹkùn South-South sọ pé nǹkan bíi 42% àwọn obìnrin ló máa ń lo nǹkan mìíràn dípò pádì ọjà, ó kéré tán lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, pàápàá nítorí owó. Ní North-West, ìwọ̀n yìí gòkè sí nǹkan bíi 68%, ọ̀pọ̀ obìnrin kò sì tíì lo pádì ọjà rí rárá.

Rírí ohun èlò WASH ní ilé-ìwé yàtọ̀ síra gan-an. South-West ló wà níwájú pẹ̀lú nǹkan bíi 45% ilé-ìwé tó kúnjú ìwọ̀n ìpìlẹ̀, nígbà tí North-East wà lẹ́yìn ní nǹkan bíi 11%. Ìwọ̀n àpapọ̀ orílẹ̀-èdè ti 23% ń bo ìyàtọ̀ ńlá yìí mọ́lẹ̀, ìyàtọ̀ tó nílò ọgbọ́n ìrànlọ́wọ́ tó bá ẹkùn kọ̀ọ̀kan mu.

Ìṣirò ń fi bí ìṣòro náà ṣe tóbi tó hàn, ṣùgbọ́n wọ́n tún ń tọ́ka sí àwọn ọ̀nà àbáyọ tó ti ń mú àyípadà wá káàkiri Nàìjíríà.

Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀nà àbáyọ tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n jù lọ sí òṣì nǹkan oṣù. Ìṣirò náà ṣe kedere: pádì tí a máa ń jù nù ń ná nǹkan bíi ₦18,000-₦36,000 lọ́dún, nígbà tí pádì tí a lè fọ̀ tó dára ń ná ₦3,000-₦8,000 lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, tí ó sì ń wà fún ọdún 2-3. Láàárín ọdún méjì, èyí tí a lè fọ̀ ń ná 70-85% kéré sí èyí tí a máa ń jù nù.

Fún àwọn ìdílé tó ń gbé lábẹ́ ìlà òṣì, ìyàtọ̀ yìí ń yí ìgbésí ayé padà. A lè san owó ìbẹ̀rẹ̀ nípasẹ̀ ètò ìfowópamọ́, pínpín láti ọwọ́ NGO, tàbí sísan díẹ̀díẹ̀, lẹ́yìn èyí tí owó nǹkan oṣù fẹ́rẹ̀ẹ́ pòórá. Àwọn obìnrin sọ pé àwọn ń lo owó tí wọ́n fi pamọ́ fún ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ, owó òwò, tàbí oúnjẹ aṣaralóore – ìnáwó tó ń kọ́ nǹkan dípò kó kàn máa fara da òṣì.

Pádì tí a lè fọ̀ tún ń yanjú ìṣòro ìpèsè ọjà tó ń kan àwọn agbègbè ìgbèríko. Àwọn obìnrin kò nílò láti lọ sọ́jà lóṣooṣù láti ra pádì tí a máa ń jù nù. Nígbà òjò tí ọ̀nà kò bá ṣeé gbà, tàbí ní agbègbè jíjìnnà tí ọjọ́ ọjà kì í dúró, pádì tí a lè fọ̀ ń fúnni ní ààbò àti òmìnira.

Àǹfààní fún àyíká bá àǹfààní ojoojúmọ́ mu. Nàìjíríà ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdọ̀tí nǹkan oṣù, ọ̀pọ̀ rẹ̀ sì ń bọ́ sínú omi tàbí kí wọ́n sun ún ní àgbàlá, èyí sì ń ba àyíká jẹ́. Ohun èlò tí a lè fọ̀ ń mú ìdọ̀tí yìí kúrò, ó sì ń dín owó kù – ó ṣọ̀wọ́n kí àǹfààní àyíká àti ti owó pàdé báyìí.

Fífúnni ní ìmọ̀ kò ná owó púpọ̀, ṣùgbọ́n ipa rẹ̀ pọ̀ gan-an. Àwọn ilé-ìwé tó ń kọ́ni ní ẹ̀kọ́ kíkún nípa ìlera nǹkan oṣù sọ pé àìwá sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin ti dín kù, ìgboyà àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sì ti pọ̀ sí i. Ètò tó ń ṣiṣẹ́ máa ń ní ẹ̀kọ́ nípa bí nǹkan oṣù ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ara, ìtọ́ni lórí ìmọ́tótó, àti, èyí tó ṣe pàtàkì, bíbá ìtàn àròsọ àti àbùkù àṣà wí.

Ọ̀nà tó kan ìran púpọ̀ ló ṣiṣẹ́ jù ní Nàìjíríà. Ètò tó ń kó àwọn ìyá, àwọn ìyá-àbúrò àti àwọn ìyá-àgbà mọ́ àwọn ọmọbìnrin ń ràn wá lọ́wọ́ láti yí ọ̀rọ̀ inú ilé padà. Nígbà tí àwọn obìnrin àgbà bá gba ìmọ̀ tó péye, wọ́n di alágbàwí alágbára tó lè kọ́ àwọn ọmọbìnrin, tí wọ́n sì lè tako àṣà tó léwu nínú ìdílé àti agbègbè.

Ètò tó ń kó àwọn ọkùnrin mọ́ ọn ń fi ìrètí hàn sí i. Nígbà tí àwọn bàbá, àwọn arákùnrin, àwọn olùkọ́ àti àwọn aṣáájú ẹ̀sìn bá lóye pé ọ̀rọ̀ ìlera ni nǹkan oṣù, kì í ṣe àṣírí ìtìjú, àwọn ọmọbìnrin ń rí àbùkù díẹ̀, wọ́n sì ń rí àtìlẹ́yìn púpọ̀ sí i. Àwọn ilé-ìwé ní Abuja àti Enugu tó kó àwọn ọmọkùnrin mọ́ ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù sọ pé fífi ṣe ẹlẹ́yà ti dín kù, ilé-ìwé sì ti di ibi tó ń ṣe àtìlẹ́yìn jù.

Ìkànnì àjọlò àti ètò rédíò ń ràn wá lọ́wọ́ láti dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tí kò sí nínú ètò ẹ̀kọ́. Ọ̀rọ̀ ní èdè ìbílẹ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù, tí a gbé jáde ní àkókò ètò tí ọ̀pọ̀ ń gbọ́ tàbí tí a pín nínú àwọn ẹgbẹ́ WhatsApp, ń mú ìmọ̀ dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tí kò lọ sí ilé-ìwé rárá tàbí tí wọ́n fi sílẹ̀ ní kùtùkùtù.

Ìfaramọ́ ìjọba àti àwọn ilé iṣẹ́ ló ń jẹ́ kí àwọn ọ̀nà àbáyọ mìíràn ṣeé ṣe. National Policy on Menstrual Hygiene Management ti 2019 fún wa ní ìlànà, ṣùgbọ́n ìmúṣẹ rẹ̀ kò dúró déédéé. Àwọn ìpínlẹ̀ tó ti náwó sórí ohun èlò WASH ní ilé-ìwé ń rí àbájáde ẹ̀kọ́ tó dára jù fún àwọn ọmọbìnrin, ní ọ̀nà tí a lè wọ̀n.

Àtúnṣe ohun amáyédẹrùn kò ní láti wọ́n. Àwọn ìgbésẹ̀ ìpìlẹ̀ – fífi kọ́kọ́rọ́ sí ilẹ̀kùn ilé ìgbọ̀nsẹ̀, pípèsè àpótí ìdalẹ̀, rírí dájú pé omi wà – kò ná owó púpọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n ń mú ìrírí ilé-ìwé àwọn ọmọbìnrin dára sí i gan-an. Àwọn ilé-ìwé kan ti ṣe ọ̀nà àbáyọ tó rọrùn bíi “igun àwọn ọmọbìnrin” tí ó ní ibi ìfọṣọ àti ìpamọ́.

Àyípadà òfin nípa owó-orí àti kíkó ọjà wọlé ń nípa lórí iye owó ohun èlò. Ìpolongo láti yọ VAT kúrò lórí ohun èlò nǹkan oṣù ní agbára ní 2025, àwọn ìpínlẹ̀ mélòó kan sì ti bẹ̀rẹ̀ ìyọ̀ǹda. Bí gbogbo orílẹ̀-èdè bá gbà á, ó lè dín owó pádì tí a máa ń jù nù kù ní 7.5%, èyí yóò sì ran àwọn obìnrin tí agbára wọn kò fi bẹ́ẹ̀ ká a lọ́wọ́.

Òfin ibi iṣẹ́ tó ń béèrè ohun èlò tó péye àti ìsinmi nǹkan oṣù – tí àwọn ilé iṣẹ́ Nàìjíríà kan tó ń tẹ̀síwájú ti gbà – ń gbà pé nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀rọ̀ tó yẹ kí ibi iṣẹ́ ronú lé. Bí àwọn àjọ púpọ̀ sí i ṣe ń gba irú òfin bẹ́ẹ̀, àṣà náà ń di ohun tó wọ́pọ̀.

Òye àkọsílẹ̀ yìí sábà máa ń mú ìbéèrè wá nípa bí a ṣe ṣe ìwádìí, ìtumọ̀ rẹ̀, àti ọ̀nà àbáyọ. Dídáhùn wọn ń ṣàlàyé ìṣòro náà àti ọ̀nà síwájú.

Ẹ lè ṣàkíyèsí pé àwọn àjọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ń gbé ìṣirò òṣì nǹkan oṣù ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ jáde fún Nàìjíríà. UNICEF lè sọ iye kan, nígbà tí àwọn NGO ìbílẹ̀ ń sọ òmíràn, èyí sì ń dá rúgúdù sílẹ̀ nípa bí ìṣòro náà ṣe tóbi tó gan-an. Ìyàtọ̀ yìí kò túmọ̀ sí pé àkọsílẹ̀ náà kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé – ó ń fi ọ̀nà ìwádìí àti ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ tó yàtọ̀ hàn.

Àwọn ìwádìí kan ń wọn “òṣì nǹkan oṣù” gẹ́gẹ́ bí àìlè ra ohun èlò nǹkan oṣù kankan rárá, nígbà tí àwọn mìíràn ń ka àwọn obìnrin tí wọn kì í lè rà á déédéé kún un. Àwọn tí a ṣe ìwádìí lé lórí yàtọ̀ – àwọn kan dá lórí àwọn ọmọbìnrin ọjọ́ orí ilé-ìwé, àwọn mìíràn sì ń wo obìnrin ní gbogbo ọjọ́ orí ìbímọ. Bóyá a ṣe ìwádìí ní ìlú tàbí ìgbèríko ń yí àbájáde padà gan-an, bákan náà ni agbègbè tí a dá lé.

Àṣà náà tún ń nípa lórí ìròyìn. Ní agbègbè tí nǹkan oṣù ṣì jẹ́ èèwọ̀ gidi, àwọn obìnrin lè má sọ gbogbo ìṣòro wọn nítorí ìtìjú tàbí ìpamọ́. Àwọn olùwádìí ń mọ̀ sí i pé àkọsílẹ̀ tí àwọn ènìyàn fúnra wọn sọ ṣeé ṣe kó kéré sí bí òṣì nǹkan oṣù ṣe pọ̀ tó gan-an. Ìwádìí tí a fojú rí àti ìwádìí láìdárúkọ sábà máa ń fi ìwọ̀n tó ga jù hàn ju ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ojúkojú.

Ọ̀nà tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù ni láti wo ọ̀pọ̀ ìwádìí, kí a sì wá àpẹẹrẹ tó ń tún ara rẹ̀ ṣe, dípò kí a gbájú mọ́ ìṣirò kan ṣoṣo. Nígbà tí UNICEF, àwọn olùwádìí Nàìjíríà, àti àwọn àjọ ìdàgbàsókè àgbáyé bá ń sọ pé ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà kò ní ohun èlò nǹkan oṣù tó péye – kódà bí iye gan-an bá yàtọ̀ – àwòrán gbogbogbò ṣe kedere.

Ìbéèrè yìí yẹ fún ìdáhùn tí a ronú lé, nítorí ó kan bíbọ̀wọ̀ fún àṣà nígbà tí a ń jà fún ìlera àti iyì obìnrin. Àwọn obìnrin Nàìjíríà kan fẹ́ràn àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ kan láti bójú tó nǹkan oṣù lóòótọ́, ó sì yẹ ká bọ̀wọ̀ fún ìfẹ́ yẹn nígbà tó bá jẹ́ yíyàn gidi.

Ṣùgbọ́n “ìfẹ́” àti “àìsí ọ̀nà mìíràn” jẹ́ ipò méjì tó yàtọ̀ pátápátá. Ìwádìí fi hàn pé ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn obìnrin tó ń lo aṣọ àtijọ́, ìwé ìròyìn tàbí ewé ń ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí pé wọn kò lówó ra ohun èlò ọjà, kì í ṣe nítorí pé wọ́n fẹ́ràn rẹ̀. Nígbà tí a bá fún wọn ní ọ̀nà mìíràn tó mọ́ tí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n, ó ju 85% lọ tó ń gbà á ní ọ̀pọ̀ ibi ní Nàìjíríà.

Bíbọ̀wọ̀ fún àṣà kò túmọ̀ sí pé ká gbà pé kí obìnrin máa bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú ohun tó ń mú ewu ìlera pọ̀ sí i. Ọ̀pọ̀ àṣà ìbílẹ̀ kò wá láti inú ìfẹ́, ṣùgbọ́n láti inú àìsí ọ̀nà mìíràn nígbà àtijọ́. Gẹ́gẹ́ bí a kò ṣe ní sọ pé àṣà ìbílẹ̀ ló mú kí àkóràn tí a kò tọ́jú tàbí ìṣòro tí a lè dènà tọ́, bẹ́ẹ̀ ni kò yẹ ká máa ṣe ìtọ́jú nǹkan oṣù tí kò péye lọ́ṣọ̀ọ́ bí “ìfẹ́ ìbílẹ̀.”

Ọ̀rọ̀ náà yàtọ̀ nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa oríṣiríṣi ohun èlò nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin kan fẹ́ràn pádì tí a lè fọ̀ ju èyí tí a máa ń jù nù, àwọn kan fẹ́ràn menstrual cup (ife nǹkan oṣù), àwọn kan sì fẹ́ràn èyí tí a máa ń jù nù. Ìwọ̀nyí ni ìfẹ́ gidi láàárín àwọn ọ̀nà tó péye. Títi òmìnira obìnrin lẹ́yìn túmọ̀ sí rírí dájú pé ọ̀pọ̀ ọ̀nà tó mọ́ wà fún wọn, lẹ́yìn náà ká bọ̀wọ̀ fún ìpinnu ẹnìkọ̀ọ̀kan.

Lóòótọ́, Nàìjíríà ń kojú ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera tó kánjú – ibà, ikú ìyá nígbà ìbímọ, àìjẹunrekánú àwọn ọmọdé, àti àwọn mìíràn ló tọ́ sí àfiyèsí àti owó. Àwọn kan ń béèrè bóyá ó yẹ kí a fi òṣì nǹkan oṣù ṣáájú nígbà tí àwọn àìsàn tó ń pa ènìyàn wọ̀nyí wà.

Ọ̀nà tí a gbà béèrè ìbéèrè yìí ń dá yíyàn èké sílẹ̀. Òṣì nǹkan oṣù kò dá wà lọ́tọ̀ sí àwọn ohun pàtàkì mìíràn nínú ìlera àti ìdàgbàsókè – ó so mọ́ wọn pẹ́kípẹ́kí. Àwọn ọmọbìnrin tó ń pàdánù ilé-ìwé nítorí àìsí ọ̀nà tó péye láti bójú tó nǹkan oṣù ń rí ẹ̀kọ́ díẹ̀ gbà, èyí sì ń yọrí sí ìgbéyàwó àti ọmọ bíbí ní kùtùkùtù, tó ń mú ewu ikú ìyá nígbà ìbímọ pọ̀ sí i. Àwọn obìnrin tó ní àkóràn ojú ọ̀nà ìbímọ láti inú ohun èlò nǹkan oṣù tí kò mọ́ ń kojú ìṣòro ìbímọ àti wàhálà oyún tó pọ̀ sí i.

Òṣì nǹkan oṣù tún jẹ́ ọ̀kan lára ibi tí ìrànlọ́wọ́ ti ń mú èrè wá jù lọ fún owó tí a ná. Pípèsè pádì tí a lè fọ̀ ń ná ìdá kékeré lára owó ọ̀pọ̀ ìtọ́jú ìṣègùn, síbẹ̀ ó ń mú àǹfààní wá nínú ẹ̀kọ́, ọrọ̀ ajé àti ìlera. Èrè ìdókòwò sí ìlera nǹkan oṣù wà lára èyí tó ga jù lọ nínú gbogbo ètò ìdàgbàsókè.

Síwájú sí i, bíbójú tó òṣì nǹkan oṣù ń fi hàn pé ìjọba àti àwùjọ ka iyì obìnrin sí, kì í ṣe pé kí wọ́n kàn yè nìkan. Ìdàgbàsókè ju kí ènìyàn kàn wà láàyè – ó túmọ̀ sí jíjẹ́ kí wọ́n gbèrú, kí wọ́n kópa ní kíkún nínú àwùjọ, kí wọ́n sì gbé pẹ̀lú iyì. Ìlera nǹkan oṣù wà nínú èrò ìdàgbàsókè gbòòrò yìí gan-an.

Nínú ìṣe, èyí sábà máa ń jẹ́ pé a darí apá kékeré lára owó ẹ̀kọ́ àti ìlera tó ti wà tẹ́lẹ̀, dípò kí a nílò orísun owó tuntun pátápátá. Ìbéèrè náà kì í ṣe bóyá Nàìjíríà lè rówó láti yanjú òṣì nǹkan oṣù, bí kò ṣe bóyá a lè fara da àìṣe bẹ́ẹ̀, nígbà tí ọ̀nà àbáyọ kò wọ́n rárá tí a bá fi wé àǹfààní tí a ó rí.

Òye ìṣirò òṣì nǹkan oṣù ń fi hàn ìdí tí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí a ṣe ní Nàìjíríà, tí owó rẹ̀ sì mọ níwọ̀n, fi ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀. Sana Pads wà láti kojú ìdènà owó tí ìṣirò fi hàn pé ó ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà.

Pádì wa tí a lè fọ̀ ń ná nǹkan bíi 70-85% kéré sí pádì tí a máa ń jù nù ní ọdún 2-3 tí ó ń lò, èyí sì ń kojú ìṣòro owó tààrà. Ìnáwó ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ti ₦3,000-₦8,000 ń rọ́pò ₦18,000-₦36,000 tí a ń ná lọ́dún lórí pádì tí a máa ń jù nù. Fún ìdílé tó ń yàn láàárín pádì àti àwọn ohun pàtàkì mìíràn, ìyàtọ̀ yìí ń yí ìgbésí ayé padà.

Láti ìgbà tí a ti dá a sílẹ̀, Sana Pads ti ran ju obìnrin 10,000 lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín ju pádì 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà. Àwọn nǹkan wọ̀nyí dúró fún àwọn ọmọbìnrin gidi tó ń dúró ní ilé-ìwé, àwọn obìnrin gidi tó ń bá iṣẹ́ wọn lọ nígbà nǹkan oṣù, àti àwọn ìdílé gidi tó ń lo owó tí wọ́n fi pamọ́ fún àìní mìíràn. Àjọṣepọ̀ wa pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé, NGO, àti àwọn àjọ agbègbè ń ràn wá lọ́wọ́ láti dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tí òṣì nǹkan oṣù ń bá jà jù lọ.

Ṣíṣe é ní Nàìjíríà túmọ̀ sí pé a mọ ipò náà dáadáa. A ń ṣe é fún ojú ọjọ́ Nàìjíríà tó gbóná tó sì ní ọ̀rinrin, níbi tí ohun èlò tí afẹ́fẹ́ ń gbà kọjá ṣe pàtàkì. A ń ronú nípa òtítọ́ ohun amáyédẹrùn, níbi tí àwọn obìnrin lè nílò láti fọ̀ pádì pẹ̀lú omi inú korobá dípò omi ẹ̀rọ. A ń díye lé e fún owó tó ń wọlé fún ọmọ Nàìjíríà, dípò kí a kó ọjà tí a ṣe fún ọjà àti àpò àwọn Òyìnbó wọlé.

Iṣẹ́ wa ju títa ọjà lọ. A ń bá àwọn àjọ tó ń pín pádì fún àwọn ọmọbìnrin aláìní ṣiṣẹ́ pọ̀, a sì ń fúnni ní ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù pẹ̀lú ọjà. A ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà owó-wíwọlé nípa kíkọ́ àwọn obìnrin láti ṣe pádì ní agbègbè wọn. Gbogbo ohun tí ẹ bá rà ń ṣèrànwọ́ láti san owó pádì tí a ń pín fún àwọn ọmọbìnrin tí kò lè ra pádì rárá, èyí sì jẹ́ ètò tó ń dúró pẹ́ níbi tí títa ọjà ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àwùjọ.

Ìṣirò fi hàn pé mílíọ̀nù 37 obìnrin Nàìjíríà ló ń kojú òṣì nǹkan oṣù. Sana Pads jẹ́ apá kan lára àwọn ọ̀nà àbáyọ, tí ó ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú ètò ìjọba, àwọn ètò NGO, àti ìpolongo òfin láti máa dín ìṣòro ńlá yìí kù, obìnrin kan lẹ́yìn òmíràn.

Ìṣirò nìkan kò lè fòpin sí òṣì nǹkan oṣù – ìgbésẹ̀ ló lè ṣe é. Bóyá ẹnìkan ni yín, olùkọ́, òṣìṣẹ́ ìlera, tàbí aṣáájú àjọ, ó yẹ kí ìṣirò wọ̀nyí tọ́ yín sí ìgbésẹ̀ tó wúlò.

Bí ẹ̀yin fúnra yín bá ń kojú òṣì nǹkan oṣù, mímọ̀ pé ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ènìyàn mìíràn ń kojú ìṣòro kan náà ń dín ìtìjú àti ìdáwà kù. Èyí kì í ṣe ìkùnà yín – ìṣòro ètò ni, tó nílò ọ̀nà àbáyọ ètò, ṣùgbọ́n ẹ lè gbé ìgbésẹ̀ tiyín lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Ẹ ronú nípa yíyí padà sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí ẹ bá ń ná apá ńlá lára owó yín sórí pádì tí a máa ń jù nù. Àpò 3 Premium Pad wa jẹ́ ₦4,000 – ó kéré sí ohun tí ọ̀pọ̀ obìnrin ń ná sórí pádì tí a máa ń jù nù ní oṣù kan ṣoṣo. Pádì wọ̀nyí ń wà fún ọdún 2-3 tí a bá tọ́jú wọn dáadáa, èyí sì jẹ́ owó ńlá tí a ń fi pamọ́ bí àkókò ti ń lọ. Premium Pad kọ̀ọ̀kan ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu, ó sì dára fún ẹ̀jẹ̀ déédéé.

Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀, No Wahala Pad wa (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 1 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu) ń fúnni ní ààbò tó rọ̀ lára ní owó tó kéré. Ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀ nílò Maxi Pad wa tó ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu fún ààbò tó ga jù lọ. Bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkójọ oríṣiríṣi ń jẹ́ kí ẹ lè yan pádì tó bá ẹ̀jẹ̀ yín mu, èyí sì ń mú kí wọ́n pẹ́ jù, kí ẹ sì ní ìtura jù.

Bí ẹ bá jẹ́ ìyá, ìyá-àbúrò, tàbí olùtọ́sọ́nà, ẹ lo ìṣirò wọ̀nyí láti bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin tó wà láyìíká yín. Mímọ̀ pé 65% obìnrin Nàìjíríà ti lo nǹkan tí kò péye dípò pádì ń ràn àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti mọ̀ pé àwọn nìkan kọ́ ló ń jìyà. Fífún wọn ní ìmọ̀ tó péye àti ohun èlò tó yẹ ń dáàbò bo ìlera àti ẹ̀kọ́ wọn.

Ẹ pín ìmọ̀ yìí fún àwọn ènìyàn yín. Nígbà tí àwọn obìnrin bá lóye ìyàtọ̀ owó láàárín pádì tí a lè fọ̀ àti èyí tí a máa ń jù nù, ọ̀pọ̀ ló máa ń yí padà. Ìrírí yín àti ìmọ̀ràn yín wúwo ju ìpolówó ọjà èyíkéyìí lọ.

Àwọn ilé-ìwé, NGO, ilé ìwòsàn, àjọ ẹ̀sìn, àti ẹgbẹ́ agbègbè lè lo ìṣirò òṣì nǹkan oṣù láti fi ìdí ètò ìrànlọ́wọ́ múlẹ̀ àti láti ṣètò rẹ̀. Àkọsílẹ̀ náà ṣe kedere pé ètò ìlera nǹkan oṣù kì í ṣe ọ̀rọ̀ ẹ̀gbẹ́ – ó jẹ́ kókó nínú àbájáde ẹ̀kọ́, ìlera àti ìdàgbàsókè.

Ó yẹ kí àwọn ilé-ìwé fi àtúnṣe ohun èlò WASH ṣáájú, kí wọ́n sì lo ìṣirò wọ̀nyí láti béèrè fún owó nínú ìnáwó. Fífi hàn pé àìsí ohun èlò tó péye ń dá kún 20% àwọn ọmọbìnrin tó ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ ní àwọn agbègbè kan ń mú kí ìdí láti náwó lágbára. Kódà àtúnṣe kékeré – fífi kọ́kọ́rọ́ síbẹ̀, pípèsè àpótí ìdalẹ̀, rírí dájú pé omi wà – ń mú ipa tí a lè wọ̀n wá.

Àwọn NGO tó ń ṣiṣẹ́ lórí ẹ̀kọ́, ìlera, tàbí fífún obìnrin lágbára lè fi ìlera nǹkan oṣù kún ètò tí wọ́n ti ní. Nítorí pé pínpín pádì tí a lè fọ̀ kò wọ́n, apá kékeré nínú ìnáwó ń mú àǹfààní ńlá wá. Àwọn àjọ lè ra iye àpò tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún àpò kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà.

Ó yẹ kí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera máa béèrè nípa ìlera nǹkan oṣù nígbà àyẹ̀wò déédéé, kí wọ́n béèrè bóyá àwọn obìnrin ń rí ohun èlò lò àti bí wọ́n ṣe ń ṣe ìmọ́tótó. Ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera ìbímọ ló ń wá láti inú àìbójútó nǹkan oṣù dáadáa, ṣùgbọ́n àwọn obìnrin kì í sábà sọ ọ́ àyàfi tí a bá béèrè lọ́wọ́ wọn tààrà. Ìṣirò tó fi ìwọ̀n àkóràn hàn láàárín àwọn obìnrin tó ń lo nǹkan tí kò mọ́ fi hàn pé àfiyèsí ìṣègùn yìí tọ́.

Àwọn aṣáájú agbègbè àti ẹ̀sìn lè lo ìṣirò wọ̀nyí láti tako àbùkù àti láti jà fún iyì obìnrin. Nígbà tí àwọn aṣáájú bá ṣàlàyé ìlera nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ agbègbè tó kan ẹ̀kọ́ àti ìdàgbàsókè, dípò ọ̀rọ̀ àṣírí ìtìjú, èrò àṣà máa ń yí padà. Ohùn yín ní àṣẹ tó ń ràn wá lọ́wọ́ láti sọ àwọn ìjíròrò pàtàkì yìí di ohun tó wọ́pọ̀.

Àwọn àjọ tó nífẹ̀ẹ́ sí àjọṣepọ̀, ríra ọjà lọ́pọ̀lọpọ̀, tàbí ṣíṣe ètò ìlera nǹkan oṣù lè kàn sí Sana Pads tààrà. A ń pèsè ìtọ́sọ́nà lórí ìmúṣẹ àti ohun èlò ẹ̀kọ́ láti ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ yín lórí òṣì nǹkan oṣù ní agbègbè yín.

Ìṣirò náà ṣe kedere: nǹkan bíi mílíọ̀nù 37 obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà ló ń kojú òṣì nǹkan oṣù, èyí sì ń dí ẹ̀kọ́, iṣẹ́ àti ìlera lọ́wọ́, ipa rẹ̀ sì ń tàn kálẹ̀ láti ìran dé ìran. Ọ̀kan nínú mẹ́wàá ọmọbìnrin Áfíríkà ló ń pàdánù ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin Nàìjíríà ń ná ₦18,000-₦36,000 lọ́dún lórí pádì tí a máa ń jù nù – ẹrù tí kò ṣeé gbé fún ìdílé tó ń gbé lórí ₦850 lójúmọ́. 23% péré lára àwọn ilé-ìwé wa ló ní ohun èlò tó péye fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù.

Àwọn nǹkan wọ̀nyí ju àkọsílẹ̀ lásán lọ. Wọ́n dúró fún Chioma tó ń pàdánù kíláàsì ìṣirò ní Lagos. Wọ́n dúró fún àwọn ìyá ọlọ́jà ní Onitsha tó ń pàdánù owó nítorí wọn kò lè ra ààbò tó péye. Wọ́n dúró fún àwọn ọmọbìnrin ní Kano tó ń fi ilé-ìwé sílẹ̀ nítorí pé nǹkan oṣù di ohun tí wọn kò lè bójú tó láìsí ìrànlọ́wọ́. Lẹ́yìn ìṣirò kọ̀ọ̀kan ni obìnrin tàbí ọmọbìnrin kan wà tí kì í ṣe agbára tàbí ìfẹ́ ọkàn ló dí i lọ́wọ́, bí kò ṣe ìṣòro kan tí a lè yanjú pátápátá.

Ọ̀nà àbáyọ wà, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́. Pádì tí a lè fọ̀ ń dín owó kù ní 70-85%. Ètò ẹ̀kọ́ ń dín àbùkù kù, ó sì ń mú ìlera dára sí i. Ìdókòwò sí ohun amáyédẹrùn ń mú àwọn ọmọbìnrin dúró ní ilé-ìwé. Ṣíṣe ọjà nílé ń mú kí owó rẹ̀ mọ níwọ̀n. Ìbéèrè náà kì í ṣe bóyá a lè yanjú òṣì nǹkan oṣù ní Nàìjíríà – bí kò ṣe bí a ṣe máa yára pinnu láti ṣe é tó.

Ohùn yín, yíyàn yín àti ìgbésẹ̀ yín ṣe pàtàkì nínú iṣẹ́ yìí. Bóyá ẹ yí padà sí ohun èlò tí a lè fọ̀ fúnra yín, ẹ ń ran àwọn ọmọbìnrin tó wà láyìíká yín lọ́wọ́, tàbí ẹ ń ṣe ètò nínú àjọ yín, gbogbo ìgbésẹ̀ ló ń mú wa súnmọ́ Nàìjíríà tí nǹkan oṣù kò ní dí agbára obìnrin lọ́wọ́ mọ́ láé. Papọ̀, a lè sọ ìṣirò wọ̀nyí di àkọsílẹ̀ ìtẹ̀síwájú dípò àkọsílẹ̀ wàhálà. Ẹ kọ́ sí i nípa ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà àbáyọ sí òṣì nǹkan oṣù àti fífún obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà lágbára lórí ojú-ìwé Period Poverty Nigeria wa.