Ìlera Obìnrin ní Gbogbo Ìpele Ayé: Ìtọ́sọ́nà Kíkún fún Àwọn Obìnrin Nàìjíríà

Ohun tí ìlera obìnrin ń fẹ́ máa ń yí padà gidigidi láti ìgbà ọ̀dọ́ títí dé ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù, síbẹ̀ ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kì í rí ìtọ́sọ́nà púpọ̀ nípa àwọn àyípadà wọ̀nyí. Ìtọ́sọ́nà yìí yóò fi ohun tí ẹ lè retí ní ìpele ayé kọ̀ọ̀kan hàn yín, àti bí ẹ ṣe lè tọ́jú ara yín dáadáa.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ìbàlágà fún àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ láàárín ọmọ ọdún 9-14. Wọ́n nílò oúnjẹ tó péye àti ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù kí oṣù àkọ́kọ́ tó dé.
• Àwọn ọdún ìbímọ (ọmọ ọdún 15-45) ń béèrè àfiyèsí sí ìlera nǹkan oṣù, ìtọ́jú ìyá aboyún, àti àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ ní gbogbo ọdún 3-5.
• Ìrìnàjò sí ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù máa ń bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọmọ ọdún 48-52 fún ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà. Àwọn àyípadà tí ó ń mú wá ṣeé bójú tó nípa àtúnṣe ìgbésí ayé àti ìrànlọ́wọ́.
• Ó ju 65% àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ tí kò rí ìmọ̀ ìlera tí ó bá ọjọ́ orí wọn mu, èyí sì ń mú kí wọ́n pẹ́ kí wọ́n tó mọ àwọn àìsàn tí ó ṣeé wò sàn.
• Mímọ ohun tí ara yín ń fẹ́ ní ìpele kọ̀ọ̀kan lè dín ìṣòro ìlera kù títí dé 40%, kí ó sì mú ìgbésí ayé yín dára síi gidigidi.
• Bíbójú tó nǹkan oṣù dáadáa pẹ̀lú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń ná obìnrin Nàìjíríà ní 70-85% kéré sí pádì tí a ń jù nù ní gbogbo ọdún ìbímọ, ó sì ń fi ẹgbẹẹgbẹ̀rún Naira pamọ́.
• Ẹ̀kọ́ ìlera ní kùtùkùtù fún àwọn ọmọbìnrin ọmọ ọdún 10-12 ń mú kí wíwá sí ilé-ìwé pọ̀ síi ní 20%, ó sì ń kọ́ wọn ní àṣà ìlera tí yóò wà pẹ̀lú wọn títí ayé.

Ẹ jẹ́ ká wo ohun tí ara yín nílò gan-an ní ìpele kọ̀ọ̀kan àti bí ẹ ṣe lè pèsè rẹ̀.

Chidinma jókòó sínú ṣọ́ọ̀bù kékeré ìyá rẹ̀ ní Aba, ó ń wo àwọn obìnrin ìran mẹ́ta bí wọ́n ṣe ń ṣe iṣẹ́ ọjọ́ wọn. Blessing, ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ tí ó jẹ́ ọmọ ọdún 14, ń sọ̀rọ̀ jẹ́jẹ́ pé nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀ dé ní oṣù tó kọjá, ojú sì ń tì í láti béèrè ìbéèrè. Ìyá rẹ̀, tí ó ti pé ọmọ ọdún 52, ń fi abẹ̀bẹ̀ fẹ́ ara rẹ̀ ní gbogbo ìgbà, ó ń ṣàròyé nípa òógùn òru, ṣùgbọ́n kò fẹ́ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Chidinma fúnra rẹ̀, ọmọ ọdún 32, ń tọ́jú àwọn ọmọ kéékèèké rẹ̀, ó sì ń ṣe bí ẹni pé òun kò rí nǹkan oṣù tó pọ̀ gan-an tí ó ń sọ ọ́ di aláàárẹ̀. Obìnrin mẹ́ta, ìpele ayé mẹ́ta, gbogbo wọn dákẹ́ nípa ohun tí ìlera wọn nílò. Ìran yìí ń ṣẹlẹ̀ nínú ilé káàkiri Nàìjíríà lójoojúmọ́. Àwọn obìnrin ń la ìbàlágà, ọdún ìbímọ àti ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù kọjá láìní ìmọ̀ tó péye nípa ohun tí ara wọn nílò. Kí ni àbájáde rẹ̀? Àwọn ìṣòro ìlera tí a lè dènà, ìjìyà tí kò yẹ, àti àǹfààní ìgbésí ayé alárinrin tí ó ń bọ́ lọ. Mímọ ìlera obìnrin ní gbogbo ìpele ayé kì í ṣe ìmọ̀ ìṣègùn nìkan. Òun ni ìpìlẹ̀ fún ṣíṣe ìpinnu pẹ̀lú ìmọ̀, mímọ àwọn àmì ewu, àti gbígba ìgbésí ayé rere tí ó tọ́ sí gbogbo obìnrin Nàìjíríà.

Ara obìnrin máa ń la àwọn àyípadà tí ó lágbára ju ti ọkùnrin lọ, ó ń kọjá ní àwọn ìpele ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ní àìní ìlera tirẹ̀. Ní Nàìjíríà, níbi tí àǹfààní ìtọ́jú ìlera ti yàtọ̀ síra gidigidi láàárín ìlú ńlá bí Lagos àti àwọn ìgbèríko, mímọ àwọn ìpele wọ̀nyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti jà fún ara yín àti fún àwọn ọmọbìnrin yín.

Ara yín ń ṣiṣẹ́ lórí àyípo họ́mọ̀nù tí ó ń nípa lórí ohun gbogbo, láti agbára egungun dé ìlera ọkàn. Àwọn họ́mọ̀nù yìí ń yí padà ní ọ̀nà tí a lè mọ̀ tẹ́lẹ̀ bí ọjọ́ orí ṣe ń lọ, mímọ ohun tí ẹ lè retí sì ń mú ẹ̀rù kúrò, ó sì ń jẹ́ kí ẹ lè ṣe ìtọ́jú ṣáájú kí ìṣòro tó dé.

Ìbàlágà ni ìyípadà láti ìgbà ọmọdé sí ìgbà tí ara lè bímọ. Fún àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà, ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ láàárín ọmọ ọdún 9-14, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìran ìdílé, oúnjẹ àti àyíká ń nípa lórí ìgbà tí ó ń bẹ̀rẹ̀. Nǹkan oṣù àkọ́kọ́ (menarche) ni ó máa ń dé gẹ́gẹ́ bí òpin ìlànà ọdún 2-3 tí ó ní ọmú títóbi, ìdàgbàsókè òjijì, àti àyípadà ìrísí ara nínú.

Ní àwọn ọdún wọ̀nyí, àwọn ọmọbìnrin nílò oúnjẹ tó péye ju ìgbàkígbà mìíràn lọ àyàfi nígbà oyún. Irin (iron) di pàtàkì gan-an nígbà tí nǹkan oṣù bá bẹ̀rẹ̀. Ọmọbìnrin ọ̀dọ́ tí ó ń pàdánù ẹ̀jẹ̀ 30-40ml lóṣooṣù nílò irin 15mg lójoojúmọ́, síbẹ̀ àwọn ìwádìí fi hàn pé 40% àwọn ọ̀dọ́bìnrin Nàìjíríà ni kò ní irin tó tó. Àìtó yìí ń fa àárẹ̀, àìlè pọkàn pọ̀, àti àìṣe dáadáa ní ilé-ìwé. Oúnjẹ bí ẹ̀wà, ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé dúdú (ugu, efo riro), àti ẹ̀dọ̀ díẹ̀ ń pèsè irin pàtàkì.

Ẹ̀kọ́ nípa nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ wáyé kí oṣù àkọ́kọ́ tó dé, síbẹ̀ ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin Nàìjíríà ni nǹkan oṣù àkọ́kọ́ ń bá láìmúra sílẹ̀. Ìwádìí kan ní ọdún 2023 ní ìpínlẹ̀ mẹ́fà ní Nàìjíríà rí i pé 68% àwọn ọmọbìnrin kọ́ nípa nǹkan oṣù lọ́dọ̀ ọ̀rẹ́, tàbí kí ó ṣẹlẹ̀ sí wọn láìní ìmọ̀ kankan tẹ́lẹ̀. Àìní ìmọ̀ yìí ń mú ìtìjú, ẹ̀rù, àti ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára wá. Àwọn ọmọbìnrin nílò láti mọ̀ pé oṣù tí ó wà láàárín ọjọ́ 21-35 jẹ́ déédéé, pé ìrora nǹkan oṣù kò yẹ kí ó le débi pé kò ní jẹ́ kí wọ́n ṣe nǹkan kan, àti pé wọ́n ní ọ̀nà láti bójú tó oṣù wọn pẹ̀lú ìtura àti iyì.

Èyí tún ni àsìkò pàtàkì fún abẹ́rẹ́ àjẹsára HPV, tí ó ń dènà jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ. Abẹ́rẹ́ náà ń ṣiṣẹ́ jùlọ kí ìbálòpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀, ó sì wà ní àwọn ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́sẹ́ (teaching hospital) kan àti ilé-ìwòsàn aládàáni ní Nàìjíríà. Abẹ́rẹ́ àjẹsára ní kùtùkùtù lè dín ẹrù jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ ní Nàìjíríà kù títí dé 90%.

Àwọn ọdún wọ̀nyí ni ìpele tí ó gùn jùlọ nínú ìrìnàjò ìlera obìnrin, ó sì ní ìyàtọ̀ jùlọ nínú. Àwọn obìnrin kan bímọ, àwọn kan kò bí. Àwọn kan ní ìpèníjà ìlera, àwọn mìíràn kọjá láìní wàhálà. Ọ̀nà yòówù tí ẹ bá ń tọ̀, àwọn ìpìlẹ̀ ìlera kan ṣe pàtàkì fún gbogbo ènìyàn.

Ìlera nǹkan oṣù ṣì ṣe pàtàkì ní gbogbo ìpele yìí. Oṣù tí ó ń wá déédéé (bí tiyín bá tilẹ̀ ń jẹ́ ọjọ́ 35 dípò ọjọ́ 28 nígbà gbogbo) fi hàn pé họ́mọ̀nù yín wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì. Àyípadà nínú ìlànà déédéé yín, ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù (tí ó ń rin pádì já ní wákàtí kọ̀ọ̀kan), tàbí ìrora tó le gan-an yẹ fún àyẹ̀wò dókítà. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà gbà pé ìrora nǹkan oṣù tí ó ń dá wọn dúró jẹ́ déédéé, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń fi àìsàn tí ó ṣeé tọ́jú hàn, bí fáíbróìdì tàbí endometriosis.

Bí ẹ bá yàn láti lóyún, ìlera ìyá di pàtàkì jùlọ. Iye ìyá tí ó ń kú nígbà ìbímọ ní Nàìjíríà, bí ó tilẹ̀ ń dára síi, ṣì wà ní nǹkan bí ikú 512 nínú ìbímọ alààyè 100,000. Ọ̀pọ̀ nínú ikú wọ̀nyí ni a lè dènà nípa ìtọ́jú oyún tó péye, ìbímọ lọ́wọ́ òṣìṣẹ́ ìlera tó kọ́ṣẹ́, àti àyẹ̀wò lẹ́yìn ìbímọ. Kódà ní àwọn agbègbè tí ilé-ìwòsàn kò pọ̀ sí, ó kéré tán ìbẹ̀wò ìtọ́jú oyún mẹ́rin ń mú àbájáde dára síi gidigidi. Nígbà oyún àti ọmú fífún, àìní irin àti folate máa ń di ìlọ́po méjì, èyí sì ń béèrè ètò oúnjẹ pẹ̀lú àfojúsùn tàbí oògùn àfikún.

Ìpele yìí tún ń béèrè àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ. Ní Nàìjíríà, níbi tí jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ ti ń pa obìnrin ju irú jẹjẹrẹ mìíràn lọ, àyẹ̀wò nípasẹ̀ Pap smear tàbí àyẹ̀wò ojú (visual inspection) yẹ kí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọmọ ọdún 25-30, kí ó sì máa tẹ̀síwájú ní gbogbo ọdún 3-5. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ìjọba àti ilé-ìwòsàn ìfètò sọ́mọ bíbí ń ṣe àyẹ̀wò ní owó díẹ̀ (₦1,000-3,000), síbẹ̀ kò tó 10% àwọn obìnrin Nàìjíríà tí ó yẹ kí wọ́n ṣe é tí wọ́n ti ṣe àyẹ̀wò rí.

Mímọ ìlera ọmú tún ṣe pàtàkì ní ìpele yìí. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ ìlànà kò dámọ̀ràn mammography títí di ọmọ ọdún 40, mímọ bí ọmú yín ṣe rí déédéé àti sísọ àyípadà fún dókítà kíákíá lè mú ìṣòro ní kùtùkùtù. Ṣíṣe àyẹ̀wò ọmú fúnra yín lóṣooṣù lẹ́yìn tí nǹkan oṣù bá parí ń ràn yín lọ́wọ́ láti kíyèsí kókó àjèjì, omi tí ń jáde, tàbí àyípadà awọ ara.

Ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù (menopause), ìyẹn òpin nǹkan oṣù pátápátá, sábà máa ń ṣẹlẹ̀ láàárín ọmọ ọdún 48-52 fún àwọn obìnrin Nàìjíríà. Ṣùgbọ́n ìyípadà náà (perimenopause) sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 4-8 ṣáájú, pẹ̀lú oṣù tí kò ní ètò déédéé, àyípadà nínú bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń jáde, àti àwọn àmì tuntun. Ìpele yìí ni a kì í sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ jùlọ nínú àṣà Nàìjíríà, èyí sì ń mú kí ọ̀rọ̀ rú àwọn obìnrin lójú, kí wọ́n sì dá wà.

Nígbà perimenopause, ìwọ̀n họ́mọ̀nù máa ń lọ sókè sódò láìròtẹ́lẹ̀. Nǹkan oṣù lè má wá fún ọ̀pọ̀ oṣù, lẹ́yìn náà kí ó wá lẹ́ẹ̀mejì nínú oṣù kan. Ẹ̀jẹ̀ lè dín kù tàbí kí ó pọ̀ lọ́nà ìyàlẹ́nu. Àìṣedéédéé wọ̀nyí jẹ́ déédéé, ṣùgbọ́n ẹ̀jẹ̀ èyíkéyìí lẹ́yìn oṣù 12 léraléra láìsí nǹkan oṣù gbọ́dọ̀ ní àyẹ̀wò dókítà láti rí i dájú pé kò sí àìsàn ńlá. Ooru òjijì (hot flashes), òógùn òru, àyípadà ìṣesí, àti àìrí oorun sùn dáadáa ń bá nǹkan bí 75% àwọn obìnrin Nàìjíríà fínra nígbà ìyípadà yìí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé bí ó ṣe le tó yàtọ̀ síra gidigidi.

Lẹ́yìn ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù, estrogen tí ó ń dín kù ń nípa lórí ọ̀pọ̀ apá ara. Agbára egungun ń dín kù, èyí sì ń mú ewu osteoporosis (egungun tí ó ń tètè dá) pọ̀ síi. Ewu àìsàn ọkàn àti ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ń pọ̀ síi bí ààbò tí estrogen ń fún ara ṣe ń lọ. Awọ inú ojú ara obìnrin ń tínrín, nígbà mìíràn ó ń fa ìnira. Ọ̀pọ̀ obìnrin tún ń kíyèsí pé ọ̀rá ara ń kó jọ sí ikùn, kódà láìyí oúnjẹ wọn padà. Mímọ àwọn àyípadà wọ̀nyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti dáhùn lọ́nà tó tọ́ dípò kí ẹ máa rò pé ara yín ń já yín kulẹ̀.

Ìpele yìí ń béèrè àfiyèsí tuntun sí oúnjẹ àti eré ìmárale. Eré ìmárale tí ó ń gbé ìwúwo ara (rírìn, jíjó, gbígbé omi) ń jẹ́ kí egungun lágbára. Oúnjẹ tí ó ní calcium (ẹja kéékèèké tí a jẹ pẹ̀lú egungun rẹ̀, ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé dúdú, yogurt tí a ṣe ní agbègbè) ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìlera egungun. Oúnjẹ tí ó dára fún ọkàn, bíbójú tó ìdààmú ọkàn, àti dídúró ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn ń ṣe àfikún sí ìlera alárinrin ní àwọn ọdún àgbà yín.

Mímọ àwọn ìpele ayé lórí ìwé ń ṣèrànwọ́, ṣùgbọ́n lílò rẹ̀ ní ojúlówó ní Nàìjíríà ń béèrè pé kí ẹ mú ìmọ̀ gbogbogbò bá ipò yín, ibi tí ẹ wà, àti ohun tí ẹ ní mu. Èyí ni bí ẹ ṣe lè sọ ìmọ̀ di ìṣe níbikíbi tí ẹ bá wà nínú ìrìnàjò ìlera yín.

Iṣẹ́ yín tó ṣe pàtàkì jùlọ ni láti ṣí ọ̀nà ìjíròrò sílẹ̀ kí nǹkan oṣù tó bẹ̀rẹ̀. Èyí lè ṣòro nínú ọ̀pọ̀ ìdílé Nàìjíríà níbi tí ìyá àti ọmọbìnrin kì í sọ̀rọ̀ nípa ara ní gbangba, ṣùgbọ́n fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yìí ń dáàbò bo ìlera àti iyì rẹ̀. Ẹ bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò ní nǹkan bí ọmọ ọdún 9-10, kódà bí ó bá dà bí ẹni pé ó ṣì kéré. Ẹ lo orúkọ tó tọ́ fún àwọn ẹ̀yà ara (ojú ara obìnrin, ilé-ọmọ, nǹkan oṣù) dípò ọ̀rọ̀ àyídáyidà, tí ó ń mú ìtìjú wá.

Ẹ múra rẹ̀ sílẹ̀ ní ti gidi kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ rẹ̀ tó dé. Ẹ rí i dájú pé ó ní pádì nǹkan oṣù tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, ó sì mọ bí a ṣe ń lò ó. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ilé-ìwé ní Nàìjíríà ń pàdánù ọjọ́ 3-5 lóṣooṣù nítorí pé wọn kò ní ohun tó péye láti bójú tó nǹkan oṣù. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò jẹ́ ojútùú tí ó ń ṣiṣẹ́ kódà nígbà tí owó àpò bá tán tàbí tí ẹ kò lè dé ọjà. Ẹ fi bí a ṣe ń ṣan pádì, fọ̀ ọ́, àti sá a gbẹ dáadáa hàn án; èyí ṣe pàtàkì gan-an ní ilé àgbàlá (compound) níbi tí àṣírí kò ti pọ̀.

Ẹ ṣe akitiyan nípa oúnjẹ rẹ̀ ní àwọn ọdún wọ̀nyí. Ọ̀dọ́bìnrin nílò oúnjẹ aṣaralóore mẹ́ta lójoojúmọ́ pẹ̀lú ìpanu, èyí tí kì í ṣeé ṣe nígbà gbogbo nínú gbogbo ilé ní Nàìjíríà. Ẹ fi oúnjẹ aṣaralókun (protein) sí iwájú (ẹ̀wà, ẹyin bí ó bá wà, ẹja tàbí ẹran díẹ̀) àti oúnjẹ tí ó ní irin. Bí owó bá kéré, ẹ fi ẹ̀wà pọ̀ mọ́ ìrẹsì tàbí iṣu kí protein lè tó, èyí sì ń fúnni ní protein pípé. Nígbà nǹkan oṣù rẹ̀, irin àfikún láti inú ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé dúdú ń ṣèrànwọ́ láti rọ́pò ohun tí ó sọnù.

Ẹ ṣọ́ àwọn àmì ewu tí ó nílò ìtọ́jú dókítà: nǹkan oṣù tí ó ń pẹ́ ju ọjọ́ 7 lọ, ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ débi pé ó ń rin pádì já ní wákàtí kọ̀ọ̀kan, ìrora líle tí kò jẹ́ kí ó ṣe ohun tí ó máa ń ṣe, tàbí tí nǹkan oṣù kò bá tíì dé ní ọmọ ọdún 16. Ìwọ̀nyí sábà máa ń fi àìsàn tí ó ṣeé tọ́jú hàn, kì í ṣe “ìyà obìnrin” lásán.

Ohun tí ẹ fi sí iwájú nínú ìlera yín máa ń yí padà bí ẹ bá ń gbèrò oyún, bí ẹ bá lóyún lọ́wọ́, bí ẹ ṣẹ̀ṣẹ̀ bímọ, tàbí bí ẹ bá ń ṣètò iye ọmọ. Èyí ó wù kó jẹ́, títọ́jú ìlera ara yín kì í ṣe ìmọtara-ẹni-nìkan, ó ṣe pàtàkì. Ẹ kò lè bu omi fún ẹlòmíràn láti inú ife òfìfo.

Ẹ máa ṣe àkọsílẹ̀ oṣù yín, kódà bí kò bá péye. Ẹ kíyèsí ìlànà déédéé yín kí ẹ lè mọ̀ nígbà tí àyípadà bá dé. Bí ẹ bá wà ní Lagos, Abuja, tàbí àwọn ìlú mìíràn, àwọn app ọ̀fẹ́ fún kíka nǹkan oṣù ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ní àwọn agbègbè tí kò ti rọrùn láti gba agbára fóònù, kàlẹ́ńdà lásán pẹ̀lú àmì ń ṣiṣẹ́ bákan náà. Mímọ oṣù yín ń ṣèrànwọ́ fún ìfètò sọ́mọ bíbí (bóyá ẹ fẹ́ yẹra fún oyún tàbí ẹ fẹ́ lóyún), ó ń fi àwọn ọjọ́ tí ẹ lè lóyún hàn, ó sì ń fi àyípadà ìlera hàn ní kùtùkùtù.

Ẹ fi àyẹ̀wò ọrùn ilé-ọmọ sí iwájú, kódà nígbà tí ara yín bá le. Jẹjẹrẹ kì í kéde ara rẹ̀ pẹ̀lú àmì ní kùtùkùtù. Àyẹ̀wò ń rí àyípadà tí ó ṣáájú jẹjẹrẹ nígbà tí ìtọ́jú ṣì rọrùn tí ó sì ń ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń sọ pé àwọn “kò ráyè” fún àyẹ̀wò títí àmì yóò fi hàn, nígbà tí ìtọ́jú ti di líle tí ó sì wọ́n. Àyẹ̀wò ₦2,000 ní gbogbo ọdún mẹ́ta kò wọ́n rárá bí a bá fi wé ìtọ́jú jẹjẹrẹ tí ó ti gbilẹ̀.

Nígbà oyún àti ọmú fífún, àìní oúnjẹ yín ń pọ̀ síi gidigidi. Ẹ nílò nǹkan bí calorie 300 àfikún lójoojúmọ́ nígbà oyún àti 500 nígbà ọmú fífún. Èyí tí ó ṣe pàtàkì jù ni pé ẹ nílò oúnjẹ aṣaralóore, kì í ṣe garri púpọ̀ síi nìkan. Ẹ gbájú mọ́ protein, èso, ewébẹ̀, àti oúnjẹ tí ó ní irin. Bí èébì òwúrọ̀ bá mú kí jíjẹun ṣòro, oúnjẹ kéékèèké lóòrèkóòrè ń ṣiṣẹ́ ju oúnjẹ ńlá mẹ́ta lọ. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń ṣe iṣẹ́ agbára títí oyún yóò fi parí, èyí sì ń mú àìní oúnjẹ pọ̀ síi.

Bí nǹkan oṣù yín bá ń pọ̀ jù, ẹ má ṣe kà á sí déédéé. Pípàdánù ju 80ml lọ ní oṣù kọ̀ọ̀kan (rírin pádì déédéé já ní wákàtí kọ̀ọ̀kan, ẹ̀jẹ̀ dídì ńláńlá, tàbí lílo pádì méjì papọ̀) ń fa àìtó ẹ̀jẹ̀ (anemia) bí àkókò ti ń lọ. Ìtọ́jú wà, láti oògùn dé iṣẹ́ abẹ kékeré, ṣùgbọ́n ẹ gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ gbà pé ìṣòro wà, kí ẹ sì wá ìrànlọ́wọ́.

Ní àkọ́kọ́, ẹ mọ̀ pé ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù jẹ́ ìyípadà àdáyébá nínú ayé, kì í ṣe àìsàn tàbí ègún. Àṣà Nàìjíríà nígbà mìíràn máa ń ṣe bí ẹni pé àwọn obìnrin àgbà kò sí tàbí pé iyì wọn ti dín kù, ṣùgbọ́n ẹ ń wọ ìpele ọgbọ́n àti òmìnira kúrò lọ́wọ́ nǹkan oṣù lóṣooṣù àti àníyàn oyún. Wíwo ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí ìyípadà dípò òpin ń yí gbogbo ìrírí yín padà.

Ẹ bójú tó ooru òjijì àti òógùn òru pẹ̀lú ọgbọ́n tí ó wúlò. Ẹ wọ aṣọ ní ìpele-ìpele tí ẹ lè bọ́ bọ̀rọ̀. Ẹ máa lo fáànù dáadáa (nígbà tí NEPA bá fún yín ní iná). Ẹ jẹ́ kí omi wà nítòsí yín nígbà gbogbo. Àwọn obìnrin Nàìjíríà kan rí i pé dídín ata kù nínú oúnjẹ ń ṣèrànwọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé sáyẹ́ǹsì kò tíì fi èyí múlẹ̀. Àìrí oorun sùn nítorí òógùn òru ń dín kù nínú yàrá tí ó tutù àti aṣọ òru òwú tí afẹ́fẹ́ ń wọ̀ dípò aṣọ onike (synthetic).

Ẹ máa ṣe eré ìmárale ní gbogbo àkókò ìyípadà yìí. Rírìn, jíjó, iṣẹ́ oko, àti iṣẹ́ ilé gbogbo jẹ́ eré ìmárale. Iṣẹ́ tí ó ń gbé ìwúwo ara ń dáàbò bo egungun yín lọ́wọ́ osteoporosis, tí ó di ewu gidi lẹ́yìn ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù. Ẹ kò nílò láti forúkọ sílẹ̀ ní gym tàbí ra ẹ̀rọ àkànṣe – ìṣẹ́jú 30 eré ìmárale ní ọ̀pọ̀ ọjọ́ ń mú àǹfààní ńlá wá. Rírìn lọ sí ọjà dípò gígun ọ̀kadà, gígun àtẹ̀gùn dípò ẹ̀rọ agbéniròkè (lift), tàbí jíjó nígbà tí ẹ ń se oúnjẹ gbogbo ń ṣèrànwọ́.

Ẹ sọ̀rọ̀ nípa gbígbẹ tàbí ìnira ojú ara láìtijú. Èyí ń bá títí dé 50% àwọn obìnrin tí wọ́n ti kọjá ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n a kì í sábà sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Àwọn ìgbésẹ̀ rírọrùn ń ṣèrànwọ́: mímu omi tó, fífọ ara jẹ́jẹ́ pẹ̀lú omi nìkan (kì í ṣe ọṣẹ), àti pátá òwú. Bí ìṣòro náà bá ń bá a lọ, ìtọ́jú dókítà wà tí kò ní ìtọ́jú họ́mọ̀nù nínú, èyí tí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń bẹ̀rù.

Ẹ dúró ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin mìíràn. Ìdáwà máa ń pọ̀ síi nígbà ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù, lápá kan nítorí pé ojú ń ti ọ̀pọ̀ obìnrin nípa àwọn àmì wọn. Rírí ọ̀rẹ́ kan ṣoṣo tí ẹ lè bá sọ̀rọ̀ òtítọ́ ń mú ìyípadà náà rọrùn. Ẹgbẹ́ obìnrin nínú ṣọ́ọ̀ṣì, ẹgbẹ́ àwọn oníṣòwò ọjà, tàbí ìdílé lè pèsè ìrànlọ́wọ́ yìí bí ẹ bá sún mọ́ wọn ní gbangba.

Fífi owó àti àkókò sí ìlera yín ní ìpele ayé kọ̀ọ̀kan ń mú àǹfààní tí ó ń pọ̀ síi wá, tí ó kọjá yíyẹra fún àìsàn nìkan. Èrè rẹ̀ ń hàn nínú agbára yín lójoojúmọ́, àlàáfíà ìdílé yín, àti agbára àdúgbò yín.

Ìṣòro ìlera ń jẹ owó ìdílé run ju fere gbogbo ìnáwó mìíràn lọ. Ìwádìí kan ní ọdún 2024 nípa ìnáwó ìlera ní Nàìjíríà rí i pé ìṣòro ìlera obìnrin (ìṣòro láti inú ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí kò dára, ìṣòro ìlera ìbímọ tí a kò tọ́jú, pàjáwìrì ìyá aboyún) ń gba 15-25% owó tí ń wọlé fún ilé nínú àwọn ìdílé tí ọ̀rọ̀ kàn. Ìdènà kò wọ́n rárá bí a bá fi wé ìtọ́jú.

Ẹ wo ìlera nǹkan oṣù nìkan. Obìnrin Nàìjíríà tí ó ń ṣe nǹkan oṣù láti ọmọ ọdún 13 sí 50 ń rí nǹkan oṣù tí ó tó nǹkan bí 444. Lílo pádì tí a ń jù nù ní ₦1,500-2,500 lóṣooṣù ń ná ₦666,000-1,110,000 ní gbogbo ayé rẹ̀. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí ó ń pẹ́ ọdún 2-3 pẹ̀lú ìtọ́jú tó dára, ń dín ìnáwó yìí kù ní 70-85%. Ìyẹn ni ₦466,200-941,000 tí a fi pamọ́, owó tí ó wà fún ẹ̀kọ́ ọmọ, okòwò, tàbí àìní ìdílé.

Àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ ní kùtùkùtù ń fi owó tí ó pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ pamọ́. Àyẹ̀wò ń ná ₦2,000-5,000 ní gbogbo ọdún mẹ́ta, àpapọ̀ rẹ̀ jẹ́ ₦20,000-50,000 ní gbogbo ayé. Ìtọ́jú jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ tí ó ti gbilẹ̀ ń ná ₦2,000,000-5,000,000, èyí sì sábà máa ń mú kí ìdílé ta ilẹ̀, yá owó pẹ̀lú èlé gíga, tàbí kí wọ́n kàn wo ìyá, aya, tàbí arábìnrin wọn bí ó ti ń kú. Ìdènà kì í ṣe ọgbọ́n ìṣègùn nìkan, ó ṣe pàtàkì fún ọrọ̀ ajé.

Oúnjẹ tó péye nígbà ọ̀dọ́ ń dín ìdàgbàsókè tí kò péye kù, ó ń mú àbájáde ẹ̀kọ́ dára síi, ó sì ń mú àǹfààní láti rí owó ní ọjọ́ iwájú pọ̀ síi. Àwọn ọmọbìnrin tí ó jẹun dáadáa ń lo ọdún púpọ̀ síi ní ilé-ìwé, èyí sì ń mú iṣẹ́ tó dára àti owó tí ó pọ̀ síi wá ní gbogbo ayé. Owó tí a ná lórí ẹ̀wà, ewébẹ̀, àti ẹyin nígbà ọ̀dọ́ ń padà ní ìlọ́po-ìlọ́po nípasẹ̀ àǹfààní tó dára síi nígbà àgbà.

Ìtọ́jú ìlera tí ó bá ìpele ayé mu ń dènà tàbí dín àwọn àìsàn tí ó ń ká ìgbésí ayé obìnrin lọ́wọ́ kò kù. Oògùn irin àfikún nígbà ọ̀dọ́ àti ọdún ìbímọ ń dènà àárẹ̀ tí kò lọ, tí ó ń mú gbogbo iṣẹ́ le. Ìtọ́jú ìyá tó péye ń dín ìṣòro oyún kù, tí ó lè fa ìṣòro ìlera títí ayé tàbí ikú. Àfiyèsí sí ìlera egungun nígbà àti lẹ́yìn ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù ń dènà egungun dídá tí ó ń gba òmìnira lọ́wọ́ àwọn obìnrin àgbà.

Yàtọ̀ sí dídènà ìṣòro, ìlera tó dára ń jẹ́ kí ẹ kópa ní kíkún nínú ayé. Àwọn obìnrin tí wọ́n ń bójú tó ìlera nǹkan oṣù wọn kì í pàdánù iṣẹ́, ìjọsìn, tàbí ìpàdé àwùjọ lóṣooṣù. Àwọn obìnrin tí wọ́n mọ ara wọn ní ìgboyà àti agbára síi. Àwọn obìnrin tí wọ́n tọ́jú ìlera wọn títí kọjá ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù ń gbádùn àwọn ọdún àgbà wọn dípò kí wọ́n kàn máa fara dà á.

Àǹfààní ìlera ọpọlọ ń bá ìlera ara rìn. Mímọ̀ pé àyípadà ara yín jẹ́ déédéé, kì í ṣe ohun ìtìjú tàbí ohun ẹ̀rù, ń dín àníyàn kù. Níní ọgbọ́n tí ó wúlò láti bójú tó o ń dá agbára ìdarí padà sí ọwọ́ yín. Sísọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin mìíràn nípa ìrírí tí ẹ jọ ní ń dín ìdáwà kù. Àwọn àǹfààní ọkàn wọ̀nyí ṣe pàtàkì bí ti ara.

Fún ìdílé, ìlera obìnrin ń nípa lórí gbogbo ènìyàn. Ìyá tí ara rẹ̀ le ń tọ́ ọmọ tí ara wọn le síi. Obìnrin tí ó ní agbára àti àlàáfíà ń ṣe àfikún púpọ̀ síi sí àdúgbò wọn. Ìyá àgbà tí ó tọ́jú ìlera rẹ̀ ń bá wọn tọ́jú ọmọ, ó ń fúnni ní ọgbọ́n, ó sì ń so ìdílé pọ̀. Fífi owó àti àkókò sí ìlera obìnrin ní gbogbo ìpele ayé ń fún gbogbo àdúgbò lókun.

Ọ̀pọ̀ ìgbésẹ̀ ìlera, pàápàá nípa nǹkan oṣù, tún ń ṣe àyíká láǹfààní. Pádì tí a ń lò lẹ́ẹ̀kan tí a sì ń jù nù ń dá nǹkan bí 90kg ìdọ̀tí sílẹ̀ fún obìnrin kọ̀ọ̀kan ní gbogbo ọdún ìbímọ rẹ̀. Ní Nàìjíríà, níbi tí ètò ìkó ìdọ̀tí kò ti pọ̀, ìdọ̀tí yìí ń dí gọ́tà, ó ń da àdúgbò rú, ó sì ń ba omi odò jẹ́. Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín ẹrù yìí kù ju 95% lọ.

Ìlera àdúgbò ń dára síi nígbà tí àwọn obìnrin bá ń pín ìmọ̀ láti ìran dé ìran. Ìyá tí ó kọ́ nípa àwọn ìpele ayé ń sọ fún àwọn ọmọbìnrin rẹ̀, àwọn ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀, àti àwọn aládùúgbò. Ọ̀nà ẹ̀kọ́ ìlera láàárín ara wa yìí, tí ó ti lágbára láti ìgbà àtijọ́ ní àwọn àdúgbò Nàìjíríà, ń ṣiṣẹ́ dáadáa síi nígbà tí àwọn obìnrin bá ní ìmọ̀ tó péye dípò ìtàn àròsọ àti èrò òdì.

Fífún obìnrin lágbára ní ti owó nípasẹ̀ ìlera ń mú ìdàgbàsókè bá àdúgbò. Àwọn obìnrin tí ìṣòro ìlera pàjáwìrì kò sọ di òtòṣì ń fi owó sí iṣẹ́ òwò, ẹ̀kọ́, àti ìdàgbàsókè àdúgbò. Àwọn obìnrin tí wọ́n tọ́jú ìlera wọn ní gbogbo ayé ń fi àwọn ọdún iṣẹ́ wọn ṣe àfikún sí ìdílé àti àdúgbò wọn. Àwọn àǹfààní wọ̀nyí ń pọ̀ síi láti ìran dé ìran.

Láti kúrò nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ sí sísọ̀rọ̀ ní gbangba nípa ìlera obìnrin, a gbọ́dọ̀ dáhùn sí àwọn ẹ̀rù àti èrò òdì tí ó ń dí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú tó yẹ. Àwọn àníyàn wọ̀nyí jẹ́ òtítọ́, wọ́n sì yẹ fún ìdáhùn pẹ̀lú ìfarabalẹ̀.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà, pàápàá àwọn ìran àgbà, gbà pé sísọ̀rọ̀ ní gbangba nípa nǹkan oṣù, ìbímọ, tàbí ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù lòdì sí àṣà. Èrò yìí ní ìdí díẹ̀ – ìwà ìtìjú àtijọ́ kò fẹ́ kí a sọ̀rọ̀ ní kedere. Ṣùgbọ́n ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ń ná wa ní ohun búburú: ìjìyà tí a lè dènà, ikú tí kò yẹ, àti àìní ìmọ̀ ìlera tí ó ń pa àwọn ọmọbìnrin wa lára.

Àṣà kì í dúró sójú kan. Ó ń yí padà láti ṣe ire àwọn ènìyàn. Àwọn àṣà kan náà tí ó ń bọ̀wọ̀ fún ìwà ìtìjú tún ń bọ̀wọ̀ fún ìfẹ́ ìyá, ìtọ́jú àdúgbò, àti pínpín ọgbọ́n. Ẹ lè bọ̀wọ̀ fún ìwà ìtìjú nígbà tí ẹ ń fúnni ní ìmọ̀ ìlera tí ó pọn dandan. Ẹ kò nílò ọ̀rọ̀ rírùn tàbí àlàyé tí ń dójú tini láti ṣàlàyé pé nǹkan oṣù jẹ́ déédéé, pé àyẹ̀wò ọrùn ilé-ọmọ ń dènà jẹjẹrẹ, tàbí pé ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù jẹ́ ìyípadà àdáyébá.

Ẹ wo ìjíròrò ìlera gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìyá rere dípò ìlòdì sí àṣà. Ìyá tí ó múra ọmọbìnrin rẹ̀ sílẹ̀ fún nǹkan oṣù ń dáàbò bò ó lọ́wọ́ ìtìjú àti ìdàrúdàpọ̀. Obìnrin tí ó lọ ṣe àyẹ̀wò ń dáàbò bo ìdílé rẹ̀ lọ́wọ́ ìparun jẹjẹrẹ tí ó ti gbilẹ̀. Àwọn ìṣe wọ̀nyí bá àwọn ìlànà pàtàkì Nàìjíríà mu: ojúṣe sí ìdílé àti ìtọ́jú ṣáájú kí ìṣòro tó dé.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ díẹ̀díẹ̀ bí sísọ̀rọ̀ ní gbangba pátápátá bá dà bí ohun tí kò ṣeé ṣe. Ẹ sọ fún ọmọbìnrin kan tàbí ọ̀rẹ́ tí ẹ fọkàn tán. Ẹ lo ọ̀rọ̀ ọ̀wọ̀ tí ó tààrà. Ọ̀pọ̀ obìnrin sọ pé fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ lẹ́ẹ̀kan ń jẹ́ kí àwọn ìjíròrò tí ó tẹ̀lé rọrùn. Ìnira yín kò ní pẹ́; àǹfààní ìmọ̀ ìlera ń wà títí ayé.

Àìtó owó jẹ́ òtítọ́ fún ọ̀pọ̀ ìdílé Nàìjíríà. Ìtọ́jú ìlera sábà máa ń bá owó ilé-ìwé, owó ilé, àti oúnjẹ du owó – gbogbo wọn jẹ́ àìní lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ nínú ìtọ́jú ìlera obìnrin ní gbogbo ìpele ayé ń béèrè ìmọ̀ àti ìṣe rírọrùn ju ìtọ́jú olówó ńlá lọ.

Oúnjẹ tó péye fún ọ̀dọ́ kò béèrè oògùn àfikún olówó ńlá. Oúnjẹ ìbílẹ̀ ń fúnni ní aṣaralóore tó dára: ẹ̀wà ń fúnni ní protein àti irin, epo pupa ń fúnni ní vitamin A, ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé dúdú ń fúnni ní irin àti calcium, ẹja kéékèèké tí a jẹ pẹ̀lú egungun ń fúnni ní calcium àti ọ̀rá omega-3. Oúnjẹ wọ̀nyí kò wọ́n tó oúnjẹ àgbéwọlé tí a ti ṣètò, síbẹ̀ wọ́n ń fúnni ní aṣaralóore tí ó dára jù.

Fún bíbójú tó nǹkan oṣù, pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń béèrè owó lẹ́ẹ̀kan ní ìbẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n kíákíá ni owó náà ń padà. Kódà àwọn ìdílé tí owó ń ṣòro fún rí i pé ríra ohun lẹ́ẹ̀kan tí ó ń lò fún ọ̀pọ̀ ọdún kò wọ́n tó ríra pádì tí a ń jù nù lóṣooṣù. Àwọn àjọ, títí kan Sana Pads, ń bá àwọn ilé-ìwé àti NGO ṣiṣẹ́ láti pèsè ọjà ní owó tí a ti dín kù níbi tí ríra fúnra ẹni ti ṣòro.

Àyẹ̀wò ọrùn ilé-ọmọ wà ní àwọn ilé-ìwòsàn ìjọba àti ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́sẹ́ fún ₦2,000-5,000, èyí tí kò tó ohun tí ọ̀pọ̀ ìdílé ń ná lórí oúnjẹ kan ní ilé oúnjẹ tàbí aṣọ kan. Àyẹ̀wò ní gbogbo ọdún mẹ́ta kò tó ₦150 lóṣooṣù – ó ṣeé san fún ọ̀pọ̀ ilé ní Nàìjíríà bí wọ́n bá fi sí iwájú. Àwọn NGO kan àti ètò ìjọba kan ń ṣe àyẹ̀wò ọ̀fẹ́ nígbà ìpolongo àkànṣe.

Fún ìṣòro tí ó nílò ìtọ́jú dókítà, ìtọ́jú ní kùtùkùtù kò wọ́n tó ìtọ́jú tí a fi falẹ̀. Lílọ sọ́dọ̀ dókítà nípa nǹkan oṣù tí ó pọ̀ jù kí àìtó ẹ̀jẹ̀ tó bẹ̀rẹ̀ kò wọ́n rárá bí a bá fi wé títọ́jú àìtó ẹ̀jẹ̀ líle pẹ̀lú fífa ẹ̀jẹ̀ sí ara. Wíwá ìrànlọ́wọ́ kíákíá, kódà nígbà tí owó bá ṣòro, sábà máa ń dènà ìṣòro tí yóò náni jù lọ́jọ́ iwájú.

Àṣà Nàìjíríà nígbà mìíràn máa ń kọ́ obìnrin láti fara da ìṣòro ìlera ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, bí ẹni pé ìjìyà jẹ́ apá kan jíjẹ́ obìnrin tí kò ṣeé yẹ̀. Èrò yìí ń mú kí àwọn obìnrin má ka àwọn àmì tí ó ń fi àìsàn tí ó ṣeé tọ́jú hàn sí. Ìrora nǹkan oṣù tí kò jẹ́ kí ẹ ṣiṣẹ́ kì í ṣe déédéé – ó lè fi fáíbróìdì, endometriosis, tàbí àìsàn mìíràn tí ó ṣeé bójú tó hàn. Ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù kì í ṣe déédéé rárá – ó gbọ́dọ̀ ní àyẹ̀wò jẹjẹrẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Gbólóhùn náà “ìyà obìnrin” dà bí ẹni pé jíjẹ́ obìnrin túmọ̀ sí ìrora àti ìdènà láti ìbẹ̀rẹ̀. Èyí kì í ṣe òtítọ́ rárá. Bí ìnira díẹ̀ nígbà nǹkan oṣù ṣe wọ́pọ̀, ìrora tí ó ń dá ni dúró kò wọ́pọ̀ bẹ́ẹ̀. Bí ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù ṣe ń mú àyípadà wá, kò dandan kí ó mú ìbànújẹ́ wá. Ó tọ́ sí obìnrin láti ní àlàáfíà ní gbogbo ayé wọn, kì í ṣe láti kàn yè títí di ọjọ́ ogbó.

Láti mọ ìyàtọ̀ láàárín àmì déédéé àti àmì tí ó yẹ kí ó kọni lóminú, a nílò ìmọ̀ ìpìlẹ̀. Ìrora inú díẹ̀ nígbà nǹkan oṣù jẹ́ déédéé; ìrora tí ó ń mú yín bì tàbí dákú kì í ṣe déédéé. Ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ tí kò ní ètò nígbà perimenopause jẹ́ déédéé; ẹ̀jẹ̀ tí ó ń ya jáde bí omi kì í ṣe déédéé. Ooru òjijì díẹ̀ nígbà ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù jẹ́ déédéé; àwọn àmì tí ó ń da ìgbésí ayé yín rú pátápátá yẹ fún àyẹ̀wò dókítà.

Ara yín ń bá yín sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ àwọn àmì. Kíkà wọ́n sí “ìṣòro obìnrin lásán” ń kọ etí ikún sí àwọn ìránṣẹ́ pàtàkì nípa ìlera yín. Ó tọ́ sí yín láti gba ìtọ́jú dókítà, ìtura kúrò nínú àwọn àmì, àti ìgbésí ayé rere gẹ́gẹ́ bí ẹnikẹ́ni mìíràn nínú ìdílé yín. Ìjìyà kì í ṣe ìwà rere; ó sábà máa ń jẹ́ ìṣòro ìlera tí a kò tọ́jú lásán.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé pádì nǹkan oṣù jẹ́ apá kan ṣoṣo nínú ìlera obìnrin ní gbogbo ayé. Ṣùgbọ́n ó jẹ́ apá pàtàkì tí ó ń nípa lórí ìtura, iyì, àti kíkópa nínú ẹ̀kọ́ tàbí iṣẹ́ ajé fún nǹkan bí ẹ̀wádún mẹ́rin nínú ìgbésí ayé ọ̀pọ̀ obìnrin.

A ṣe àwọn ọjà wa pàápàá fún ohun tí àwọn obìnrin Nàìjíríà nílò. Òye wa wá láti ibi tí a ti ń ṣe é ní Nàìjíríà, níbi tí àwa náà ti ń rí ojú ọjọ́ kan náà, ìṣòro omi kan náà, àti ipò ohun èlò ìlú kan náà bí àwọn oníbàárà wa. A mọ̀ pé ọjà gbọ́dọ̀ gbẹ kíákíá nínú ọ̀rinrin, kí ó fara da fífọ̀ pẹ̀lú ọwọ́ láìya, kí ó sì ṣiṣẹ́ dáadáa ní ọjọ́ gígùn ní ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́ láìsí ibi tí a ti lè pààrọ̀ rẹ̀.

Láti ìgbà tí a ti dá wa sílẹ̀, a ti ran obìnrin tí ó ju 10,000 lọ lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín pádì tí ó ju 30,000 lọ fún àwọn ènìyàn, ilé-ìwé, àti àjọ. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ọjà títà lásán – ìbáṣepọ̀ ni wọ́n láti fòpin sí àìlówó fún nǹkan oṣù (period poverty). A ń bá àwọn ilé-ìwé ṣiṣẹ́ kí àwọn ọmọbìnrin lè lọ sí kíláàsì nígbà nǹkan oṣù, a ń bá àwọn NGO tí ó ń ran àwọn aláìní lọ́wọ́ ṣiṣẹ́, a sì ń bá àwọn ilé-ìwòsàn tí ó ń ṣe ìtọ́jú ìyá ṣiṣẹ́.

Àwọn ọjà wa wà fún oríṣiríṣi ìpele ayé àti àìní. Fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí nǹkan oṣù wọn ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀, No Wahala Pads wa, tí ó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele kan tí ó ń fa omi mu, ń pèsè ààbò tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé fún ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ láìjẹ́ pé ó pọ̀ jù fún àwọn ọ̀dọ́. Àwọn obìnrin ní ọdún ìbímọ tí ẹ̀jẹ̀ wọn jẹ́ déédéé tàbí pọ̀ ń jàǹfààní láti inú Premium Pads wa (ìpele kan tí kì í jò pẹ̀lú ìpele mẹ́ta tí ó ń fa omi mu) tàbí Maxi Pads (ìpele kan tí kì í jò pẹ̀lú ìpele márùn-ún tí ó ń fa omi mu). Àwọn àṣàyàn wọ̀nyí ń bá àìní ara tí ó ń yí padà mu, láti oṣù dé oṣù, ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ, tàbí àìṣedéédéé perimenopause.

Ìfaramọ́ wa ju ọjà lọ. A gbàgbọ́ pé fífòpin sí àìlówó fún nǹkan oṣù ń béèrè ojútùú tí kò wọ́n tí ó sì jẹ́ alágbero, pẹ̀lú ẹ̀kọ́ àti ìpolongo. Gbogbo ríra ọjà ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún iṣẹ́ wa láti mú kí gbogbo obìnrin Nàìjíríà lè bójú tó nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì, láìka ipò owó wọn sí.

Ìmọ̀ ń ṣí ọ̀nà sílẹ̀, ṣùgbọ́n ìṣe ló ń mú àyípadà wá. Níbikíbi tí ẹ bá wà nínú ìrìnàjò ìlera yín, àwọn ìgbésẹ̀ tí ó wúlò ń mú yín sún mọ́ àlàáfíà tó dára síi, wọ́n sì ń ran àwọn obìnrin mìíràn lọ́wọ́ nínú ìdílé àti àdúgbò yín.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àyẹ̀wò ara yín ní òtítọ́. Ìpele ayé wo ni ẹ wà? Àìní ìlera wo ni ìpele náà ń mú wá? Kí ni ẹ ń ṣe lọ́wọ́lọ́wọ́ láti bójú tó àwọn àìní wọ̀nyí, níbo sì ni àlàfo wà? Àyẹ̀wò yìí kò nílò dókítà – ẹ kàn ronú jinlẹ̀ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nípa ara yín, àwọn àmì yín, àti ohun tí ẹ ń ṣe báyìí.

Ẹ yan apá kan tí ẹ fẹ́ mú dára síi láti bẹ̀rẹ̀. Bí ẹ bá ní àwọn ọmọbìnrin tí ó ń sún mọ́ ìbàlágà, ẹ fi mímúra wọn sílẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀ àti pádì nǹkan oṣù sí iwájú kí nǹkan oṣù àkọ́kọ́ wọn tó dé. Bí ẹ bá wà ní ọdún ìbímọ tí ẹ kò sì tíì ṣe àyẹ̀wò ọrùn ilé-ọmọ rí, ẹ ṣètò ọjọ́ àyẹ̀wò náà. Bí àwọn àmì perimenopause bá ń da ìgbésí ayé yín rú, ẹ lọ rí dókítà dípò kí ẹ máa jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Ní pàtàkì fún ìlera nǹkan oṣù, ẹ ronú nípa yíyí padà sí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí ẹ kò bá tíì ṣe bẹ́ẹ̀. Starter Kit wa (Premium Pads mẹ́ta pẹ̀lú àpò ìpamọ́) ní gbogbo ohun tí ẹ nílò láti bẹ̀rẹ̀. Pádì mẹ́ta tó fún oṣù kan déédéé bí ẹ bá ń fọ̀ wọ́n lójoojúmọ́, ìtọ́jú tó dára sì ń jẹ́ kí wọ́n pẹ́ fún ọdún 2-3. Fún ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ tàbí oṣù tí ó gùn, fífi Maxi Pads kan tàbí méjì kún un ń fún yín ní ààbò tó péye láìjẹ́ pé ẹ ó máa ṣọ́ ọ lò.

Ẹ pín ìmọ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin mìíràn nínú ayé yín. Ẹ sọ fún arábìnrin yín nípa àyẹ̀wò ọrùn ilé-ọmọ. Ẹ fi bí a ṣe ń ṣe àkọsílẹ̀ oṣù hàn ọmọbìnrin yín. Ẹ sọ̀rọ̀ òtítọ́ nípa ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ tí wọ́n ń la ìyípadà kan náà kọjá. Fífọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ń mú kí àǹfààní ẹ̀kọ́ yín tàn dé gbogbo àwọn ènìyàn yín.

Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera, olùkọ́, àti olórí àdúgbò ń mú ipa pọ̀ síi nípa ríran ìlera obìnrin lọ́wọ́ ní gbogbo ìpele ayé nínú ilé-iṣẹ́ àti àdúgbò wọn. Àwọn ilé-ìwé lè ṣe ẹ̀kọ́ kíkún nípa ìlera nǹkan oṣù, kí wọ́n sì pèsè pádì fún àwọn ọmọbìnrin tí ó nílò rẹ̀, láti dènà pípa ilé-ìwé jẹ nítorí nǹkan oṣù. Àwọn ilé-ìwòsàn lè pèsè ìmọ̀ràn àti àyẹ̀wò tí ó bá ìpele ayé mu, láti mú ìṣòro ní kùtùkùtù nígbà tí ìtọ́jú ń ṣiṣẹ́ jùlọ.

Àwọn NGO àti àjọ ẹ̀sìn tí ó ń bá obìnrin ṣiṣẹ́ lè fi ẹ̀kọ́ ìlera kún àwọn ètò tí wọ́n ti ní tẹ́lẹ̀. Ẹgbẹ́ obìnrin nínú ìjọ, ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ọlọ́jà, àti iṣẹ́ ìdàgbàsókè àdúgbò jẹ́ ibi tí ó rọrùn láti pín ìmọ̀ ìlera. Ọ̀pọ̀ obìnrin gbẹ́kẹ̀lé àwọn ẹgbẹ́ wọ̀nyí, wọ́n sì ń dé ọ̀dọ̀ wọn ju ilé-ìwòsàn lọ.

Àwọn àjọ lè bèrè iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú ìfiránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Èyí ń jẹ́ kí ó ṣeé ṣe fún ilé-ìwé láti tọ́jú pádì pamọ́ fún akẹ́kọ̀ọ́, fún ètò ìlera ìyá láti ran àwọn obìnrin tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bímọ lọ́wọ́, àti fún iṣẹ́ ìdàgbàsókè àdúgbò láti kojú àìlówó fún nǹkan oṣù. Ríra lọ́pọ̀lọpọ̀ tún ń jẹ́ kí àwọn àjọ pín ọjà dípò fífúnni ní owó, èyí sì ń rí i dájú pé owó náà lọ tààrà sí àìní ìlera nǹkan oṣù.

A kí àwọn àjọ tí ó ti fi ara jì fún ìlera àti iyì obìnrin káàbọ̀ láti bá wa ṣiṣẹ́ pọ̀. Bóyá ẹ ń ṣe ètò ìlera ní ilé-ìwé, ẹ ń ṣe iṣẹ́ ìlera ìyá, tàbí ẹ ń ran àwọn aláìní lọ́wọ́, a lè jíròrò bí a ṣe lè fi ìrànlọ́wọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ó yẹ kún un. Ẹ kàn sí wa láti wo ọ̀nà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó bá iṣẹ́ àti ìnáwó yín mu.

Ìlera obìnrin ní gbogbo ìpele ayé kì í ṣe àdìtú tàbí ohun tí ó pọ̀ jù nígbà tí ẹ bá mọ ìlànà àti àìní ara yín. Ìbàlágà ń béèrè ìmúrasílẹ̀, oúnjẹ tó péye, àti ìjíròrò ní gbangba. Àwọn ọdún ìbímọ ń béèrè àfiyèsí sí ìlera nǹkan oṣù, ìtọ́jú ìyá nígbà tí ó bá yẹ, àti àyẹ̀wò jẹjẹrẹ. Ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù ń mú àyípadà wá tí ó ṣeé bójú tó pẹ̀lú ọgbọ́n tí ó wúlò àti ìrànlọ́wọ́ tí ó ní ìmọ̀. Ìpele kọ̀ọ̀kan ní àǹfààní fún ìlera alárinrin nígbà tí ẹ bá ní ìmọ̀ àti ohun èlò.

Àwọn obìnrin Nàìjíríà ń gbé ìdílé àti àdúgbò lé èjìká wọn. Ó tọ́ sí yín láti rí ìrànlọ́wọ́ ìlera tí ó dọ́gba pẹ̀lú ẹrù tí ẹ ń rù. Ó tọ́ sí yín láti ní ìmọ̀ tó péye, ọjà tí kò wọ́n, ìtọ́jú tí ó wà ní àrọ́wọ́tó, àti òmìnira kúrò nínú ìjìyà tí kò yẹ. Ìwọ̀nyí kì í ṣe afẹ́ – wọ́n jẹ́ ìpìlẹ̀ ìgbésí ayé tí ó ní iyì.

Ọ̀nà láti inú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ sí àlàáfíà ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbésẹ̀ kéékèèké: ìjíròrò kan pẹ̀lú ọmọbìnrin yín, ọjọ́ àyẹ̀wò kan, páálí kan pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí ó ń mú wàhálà ríra pádì lóṣooṣù kúrò. Àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ń kó jọ di ìlera tí ó yí padà ní gbogbo ayé yín àti àlàáfíà tó dára síi fún ìran obìnrin Nàìjíríà tí ó ń bọ̀. Ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú-ewé Ìlera Obìnrin ní Áfíríkà wa láti kọ́ síi nípa bí ẹ ṣe lè ṣe ìtọ́jú ìlera yín àti àlàáfíà àdúgbò yín ní gbogbo ìpele.

Ìlera yín ṣe pàtàkì. Ìtura yín ṣe pàtàkì. Iyì yín ṣe pàtàkì. Ẹ gbé ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ lónìí.