Òye Ohun Tó Ń Fa Ìrora Ìbàdí: Ìtọ́sọ́nà Kíkún fún Àwọn Obìnrin Nàìjíríà

Ìrora ìbàdí ń kan àwọn obìnrin ní gbogbo ọjọ́ orí káàkiri Nàìjíríà, láti ọ̀dọ́bìnrin dé àgbàlagbà obìnrin. Tí ẹ bá mọ ohun tó ń fà á, ẹ ó ní agbára láti wá ìtọ́jú tó yẹ, kí ara yín sì balẹ̀.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ìrora ìbàdí ní ọ̀pọ̀ ohun tó ń fà á, láti ìṣòro nǹkan oṣù dé àkóràn, endometriosis, àti ìṣòro ẹ̀yà ara, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan nílò ìtọ́jú tó yàtọ̀.
  
  
• Nǹkan bí 1 nínú 3 obìnrin Nàìjíríà ló ń ní ìrora ìbàdí tó pẹ́ (chronic) ní àkókò kan, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ wọn kì í lọ rí dókítà rárá nítorí àbùkù àti ìtìjú.
  
  
• Ìrora tó bá ju oṣù mẹ́fà lọ ni a ń pè ní ìrora tó pẹ́ (chronic), ó sì nílò àyẹ̀wò dókítà dáadáa láti mọ ohun tó wà nídìí rẹ̀.
  
  
• Lára ohun tó sábà ń fà á ni ìṣòro ẹ̀yà ìbímọ, àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ (UTI), ìṣòro ìfun, àti ìṣòro iṣan àti egungun ìbàdí.
  
  
• Ní Nàìjíríà, iye owó ìtọ́jú wà láti ₦5,000 fún oògùn ìpìlẹ̀ dé ₦200,000+ fún iṣẹ́ abẹ, ó sinmi lórí ohun tó fà á.
  
  
• Tí a bá tètè mọ àìsàn náà, ìtọ́jú máa ń yọrí sí rere jù, pàápàá fún àìsàn bí endometriosis àti àkóràn inú ìbàdí (PID).
• Àwọn àyípadà kékeré nínú ìgbésí ayé, títí kan ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára, lè dènà ọ̀pọ̀ ìrora ìbàdí tí àkóràn ń fà.

Ẹ jẹ́ ká wo oríṣiríṣi ohun tó ń fa ìrora ìbàdí àti ohun tí ẹ lè ṣe kí ara yín lè balẹ̀.

Hauwa jókòó sí etí bẹ́ẹ̀dì rẹ̀ ní Kaduna, ó fi àtẹ́lẹwọ́ tẹ ìsàlẹ̀ ikùn rẹ̀. Ìrora kan tí kò le ti wà níbẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ mélòó kan báyìí – nígbà mìíràn ó máa ń gún, nígbà mìíràn ó kàn wà níbẹ̀ ṣáá, kò sì lè fojú fò ó. Ó sọ fún àǹtí rẹ̀, ẹni tó sọ pé “wàhálà obìnrin lásán” ni, kí ó sì mu tíì gbígbóná. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ rò pé ó lè jẹ́ ìdààmú ìdánwò National Diploma rẹ̀. Ṣùgbọ́n Hauwa mọ̀ pé nǹkan kan kò dára. Bí ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn obìnrin Nàìjíríà, ó ní ìrora ìbàdí, ṣùgbọ́n kò mọ ibi tí yóò ti bẹ̀rẹ̀ sí í wá ìdáhùn. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó yí ọ̀rọ̀ ìlera obìnrin ká ní ọ̀pọ̀ àdúgbò mú kí àwọn obìnrin máa jìyà ní ìkọ̀kọ̀, láìmọ̀ bóyá ìrora wọn wà déédéé tàbí àmì ohun kan tó nílò àfiyèsí. Mímọ ohun tó ń fa ìrora ìbàdí ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ láti rí ìtura, kí ẹ sì gba ìgbésí ayé dídára yín padà.

Ìrora ìbàdí túmọ̀ sí ìnira ní ìsàlẹ̀ ikùn, ibi tó wà ní ìsàlẹ̀ ìdodo yín àti láàrin egungun ìbàdí yín. Agbègbè yìí ni ẹ̀yà ìbímọ yín wà (ilé-ọmọ, ẹ̀yà ẹyin tàbí ovary, àti ọ̀nà ẹyin tàbí fallopian tube), pẹ̀lú àpò ìtọ̀, ìfun, àti iṣan àti egungun ìbàdí. Nítorí pé ọ̀pọ̀ ẹ̀yà ara ló wà ní ààyè kékeré yìí, ó lè ṣòro láti mọ ohun gan-an tó ń fa ìrora náà. Ìrora náà lè gún yín lójijì, tàbí kó jẹ́ ìrora tí kò le tí kò sì dáwọ́ dúró. Ó lè máa wá kó sì máa lọ pẹ̀lú nǹkan oṣù yín, tàbí kó máa bá a lọ láìka àkókò oṣù sí.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera pín ìrora ìbàdí sí ọ̀nà pàtàkì méjì. Ìrora ìbàdí òjijì (acute) máa ń dé lójijì, ó sì máa ń le gan-an – bí ti Blessing láti Port Harcourt, tó jí ní agogo 3 òru pẹ̀lú ìrora gígún tó le débi pé kò lè dìde dúró ṣánṣán. Irú ìrora yìí sábà máa ń jẹ́ àmì ìṣòro tó nílò ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, bí kísì ẹyin tó bẹ́, àpẹ́ndísì wíwú (appendicitis), tàbí oyún tó dúró síta ilé-ọmọ (ectopic pregnancy). Ó nílò ìtọ́jú dókítà ní kíákíá. Ní ọ̀nà kejì, ìrora ìbàdí tó pẹ́ (chronic) máa ń bẹ̀rẹ̀ díẹ̀díẹ̀, ó sì máa ń wà fún oṣù mẹ́fà tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Èyí ni ohun tí Hauwa ní – ìrora tí kò lọ, tó di ara ìgbésí ayé rẹ̀ ojoojúmọ́. Ìrora tó pẹ́ lè jẹ́ àmì àìsàn bí endometriosis, adenomyosis, tàbí àkóràn inú ìbàdí (PID) tó ti pẹ́.

Irú ìrora tí ẹ ní máa ń fúnni ní àmì pàtàkì. Ìrora fífúnpọ̀ tó ń wá bí ìgbì sábà máa ń jẹ mọ́ ilé-ọmọ tàbí ìfun tó ń fún ara pọ̀. Ìrora tó ń gún bí ọ̀bẹ lè jẹ́ àmì pé iṣan ara (nerve) kan wà nínú rẹ̀, tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ òjijì bí kísì tó bẹ́. Ìrora tí kò le tó ń roni lè jẹ́ àmì wíwú tàbí iṣan tó le. Ìrora tó ń jó nígbà mìíràn máa ń tọ́ka sí ìṣòro ọ̀nà ìtọ̀ tàbí iṣan ara. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń pe ìrora ìbàdí wọn ní “ìwúwo” tàbí “ìfúnpá,” bí ẹni pé ohun kan ń wọ́ ìbàdí wọn sílẹ̀.

Ibi tí ìrora wà náà ṣe pàtàkì. Ìrora tó wà ní àárín ìsàlẹ̀ ikùn sábà máa ń kan ilé-ọmọ tàbí àpò ìtọ̀. Ìrora ní ẹ̀gbẹ́ kan lè jẹ́ àmì ìṣòro ẹ̀yà ẹyin, òkúta kíndìnrín, tàbí àpẹ́ndísì wíwú pàápàá tó bá wà ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún. Ìrora tó ń tàn lọ sí ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn, itan, tàbí ìdí ń fi hàn pé iṣan ara (nerve) tàbí iṣan àti egungun ló fà á. Àwọn obìnrin kan máa ń ní ìrora nígbà ìṣe kan pàtó bí ìbálòpọ̀, ìtọ̀ ṣíṣe, tàbí ìgbẹ́ yíyà, èyí sì ń ran àwọn dókítà lọ́wọ́ láti mọ ibi tí ìrora ti wá.

Ìbàdí yín ní àwọn ẹ̀yà tó máa ń mọ ìrora, bí ẹ̀yà inú ara, iṣan, iṣan-ìsopọ̀ (ligament), iṣan ara (nerve), àti ìṣọn ẹ̀jẹ̀. Tí nǹkan kan bá dàrú ní agbègbè yìí, ètò iṣan ara yín máa ń rán àmì ìrora sí ọpọlọ yín. Wíwú (inflammation) jẹ́ ọ̀kan lára ohun tó wọ́pọ̀ jù tó ń fà á. Tí ẹran ara bá wú nítorí àkóràn, ìpalára, tàbí àìsàn bí endometriosis, ó máa ń tú àwọn kẹ́míkà jáde tó ń yọ ìkángun iṣan ara lẹ́nu. Ìdí nìyí tí àkóràn fi ń fa ìnira tó pọ̀ bẹ́ẹ̀.

Ìṣòro bí ẹ̀yà ara ṣe wà náà lè fa ìrora. Ẹ ronú pé a tò àwọn ẹ̀yà inú ìbàdí yín dáadáa sí ààyè kékeré kan, tí iṣan-ìsopọ̀ àti iṣan sì gbé wọn ró. Tí nǹkan kan bá kúrò ní ààyè rẹ̀ – bí ilé-ọmọ tó tẹ̀, ẹ̀yà ara tó ti sọ̀kalẹ̀ (prolapse), tàbí kísì ẹyin tó gba ààyè – ó lè tẹ àwọn ẹ̀yà tó yí i ká, kó sì fa ìrora. Adhesion, ìyẹn okùn ẹran ara àpá tó máa ń hù lẹ́yìn àkóràn tàbí iṣẹ́ abẹ, lè so àwọn ẹ̀yà ara pọ̀ kó sì máa fa àwọn ẹ̀yà tó máa ń mọ ìrora.

Ìṣòro iṣan ara (nerve) ní irú ìrora tirẹ̀. Bí àpẹẹrẹ, iṣan ara pudendal gba inú ìbàdí yín kọjá, ó sì lè di títẹ̀ tàbí kó bínú, èyí sì máa ń fa ìmọ̀lára ìjóná tàbí bí ẹni pé iná mànàmáná gbá ni. Ìṣòro iṣan (muscle) sábà máa ń jẹ́ ohun tí a kò kà sí, ṣùgbọ́n ó wọ́pọ̀ ju bí a ṣe rò lọ. Iṣan ilẹ̀ ìbàdí (pelvic floor) tó gbé àwọn ẹ̀yà ara yín ró lè le jù, rọ jù, tàbí kó ní ojú ìrora, gẹ́gẹ́ bí iṣan ọrùn tàbí ẹ̀yìn.

Fún ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà, ìrora ìbàdí àti nǹkan oṣù so pọ̀ gidigidi. Nígbà ìyípo nǹkan oṣù yín, ìwọ̀n họ́mọ̀nù máa ń gòkè, ó sì máa ń sọ̀kalẹ̀, èyí sì ń fa àyípadà nínú ẹ̀yà ìbímọ yín. Prostaglandin, ìyẹn àwọn èròjà bí họ́mọ̀nù tí ara ń tú jáde nígbà nǹkan oṣù, máa ń mú kí ilé-ọmọ fún ara pọ̀ kó lè tú ìbora inú rẹ̀ jáde. Tí prostaglandin bá pọ̀, ìfúnpọ̀ á le sí i, ìrora á sì pọ̀ sí i – èyí ni primary dysmenorrhoea, orúkọ ìṣègùn fún nǹkan oṣù tó ń roni.

Secondary dysmenorrhoea túmọ̀ sí nǹkan oṣù tó ń roni nítorí àìsàn kan tó wà nídìí rẹ̀. Endometriosis, níbi tí ẹran ara tó jọ ìbora inú ilé-ọmọ ti ń hù síta ilé-ọmọ, ń kan nǹkan bí 10-15% àwọn obìnrin tó wà ní ọjọ́ orí ìbímọ kárí ayé, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣirò gangan fún Nàìjíríà kò pọ̀. Adenomyosis máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ẹran ara yìí bá hù wọ inú ògiri ilé-ọmọ fúnra rẹ̀, ó sì máa ń fa ìrora tó le àti ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀. Fibroid, ìyẹn ìṣù tí kì í ṣe jẹjẹrẹ nínú ilé-ọmọ, ń kan 20-25% àwọn obìnrin ní ọdún ìbímọ wọn, ó sì pọ̀ jù láàrin àwọn obìnrin Áfíríkà.

Òye ìsopọ̀ yìí mọ́ nǹkan oṣù ṣe pàtàkì gan-an, nítorí pé ọ̀pọ̀ obìnrin ní Nàìjíríà ni a ti sọ fún pé ìrora nǹkan oṣù tó le wà déédéé, àti pé ohun tí a gbọ́dọ̀ fara dà ni. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìnira díẹ̀ wọ́pọ̀, ìrora tó ń dí ilé-ìwé, iṣẹ́, tàbí iṣẹ́ ojoojúmọ́ lọ́wọ́ yẹ fún àfiyèsí dókítà. Tí ẹ bá ń pa kíláàsì jẹ ní University of Lagos, tàbí tí ẹ kò lè ṣiṣẹ́ ní ṣọ́ọ̀bù yín ní ọjà Kano nítorí ìrora nǹkan oṣù, àmì nìyẹn pé kí ẹ wá ìrànlọ́wọ́.

Mímọ àwọn àìsàn pàtó tó ń fa ìrora ìbàdí máa ń ràn yín lọ́wọ́ láti dá àwọn àmì mọ̀, kí ẹ sì wá ìtọ́jú tó yẹ. A ó wo àwọn ohun tó wọ́pọ̀ jù tí àwọn obìnrin Nàìjíríà ń bá pàdé.

Àkóràn inú ìbàdí (pelvic inflammatory disease, PID) jẹ́ ọ̀kan lára ohun tó ń fa ìrora ìbàdí jù láàrin àwọn obìnrin Nàìjíríà tó wà ní ọjọ́ orí ìbímọ. Àkóràn yìí ń kan ilé-ọmọ, ọ̀nà ẹyin, àti ẹ̀yà ẹyin yín, ó sì sábà máa ń wá láti inú àrùn ìbálòpọ̀ bí chlamydia àti gonorrhoea (àtọ̀sí) tó gòkè láti ojú ara. Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ní àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ (teaching hospital) ní Nàìjíríà, PID ló fa 15-20% àwọn tí wọ́n gbà sí ẹ̀ka ìtọ́jú obìnrin (gynaecology). Àwọn àmì rẹ̀ ni ìrora ìsàlẹ̀ ikùn, ìtújáde ojú ara tí kò wọ́pọ̀, ibà, àti ìrora nígbà ìbálòpọ̀. Láìsí ìtọ́jú, PID lè fa ìrora tó pẹ́ àti àìrọ́mọbí nítorí àpá nínú ọ̀nà ẹyin.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára lè mú ewu àkóràn pọ̀ sí i, pàápàá nígbà tí àwọn obìnrin kò bá rí ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́ tó sì láàbò, tàbí omi àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó yẹ (WASH). Lílo aṣọ ẹlẹ́gbin, àìpààrọ̀ pádì lọ́pọ̀ ìgbà nítorí owó, tàbí lílo omi tí kò mọ́ láti fọ ohun èlò tí a tún ń lò ń ṣẹ̀dá àyíká tí kòkòrò àrùn (bacteria) ti lè gbilẹ̀. Èyí ṣe pàtàkì gan-an nígbà nǹkan oṣù, nígbà tí ẹnu ilé-ọmọ (cervix) ṣí sílẹ̀ díẹ̀ ju ti tẹ́lẹ̀ lọ.

Endometriosis máa ń fa ìrora ìbàdí tó ń burú sí i díẹ̀díẹ̀, tó sábà máa ń le sí i nígbà nǹkan oṣù. Àwọn obìnrin tó ní àìsàn yìí sábà máa ń sọ pé àwọn ní ìrora nígbà ìbálòpọ̀, ìrora nígbà ìgbẹ́ yíyà ní àkókò nǹkan oṣù, àti nígbà mìíràn àìrọ́mọbí. Láti mọ̀ ọ́n dájú, wọ́n gbọ́dọ̀ ṣe laparoscopy, iṣẹ́ abẹ kan tí kò sí ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ní Nàìjíríà. Ìtọ́jú wà láti oògùn ìrora dé ìtọ́jú họ́mọ̀nù dé iṣẹ́ abẹ, iye owó sì wà láti ₦10,000 lóṣooṣù fún oògùn dé ju ₦500,000 lọ fún iṣẹ́ abẹ ní ilé-ìwòsàn aládàáni.

Kísì ẹyin (ovarian cyst) jẹ́ àpò tó kún fún omi tó ń hù lórí tàbí nínú ẹ̀yà ẹyin yín. Ọ̀pọ̀ wọn kò léwu, wọ́n sì máa ń pòórá fúnra wọn, ṣùgbọ́n kísì ńlá lè fa ìrora tí kò le, tàbí ìrora gígún òjijì tí ó bá bẹ́ tàbí lọ́ (ovarian torsion). Polycystic ovary syndrome (PCOS), tó ń kan 5-10% àwọn obìnrin tó wà ní ọjọ́ orí ìbímọ, máa ń fa ọ̀pọ̀ kísì kékeré, pẹ̀lú nǹkan oṣù tí kò wá déédéé, ìsanra, àti họ́mọ̀nù tí kò dọ́gba. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà tó ní PCOS ni a kò tíì ṣàwárí àìsàn wọn, nítorí pé àwọn èèyàn máa ń sọ pé ìgbésí ayé wọn ló fa àwọn àmì náà.

Fibroid nínú ilé-ọmọ wọ́pọ̀ gan-an, pàápàá láàrin àwọn obìnrin tí ìran wọn ti Áfíríkà wá. Ìṣù tí kì í ṣe jẹjẹrẹ yìí lè kéré bí irúgbìn, tàbí kó tóbi débi pé ó yí ìrísí ilé-ọmọ padà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ fibroid kì í fi àmì kankan hàn, àwọn mìíràn máa ń fa ìfúnpá nínú ìbàdí, ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tó pọ̀, ìtọ̀ ṣíṣe lọ́pọ̀ ìgbà, àti ìrora nígbà ìbálòpọ̀. Ìwádìí kan ní Lagos University Teaching Hospital rí i pé nǹkan bí 35% àwọn obìnrin Nàìjíríà tó ti ju ọmọ ọdún 35 lọ ló ní fibroid, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ wọn kò ní àmì kankan.

Àkóràn ọ̀nà ìtọ̀ (UTI) ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà lọ́dọọdún, ó sì máa ń fa ìrora ìbàdí pẹ̀lú ìjóná nígbà ìtọ̀ ṣíṣe, ìtọ̀ ṣíṣe lọ́pọ̀ ìgbà, àti nígbà mìíràn ẹ̀jẹ̀ nínú ìtọ̀. Ojú ọjọ́ gbígbóná, àìrí omi mímọ́ ní àwọn agbègbè kan, àti dídi ìtọ̀ mú pẹ́ nítorí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò dára ń mú ewu UTI pọ̀ sí i. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé UTI lásán máa ń gbọ́ oògùn apakòkòrò (antibiotics) tó ń ná ₦2,000-5,000, àkóràn tí a kò tọ́jú lè tàn dé kíndìnrín, kó sì fa ìṣòro tó burú jù.

Àpẹ́ndísì wíwú (appendicitis), bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe ti obìnrin nìkan, yẹ ká mẹ́nu bà á, nítorí pé nígbà mìíràn a máa ń ṣì í mọ̀ sí ìṣòro ẹ̀yà ẹyin. Wíwú àpẹ́ndísì yìí máa ń fa ìrora tó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní àyíká ìdodo, tó sì máa ń lọ sí ìsàlẹ̀ ikùn ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún. Ó nílò iṣẹ́ abẹ pàjáwìrì. Ní àwọn ìlú Nàìjíríà tí èrò pọ̀ sí bí Lagos tàbí Abuja, ìdádúró nínú súnkẹrẹ-fàkẹrẹ ọkọ̀ kí a tó dé ilé-ìwòsàn lè mú kí ìtọ́jú ṣòro sí i.

Àwọn àrùn ìbálòpọ̀ (STI) mìíràn yàtọ̀ sí èyí tó ń fa PID náà lè fa ìnira nínú ìbàdí. Genital herpes máa ń fa egbò tó ń roni àti ìrora ìbàdí nígbà tí ó bá jáde. Trichomoniasis máa ń fa ìyún ojú ara àti ìnira ìsàlẹ̀ ikùn. Nítorí àbùkù tó yí STI ká ní Nàìjíríà, ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ dípò kí wọ́n lọ gba ìtọ́jú ní ilé-ìwòsàn.

Ìfun yín gba ààyè tó pọ̀ nínú ìbàdí yín, ìṣòro rẹ̀ sì lè jọ ìrora ẹ̀yà ìbímọ. Irritable bowel syndrome (IBS) máa ń fa ìrora fífúnpọ̀ nínú ikùn, ikùn wíwú, àti àyípadà nínú bí a ṣe ń yàgbẹ́. Ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń kíyèsí pé àmì IBS wọn máa ń burú sí i nígbà nǹkan oṣù, nítorí ipa họ́mọ̀nù lórí ìfun. Àwọn àìsàn ìfun wíwú bí Crohn’s disease àti ulcerative colitis, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò wọ́pọ̀ tó, máa ń fa ìrora ìbàdí tó pẹ́ pẹ̀lú ìgbẹ́ gbuuru, ẹ̀jẹ̀ nínú ìgbẹ́, àti rírù.

Àìrígbẹ̀ẹ́yà (constipation), tó ń kan ọ̀pọ̀ ọmọ Nàìjíríà nítorí oúnjẹ tí kò ní okun (fibre) tó àti àìmu omi tó, lè mú kí ìbàdí kún kó sì ni yín lára. Ìfun tó wú máa ń tẹ àwọn ẹ̀yà inú ìbàdí, èyí sì ń fa ìrora. Bákan náà, interstitial cystitis (àìsàn àpò ìtọ̀ tó ń roni) máa ń fa ìrora ìbàdí àti ìtọ̀ tó ń kánjú láìsí àkóràn. A kì í sábà ṣàwárí àìsàn yìí ní Nàìjíríà, nítorí pé ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ ìlera kò mọ̀ ọ́n dáadáa.

Ìṣòro iṣan ilẹ̀ ìbàdí (pelvic floor dysfunction) máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí iṣan tó gbé àwọn ẹ̀yà inú ìbàdí ró bá le jù, rọ jù, tàbí tí wọn kò ṣiṣẹ́ pọ̀ dáadáa. Àwọn àmì rẹ̀ ni ìrora ìbàdí, ìṣòro nígbà ìtọ̀ ṣíṣe tàbí ìgbẹ́ yíyà, àti ìrora nígbà ìbálòpọ̀. Lára ohun tó ń fà á ni ìpalára nígbà ìbímọ (ó wọ́pọ̀ gan-an nítorí bí ìbímọ ṣe pọ̀ ní Nàìjíríà), àìrígbẹ̀ẹ́yà tó pẹ́, àti gbígbé ẹrù wúwo – ẹ ronú nípa àwọn obìnrin tó ń ru garawa omi tàbí ẹrù ọjà lórí.

Pudendal neuralgia, ìyẹn títẹ̀ tàbí bíbínú iṣan ara pudendal, máa ń fa ìrora ìbàdí tó ń jó, tó sì ń burú sí i tí a bá jókòó. Wọ́n sábà máa ń ṣì í mọ̀, nítorí pé ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ ìlera ní Nàìjíríà kò kọ́ bí a ṣe ń dá a mọ̀. Ìṣòro ìgbáròkó (hip) tàbí ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn náà lè rán ìrora lọ sí ìbàdí. Ìbàdí tí kò tọ́ nítorí pé ẹsẹ̀ kan kúrú ju èkejì lọ, tàbí làkúrègbé (arthritis) nínú oríkèé ìgbáròkó, lè dà bí ìrora ìbàdí.

Iṣẹ́ abẹ ikùn tàbí ìbàdí tí ẹ ti ṣe rí lè fa adhesion – ẹran ara àpá nínú ara tó ń so àwọn ẹ̀yà ara pọ̀. Àwọn adhesion yìí máa ń fà, wọ́n sì máa ń fa ẹ̀yà ara bí ẹ ṣe ń yíra, èyí sì ń fa ìrora tó pẹ́. Àwọn obìnrin tó ti ṣe iṣẹ́ abẹ ìbímọ (caesarean section), iṣẹ́ abẹ yíyọ fibroid, tàbí yíyọ àpẹ́ndísì lè ní adhesion ní ọ̀pọ̀ oṣù tàbí ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà.

Kì í ṣe gbogbo ìrora ìbàdí ló nílò ìtọ́jú pàjáwìrì, ṣùgbọ́n mímọ àwọn àmì ewu máa ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu tó yẹ nípa wíwá ìtọ́jú dókítà. Mímọ ìyàtọ̀ láàrin ìrora tí ẹ lè máa ṣọ́ nílé àti ìrora tó nílò ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lè dáàbò bo ìlera yín àti agbára yín láti bímọ.

Àwọn àmì kan fi hàn pé ọ̀ràn pàjáwìrì ni, tó nílò ìtọ́jú ní ilé-ìwòsàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìrora ìbàdí òjijì tó le gan-an, tó mú kó ṣòro láti dúró tàbí rìn, lè jẹ́ àmì kísì ẹyin tó bẹ́, ẹ̀yà ẹyin tó lọ́ (ovarian torsion), tàbí oyún tó dúró síta ilé-ọmọ. Oyún tó dúró síta ilé-ọmọ (ectopic pregnancy) máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ẹyin tó ti gba àtọ̀ bá dúró síta ilé-ọmọ, ní ọ̀nà ẹyin ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ó sì lè gba ẹ̀mí tí ọ̀nà ẹyin náà bá bẹ́. Àwọn àmì rẹ̀ ni ìrora gígún ní ẹ̀gbẹ́ kan ìbàdí, ẹ̀jẹ̀ láti ojú ara, òòyì, àti ìrora èjìká.

Ìrora ìbàdí pẹ̀lú ibà àti òtútù ń fi àkóràn hàn, bóyá PID, àpẹ́ndísì wíwú, tàbí àkóràn kíndìnrín. Ẹ má ṣe fojú fo ibà tó ju 38°C (100.4°F) lọ pẹ̀lú ìrora ìbàdí. Bákan náà, ìrora ìbàdí pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ láti ojú ara tó rin pádì kan já láàrin wákàtí kan, pàápàá tí ẹ bá lóyún tàbí tí ẹ ṣẹ̀ṣẹ̀ bímọ, nílò àyẹ̀wò pàjáwìrì. Ìrora pẹ̀lú èébì, pàápàá tí oúnjẹ tàbí omi kò bá dúró nínú yín, lè jẹ́ àmì àpẹ́ndísì wíwú, ìfun tó dí, tàbí àkóràn tó le.

Tí ẹ bá wà ní Lagos, Abuja, Kano, tàbí ìlú ńlá mìíràn, ẹ lọ sí ẹ̀ka pàjáwìrì (emergency) ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ (teaching hospital) tàbí ilé-ìwòsàn aládàáni tó fìdí múlẹ̀. Ní àwọn àdúgbò kékeré, ilé-ìwòsàn èyíkéyìí tó wà nítòsí yẹ kó ṣe àyẹ̀wò àkọ́kọ́, kó sì fi yín ránṣẹ́ síbòmíràn tí ó bá yẹ. Ẹ má ṣe jẹ́ kí ìbẹ̀rù owó dá ìtọ́jú pàjáwìrì dúró – ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ ló ń gba owó tí ìjọba ti dín kù, ẹ̀mí yín àti agbára yín láti bímọ sì yẹ ní dídáàbò bò.

Àwọn àmì kan kì í ṣe pàjáwìrì, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì nílò àyẹ̀wò dókítà láàrin ọjọ́ díẹ̀ tàbí ọ̀sẹ̀ díẹ̀. Ìrora tó bá ju ọ̀sẹ̀ méjì lọ láìsí ìlọsíwájú yẹ fún àfiyèsí. Tí ìrora náà bá ń dí ìgbésí ayé yín ojoojúmọ́ lọ́wọ́ – tó ń dí yín lọ́wọ́ láti lọ sí ilé-ìwé, ṣe iṣẹ́ yín, tàbí tọ́jú ìdílé yín – ó ti tó ohun tí ẹ gbọ́dọ̀ wá ojútùú sí. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń ka ìyà sí ohun déédéé nítorí pé wọ́n ń sọ fún wọn pé kí wọ́n jẹ́ alágbára, ṣùgbọ́n ìrora tó pẹ́ ń kan ìlera ọpọlọ yín, àjọṣepọ̀ yín, àti àlàáfíà yín lápapọ̀.

Ìrora nígbà ìbálòpọ̀ (dyspareunia) wọ́pọ̀, ṣùgbọ́n kì í ṣe ohun déédéé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìnira díẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan lè wá láti inú àìtutù tó (lubrication) tàbí bí ẹ ṣe wà nípò, ìrora tí kò dáwọ́ dúró lè jẹ́ àmì endometriosis, àkóràn inú ìbàdí (PID), àkóràn ojú ara, tàbí ìṣòro iṣan ilẹ̀ ìbàdí. Àmì yìí ń kan àjọṣepọ̀ láàrin tọkọtaya, ó sì yẹ fún ìtọ́jú dókítà pẹ̀lú àánú, láìka ìtìjú tí ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń ní láti sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.

Àyípadà nínú nǹkan oṣù yín pẹ̀lú ìrora ìbàdí – tí nǹkan oṣù bá ń pọ̀ sí i, tó ń wá lọ́pọ̀ ìgbà jù, tàbí tó ń roni ju ti tẹ́lẹ̀ lọ – lè jẹ́ àmì fibroid, adenomyosis, tàbí họ́mọ̀nù tí kò dọ́gba. Bákan náà, ìṣòro láti tọ̀, ìtọ̀ tó ń roni, tàbí ẹ̀jẹ̀ nínú ìtọ̀ pẹ̀lú ìrora ìbàdí lè túmọ̀ sí UTI, òkúta kíndìnrín, tàbí ìṣòro ọ̀nà ìtọ̀ mìíràn tó nílò ìtọ́jú.

Kí ẹ tó lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera, kíkọ ìrora yín sílẹ̀ máa ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ ohun tó ń ṣe yín. Ẹ kọ ìgbà tí ìrora náà bẹ̀rẹ̀, àti bóyá ó dé lójijì tàbí díẹ̀díẹ̀. Ẹ kọ ibi gangan tí ẹ ti ń ní ìrora náà, àti bóyá ó ń lọ tàbí ó ń tàn sí ibòmíràn. Ẹ ṣàpèjúwe irú ìrora náà pẹ̀lú ọ̀rọ̀ bí gígún, tí kò le, fífúnpọ̀, jíjó, tàbí ríro. Ẹ fi bí ìrora náà ṣe le tó sí òṣùwọ̀n 1-10, níbi tí 10 jẹ́ ìrora tó burú jù tí ẹ lè ronú kàn.

Ẹ máa kọ ìgbà tí ìrora náà ń wá. Ṣé ó jẹ mọ́ nǹkan oṣù yín, tó ń wá ṣáájú tàbí nígbà nǹkan oṣù? Ṣé ó ń ṣẹlẹ̀ nígbà ìbálòpọ̀ tàbí lẹ́yìn rẹ̀, nígbà ìtọ̀ ṣíṣe, tàbí ìgbẹ́ yíyà? Ṣé ó ń burú sí i tí ẹ bá ń yíra, tàbí ó ń dín kù tí ẹ bá sinmi? Ẹ kọ ohun tó ń mú un dín kù – ooru, òtútù, bí ẹ ṣe jókòó tàbí dùbúlẹ̀, tàbí oògùn. Ẹ kọ àwọn àmì mìíràn tó ń bá a wá, bí ibà, ìtújáde tí kò wọ́pọ̀, àyípadà nínú ìtọ̀, tàbí ìṣòro ìfun.

Ìsọfúnni yìí ṣe iyebíye fún dókítà yín. Ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ní Nàìjíríà, àkókò fún aláìsàn kọ̀ọ̀kan kò pọ̀ nítorí pé àwọn aláìsàn pọ̀. Tí ẹ bá dé pẹ̀lú ìsọfúnni tó wà létòlétò, ẹ ó lè sọ̀rọ̀ dáadáa nígbà ìpàdé yín, dókítà yín yóò sì rí gbogbo àwòrán ọ̀ràn náà. Ẹ lè kọ ọ́ sínú ìwé kékeré kan, tàbí kí ẹ lo ibi ìkọ̀wé (notes) nínú fóònù yín.

Rírí ìtọ́jú tó yẹ fún ìrora ìbàdí ní Nàìjíríà ní àwọn ìpèníjà, bí owó, ilé-ìwòsàn tó wà nítòsí, àti nígbà mìíràn ìwà àwọn òṣìṣẹ́ ìlera. Síbẹ̀, mímọ àwọn ọ̀nà tó wà fún yín àti bí ẹ ṣe lè jà fún ara yín ń mú kí ẹ ní àǹfààní láti rí ìtura.

Ibi àkọ́kọ́ tí ẹ lè lọ ni ilé-ìwòsàn alábọ́ọ́dé (primary health centre, PHC) ní ìjọba ìbílẹ̀ yín. Àwọn ibí yìí ń pèsè ìtọ́jú obìnrin ìpìlẹ̀, wọ́n lè ṣe àyẹ̀wò àkọ́kọ́, tọ́jú àkóràn tí kò le, kí wọ́n sì fi àwọn ọ̀ràn tó díjú ránṣẹ́ síbòmíràn. Owó PHC kéré, ní ọ̀pọ̀ ìgbà ₦500-2,000 fún rírí dókítà. Ṣùgbọ́n wọn kì í sábà ní yàrá àyẹ̀wò (laboratory) àti àwọn onímọ̀ pàtàkì, nítorí náà ìrora ìbàdí tó díjú sábà máa ń nílò kí wọ́n fi yín ránṣẹ́ síbòmíràn.

Àwọn ilé-ìwòsàn gbogbogbò (general hospital) ti ìpínlẹ̀ ń pèsè ìtọ́jú tó kún jù, pẹ̀lú àyẹ̀wò laboratory, ultrasound scan, àti rírí àwọn onímọ̀ pàtàkì. Ẹ̀ka ìtọ́jú obìnrin (gynaecology) ní àwọn ibí yìí lè mọ ohun tó ń fa ọ̀pọ̀ ìrora ìbàdí, kí wọ́n sì tọ́jú rẹ̀. Owó rírí dókítà wà láti ₦1,000-5,000, owó àyẹ̀wò àti oògùn sì wà lọ́tọ̀. Ultrasound ikùn àti ìbàdí sábà máa ń ná ₦5,000-15,000, àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ sì wà láti ₦2,000-10,000, ó sinmi lórí àyẹ̀wò tí wọ́n bá ní kí ẹ ṣe.

Àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ (teaching hospital) ní àwọn ìlú ńlá, bí Ahmadu Bello University Teaching Hospital ní Zaria, University College Hospital ní Ibadan, tàbí Lagos University Teaching Hospital, ń pèsè ìtọ́jú onímọ̀ pàtàkì àti àyẹ̀wò tó ga. Wọ́n ní dókítà obìnrin (gynaecologist), dókítà ọ̀nà ìtọ̀ (urologist), dókítà ìfun (gastroenterologist), àti àwọn onímọ̀ pàtàkì mìíràn tó lè bójú tó ìrora ìbàdí tó díjú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé èrò máa ń pọ̀ níbẹ̀ nígbà mìíràn, tí ẹ ó sì dúró pẹ́, àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ ń pèsè ìtọ́jú tó dára ní owó tí ìjọba ti dín kù fún àwọn tó ní lẹ́tà láti ilé-ìwòsàn mìíràn (referral letter).

Àwọn ilé-ìwòsàn aládàáni ń ṣiṣẹ́ kíákíá, àyíká wọn sì tura jù, ṣùgbọ́n owó wọn ga jù lọ. Rírí onímọ̀ pàtàkì lè ná ₦10,000-30,000, iṣẹ́ abẹ àti àwọn ìtọ́jú mìíràn sì lè ná ọgọ́rọ̀ọ̀rún ẹgbẹ̀rún náírà. Àwọn ọmọ Nàìjíríà kan máa ń lo ilé-ìwòsàn aládàáni láti mọ ohun tó ń ṣe wọ́n, lẹ́yìn náà wọ́n á lọ gba ìtọ́jú ní ilé-ìwòsàn ìjọba kí owó lè dín kù.

Láti mọ ohun tó ń fa ìrora ìbàdí, ó sábà máa ń nílò àyẹ̀wò láti rí inú ara àti láti wá àkóràn. Ultrasound ìbàdí ni àyẹ̀wò àwòrán tó wọ́pọ̀ jù; ó ń lo ìró láti ya àwòrán ilé-ọmọ, ẹ̀yà ẹyin, àti àpò ìtọ̀ yín. Ó lè rí fibroid, kísì, oyún tó dúró síta ilé-ọmọ, àti àwọn àìsàn mìíràn. Ultrasound ìta ni wọ́n ń ṣe lórí ikùn yín, nígbà tí ultrasound inú ojú ara (transvaginal) ń fún wọn ní àwòrán tó ṣe kedere jù nípa fífi ohun èlò kan sínú ojú ara.

Àwọn àyẹ̀wò laboratory ní nínú high vaginal swab láti wá àkóràn, àyẹ̀wò ìtọ̀ fún UTI, àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ láti wá àmì àkóràn, oyún, tàbí àìtó ẹ̀jẹ̀ (anaemia). Àwọn ilé-ìwòsàn kan lè ṣe àyẹ̀wò fún àrùn ìbálòpọ̀ pàtó bí chlamydia àti gonorrhoea, ṣùgbọ́n àwọn àyẹ̀wò yìí kò sí níbi gbogbo. Tí ẹ bá rò pé ẹ ní àrùn ìbálòpọ̀ (STI), ẹ béèrè fún àyẹ̀wò ní pàtó, nítorí pé àwọn òṣìṣẹ́ ìlera kan kì í ṣe é déédéé.

Fún àwọn ọ̀ràn tó díjú, dókítà yín lè dábàá laparoscopy, iṣẹ́ abẹ kan níbi tí wọ́n ti ń fi kámẹ́rà sínú ara nípasẹ̀ ojú abẹ kékeré láti rí àwọn ẹ̀yà inú ìbàdí yín tààrà. Èyí ni ọ̀nà tó dára jù láti mọ endometriosis dájú, ó sì lè rí adhesion àti àwọn ìṣòro mìíràn tí ultrasound kò lè rí. Laparoscopy nílò kí wọ́n mú yín sùn pátápátá (general anaesthesia), ó sì ń ná ₦150,000-400,000 ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ní Nàìjíríà. CT scan tàbí MRI ń fún wọn ní àwòrán tó kún, ṣùgbọ́n owó wọn ga (₦30,000-80,000), wọn kò sì wọ́pọ̀ lẹ́yìn àwọn ìlú ńlá.

Ìtọ́jú sinmi pátápátá lórí ohun tó ń fa ìrora yín. Àkóràn nílò oògùn apakòkòrò (antibiotics) – ìtọ́jú PID sábà máa ń jẹ́ àdàpọ̀ oògùn apakòkòrò fún ọjọ́ 10-14, tó ń ná ₦5,000-15,000. UTI máa ń gbọ́ oògùn apakòkòrò fún àkókò kúkúrú, tó ń ná ₦2,000-5,000. Ó ṣe pàtàkì gan-an pé kí ẹ lo gbogbo oògùn apakòkòrò tán, kódà tí ara yín bá ti yá, nítorí pé ìtọ́jú tí kò pé máa ń mú kí kòkòrò àrùn kọ oògùn, kí àkóràn sì padà wá.

Ìtọ́jú ìrora sábà máa ń lo àwọn oògùn tí kì í ṣe steroid tó ń dín wíwú kù (NSAIDs) bí ibuprofen tàbí diclofenac, tó ń dín ìrora àti wíwú kù. Wọ́n ń ná ₦500-2,000 fún oògùn ọ̀sẹ̀ kan. Fún ìrora tó le jù, dókítà lè kọ oògùn tó lágbára jù. Gbígbé ooru sí ara pẹ̀lú ìgò omi gbígbóná tí a fi aṣọ wé lè dín ìrora fífúnpọ̀ nǹkan oṣù tàbí ti iṣan tó le kù.

Ìtọ́jú họ́mọ̀nù ń ran àwọn àìsàn bí endometriosis, adenomyosis, àti nǹkan oṣù tó ń roni lọ́wọ́. Oògùn ìdènà oyún (birth control pills), tó ń tún ìyípo nǹkan oṣù ṣe tó sì ń dín ìrora nǹkan oṣù kù, ń ná ₦1,000-3,000 lóṣooṣù. Ìtọ́jú progestin nìkan tàbí IUD olóhọ́mọ̀nù lè dá nǹkan oṣù dúró pátápátá, èyí sì ń dín àmì endometriosis kù. Àwọn ọ̀nà yìí nílò àbójútó dókítà láti ṣàkóso ipa ẹ̀gbẹ́ (side effects) àti láti rí i dájú pé ó bá yín mu.

Iṣẹ́ abẹ máa ń di dandan nígbà tí ìtọ́jú mìíràn kò bá ṣiṣẹ́, tàbí fún àwọn àìsàn pàtó. Iṣẹ́ abẹ laparoscopy lè yọ endometriosis kúrò, tú adhesion, tàbí yọ kísì ẹyin kúrò, láìba agbára ìbímọ jẹ́. Myomectomy ń yọ fibroid kúrò, ó sì ń fi ilé-ọmọ sílẹ̀ bó ṣe wà. Hysterectomy, ìyẹn yíyọ ilé-ọmọ kúrò, ni ọ̀nà ìkẹyìn fún àìsàn bí adenomyosis tó le, fún àwọn obìnrin tó ti bímọ tán. Owó iṣẹ́ abẹ yàtọ̀ síra gan-an, láti ₦100,000 ní ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ ìjọba dé ju ₦1,000,000 lọ ní ilé-ìwòsàn aládàáni.

Ìrora ìbàdí ń ná àwọn obìnrin Nàìjíríà àti ìdílé wọn lówó, ní tààrà àti ní ọ̀nà mìíràn. Mímọ àwọn ìnáwó yìí àti wíwá ọ̀nà láti ṣàkóso wọn ń dín ìdààmú tó ń fi kún ìyà ara kù.

Iye owó láti mọ ohun tó ń fa ìrora ìbàdí àti láti tọ́jú rẹ̀ yàtọ̀ síra gan-an, ó sinmi lórí ohun tó fà á àti ibi tí ẹ ti ń gba ìtọ́jú. Obìnrin tó ní UTI lásán lè ná ₦5,000 lápapọ̀ fún rírí dókítà, àyẹ̀wò ìtọ̀, àti oògùn apakòkòrò ní PHC. Ẹni tó ní endometriosis tó nílò iṣẹ́ abẹ laparoscopy, dídúró nílé-ìwòsàn, àti ìtọ́jú họ́mọ̀nù tó ń bá a lọ lè ná ₦300,000-500,000 – owó tí ọ̀pọ̀ ìdílé Nàìjíríà kò lè rí.

Àìsàn tó pẹ́ ń mú ìnáwó tí kò dáwọ́ dúró wá. Obìnrin tó ń ṣàkóso PCOS lè ná ₦5,000-10,000 lóṣooṣù lórí oògùn àti àfikún oúnjẹ (supplements). Ẹni tí PID ń padà wá bá nítorí pé a kò tọ́jú ọkọ tàbí olólùfẹ́ rẹ̀ nílò oògùn apakòkòrò léraléra. Àwọn ìnáwó tó ń padà wá yìí ń ni owó ilé lára, pàápàá ní àwọn ìdílé tó ti ń tiraka láti rí owó oúnjẹ, owó ilé-ìwé, àti àwọn ohun pàtàkì mìíràn.

Ọ̀pọ̀ ọmọ Nàìjíríà kò ní ìbánigbófò ìlera (health insurance), wọ́n sì ń san gbogbo owó ìtọ́jú láti àpò ara wọn. National Health Insurance Scheme (NHIS) ń bo àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kan, ó sì ń jẹ́ kí wọ́n rí àwọn ìtọ́jú kan gbà, ṣùgbọ́n ààlà wà fún ohun tó ń bò, ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn kò sì gbà á. Ìbánigbófò ìlera aládàáni wọ́n, kò sì wọ́pọ̀. Èyí túmọ̀ sí pé ọ̀ràn pàjáwìrì ìlera lè ba owó ìdílé jẹ́ pátápátá.

Yàtọ̀ sí owó ilé-ìwòsàn, ìrora ìbàdí ń dín iṣẹ́ àti èrè àwọn obìnrin kù. Pípa iṣẹ́ tàbí ilé-ìwé jẹ nítorí ìrora túmọ̀ sí owó tó sọnù tàbí jíjìn sẹ́yìn nínú ẹ̀kọ́. Oníṣòwò ọjà tó ti ṣọ́ọ̀bù rẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́ta nítorí ìrora nǹkan oṣù tó le pàdánù èrè ọjọ́ wọ̀nyẹn. Akẹ́kọ̀ọ́ tó pa ìdánilẹ́kọ̀ọ́ jẹ máa ń tiraka láti bá àwọn yòókù, ó sì lè má ṣe dáadáa nínú ìdánwò, èyí sì ń kan àǹfààní ọjọ́ iwájú rẹ̀.

Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìrora náà ní owó tirẹ̀. Ẹ lè wà níbi iṣẹ́ yín, ṣùgbọ́n kí ẹ má lè ṣiṣẹ́ pẹ̀lú gbogbo agbára yín, èyí sì ń dín iṣẹ́ yín kù, ó sì lè dín owó tí ẹ ń gbà kù tí wọ́n bá ń sanwó fún yín gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí ẹ parí. Ẹrù ìrora tí kò dáwọ́ dúró lórí ọkàn ń dí agbára láti pọkàn pọ̀ àti láti ṣe ìpinnu lọ́wọ́.

Fún àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ àdáni – òwò ọjà, irun dídì, oúnjẹ sísè fún ayẹyẹ, iṣẹ́ àgbẹ̀ – kò sí ìsinmi àìsàn tàbí owó ìrànlọ́wọ́ fún àìlera. Ìrora túmọ̀ sí owó tó dín kù ní tààrà. Èyí ń fi tipá mú wọn láti ṣiṣẹ́ láìka ìyà sí, èyí sì lè mú kí àìsàn wọn burú sí i. Àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ ìjọba tàbí ilé-iṣẹ́ lè lo gbogbo ìsinmi ọdún wọn tán láti bójú tó àìsàn tó pẹ́, kí wọn má sì ní àkókò kankan mọ́ fún ìsinmi tàbí ohun tí ìdílé nílò.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìdènà níbi tó bá ṣeé ṣe. Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára pẹ̀lú ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́ tó sì ṣeé gbẹ́kẹ̀lé ń dín ewu àkóràn tó ń fa PID àti ìrora ìbàdí tó pẹ́ kù. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan dà bí ẹni pé ó wọ́n kéré ní ìbẹ̀rẹ̀ ní ₦50-100 ọ̀kọ̀ọ̀kan, wọ́n ń ná ₦600-1,200 lóṣooṣù tàbí ₦7,200-14,400 lọ́dún. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára nílò owó tó pọ̀ jù ní ìbẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọdún 2-3, èyí sì ń ṣọ́ owó níkẹyìn, ó sì ń dín ewu àkóràn kù nítorí ohun èlò tó dára jù.

Ẹ máa lo ìtọ́jú tí ìjọba ti dín owó rẹ̀ kù ní ilé-ìwòsàn ìjọba nígbàkúùgbà tó bá ṣeé ṣe. Àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ ń pèsè ìtọ́jú onímọ̀ pàtàkì tó dára ní owó tó kéré ju ti ilé-ìwòsàn aládàáni lọ. Àwọn ìpínlẹ̀ kan ní ètò ìlera ìyá tó ń pèsè ìtọ́jú ìlera ìbímọ lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí ní owó tí wọ́n dín kù fún àwọn obìnrin. Àwọn ilé-ìwòsàn ẹlẹ́sìn nígbà mìíràn máa ń pèsè ìtọ́jú àánú tàbí ètò ìsanwó díẹ̀díẹ̀ fún àwọn tí owó ń ṣe wàhálà.

Ẹ má ṣe fojú fo àwọn àmì pẹ̀lú ìrètí pé wọn yóò lọ fúnra wọn. Ìtọ́jú ní kùtùkùtù fún àìsàn bí PID ń dènà ìṣòro tó máa nílò ìtọ́jú olówó ńlá lẹ́yìn náà. Àkóràn ₦10,000 tí a kò tọ́jú lè di iṣẹ́ abẹ pàjáwìrì ₦500,000. Bákan náà, títètè bójú tó nǹkan oṣù tó ń roni lè dènà kí endometriosis tí a kò tíì ṣàwárí má burú sí i kó sì ba agbára ìbímọ jẹ́.

Ẹ kọ́ ẹgbẹ́ olùrànlọ́wọ́ láàrin ìdílé àti ọ̀rẹ́ tó lè ràn yín lọ́wọ́ nígbà tí ìrora bá dé. Nínú àṣà Nàìjíríà, ìrànlọ́wọ́ àjùmọ̀ṣe jẹ́ ohun àbáláyé – ẹ gbára lé e. Ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò obìnrin tó lè bá yín bójú tó ṣọ́ọ̀bù yín lọ́jà, ọ̀rẹ́ tó lè lọ gbé àwọn ọmọ yín láti ilé-ìwé, tàbí ìyá tó ń gbé oúnjẹ wá ní àwọn ọjọ́ tí kò dára – gbogbo wọn ń dín ẹrù ìrora kù nígbà tí ẹ ń bá ojúṣe yín lọ.

Ìgbàgbọ́ àṣà àti ìròyìn òdì sábà máa ń dí àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú tó yẹ fún ìrora ìbàdí. Sísọ̀rọ̀ nípa àwọn ìtàn àròsọ yìí ní tààrà ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu tó yẹ nípa ìlera yín.

Ọ̀pọ̀ ìyá, àǹtí, àti ìyá-àgbà ní Nàìjíríà máa ń sọ fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin pé ìrora nǹkan oṣù tó le kọjá àfaradà jẹ́ ara jíjẹ́ obìnrin, ohun tí a gbọ́dọ̀ gbà kí a sì fara dà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ìgbàgbọ́ yìí ń fa ìyà ńlá, ó sì ń jẹ́ kí àwọn àìsàn tó le máa burú sí i láìsí ìtọ́jú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìrora nǹkan oṣù díẹ̀ wọ́pọ̀, tó ń kan nǹkan bí 80% àwọn obìnrin ní àkókò kan, ìrora tó le tó ń dí iṣẹ́ ojoojúmọ́ lọ́wọ́ kì í ṣe ohun déédéé.

Ìrora tó mú kí ẹ má lè lọ sí ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́, tí oògùn ìrora tí a ń rà láìsí ìwé dókítà kò dín kù, tàbí tó ń fa èébì àti dídákú, nílò àyẹ̀wò dókítà. Ìrora tó le tó báyìí lè jẹ́ àmì endometriosis, adenomyosis, fibroid, tàbí họ́mọ̀nù tí kò dọ́gba rárá – gbogbo wọn ni àìsàn tí a lè tọ́jú. Ìwádìí fi hàn pé àwọn obìnrin tó ní endometriosis máa ń dúró ọdún 7-10 ní àpapọ̀ láàrin ìgbà tí àmì bẹ̀rẹ̀ àti ìgbà tí wọ́n mọ àìsàn náà, apá kan nítorí pé wọ́n ń pe ìrora wọn ní “nǹkan oṣù déédéé.”

Ìgbàgbọ́ pé obìnrin kàn gbọ́dọ̀ fara dà á wá láti ìgbà àtijọ́, nígbà tí ọ̀nà ìtọ́jú kò pọ̀, tí a kò sì ka ìlera obìnrin sí pàtàkì. Lónìí, a ní oògùn ìrora, ìtọ́jú họ́mọ̀nù, àti iṣẹ́ abẹ tó lè mú ìgbésí ayé dára sí i gan-an. Ẹ kò ní láti jìyà. Tí ìyá yín tàbí ìyá-àgbà yín bá ní nǹkan oṣù tó burú jáì, tí wọ́n sì sọ fún yín pé ìpín yín nìyẹn láyé, ẹ mọ̀ pé ìrírí wọn kò pinnu ohun tó wà fún yín lónìí.

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣòro ẹ̀yà ìbímọ obìnrin máa ń fa ìrora ìbàdí lóòótọ́, rírò pé gbogbo ìrora ìbàdí jẹ mọ́ ilé-ọmọ tàbí ẹ̀yà ẹyin lè dá mímọ àìsàn tó tọ́ dúró. Ìbàdí yín ní ọ̀pọ̀ ètò ẹ̀yà ara – ti ìbímọ, ti ìtọ̀, ti ìfun, ti iṣan àti egungun, àti ti iṣan ara (nerve). Obìnrin tó dá a lójú pé kísì ẹyin ló ń fa ìrora ìbàdí rẹ̀ lè ní irritable bowel syndrome, òkúta kíndìnrín, tàbí ìṣòro iṣan ilẹ̀ ìbàdí gan-an.

Èrò òdì yìí máa ń mú kí àwọn obìnrin kan lọ rí dókítà obìnrin (gynaecologist) nìkan, nígbà tí dókítà ọ̀nà ìtọ̀ (urologist), dókítà ìfun (gastroenterologist), tàbí oníṣègùn ìfisẹ̀ṣe-ara (physiotherapist) lè yẹ jù. Ní ilé-ìwòsàn Nàìjíríà, níbi tí fífi aláìsàn ránṣẹ́ sí onímọ̀ pàtàkì kò ti pọ̀, bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dókítà gbogbogbò (general practitioner) tó lè wo gbogbo ohun tó ṣeé ṣe sábà máa ń dára ju kí ẹ fúnra yín lọ bá onímọ̀ pàtàkì nítorí ohun tí ẹ rò.

Nítorí pé àwọn ẹ̀yà inú ìbàdí so mọ́ ara wọn, ìṣòro kan lè kan ọ̀pọ̀ ètò ara. Endometriosis ń kan ẹ̀yà ìbímọ ní pàtàkì, ṣùgbọ́n ó tún sábà máa ń kan ìfun àti àpò ìtọ̀. Ìṣòro iṣan ilẹ̀ ìbàdí ń kan ìtọ̀ ṣíṣe, ìgbẹ́ yíyà, àti ìbálòpọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Láti mọ ohun tó ń ṣeni dáadáa, a gbọ́dọ̀ ronú nípa gbogbo ohun tó ṣeé ṣe, dípò kí a wo ètò ẹ̀yà ara kan ṣoṣo.

Ní àwọn àdúgbò kan ní Nàìjíríà, wọ́n máa ń sọ pé ìrora ìbàdí tí kò lọ wá láti inú ìkọlù ẹ̀mí, èpè, tàbí àjẹ́, èyí sì ń mú kí àwọn obìnrin lọ bá oníṣègùn ìbílẹ̀, ìjọ, tàbí mọ́sálásí dípò ilé-ìwòsàn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìgbàgbọ́ àti ìṣe ẹ̀sìn ń fúnni ní ìtùnú ọkàn tó ṣe pàtàkì, wọn kò gbọ́dọ̀ gba ipò àyẹ̀wò dókítà fún àmì àìsàn ara.

Kò sí ìjà láàrin ìgbàgbọ́ àti ìṣègùn. Ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ ìlera ní Nàìjíríà jẹ́ olùfọkànsìn tó ka ìmọ̀ ìṣègùn sí ẹ̀bùn láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Wíwá ìtọ́jú dókítà kò fi hàn pé ẹ kò ní ìgbàgbọ́ – ńṣe ni ẹ ń fi ọgbọ́n lo ohun tó wà ní àrọ́wọ́tó yín. Ẹ lè gbàdúrà fún ìwòsàn, kí ẹ sì tún lọ rí dókítà. Ẹ lè lọ sí ṣọ́ọ̀ṣì, kí ẹ sì tún máa lo oògùn tí dókítà kọ. Àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ń ṣe àfikún fún ara wọn, wọn kò ta ko ara wọn.

Àwọn obìnrin kan ń fi àkókò àti owó iyebíye ṣòfò lórí “ojútùú tẹ̀mí” nígbà tí àìsàn tí a lè tọ́jú ń burú sí i. Obìnrin tó ní PID tó lo ọ̀sẹ̀ mélòó kan nínú ìsìn ìtúsílẹ̀ (deliverance) dípò kí ó lo oògùn apakòkòrò wà nínú ewu ìrora tó pẹ́ àti àìrọ́mọbí. Ẹni tó ní oyún tó dúró síta ilé-ọmọ tí wọ́n fi àdúrà tọ́jú dípò iṣẹ́ abẹ wà nínú ewu ikú nítorí ẹ̀jẹ̀ tó ń ṣàn nínú ara. Ọ̀ràn pàjáwìrì ìlera nílò ìtọ́jú dókítà.

Ṣùgbọ́n ṣá, ìdààmú ọkàn, àníyàn, àti ọgbẹ́ ọkàn ń kan bí ara ṣe ń mọ ìrora lóòótọ́, wọ́n sì lè mú ìrora ìbàdí burú sí i. Àdúrà, àṣàrò, àti ìṣe ẹ̀sìn tó ń dín ìdààmú kù lè jẹ́ àfikún tó wúlò sí ìtọ́jú dókítà. Kókó ibẹ̀ ni “àfikún sí” ìtọ́jú dókítà, kì í ṣe “dípò” rẹ̀.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé ìlera nǹkan oṣù so mọ́ ìlera ìbàdí lápapọ̀ gidigidi. Iṣẹ́ wa láti fòpin sí àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù (period poverty) ní Nàìjíríà kọjá pípèsè ọjà – a ti pinnu láti máa kọ́ni, láti gbé ìmọ́tótó lárugẹ, àti láti fún àwọn obìnrin lágbára láti mọ ìgbà tí nǹkan kan nílò àfiyèsí dókítà.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára ń kópa gan-an nínú àkóràn ìbàdí tó ń fa ìrora òjijì àti ìrora tó pẹ́. Tí àwọn obìnrin kò bá rí ohun èlò nǹkan oṣù tó mọ́ tó sì ń fa omi mu, wọ́n sábà máa ń lo àwọn nǹkan tó ń mú ewu àkóràn pọ̀ sí i. Aṣọ àtijọ́ tí a kò fọ̀ tí a kò sì sá gbẹ dáadáa, ìwé ìròyìn, òwú inú mátírẹ́ẹ̀sì, tàbí pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tí a wọ̀ fún àkókò tó gùn jù nítorí owó – gbogbo wọn ń ṣẹ̀dá àyíká tí kòkòrò àrùn ti ń gbilẹ̀. Nígbà nǹkan oṣù, ẹnu ilé-ọmọ (cervix) máa ń ṣí díẹ̀ kí ẹ̀jẹ̀ lè jáde, èyí sì ń ṣí ọ̀nà fún kòkòrò àrùn láti gòkè lọ sínú ilé-ọmọ àti ọ̀nà ẹyin, kí ó sì fa PID.

A ṣe àwọn pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní pàtàkì fún ohun tí àwọn obìnrin Nàìjíríà nílò àti fún ojú ọjọ́ wa. Ìpele òwú (cotton) tó ń jẹ́ kí atẹ́gùn kọjá ń dín ọ̀rinrin tó ń mú kòkòrò àrùn gbilẹ̀ kù. Ìpele ẹ̀yìn tí kì í jò ń mú ẹ̀jẹ̀ dúró sí ààyè rẹ̀, èyí sì ń jẹ́ kí ìmọ́tótó tó yẹ ṣeé ṣe. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, nítorí pé àwọn pádì wa ń pẹ́ fún ọdún 2-3, àwọn obìnrin lè pààrọ̀ wọn nígbàkúùgbà tí wọ́n bá nílò, láìsí àníyàn nípa owó pàṣípààrọ̀ kọ̀ọ̀kan. Ohun tó dà bí kékeré yìí ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá nínú dídènà àkóràn.

Láti ìgbà tí a ti dá a sílẹ̀, Sana Pads ti ṣàtìlẹ́yìn fún ju 10,000 obìnrin lọ ní tààrà, a sì ti pín ju 30,000 pádì lọ káàkiri Nàìjíríà. A ti bá àwọn ilé-ìwé, àwọn NGO, àti àwọn àjọ ìlera ṣiṣẹ́ pọ̀ láti dé ọ̀dọ̀ àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin tí ìdènà wọn sí ìlera nǹkan oṣù pọ̀ jù. Yàtọ̀ sí ọjà, a ń kọ́ni nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù, ìlera ìbímọ, àti ìgbà tí ẹ gbọ́dọ̀ wá ìtọ́jú dókítà. Ọ̀pọ̀ obìnrin tó ń gba pádì wa kò tíì bá ẹnikẹ́ni sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù rí – a ń yí èyí padà nípasẹ̀ ẹ̀kọ́ tó bọ̀wọ̀ fúnni, tó sì bá àṣà mu.

Gẹ́gẹ́ bí olùṣe pádì tó wà ní Nàìjíríà, a mọ àwọn ìpèníjà pàtó tí àwọn obìnrin wa ń kojú. A mọ̀ nípa ojú ọjọ́ gbígbóná tó ní ọ̀rinrin, tó mú kí fífa omi mu àti jíjẹ́ kí atẹ́gùn kọjá ṣe pàtàkì. A mọ̀ pé omi ẹ̀rọ kò wọ́pọ̀ ní ọ̀pọ̀ àdúgbò, ìdí nìyí tí a fi lè fọ àwọn pádì wa pẹ̀lú omi díẹ̀. A mọ̀ nípa ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé tó há, níbi tí kò ti sí ìkọ̀kọ̀ tó láti pààrọ̀ pádì. A ṣe àwọn ọjà wa pẹ̀lú àwọn òtítọ́ yìí lọ́kàn.

Iṣẹ́ wa dá lórí iyì àti fífún obìnrin lágbára. Tí obìnrin bá ní ààbò nǹkan oṣù tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, ó lè lọ sí ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́ nígbà nǹkan oṣù rẹ̀ láìsí ìbẹ̀rù àti àníyàn. Tí kò bá máa ṣàníyàn ní gbogbo ìgbà nípa jíjò tàbí àkóràn, ó lè pọkàn pọ̀ sórí ẹ̀kọ́ rẹ̀ àti iṣẹ́ ajé rẹ̀. Tí ó bá ní ìsọfúnni tó péye nípa ara rẹ̀, ó lè tètè dá ìṣòro mọ̀, kó sì jà fún ìtọ́jú tó yẹ. Báyìí ni a ṣe ń kópa nínú fífòpin sí, kì í ṣe àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù nìkan, ṣùgbọ́n àìdọ́gba ìlera tó gbòòrò tí àwọn obìnrin Nàìjíríà ń kojú.

Mímọ nípa ìrora ìbàdí ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n ìmọ̀ máa ń wúlò nígbà tí a bá fi ṣe ìṣe nìkan. Ó yẹ kí ẹ gbé ìgbé ayé láìsí ìrora tó pẹ́, kí ẹ sì rí ìtọ́jú àti ìrànlọ́wọ́ tó yẹ.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa kíka ìrora yín sí ohun pàtàkì. Tí wọ́n bá ti sọ fún yín pé ohun déédéé ni, tàbí pé ẹ ń ṣe àṣejù, ẹ wá òṣìṣẹ́ ìlera tó máa gbọ́ yín. Ohun tí ẹ ń rí lára ara yín jẹ́ òtítọ́. Ẹ máa kọ ìwé ìrora fún ó kéré tán oṣù kan, kí ẹ sì kọ àwọn nǹkan tí a sọ tẹ́lẹ̀ – ìgbà, ibi, bí ó ṣe le tó, àti àwọn àmì mìíràn tó ń bá a wá. Ìwé yìí ń fún yín lágbára nígbà tí ẹ bá ń wá ìtọ́jú.

Ẹ má ṣe dúró pẹ́ kí ẹ tó wá ìrànlọ́wọ́ fún àwọn àmì ewu. Ìrora òjijì tó le, ìrora pẹ̀lú ibà, tàbí ìrora pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ nílò àyẹ̀wò ní kíákíá. Fún ìrora tó pẹ́, ẹ ṣètò láti rí dókítà, kódà tí ẹ bá ń bẹ̀rù tàbí tí ojú ń tì yín. Àwọn dókítà ń rí ọ̀ràn ìlera ìbímọ lójoojúmọ́ – kò sí ohunkóhun nípa ara yín tó máa yà wọ́n lẹ́nu. Tí òṣìṣẹ́ ìlera kan bá fojú di ìdààmú yín, ẹ lọ gba èrò dókítà mìíràn.

Nígbà tí ẹ ń dúró de ìpàdé pẹ̀lú dókítà tàbí láàrin ìtọ́jú, ẹ pọkàn pọ̀ sórí ìdènà àti ìtọ́jú ara yín. Ẹ máa ní ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára gan-an pẹ̀lú ohun èlò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Premium Pad wa, tó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele mẹ́ta tó ń fa omi mu, dára fún nǹkan oṣù tó wà déédéé, ó sì jẹ́ kí ẹ lè máa pààrọ̀ lọ́pọ̀ ìgbà nígbà nǹkan oṣù. Fún ọjọ́ tí nǹkan oṣù pọ̀, Maxi Pad tó ní ìpele márùn-ún tó ń fa omi mu ń fún yín ní ààbò láìjẹ́ pé ó nípọn jù. Tí ẹ bá ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, Starter Kit wa ní Premium Pad mẹ́ta àti àpò ìkó-pádì-sí, ó sì fún yín ní gbogbo ohun tí ẹ nílò láti bẹ̀rẹ̀.

Ẹ máa mu omi dáadáa, pàápàá nínú ooru Nàìjíríà, láti ṣàtìlẹ́yìn ìlera ọ̀nà ìtọ̀. Ẹ má ṣe dúró pẹ́ kí ẹ tó tọ̀ nígbà tí ìtọ̀ bá ń gbọ̀n yín – dídi ìtọ̀ mú pẹ́ jù ń mú ewu UTI pọ̀ sí i. Ẹ máa ṣe eré ìdárayá jẹ́jẹ́ fún iṣan ikùn àti iṣan ilẹ̀ ìbàdí láti mú kí iṣan lágbára kí ó sì ṣiṣẹ́ pọ̀ dáadáa. Ẹ dín àìrígbẹ̀ẹ́yà tó pẹ́ kù nípa jíjẹ oúnjẹ olókun (fibre) tó àti mímu omi tó, nítorí pé ìfúnpá nígbà ìgbẹ́ yíyà ń ba iṣan ilẹ̀ ìbàdí jẹ́.

Àwọn NGO, ilé-ìwé, àjọ ẹ̀sìn, àti ẹgbẹ́ àdúgbò ń kó ipa pàtàkì nínú bíbójú tó ìlera ìbàdí ní Nàìjíríà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣẹ̀dá àyíká tí àwọn obìnrin ti lè sọ̀rọ̀ nípa ìlera wọn láìsí ìtìjú. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó ń jẹ́ kí ọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù, ìrora ìbàdí, àti ìlera ìbímọ di ohun déédéé ń dín àbùkù tó ń dí àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú kù.

Ẹ pèsè ohun èlò nǹkan oṣù tó dára, tàbí kí ẹ jẹ́ kí ó rọrùn láti rí. Tí ẹ bá pín pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò fún akẹ́kọ̀ọ́ tàbí ará àdúgbò, kì í ṣe àìlówó fún ohun èlò nǹkan oṣù nìkan ni ẹ ń bójú tó – ẹ ń dín ewu àkóràn tó ń fa ìrora ìbàdí àti ìṣòro ìbímọ kù. Àwọn àjọ lè ra iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Àwọn ọ̀nà rírà lọ́pọ̀ wa ń jẹ́ kí àwọn ilé-ìwé lè pèsè pádì fún gbogbo akẹ́kọ̀ọ́bìnrin tó ń ṣe nǹkan oṣù, tàbí kí àwọn NGO fi wọ́n kún ètò ìlera wọn ní àdúgbò.

Ẹ bá àwọn ilé-ìwòsàn àdúgbò ṣiṣẹ́ pọ̀ láti pèsè àyẹ̀wò, kí wọ́n sì máa darí àwọn tó nílò rẹ̀ sí ibi ìtọ́jú. Ètò tí kò díjú, níbi tí nọ́ọ̀sì kan ti ń wá sí ilé-ìwé yín lẹ́ẹ̀kan ní ìdámẹ́rin ọdún láti sọ̀rọ̀ nípa ìlera nǹkan oṣù kí ó sì ṣàyẹ̀wò ìṣòro, ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá. Ẹ kọ́ àwọn olùkọ́, aṣáájú ọ̀dọ́, àti òṣìṣẹ́ ètò yín láti dá àwọn àmì ewu ti àìsàn ìbàdí tó le mọ̀, kí wọ́n lè gba àwọn ọ̀dọ́bìnrin níyànjú láti wá ìtọ́jú.

Ẹ ṣètò ìrànlọ́wọ́ fún àwọn obìnrin tó ń gbé pẹ̀lú ìrora ìbàdí tó pẹ́. Ẹgbẹ́ ìrànlọ́wọ́ ní ṣọ́ọ̀ṣì tàbí gbọ̀ngàn àdúgbò yín, níbi tí àwọn obìnrin ti ń sọ ìrírí wọn àti ọ̀nà tí wọ́n ń gbà fara dà á, ń dín ìdánìkanwà kù. Ẹ so àwọn obìnrin tó nílò ìtọ́jú ṣùgbọ́n tí wọn kò lówó pọ̀ mọ́ ètò ìrànlọ́wọ́ owó. Ẹ jà fún iṣẹ́ ìlera obìnrin tó dára jù ní àdúgbò yín – àwọn aláṣẹ ìlera ìjọba ìbílẹ̀ nílò láti gbọ́ pé àwọn aráàlú wọn nílò ìtọ́jú obìnrin (gynaecology) tó rọrùn láti rí.

Ìrora ìbàdí ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, ṣùgbọ́n kò ní láti pinnu ìgbésí ayé yín tàbí dí àǹfààní yín lọ́wọ́. Pẹ̀lú ìmọ̀ nípa ohun tó ń fà á, àwọn àmì ewu, àti ìtọ́jú tó wà, ẹ lè jà fún ìlera ara yín dáadáa. Mímọ̀ pé ìrora tó le kì í ṣe ohun tí ẹ kàn gbọ́dọ̀ fara dà ń yí ohun gbogbo padà.

Àwọn ìrora ìbàdí kan máa ń lọ pẹ̀lú ìtọ́jú tí kò díjú – títọ́jú àkóràn, mímú ìmọ́tótó nǹkan oṣù dára sí i, tàbí àyípadà nínú ìgbésí ayé. Àwọn ohun mìíràn tó ń fà á nílò ìtọ́jú dókítà tó díjú jù, ṣùgbọ́n ìtọ́jú wà kódà fún àìsàn bí endometriosis tí kò ní ìwòsàn pátápátá. Ìtọ́jú ìrora, ìtọ́jú họ́mọ̀nù, àti iṣẹ́ abẹ lè mú ìgbésí ayé dára sí i gan-an. Kókó ibẹ̀ ni láti wá àyẹ̀wò dípò kí ẹ jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Ìdènà ṣe pàtàkì gan-an. Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó dára pẹ̀lú ohun èlò tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára, dídáàbò bo ìlera ìbálòpọ̀ yín pẹ̀lú dídènà àrùn ìbálòpọ̀ (STI), mímu omi tó, àti fífetí sí ohun tí ara yín ń sọ – gbogbo wọn ń dín ewu ìrora ìbàdí kù. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìṣe yìí rọrùn, wọ́n ń ṣe ìyàtọ̀ gidi nínú dídáàbò bo ìlera ìbímọ yín àti agbára yín láti bímọ lọ́jọ́ iwájú.

Ìlera yín yẹ kó wà ní ipò àkọ́kọ́, láìka gbogbo ohun mìíràn tó ń béèrè àkókò, agbára, àti owó yín sí. Àwọn obìnrin Nàìjíríà ń gbé ẹrù ojúṣe ńlá – títọ́jú ìdílé, wíwá owó, ṣíṣàkóso ilé, àti kíkópa nínú àdúgbò. Ṣùgbọ́n ẹ kò lè bu omi láti inú ife tó ṣófo. Bíbójú tó ìṣòro ìlera bí ìrora ìbàdí kì í ṣe ìmọtara-ẹni-nìkan – ó pọndandan fún àlàáfíà yín àti agbára yín láti ṣe gbogbo iṣẹ́ tí ẹ kà sí pàtàkì. Tí ẹ bá ní ìrora ìbàdí tó ń dà yín láàmú, ẹ gbé ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ láti lọ fún àyẹ̀wò. Ó yẹ kí ara yín yá, kí ẹ gbé ìgbé ayé láìsí ìnira tí kò dáwọ́ dúró, kí ẹ sì rí ìdáhùn nípa ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín. Bóyá àkóràn lásán ló fa ìrora yín tàbí àìsàn tó pẹ́ tó sì díjú, ìrànlọ́wọ́ wà. Sana Pads dúró ti àwọn obìnrin Nàìjíríà nínú ìrìn-àjò yìí; a kì í pèsè ohun èlò nǹkan oṣù nìkan, a tún ń ṣàtìlẹ́yìn iṣẹ́ ńlá ti ìlera, iyì, àti agbára obìnrin káàkiri orílẹ̀-èdè wa. Fún ìsọfúnni sí i nípa ọ̀rọ̀ ìlera tó kan àwọn obìnrin Nàìjíríà, ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú-ìwé ìmọ̀ wa lórí Ìlera Obìnrin ní Áfíríkà.