Àbùkù àṣà nípa nǹkan oṣù ní Nàìjíríà: Ẹ jẹ́ ká fọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́

Àbùkù nǹkan oṣù túmọ̀ sí àwọn èrò búburú, àṣà àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó yí nǹkan oṣù ká, tó ń mú kí ojú ti àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin nítorí iṣẹ́ ara tó jẹ́ ti ẹ̀dá. Ní Nàìjíríà, èrò wọ̀nyí ti wọ inú àṣà wa lọ́hùn-ún, ṣùgbọ́n kì í ṣe dandan, a sì lè yí wọn padà.

Àwọn kókó pàtàkì:

• Àbùkù nǹkan oṣù ní Nàìjíríà ń mú kí nǹkan bí 1 nínú 10 ọmọbìnrin ọlọ́jọ́-orí ilé-ìwé má lọ sí kíláàsì nígbà nǹkan oṣù, èyí sì ń ba ẹ̀kọ́ wọn àti àǹfààní ọjọ́ iwájú wọn jẹ́.
• Èèwọ̀ àṣà yàtọ̀ láti agbègbè sí agbègbè, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ìgbà wọ́n máa ń kọ̀ fún obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù láti se oúnjẹ, gbàdúrà tàbí kópa nínú ètò àwùjọ, láìsí ìpìlẹ̀ sáyẹ́ǹsì kankan.
• Ìtìjú yìí ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣooṣù ní ìpíndọ́gba, èyí tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó oṣù 2 ẹ̀kọ́ lọ́dún.
• Láti fòpin sí àbùkù nǹkan oṣù, a gbọ́dọ̀ kojú àwọn ìtàn àròsọ nínú ìdílé, ní ilé-ìwé àti ní àwùjọ, pẹ̀lú ìmọ̀ ìlera tó péye àti ìjíròrò ní gbangba.
• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí owó rẹ̀ jẹ́ nǹkan bí ₦2,000-₦3,500, lè dín àníyàn nípa nǹkan oṣù kù tó 60% ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé.
• Ìdènà nǹkan oṣù le gan-an ní Àríwá Nàìjíríà, níbi tí 73% àwọn ọmọbìnrin ti sọ pé àwọn kò lè sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọkùnrin nínú ìdílé wọn.
• Tí a bá fún obìnrin kan ní ìmọ̀ tó péye nípa nǹkan oṣù, ó máa ń tàn kálẹ̀, nítorí ó sábà máa ń kọ́ obìnrin 5-7 mìíràn ní àwùjọ rẹ̀.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn èrò búburú wọ̀nyí ṣe bẹ̀rẹ̀, ìdí tí wọ́n fi ń bá a lọ, àti ní pàtàkì jùlọ, bí a ṣe lè jọ wó wọn lulẹ̀.

Fatima jókòó sí ẹ̀yìn kíláàsì JSS 3 rẹ̀ ní Kaduna, ó so ìró rẹ̀ mọ́ ìbàdí dáadáa. Nǹkan oṣù rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ láàárọ̀ ọjọ́ náà, ṣùgbọ́n ìtìjú láti béèrè lọ́wọ́ olùkọ́ rẹ̀ kí ó lọ sílé wúwo ju ìnira ara lọ. Ìyá rẹ̀ ti kìlọ̀ fún un pé kò gbọdọ̀ dárúkọ “nǹkan yẹn” láé ní gbangba. Ìyá-ìyá rẹ̀ ti sọ fún un pé obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò gbọdọ̀ gbàdúrà, se oúnjẹ, tàbí fọwọ́ kan àwọn oúnjẹ kan. Nígbà tí ẹ̀jẹ̀ ta sí aṣọ ilé-ìwé rẹ̀ ní kíláàsì ìṣirò, ẹ̀rín àwọn ọmọkùnrin jẹ́rìí sí ẹ̀rù tó burú jù tí ó ní: pé nǹkan oṣù ti sọ ọ́ di ẹlẹ́gbin, ẹni ìtìjú, tí kò tó ènìyàn. Fatima kò padà sí ilé-ìwé fún ọ̀sẹ̀ kan. Nígbà tí ó padà dé níkẹyìn, ó ti pàdánù àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì, ọmọbìnrin onígboyà tó máa ń fi ìtara dáhùn ìbéèrè tẹ́lẹ̀ sì ti di ẹni tó ń tẹrí ba, ẹ̀rù ń bà á pé ara rẹ̀ tún lè dà á.

Ìtàn Fatima kì í ṣe ti òun nìkan. Jákèjádò Nàìjíríà, ọ̀kẹ́ àìmọye ọmọbìnrin àti obìnrin ń kojú nǹkan oṣù nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́, ìtìjú àti ìròyìn òdì. Àbùkù àṣà yìí kò kàn ń dun ọkàn nìkan – ó ń ba àǹfààní ẹ̀kọ́ jẹ́, ó ń ṣe ìpalára fún ìlera ọpọlọ, ó sì ń mú kí àwọn ìtàn àròsọ máa bá a lọ, èyí tí kò jẹ́ kí obìnrin dé ibi tí agbára wọn lè gbé wọn dé.

Mímọ ibi tí ìtìjú nǹkan oṣù ti wá ń ràn wá lọ́wọ́ láti kojú rẹ̀ dáadáa. Àbùkù nǹkan oṣù ní Nàìjíríà kì í ṣe èrò kan ṣoṣo, bí kò ṣe àjọpọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan – àṣà, ẹ̀sìn àti àwùjọ – tó ti ń yí padà láti ìran dé ìran.

Ṣáájú kí àwọn amúnisìn tó dé, ọ̀pọ̀ àṣà ní Nàìjíríà ló ní ìlànà pàtó nípa nǹkan oṣù. Àwọn kan kà nǹkan oṣù sí àmì ìlọ́mọ àti ìdàgbà obìnrin – ohun tí a ń ṣayẹyẹ rẹ̀ ní ìkọ̀kọ̀. Àwọn mìíràn kà ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù sí àìmọ́ nínú ẹ̀sìn, tó gba kí obìnrin yà sọ́tọ̀ kúrò nínú iṣẹ́ ojoojúmọ́. Ní ìbẹ̀rẹ̀, àwọn àṣà wọ̀nyí kò fi dandan mú àbùkù wá. Fún àpẹẹrẹ, nínú àwùjọ Igbo ìbílẹ̀, àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí nǹkan oṣù wọn ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ máa ń gba oúnjẹ pàtàkì àti ìre lọ́wọ́ àwọn àgbà obìnrin. Ìṣòro dé nígbà tí mímọ̀ nípa nǹkan oṣù ní ìkọ̀kọ̀ di ìtìjú ní gbangba, tí àwọn àṣà ìdáàbòbò sì di èèwọ̀ tó ń dè wá mọ́lẹ̀.

Ẹ̀kọ́ ìgbà amúnisìn àti ipa ẹ̀sìn fi kún ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà. Àwọn míṣọ́nnárì ìgbà Victoria mú ìtìjú Yúróòpù nípa ara àti ìbálòpọ̀ wá, wọ́n kọ́ni pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun tí a gbọ́dọ̀ fi pamọ́ pátápátá. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé míṣọ̀n kò kọ́ni ní nǹkankan nípa nǹkan oṣù, wọ́n fi àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ láti kojú nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn pẹ̀lú ẹ̀rù àti ìdàrúdàpọ̀. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ṣì ń bá a lọ lónìí. Ìwádìí kan ní 2024 láti ọwọ́ Nigerian Health Education Network rí i pé 68% àwọn ilé-ìwé girama ní Nàìjíríà kò kọ́ni ní ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù rárá, èyí tó fi àwọn ọmọbìnrin sílẹ̀ láti kẹ́kọ̀ọ́ láti inú ọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́, ìdajì òtítọ́ àti ìròyìn tí kò tọ̀nà láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ wọn.

Bí ìtumọ̀ ẹ̀sìn ṣe pàdé àṣà mú kí ìdènà pọ̀ sí i. Bí Islam àti Kìrìstẹ́nì tilẹ̀ ní ìtọ́sọ́nà pàtó nípa nǹkan oṣù àti ìjọsìn, wọ́n ti sábà máa ń na àwọn ìtọ́sọ́nà wọ̀nyí kọjá ààlà wọn àkọ́kọ́. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Mùsùlùmí ní Nàìjíríà ń kọ́ pé àwọn kò lè fọwọ́ kan Kùránì, kírun, tàbí gbààwẹ̀ nígbà nǹkan oṣù, èyí sì jẹ́ òtítọ́. Ṣùgbọ́n wọ́n tún sábà máa ń gbọ́ pé àwọn kò lè se oúnjẹ, lọ sí àpéjọ, tàbí fọ irun wọn – ìdènà tí kò ní ìpìlẹ̀ nínú ẹ̀sìn, tó ń sọ ìyọ̀ǹda fún ìgbà díẹ̀ kúrò nínú iṣẹ́ ẹ̀sìn di ìyàsọ́tọ̀ tó gbòòrò nínú àwùjọ.

Àbùkù nǹkan oṣù òde-òní ń hàn nínú àìmọye ìbáṣepọ̀ ojoojúmọ́ ní ilé, ilé-ìwé àti àwùjọ jákèjádò Nàìjíríà. Àwọn ọmọbìnrin ń kọ́ láti lo ọ̀rọ̀ àṣírí – “ara mi kò yá,” “àkókò yẹn,” “àlejò” – ohunkóhun yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ tààrà náà “nǹkan oṣù” tàbí “àsìkò oṣù.” Yíyẹra fún ọ̀rọ̀ yìí ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin kékeré pé ara wọn jẹ́ ohun tí a kò lè dárúkọ, tí ó kọjá ọ̀rọ̀ pàápàá.

Ní àwọn ọjà Lagos, àwọn obìnrin ń ra pádì nǹkan oṣù tí a fi ọ̀rá dúdú wé, wọ́n ń fi pamọ́ bí ẹrù olè. Ní àwọn ọ́fíìsì Abuja, àwọn obìnrin oníṣẹ́ ń fi pádì pamọ́ sí apá ẹ̀wù wọn bí wọ́n ti ń lọ sí ilé ìtura, ẹ̀rù ń bà wọ́n pé ọkùnrin ẹlẹgbẹ́ wọn lè rí ohun èlò nǹkan oṣù. Ní àwọn ilé ní Kano, àwọn ìyá ń rán àwọn ọmọbìnrin wọn láti da ohun èlò nǹkan oṣù tí wọ́n ti lò nù ní ìkọ̀kọ̀ lóru, bí ẹni pé bíbójútó nǹkan oṣù jẹ́ ìwà ìtìjú dípò ìmọ́tótó lásán. Gbogbo ìfipamọ́ ojoojúmọ́ wọ̀nyí ń kó jọ di ọ̀rọ̀ kan tó jinlẹ̀: nǹkan oṣù ń sọ yín di ẹlẹ́gbin, ohun kan kò dára nínú ara yín, ẹ sì gbọ́dọ̀ fi jíjẹ́ obìnrin yín pamọ́.

Àbùkù yìí le jù nígbà nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ọmọbìnrin. Ìwádìí láti ọwọ́ Centre for Girls’ Education in Nigeria fi hàn pé 82% àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà kò gba ìmúrasílẹ̀ kankan ṣáájú nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn. Nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn dé bí ìpayà ńlá – ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin gbà gbọ́ ní tòótọ́ pé àwọn ń kú lọ tàbí pé àìsàn kan ti mú àwọn. Láìsí àlàyé tó yẹ, ẹ̀rù yìí ń di ìtìjú. Ọmọbìnrin kan láti Port Harcourt sọ bí ó ṣe ń fọ ṣòkòtò péńpé rẹ̀ tí ẹ̀jẹ̀ ta sí ní ọ̀gànjọ́ òru, tó ń sunkún tó sì ń gbàdúrà pé kí ara òun “padà sí bó ṣe wà,” láìmọ̀ rárá pé nǹkan oṣù jẹ́ ti ẹ̀dá, ó jẹ́ àmì ìlera, yóò sì máa wá lóṣooṣù fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Bóyá apá tó burú jù nínú àbùkù nǹkan oṣù ni bí ó ṣe ń tún ara rẹ̀ ṣe. Àwọn ìyá tí wọ́n kọ́ ìtìjú lọ́dọ̀ ìyá wọn sábà máa ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin wọn ní ẹ̀kọ́ kan náà, kódà nígbà tí wọ́n mọ̀ lọ́kàn pé kò tọ̀nà. Obìnrin ẹni ogójì ọdún sókè tó ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù wúyẹ́wúyẹ́ yóò ṣeé ṣe kí ó tọ́ ọmọbìnrin tí òun náà ń sọ ọ́ wúyẹ́wúyẹ́.

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ń ṣiṣẹ́ lọ́nà kan náà láàárín onírúurú ẹ̀yà Nàìjíríà. Yálà Yorùbá, Hausa, Igbo, Ijaw, tàbí èyíkéyìí nínú ẹ̀yà 250+ tó wà ní Nàìjíríà, èèwọ̀ nǹkan oṣù lè yàtọ̀, ṣùgbọ́n ìtìjú tó wà nísàlẹ̀ rẹ̀ kò yí padà. Ìwádìí kan ní 2025 láti ọwọ́ Women’s Health Initiative Nigeria rí i pé 91% àwọn obìnrin Nàìjíríà ní gbogbo agbègbè sọ pé ojú máa ń tì àwọn díẹ̀ nípa nǹkan oṣù, 64% sì sọ pé ara àwọn kò ní balẹ̀ “rárá” láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọkùnrin nínú ìdílé, títí kan bàbá, arákùnrin àti ọkọ.

Ohun tó bani nínú jẹ́ nípa ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ni pé ó dúró lórí àwọn ìtàn àròsọ tí a ti mọ̀ báyìí pé irọ́ pátápátá ni. Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù kì í ṣe ẹ̀gbin tàbí májèlé. Obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kì í ba oúnjẹ jẹ́ tí ó bá fọwọ́ kàn án. Nǹkan oṣù kì í ṣe ìjìyà ẹ̀ṣẹ̀ tàbí àmì àìlágbára. Síbẹ̀, àwọn èrò tí sáyẹ́ǹsì ti fi hàn pé kò tọ̀nà yìí ṣì ń darí ayé ọ̀pọ̀ ènìyàn nítorí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kò jẹ́ kí a tún wọn ṣe.

Ìtìjú tó yí nǹkan oṣù ká kì í kàn ṣe ohun tí kò rọrùn – ó ń fa ìpalára ńlá tí a lè wọ̀n nínú ẹ̀kọ́, ìlera, àǹfààní ọrọ̀ ajé àti ìlera ọpọlọ. Mímọ àwọn ipa wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti rí àbùkù nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìpèníjà ìdàgbàsókè gidi, kì í ṣe àṣà àjèjì lásán.

Ẹ̀kọ́ ló ń jìyà jù lọ ní gbangba. Nígbà tí ọmọbìnrin bá ń pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 4-5 lóṣooṣù nítorí àìní ohun èlò nǹkan oṣù tó péye àti àníyàn tí àbùkù ń fà, ó ń pàdánù nǹkan bí ọjọ́ ilé-ìwé 45-50 lọ́dún. Ìyẹn fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá mẹ́rin ọdún ẹ̀kọ́. Ní àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà, níbi tí àwọn olùkọ́ kì í sábà tún ẹ̀kọ́ kọ́, tí a sì retí kí akẹ́kọ̀ọ́ máa bá a lọ, àìsí-níbẹ̀ wọ̀nyí ń fi àlàfo sílẹ̀ nínú ìmọ̀ tó ń pọ̀ sí i bí àkókò ti ń lọ.

United Nations Population Fund fojú díwọ̀n pé ìlera nǹkan oṣù tí kò dára àti àbùkù ń kópa nínú 20% àwọn ọmọbìnrin tó ń fi ilé-ìwé girama sílẹ̀ pátápátá ní Nàìjíríà. Ọ̀nà rẹ̀ sábà máa ń rí báyìí: ọmọbìnrin kan ń kojú nǹkan oṣù rẹ̀ àkọ́kọ́ pẹ̀lú ìṣòro, ó ń pàdánù ọjọ́ díẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Bí ẹrù ẹ̀kọ́ ṣe ń pọ̀ sí i ní SS1 àti SS2, àwọn ọjọ́ tó pàdánù wọ̀nyí ń mú kí máàkì rẹ̀ lọ sílẹ̀. Ìtìjú nípa aṣọ ilé-ìwé tí ẹ̀jẹ̀ ta sí tàbí àìní pádì tó tó ń mú kí àníyàn pọ̀ sí i. Níkẹyìn, dídúró sílé dàbí ẹni pé ó ní ààbò ju kí wọ́n dójú tì í ní ilé-ìwé. Nígbà tí àìsí-níbẹ̀ bá di àṣà, ó máa ń dàbí ẹni pé kò ṣeé ṣe láti tẹ̀lé ẹ̀kọ́ mọ́, fífi ilé-ìwé sílẹ̀ sì di ọ̀nà tó rọrùn jù.

Yàtọ̀ sí àìsí-níbẹ̀, àbùkù ń nípa lórí bí ọmọbìnrin ṣe ń kópa nínú kíláàsì kódà nígbà tí wọ́n bá wá sí ilé-ìwé. Nígbà nǹkan oṣù, ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà kì í dáhùn ìbéèrè, kì í ṣe eré ìdárayá, kì í sì bá àwọn ẹgbẹ́ wọn àti olùkọ́ ṣe bí wọ́n ti máa ń ṣe. Wọ́n ń jókòó gbagidi, ẹ̀rù ń bà wọ́n pé ẹ̀jẹ̀ lè jò. Wọ́n ń fo oúnjẹ ọ̀sán kí wọ́n má baà mu omi tó lè mú kí wọ́n lọ sí ilé ìtura. Wọ́n ń sá sínú ara wọn, ẹ̀kọ́ wọn sì ń jìyà.

Ipa àbùkù nǹkan oṣù lórí ìlera kọjá ẹ̀kọ́ tí wọ́n pàdánù. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá gbà gbọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ ìtìjú àti ẹ̀gbin, wọ́n sábà máa ń lo ọ̀nà ìmọ́tótó tó lè ṣe ìpalára gidi fún ìlera wọn. Lílo ohun èlò tí kò mọ́ bí ìwé ìròyìn, àkísà àtijọ́ tàbí fóòmù ibùsùn – kì í ṣe nítorí òṣì, ṣùgbọ́n nítorí ìtìjú kò jẹ́ kí wọ́n béèrè fún ohun èlò tó yẹ – ń fa ewu àkóràn. Toxic shock syndrome (àìsàn májèlé tó léwu gan-an), àkóràn ọ̀nà ìbímọ àti àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ ń pọ̀ sí i nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá ń bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú ohun èlò tí kò yẹ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Ipa lórí ìlera ọpọlọ jinlẹ̀. Ìgbà ọ̀dọ́ ti ní ìpèníjà ọpọlọ tirẹ̀; fífi ìtìjú oṣooṣù nípa iṣẹ́ ara tó jẹ́ ti ẹ̀dá kún un ń mú kí àníyàn àti ìsoríkọ́ pọ̀ sí i. Àwọn onímọ̀ ìlera ọpọlọ ní Nàìjíríà sọ pé ìtìjú nǹkan oṣù máa ń farahàn nínú iṣẹ́ wọn pẹ̀lú àwọn ọ̀dọ́bìnrin, bí ìkórìíra ara ẹni, yíyẹra fún àwọn ènìyàn, àti ìmọ̀lára jíjinlẹ̀ pé àwọn “yàtọ̀” tàbí pé ohun kan “kò tọ̀nà” nínú àwọn. Dr. Adaeze Okoro, onímọ̀ ọpọlọ ní Lagos University Teaching Hospital, sọ pé “ẹrù ọpọlọ tí àbùkù nǹkan oṣù ń gbé wá sábà máa ń kọjá ìgbà ọ̀dọ́. A ń rí àwọn obìnrin àgbà tí wọ́n ṣì ń gbé ìtìjú tí a gbìn sí wọn lọ́kàn nígbà nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn, èyí sì ń nípa lórí àjọṣe tímọ́tímọ́ wọn, iyì ara wọn àti àlàáfíà wọn lápapọ̀.”

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa nǹkan oṣù tún ń dí àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́ láti mọ àwọn àmì àìtọ́ tó nílò ìtọ́jú dókítà. Tí ẹ bá ti kọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun tí a kò lè dárúkọ, báwo lẹ ṣe máa sọ fún ẹnìkan nípa ìrora tó le, ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù, tàbí oṣù tí kò ṣe déédéé? Àwọn àìsàn bí endometriosis, polycystic ovary syndrome àti anemia (àìtó ẹ̀jẹ̀) sábà máa ń wà láìsí àyẹ̀wò fún ọ̀pọ̀ ọdún nínú àwọn obìnrin Nàìjíríà, nítorí ìtìjú ìpìlẹ̀ nípa nǹkan oṣù kò jẹ́ kí wọ́n wá ìrànlọ́wọ́ títí àwọn àmì yóò fi di èyí tí kò ṣeé fara dà.

Àbùkù nǹkan oṣù ń dí ìkópa obìnrin nínú ọrọ̀ ajé lọ́wọ́, ní ọ̀nà tó hàn gbangba àti èyí tí kò hàn. Àwọn obìnrin tó gbà gbọ́ pé kò yẹ kí àwọn se oúnjẹ nígbà nǹkan oṣù ń kojú ìdíwọ́ iṣẹ́ nínú ilé-iṣẹ́ oúnjẹ. Àwọn tí wọ́n ti gba ọ̀rọ̀ “àìmọ́” nǹkan oṣù sọ́kàn lè yẹra fún ìpàdé iṣẹ́, ìṣòwò ọjà, tàbí iṣẹ́ tó ní í ṣe pẹ̀lú oníbàárà nígbà nǹkan oṣù, èyí sì ń dín owó tí wọ́n ń wọlé kù tó 25% lóṣooṣù.

Owó tí a ń ná nítorí àbùkù náà tún ń pọ̀ sí i. Àwọn obìnrin ń ra pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo tó wọ́n dípò pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí kò wọ́n tó bẹ́ẹ̀, nítorí ẹ̀rù ń bà wọ́n pé pádì tí wọ́n sá sórí okùn aṣọ yóò kéde nǹkan oṣù wọn fún àwọn aládùúgbò. Wọ́n ń ra ọ̀pọ̀ ìró àti aṣọ aláwọ̀ dúdú fún ọjọ́ nǹkan oṣù nìkan. Wọ́n ń ná owó lórí oògùn ìrora láti fara da ìnira nǹkan oṣù dípò kí wọ́n sinmi bí ó ti yẹ, nítorí sísinmi yóò gba pé kí wọ́n ṣàlàyé ìdí. Ìnáwó tí àbùkù yìí ń fà ń há àwọn obìnrin mọ́ inú àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù.

Nínú àwùjọ, àbùkù nǹkan oṣù ń ya obìnrin sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àtìlẹ́yìn àwùjọ. Ní ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà, àwọn obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù máa ń yọ ara wọn kúrò nínú ìgbéyàwó, ìsọmọlórúkọ, ètò ṣọ́ọ̀ṣì àti àpéjọ ẹbí, nítorí èrò nípa àìmọ́. Yíya ara ẹni sọ́tọ̀ yìí ń fún èrò náà lókun pé obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò pé gẹ́gẹ́ bí ọmọ àwùjọ, èyí sì ń mú kí àbùkù kan náà tó fa ìyàsọ́tọ̀ náà máa bá a lọ.

Láti wó àbùkù nǹkan oṣù lulẹ̀, a gbọ́dọ̀ kojú àwọn ìtàn àròsọ tó ń gbé e ró ní tààrà. Wọ̀nyí kì í ṣe àṣìṣe lásán – irọ́ tó ń pani lára ni wọ́n, tó yẹ kí a tún ṣe pẹ̀lú òtítọ́ tó ṣe kedere tó sì dá lórí ẹ̀rí. Ẹ jẹ́ ká wo àwọn ìtàn àròsọ tó ti pẹ́ jù, kí a sì fi òtítọ́ rọ́pò wọn.

Bóyá èyí ni ìtàn àròsọ tó tàn kálẹ̀ jù, tó sì ń pani lára jù. Ọ̀pọ̀ ọmọ Nàìjíríà gbà gbọ́ ní tòótọ́ pé ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ní májèlé tó ń ba oúnjẹ jẹ́, tó ń mú kí ewéko rọ, tàbí tó ń sọ ohunkóhun tó bá kàn di àìmọ́. Èrò yìí ló ń fa ọ̀pọ̀ ìdènà: má se oúnjẹ nígbà nǹkan oṣù, má fọwọ́ kan oúnjẹ tí a tọ́jú pamọ́, má bomi rin ọgbà, má ṣe oúnjẹ fún títà.

Òtítọ́ sáyẹ́ǹsì rọrùn: ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù kì í ṣe ẹ̀gbin. Ẹ̀jẹ̀, ẹran ara ilé-ọmọ, ìkun àti omi ojú ara obìnrin ló wà nínú rẹ̀ – gbogbo wọn jẹ́ omi ara tó wọ́pọ̀. Kò ní májèlé tàbí ẹ̀gbin pàtàkì kankan. Apá ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ kò yàtọ̀ sí ẹ̀jẹ̀ ibikíbi mìíràn nínú ara yín. Ẹran ara àti ìkun náà jẹ́ ògiri inú ilé-ọmọ tí ara yín pèsè sílẹ̀ fún oyún tó ṣeé ṣe, tí ó sì ń jábọ́ báyìí nítorí oyún kò wáyé. Kò sí ohun àìmọ́ kankan nínú ìlànà yìí.

Ìdàrúdàpọ̀ náà sábà máa ń wá láti inú òtítọ́ pé ní ọ̀nà kan pàtó, kò yẹ kí a bójú tó ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù bí àwọn omi ara mìíràn: bí ìtọ̀ tàbí ìgbẹ́, a gbọ́dọ̀ dà á nù lọ́nà tó mọ́. Ṣùgbọ́n èyí jẹ́ láti dènà kí kòkòrò má pọ̀ nínú èyíkéyìí ìdọ̀tí ara, kì í ṣe nítorí pé ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ní májèlé pàtàkì. A gbọ́dọ̀ da ohun èlò nǹkan oṣù tí a ti lò nù lọ́nà tó yẹ fún ìdí kan náà tí a fi ń da tíṣù ilé ìtura tí a ti lò nù – ìmọ́tótó lásán, kì í ṣe nítorí pé ohun náà ní májèlé. Ìfọwọ́kàn, èémí tàbí wíwà níbẹ̀ obìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kì í sọ oúnjẹ, ènìyàn tàbí ibi kan di àìmọ́, gẹ́gẹ́ bí kò ṣe rí nígbà tí kò bá ṣe nǹkan oṣù.

Àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà sábà máa ń gbọ́ pé ìrora nǹkan oṣù ni ẹrù wọn gẹ́gẹ́ bí obìnrin, ohun tí wọ́n gbọ́dọ̀ gbà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. “Ìyá rẹ jìyà, èmi náà jìyà, ìwọ náà ń jìyà báyìí – bí jíjẹ́ obìnrin ṣe rí nìyẹn,” ni àwọn ìyá-ìyá ń sọ fún ọmọ-ọmọ wọn. Ọ̀rọ̀ yìí ń fi ìrora nǹkan oṣù hàn bí ohun tí kò ṣeé yẹ̀, ó sì ń ka kíkérora nípa rẹ̀ sí àìlágbára.

Òtítọ́ rèé: ìnira díẹ̀ nígbà nǹkan oṣù jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀. Inú rírun díẹ̀ ní ọjọ́ 1-2 àkọ́kọ́ ń wá láti inú bí ilé-ọmọ ṣe ń sún kì bí ara yín ti ń tú ògiri inú ilé-ọmọ jáde. A lè dín ìnira yìí kù pẹ̀lú oògùn ìrora tí a lè rà láìsí ìwé dókítà, ohun gbígbóná tí a gbé lé ikùn, tàbí eré ìdárayá fẹ́ẹ́rẹ́. Ṣùgbọ́n ìrora tó le tó bẹ́ẹ̀ tí kò jẹ́ kí ẹ ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́, tó ń fa èébì, tàbí tó gba pé kí ẹ dùbúlẹ̀ sórí ibùsùn kò wọ́pọ̀, kò sì yẹ kí a fojú kéré rẹ̀ láé pé “bí nǹkan oṣù ṣe rí nìyẹn.”

Àwọn àìsàn bí endometriosis, adenomyosis àti fibroid ilé-ọmọ ń fa ìrora nǹkan oṣù tó lágbára, gbogbo wọn sì nílò ìtọ́jú dókítà. Tí a bá sọ fún àwọn ọmọbìnrin pé ìrora tó ń sọni di aláìlágbára wọ́pọ̀, a ń fa ìdádúró nínú mímọ àwọn àìsàn gidi, nígbà mìíràn fún ọ̀pọ̀ ọdún. Dr. Blessing Adeyemi, dókítà àìsàn obìnrin ní University College Hospital ní Ibadan, tẹnu mọ́ ọn pé: “Kò yẹ kí obìnrin kankan gba ìrora tó le tó bẹ́ẹ̀ tí ó ń da ayé rẹ̀ rú. Ìyẹn kì í ṣe nǹkan oṣù tó wọ́pọ̀ – ara yín ló ń fi hàn pé ohun kan nílò àfiyèsí.”

Ọ̀rọ̀ “jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́” tún ń dí ìjíròrò nípa ọ̀nà tó múná dóko láti dín ìrora kù. Àwọn ìgbésẹ̀ tó rọrùn – oúnjẹ tó dára, mímu omi tó, eré ìdárayá tó yẹ, dídín wàhálà ọkàn kù, àti bẹ́ẹ̀ ni, pádì tó dára tí ń dín àníyàn kù – lè dín ìnira nǹkan oṣù kù gidigidi. Ṣùgbọ́n àwọn ọmọbìnrin kì í kọ́ àwọn ọ̀nà wọ̀nyí nígbà tí ọ̀rọ̀ àṣà bá jẹ́ “fara dà á, má sì ṣe kérora.”

Bóyá ìtàn àròsọ tó ń tún ara rẹ̀ ṣe jù ni pé nǹkan oṣù jẹ́ àṣírí obìnrin tí kò yẹ kí ọkùnrin mọ̀. Àwọn bàbá kì í bá àwọn ọmọbìnrin wọn sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù. Àwọn arákùnrin kò mọ ohun tí àwọn arábìnrin wọn nílò. Àwọn olùkọ́ ọkùnrin ń fojú fo ìlera nǹkan oṣù dá ní ilé-ìwé tí ọkùnrin àti obìnrin jọ ń lọ. Àìmọ̀ tí a fipá mú yìí ń jẹ́ kí ìdajì àwọn ènìyàn má lóye ìlànà ara tó ń kan ìdajì kejì, èyí sì ń mú kí àbùkù máa bá a lọ nípasẹ̀ àìmọ̀ tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe.

Èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ìtìjú tàbí àṣírí jù fún ọkùnrin láti mọ̀ ń fa ìṣòro gidi. Nígbà tí bàbá kò bá lóye nǹkan oṣù, kò ní ṣètò owó fún pádì nǹkan oṣù, yóò kà á sí ìnáwó tí kò pọn dandan. Nígbà tí olùkọ́ ọkùnrin kò bá kà ìlera nǹkan oṣù sí ohun tó tọ́, wọ́n ń kọ ọmọbìnrin sílẹ̀ pé kò wá láìsí àwíjàre tàbí wọ́n ń kọ̀ fún wọn láti lọ sí ilé ìtura. Nígbà tí ọkọ kò bá mọ nǹkan kan nípa oṣù ìyàwó rẹ̀, kò lè ṣe àtìlẹ́yìn tó yẹ nígbà nǹkan oṣù tàbí mọ àwọn àmì tó nílò ìtọ́jú dókítà.

Fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí kò gba àlàyé tó kún jù tàbí ọ̀rọ̀ tí kò bójú mu. Ó kàn túmọ̀ sí mímú kí òtítọ́ ìpìlẹ̀ nípa ara di ohun tó wọ́pọ̀. Ó yẹ kí ọkùnrin lóye pé nǹkan oṣù jẹ́ àmì pé ara ìbímọ ń ṣiṣẹ́ dáadáa, pé ó nílò ohun èlò pàtó àti nígbà mìíràn ìgbatẹnirò, àti pé àwọn ọmọbìnrin, arábìnrin, ìyàwó àti ẹlẹgbẹ́ obìnrin wọn ń bójú tó èyí lóṣooṣù, láìpàdánù iyì àti agbára wọn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn. A lè ṣàlàyé bí nǹkan oṣù ṣe ń ṣiṣẹ́ fún àwọn ọmọkùnrin àti ọkùnrin ní ohùn kan náà tí a fi ń ṣàlàyé ìlànà ara mìíràn.

Àwọn ìdílé Nàìjíríà tó ní ìlọsíwájú ti ń fọ́ ìdènà yìí. Àwọn bàbá tó ń ra pádì nǹkan oṣù láìtijú ń kọ́ àwọn ọmọkùnrin wọn pé ríran ìlera obìnrin lọ́wọ́ jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀. Àwọn arákùnrin tó lóye ìdí tí arábìnrin wọn fi lè nílò ilé ìwẹ̀ kíákíá ń dàgbà di ọkọ àti bàbá tó ní àánú jù. Àwọn olùkọ́ ọkùnrin tó kọ́ nípa ìlera nǹkan oṣù ń di agbẹnusọ fún ohun èlò tó dára jù ní ilé-ìwé. Ojú ọ̀run kò ní wó lulẹ̀ nígbà tí ọkùnrin bá mọ̀ nípa nǹkan oṣù – dípò bẹ́ẹ̀, àbùkù ń rẹ̀wẹ̀sì, àtìlẹ́yìn sì ń lágbára sí i.

Mímọ̀ nípa àbùkù ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n yíyí i padà nílò ìgbésẹ̀. Yálà ẹ jẹ́ ìyá, olùkọ́, aṣáájú àwùjọ, tàbí ọ̀dọ́bìnrin tó ń kojú àwọn ìpèníjà wọ̀nyí fúnra yín, ẹ ní agbára láti dín ìtìjú nǹkan oṣù kù láàárín àwọn tí ẹ ń nípa lé lórí. Báyìí ni ẹ ṣe lè bẹ̀rẹ̀.

Ilé ni àbùkù ti sábà máa ń bẹ̀rẹ̀, ibẹ̀ sì ni ìyípadà ti lè bẹ̀rẹ̀ lọ́nà tó lágbára jù. Tí ẹ bá jẹ́ ìyá, bí ẹ ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù tiyín ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin yín ní nǹkan. Kíkérora pé ẹ “kò mọ́” tàbí fífi ohun èlò nǹkan oṣù pamọ́ ń kọ́ni ní ìtìjú. Ní òdìkejì, sísọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní ìrọ̀rùn ń kọ́ni pé ohun tó wọ́pọ̀ ni.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò nípa nǹkan oṣù ṣáájú nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ọmọbìnrin yín, ní pàtàkì nígbà tí ó bá wà ní nǹkan bí ọmọ ọdún 10-11. Ẹ lo orúkọ tó tọ́ fún àwọn ẹ̀yà ara – ilé-ọmọ, ojú ara obìnrin, nǹkan oṣù – kì í ṣe ọ̀rọ̀ àṣírí tó ń fi hàn pé ohun ìtìjú ni. Ẹ ṣàlàyé ohun tí yóò ṣẹlẹ̀, ìdí tí ó fi ń ṣẹlẹ̀, àti ohun èlò tí yóò nílò. Ẹ jẹ́ kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́ àkókò ìmúrasílẹ̀, kì í ṣe ìpayà. Àwọn ìdílé kan ní Nàìjíríà ti ń ṣe “ayẹyẹ nǹkan oṣù àkọ́kọ́” – kì í ṣe àríyá ńlá, ṣùgbọ́n ìrántí kékeré: oúnjẹ pàtàkì kan, ìjíròrò nípa jíjẹ́ obìnrin, fífún un ní àpò pádì àkọ́kọ́ rẹ̀ tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò. Àwọn àkókò wọ̀nyí ń fi iyì rọ́pò ìtìjú.

Ẹ fi àwọn ọmọkùnrin àti bàbá kún ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù tó bá ọjọ́-orí wọn mu. Àwọn ọmọkùnrin kò nílò àlàyé kíkún nípa ògiri ilé-ọmọ, ṣùgbọ́n ó yẹ kí wọ́n mọ̀ pé nǹkan oṣù wọ́pọ̀, pé àwọn obìnrin nínú ìdílé wọn yóò máa ṣe é, àti pé fífini ṣẹ̀sín tàbí ìríra kò ṣe ìtẹ́wọ́gbà. Àwọn bàbá tó lóye ohun tí nǹkan oṣù nílò lè ran àwọn ọmọbìnrin wọn lọ́wọ́ dáadáa. Bàbá kan ní Abuja sọ bí kíkọ́ ara rẹ̀ nípa nǹkan oṣù ṣe yí àjọṣe òun àti ọmọbìnrin rẹ̀ ọ̀dọ́ padà: “Ó máa ń fi gbogbo nǹkan pamọ́ fún mi tẹ́lẹ̀. Ní báyìí, tí ó bá nílò pádì tàbí tí ara rẹ̀ kò bá yá, ó lè sọ fún mi tààrà. Àjọṣe wa ti lágbára sí i nítorí mo dẹ́kun kíka ara rẹ̀ sí àṣírí.”

Ẹ kojú àwọn èrò tó ń pani lára ní tààrà nígbà tí wọ́n bá yọjú. Nígbà tí ìyá-àgbà bá tẹnu mọ́ ọn pé ọmọbìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù kò gbọdọ̀ se oúnjẹ, ẹ fi pẹ̀lẹ́ sọ òtítọ́ sáyẹ́ǹsì: “Màmá, a mọ̀ báyìí pé ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù kì í ba oúnjẹ jẹ́. Èrò yẹn wá láti ìgbà tí àwọn ènìyàn kò lóye bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́. Chiamaka lè se oúnjẹ láìsí ewu nígbà nǹkan oṣù rẹ̀.” Yíyí èrò tó ti jinlẹ̀ padà ń gba àkókò àti sùúrù, ṣùgbọ́n àtúnṣe tí a ń ṣe déédéé pẹ̀lú ọ̀wọ̀ ń yí àṣà ìdílé padà díẹ̀díẹ̀.

Ẹ má ṣe bẹ̀rù tí àbàwọ́n fẹ́ẹ́rẹ́ bá wà lára pádì yín lẹ́yìn tí ẹ ti fọ̀ ọ́ dáadáa—èyí wọ́pọ̀ pátápátá, kò sì nípa lórí ìmọ́tótó tàbí bí pádì náà ṣe ń ṣiṣẹ́. Àbàwọ́n náà jẹ́ irin láti inú ẹ̀jẹ̀ yín lásán, bí ẹ̀wù funfun ṣe lè ní àbàwọ́n tí ẹ̀jẹ̀ bá ń dà láti imú yín.

Tí àbàwọ́n bá ń dà yín láàmú, ẹ ronú láti yan pádì aláwọ̀ dúdú díẹ̀ nígbà míì. Sana Pads ní onírúurú àwọ̀ tó ń fi àbàwọ́n pamọ́, tí ó sì ń dáàbò bò yín dáadáa bákan náà.

Ohun tí ìdílé àti ilé-ìwé kọ̀ọ̀kan lè ṣe ní ààlà nígbà tí èrò àwùjọ lápapọ̀ kò bá yí padà. Dídín àbùkù kù ní gbogbo àwùjọ nílò ìkópa àwọn aṣáájú ẹ̀sìn, àwọn aláṣẹ ìbílẹ̀, àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àti àwọn ẹgbẹ́ obìnrin.

Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn ní ipa pàtàkì nínú àwọn àwùjọ Nàìjíríà tó fi ẹ̀sìn ṣe pàtàkì. Nígbà tí àwọn ìmáàmù àti pásítọ̀ bá sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù lórí pẹpẹ àti nínú mọ́ṣáláṣí – tí wọ́n ń ya ohun tí ẹ̀sìn béèrè sọ́tọ̀ kúrò lára ìtàn àròsọ àṣà – àwọn ìjọ máa ń gbọ́. Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn tó ní ìlọsíwájú ti ń ṣe iṣẹ́ yìí. Pásítọ̀ kan ní Enugu wàásù ìwàásù tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ “Ọlọ́run kò dójú ti obìnrin nítorí bí Ó ṣe dá wọn,” tó kojú àbùkù nǹkan oṣù ní tààrà gẹ́gẹ́ bí ohun tó lòdì sí ẹ̀kọ́ Kìrìstẹ́nì nípa iyì ènìyàn. Ìmáàmù kan ní Kano darí ìjíròrò tó ya ìtọ́sọ́nà Islam tòótọ́ nípa nǹkan oṣù àti ìrun sọ́tọ̀ kúrò lára ìdènà àṣà nípa sísè oúnjẹ àti bíbá àwọn ènìyàn ṣe pọ̀, tí kò ní ìpìlẹ̀ ẹ̀sìn kankan.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ àti ilé-ìwòsàn àdúgbò lè ṣe ìpàdé ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù fún onírúurú ẹgbẹ́: àwọn ọ̀dọ́bìnrin, àwọn ìyá, àwọn bàbá, àwọn ọ̀dọ́kùnrin. Àwọn ìpàdé wọ̀nyí máa ń ṣiṣẹ́ jù nígbà tí wọ́n bá bá àṣà mu, tí àwọn ẹni tí àwùjọ gbẹ́kẹ̀lé sì ń darí wọn. Ìpàdé ọkùnrin àti obìnrin papọ̀ kan ní gbọ̀ngàn àwùjọ kan ní Kaduna kọ́kọ́ kojú iyèméjì – kí ló dé tí ọkùnrin yóò fi wá sí ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù? – ṣùgbọ́n níkẹyìn, ọ̀pọ̀ ọkùnrin wá nígbà tí a pè é ní “ríran àwọn obìnrin nínú ayé yín lọ́wọ́” dípò “kíkọ́ àṣírí obìnrin.”

Àwọn ẹgbẹ́ obìnrin àti ẹgbẹ́ ọlọ́jà ń pèsè ọ̀nà fún dídín àbùkù kù láàárín ẹgbẹ́ sí ẹgbẹ́. Nígbà tí àwọn obìnrin ọlọ́jà tí wọ́n bọ̀wọ̀ fún ní Onitsha bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù ní gbangba, tí wọ́n sì ń ta pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láìtijú, àwọn ọ̀dọ́bìnrin ṣàkíyèsí. Rírí ní gbangba ṣe pàtàkì. Obìnrin kọ̀ọ̀kan tó kọ̀ láti sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù wúyẹ́wúyẹ́, tó ń dárúkọ nǹkan oṣù ní ìrọ̀rùn, tó kọ ìtìjú sílẹ̀, ń mú kí ó rọrùn díẹ̀ fún obìnrin tó kàn láti ṣe bákan náà.

A lè rò pé àbùkù jẹ́ nípa èrò nìkan, àti pé ohun èlò yàtọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n so mọ́ ara wọn gidigidi. Rírí ohun èlò nǹkan oṣù tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé tó sì ní iyì ń dín ìtìjú kù ní tààrà, ní ọ̀nà tí ẹ̀kọ́ nìkan kò lè ṣe.

Nígbà tí ọmọbìnrin bá ní ààbò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé tí kì í jò, gbogbo ìrírí nǹkan oṣù rẹ̀ ń yí padà. Ẹ̀rù pé ẹ̀jẹ̀ lè hàn lára aṣọ ló ń fa ọ̀pọ̀ àníyàn nǹkan oṣù àti àìlọ sí ilé-ìwé tó ń tẹ̀lé e. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí a ṣe dáadáa, pẹ̀lú ẹ̀yìn tí kì í jò, ń mú ẹ̀rù yìí kúrò, ó ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin lọ sí ilé-ìwé, kópa nínú ètò, kí wọ́n sì máa bá ọjọ́ wọn lọ láìmáa ṣọ́ ara wọn ní gbogbo ìgbà.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tún ń yanjú ìtìjú nípa dída pádì nù. Àwọn ọmọbìnrin tó ń lo ohun èlò àfọwọ́ṣe tàbí pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo ń kojú ìṣòro bí wọ́n ṣe máa fi èyí tí wọ́n ti lò pamọ́ títí wọ́n á fi rí ibi dà á nù – wọ́n sábà máa ń gbé pádì tí ẹ̀jẹ̀ wà lára rẹ̀ sínú àpò ilé-ìwé fún ọ̀pọ̀ wákàtí, tàbí kí wọ́n fi pamọ́ sí ilé ìtura ilé-ìwé tí kò péye. Pádì tí a lè fọ̀ ń mọ́ tónítóní lẹ́yìn fífọ̀, èyí ń mú àníyàn nípa dída nù àti ìtìjú ìdọ̀tí nǹkan oṣù kúrò.

Bí ohun èlò nǹkan oṣù ṣe dára tó àti bí a ṣe ṣe é ń fi iyì hàn. Nígbà tí ọmọbìnrin bá gba pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí a ṣe dáadáa, tí a fún un gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìlera tó ní iyì, ọ̀rọ̀ náà yàtọ̀ pátápátá sí gbígba pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo tó ti rún tí a fi ìwé ìròyìn àtijọ́ wé. Èkíní ń sọ pé “nǹkan oṣù yín yẹ fún ìtọ́jú tó dára.” Èkejì ń fún ìtìjú lókun.

Àbùkù àti òṣì ń bára wọn ṣiṣẹ́ lọ́nà ìparun nípa nǹkan oṣù. Àwọn ọmọbìnrin tí kò lè ra ohun èlò nǹkan oṣù tó péye ń kojú ìtìjú ìlọ́po méjì – àkọ́kọ́, àbùkù àṣà nípa nǹkan oṣù fúnra rẹ̀, lẹ́yìn náà ìtìjú àfikún tí òṣì ń fà nígbà tí wọn kò lè bójú tó o dáadáa. Láti fọ́ àyíká yìí, a nílò ohun èlò tí owó rẹ̀ ṣeé san, tí ó sì rọrùn láti rí.

Pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo ní Nàìjíríà sábà máa ń jẹ́ ₦100-₦300 ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ọmọbìnrin tó ń lo pádì 8-10 fún nǹkan oṣù kan ń ná ₦800-₦3,000 lóṣooṣù, tàbí ₦9,600-₦36,000 lọ́dún. Fún àwọn ìdílé tí owó wọn kéré gan-an, wọn kì í sábà rí owó yìí, èyí sì ń fipá mú àwọn ọmọbìnrin láti lo aṣọ, ìwé tàbí ohun mìíràn. Ìtìjú ààbò tí kò péye ń mú àwọn ọmọbìnrin wọ̀nyí dúró sílé nígbà nǹkan oṣù.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ ọ̀nà ọrọ̀ ajé mìíràn. Bí owó àkọ́kọ́ tó tó nǹkan bí ₦2,000-₦3,500 fún àpò ìbẹ̀rẹ̀ tilẹ̀ lè dàbí ohun ńlá fún ìdílé tí nǹkan kò rọgbọ fún, àwọn pádì wọ̀nyí ń pẹ́ fún ọdún 2-3 tí a bá tọ́jú wọn dáadáa. Láàárín àkókò yẹn, pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó kù ní 75-85% ju pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo lọ, èyí ń jẹ́ kí ìdílé tí kò lè ra pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo lóṣooṣù lè bójú tó nǹkan oṣù. Rírí owó rà á ń dín àbùkù kù ní tààrà, nítorí ó ń jẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin bójú tó nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì láìka owó ìdílé sí.

Ọ̀nà tí a gbà ń bójú tó pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò yàtọ̀ sí ti pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo – a ń fọ̀ wọ́n, a sì ń tún wọn lò dípò kí a dà wọ́n nù. Rírí yìí máa ń kọ́kọ́ dà àwọn kan láàmú: “Ṣé fífọ pádì kò ní kéde nǹkan oṣù ọmọbìnrin fún gbogbo ènìyàn?” Ṣùgbọ́n rírí yìí ń ràn wá lọ́wọ́ láti kojú àbùkù tí a bá ṣàlàyé rẹ̀ dáadáa.

Nígbà tí a bá ka pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò sí ohun èlò ìlera bí aṣọ èyíkéyìí, fífọ̀ wọ́n kò ní jẹ́ ohun àrà mọ́. Pádì tó ń gbẹ lórí okùn aṣọ lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn aṣọ mìíràn jẹ́ ohun àrà nìkan tí a bá ka nǹkan oṣù sí ìtìjú. Nígbà tí ìdílé, ilé-ìwé àti àwùjọ bá sọ pádì tí a lè fọ̀ di ohun tó wọ́pọ̀, fífọ̀ àti sísá wọn yóò dà bí fífọ ṣòkòtò péńpé – ìmọ́tótó ojoojúmọ́, kì í ṣe àṣírí ìtìjú tó tú.

Yíyí padà láti ìfipamọ́ sí mímú u di ohun tó wọ́pọ̀ ṣe pàtàkì gan-an fún dídín àbùkù kù. Pádì ẹ̀ẹ̀kan-ṣoṣo ń gba ìtìjú láyè nítorí ó ń jẹ́ kí a fi gbogbo nǹkan pamọ́. Pádì tí a lè fọ̀, tí a ń bójú tó ní gbangba láìtijú, ń tako èrò pé nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ wà ní ìkọ̀kọ̀. Àwọn méjèèjì ní ipa tiwọn, ṣùgbọ́n yíyí àṣà padà sí kíka pádì tí a lè fọ̀ sí ohun tó wọ́pọ̀ ń kópa nínú dídín àbùkù kù lápapọ̀.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé fífòpin sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù túmọ̀ sí kíkojú àìní ohun èlò àti ìdènà àṣà. Iṣẹ́ wa kọjá pípèsè pádì – à ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti yí bí Nàìjíríà ṣe ń ronú nípa nǹkan oṣù padà.

Láti ìgbà tí a ti dá wa sílẹ̀, a ti ran obìnrin àti ọmọbìnrin tó ju 10,000 lọ lọ́wọ́ ní tààrà, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ ní àwọn àwùjọ Nàìjíríà. Pádì kọ̀ọ̀kan kì í ṣe ààbò nǹkan oṣù nìkan, ó tún ń sọ pé nǹkan oṣù yẹ fún iyì. A ṣe àwọn ọjà wa pàápàá fún ipò Nàìjíríà: ojú ọjọ́ ọlọ́rinrin tó nílò ohun èlò tó ń yára gbẹ, ìṣòro rírí omi tó nílò fífọ̀ tó rọrùn, àti ìṣòro owó tó mú kí títún-lò ṣe pàtàkì.

Pé a ń ṣe é ní ilẹ̀ wa fún wa ní àǹfààní pàtàkì nínú ìjà sí àbùkù. A lóye àṣà tí àwọn tó ń lo pádì wa ń gbé nínú rẹ̀. Àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́ wa ń kojú àwọn ìtàn àròsọ tó wọ́pọ̀ ní àwùjọ Nàìjíríà – èrò nípa sísè oúnjẹ, gbígbàdúrà àti bíbá ènìyàn ṣe pọ̀ nígbà nǹkan oṣù, tí àwọn àjọ àgbáyé lè gbójú fò. A ń ṣiṣẹ́ ní Hausa, Igbo, Yorùbá àti Pidgin, kì í ṣe Gẹ̀ẹ́sì nìkan, láti dé ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin ní èdè wọn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó bá àṣà wọn mu.

Ọ̀nà wa so pípèsè pádì pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́. Nígbà tí àwọn NGO àti ilé-ìwé bá ra pádì láti pín, a máa ń pèsè ohun èlò ẹ̀kọ́ tó kojú àbùkù ní tààrà pẹ̀lú rẹ̀. A ń kọ́ àwọn olùkọ́ àti òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ, kì í ṣe nípa bí a ṣe ń lo pádì nìkan, ṣùgbọ́n nípa bí a ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù lọ́nà tó ń tako ìtìjú. A ń gba ìjíròrò gbangba nípa nǹkan oṣù níyànjú, a sì ń fi àpẹẹrẹ rírí ní gbangba àti ìrọ̀rùn tí a fẹ́ kí ó tàn káàkiri Nàìjíríà lélẹ̀.

Ipa rẹ̀ kọjá ẹni kọ̀ọ̀kan tó ń lò ó. Nígbà tí ọmọbìnrin ilé-ìwé kan ní Kano bá gba Sana Pads nípasẹ̀ ètò ilé-ìwé, ó máa ń lọ sílé láti sọ fún ìyá rẹ̀ nípa ẹ̀kọ́ tí ó gbà. Ìyá náà á bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiyèméjì nípa àwọn èrò tí ó ti gbà tẹ́lẹ̀. Á bá àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sọ̀rọ̀ ní ọjà. Ìyípadà àṣà ń tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìjíròrò wọ̀nyí, ìjíròrò kọ̀ọ̀kan sì ń dín agbára àbùkù kù díẹ̀.

A pinnu láti jẹ́ kí iyì nǹkan oṣù wà fún gbogbo ènìyàn láìka ipò owó sí. Àwọn ilé-ìwé, NGO àti àwọn àjọ mìíràn lè ra iye èyíkéyìí ní iye owó kan náà tí kò yí padà fún àpò kọ̀ọ̀kan. Pádì kọ̀ọ̀kan tí a pín jẹ́ ìgbésẹ̀ kékeré láti tako àbùkù tó ń sọ fún àwọn ọmọbìnrin pé ara wọn jẹ́ ìtìjú.

Àbùkù ń bá a lọ nítorí àwọn ènìyàn dákẹ́. Ó ń rẹ̀wẹ̀sì nígbà tí àwọn ènìyàn bá yàn láti sọ̀rọ̀, kọ́ni, kí wọ́n sì fi àpẹẹrẹ ìyípadà lélẹ̀. Ẹ ní agbára láti yí èrò nípa nǹkan oṣù padà láàárín àwọn tí ẹ ń nípa lé lórí, yálà ìdílé yín ni tàbí odindi àjọ kan. Báyìí ni ẹ ṣe lè bẹ̀rẹ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin tó wà ní ayé yín. Tí ẹ bá jẹ́ ìyá, àbúrò ìyá, ẹ̀gbọ́n obìnrin tàbí olùtọ́nisọ́nà, ẹ pinnu láti fún wọn ní ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ẹ̀yin fúnra yín lè má ti gbà. Ẹ bá wọn sọ̀rọ̀ ṣáájú kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ tó bẹ̀rẹ̀. Ẹ pèsè ohun èlò tó dára láìsí ìtìjú. Ẹ fi àpẹẹrẹ ìrọ̀rùn lélẹ̀ nípa nǹkan oṣù tiyín.

Tí ẹ̀yin fúnra yín bá ń kojú àbùkù nǹkan oṣù, ẹ ronú nípa ìgbésẹ̀ kékeré kan láti tako rẹ̀: ẹ lo ọ̀rọ̀ náà “nǹkan oṣù” dípò ọ̀rọ̀ àṣírí, ó kéré tán pẹ̀lú àwọn tí ẹ fọkàn tán. Ẹ ra ohun èlò nǹkan oṣù láìbéèrè pé kí wọ́n fi ọ̀rá dúdú wé e. Ẹ bá ẹnì kan tí ẹ gbẹ́kẹ̀lé sọ̀rọ̀ nípa ìṣòro nǹkan oṣù tí ẹ ń kojú. Àwọn ìgbésẹ̀ kékeré wọ̀nyí ń dín ìtìjú inú kù.

Ẹ lè bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Starter Kit (àpò ìbẹ̀rẹ̀) ti Sana Pads, tó ní Premium Pad mẹ́ta àti àpò ìpamọ́ kan – gbogbo ohun tí ẹ nílò láti gbìyànjú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò. Premium Pad ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tó ń fa omi mu, ó bá ìṣàn déédéé mu àti ọjọ́ ilé-ìwé tàbí ọjọ́ iṣẹ́ lásán. Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀, Maxi Pad pẹ̀lú ìpele márùn-ún tó ń fa omi mu ń pèsè ààbò tó pọ̀ jù. Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ tàbí fún ọmọbìnrin tí nǹkan oṣù rẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀, No Wahala Pad tó ní ìpele kan tó ń fa omi mu fún ààbò fẹ́ẹ́rẹ́ sábà máa ń dára.

Tí ẹ bá ń darí àjọ, ilé-ìwé tàbí ẹgbẹ́ àwùjọ, ẹ lè mú ìyípadà ńlá wá. Ẹ ṣe ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tó kojú àbùkù ní tààrà, kì í ṣe nípa bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́ nìkan. Ẹ yẹ àwọn ohun èlò yín wò bóyá wọ́n rọrùn fún nǹkan oṣù. Ẹ gbé ìlànà kalẹ̀ tó ń bójú tó àìní nǹkan oṣù láìsí pé àwọn ọmọbìnrin ní láti sọ ọ̀rọ̀ ìlera àṣírí wọn fún àwọn aláṣẹ ọkùnrin.

Àwọn ilé-ìwé lè bẹ̀rẹ̀ nípa rírí i dájú pé gbogbo ilé ìtura obìnrin ní agolo ìdọ̀tí tó ní ìdérí, àti pé omi wà nígbà gbogbo. Ẹ kọ́ gbogbo òṣìṣẹ́, títí kan àwọn olùkọ́ ọkùnrin àti alákòóso, ní ìmọ̀ ìpìlẹ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù. Ẹ ronú láti máa tọ́jú pádì pàjáwìrì tí àwọn ọmọbìnrin lè gbà ní ìkọ̀kọ̀. Ìyípadà kékeré nínú àyíká ń fi ọ̀rọ̀ tó lágbára ránṣẹ́: “Nǹkan oṣù yín wọ́pọ̀, a ti retí rẹ̀, a sì ti ṣètò fún un níbí.”

Fún àwọn àjọ tó ń ṣiṣẹ́ fún ọ̀dọ́bìnrin tàbí obìnrin, ẹ ronú láti fi pípín ohun èlò nǹkan oṣù kún àwọn ètò yín. Ṣùgbọ́n ẹ pèsè ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ohun èlò – ohun èlò nìkan kò ní yí èrò padà.

Àwọn aṣáájú àwùjọ àti ẹ̀sìn lè lo ipò wọn láti tako àbùkù ní tààrà. Ìwàásù kan tàbí ọ̀rọ̀ kan sí àwùjọ tó ṣàlàyé pé ìdènà nǹkan oṣù nípa sísè oúnjẹ àti bíbá ènìyàn ṣe pọ̀ kò ní ìpìlẹ̀ nínú ẹ̀sìn tàbí sáyẹ́ǹsì lè yí èrò ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn padà. Ohùn yín ní àṣẹ; ẹ lò ó láti fi iyì fúnni dípò ìtìjú.

Ìyípadà àṣà lè dàbí ohun tó pọ̀ jù nígbà tí ẹ bá ronú nípa bí Nàìjíríà ṣe tóbi tó, onírúurú rẹ̀, àti bí gbòǹgbò àbùkù nǹkan oṣù ṣe jinlẹ̀ tó. Ṣùgbọ́n àbùkù kò dé lóru kan, kò sì ní lọ lóru kan. Ó ń rẹ̀wẹ̀sì díẹ̀díẹ̀ nípasẹ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìgbésẹ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan: ìjíròrò, ẹ̀kọ́, ìyípadà ìlànà, àti rírí ohun èlò nǹkan oṣù tó ní iyì.

Ọmọbìnrin tó gba ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù tó péye ń dàgbà di ìyá tó ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin rẹ̀ láìsí ìtìjú. Ilé-ìwé tó gbé ìlànà tó gba nǹkan oṣù mọ́ra kalẹ̀ ń gbé àwọn ọ̀dọ́bìnrin jáde tí wọ́n retí pé ìgbatẹnirò nǹkan oṣù jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀. Aṣáájú àwùjọ tó kojú àbùkù ní gbangba ń yí èrò ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn padà lẹ́ẹ̀kan náà. Ìyípadà ń pọ̀ sí i.

Nàìjíríà kò lè pàdánù àǹfààní ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin, ìkópa obìnrin nínú ọrọ̀ ajé, àti àlàáfíà ìdajì àwọn ènìyàn rẹ̀ sí ìtìjú tí a lè dènà nípa ìlànà ara tó jẹ́ ti ẹ̀dá. Àbùkù nǹkan oṣù kì í ṣe àṣà tí kò ṣeé yí padà – àkójọ èrò tó ń pani lára ni, tí a ní ìmọ̀ àti irinṣẹ́ láti wó lulẹ̀.

Ipa tiyín ṣe pàtàkì. Yálà ẹ ń kọ́ ọmọbìnrin kan, ẹ ń gbé ìlànà kalẹ̀ ní ilé-ìwé kan, tàbí ẹ ń dé ọ̀dọ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún nípasẹ̀ aṣáájú àwùjọ, ẹ jẹ́ ara ojútùú. Iyì nǹkan oṣù ṣeé ṣe ní Nàìjíríà – ìjíròrò kan, ọmọbìnrin kan tó kẹ́kọ̀ọ́, ìlànà àtìlẹ́yìn kan lẹ́ẹ̀kan.

Ṣé ẹ ti ṣetán láti kópa nínú fífòpin sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù àti àbùkù? Ẹ ṣèbẹ̀wò sí Sana Pads láti mọ̀ sí i nípa àwọn ọjà wa àti ohun èlò ẹ̀kọ́ wa, tàbí ẹ kàn sí wa láti jíròrò ríra lọ́pọ̀ àti àǹfààní àjọṣepọ̀ fún àjọ yín. Papọ̀, à ń kọ́ Nàìjíríà níbi tí gbogbo ọmọbìnrin ti ń bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, ìmọ̀ àti ìgboyà – nítorí nǹkan oṣù jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀, kì í ṣe ìtìjú, gbogbo obìnrin sì yẹ láti la oṣù rẹ̀ kọjá pẹ̀lú orí rẹ̀ lókè. Fún ìmọ̀ síwájú sí i nípa bí ìṣòro nǹkan oṣù ṣe ń kan àwọn obìnrin Nàìjíríà, ẹ ka ìtọ́sọ́nà kíkún wa lórí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù ní Nàìjíríà.