Àwọn Àìsàn Nǹkan Oṣù: Ìtọ́sọ́nà Pípé fún Àwọn Obìnrin Nàìjíríà

Àwọn àìsàn nǹkan oṣù ń kan tó 30% àwọn obìnrin ní Nàìjíríà ní àkókò kan nínú ayé wọn, síbẹ̀ ọ̀pọ̀ jù lọ wọn ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ìtọ́sọ́nà yìí yóò ràn yín lọ́wọ́ láti dá àwọn àmì mọ̀, láti mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín, àti láti mọ ìgbà tí ẹ gbọ́dọ̀ wá ìrànlọ́wọ́.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Àwọn àìsàn nǹkan oṣù ní nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé, ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, ìrora líle, àti nǹkan oṣù tí kò wá láìsí ìdí tí ó wọ́pọ̀.
  
  
• Àwọn àìsàn tí ó wọ́pọ̀ bí PCOS ń kan 1 nínú 10 obìnrin Nàìjíríà, nígbà tí fibroid ń kan tó 25% àwọn obìnrin nígbà tí wọ́n bá fi máa pé ọmọ ọdún 40.
  
  
• Ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù tí ó pọ̀ jù túmọ̀ sí pé ẹ̀jẹ̀ ń rin pádì kan já ní gbogbo wákàtí 1-2, tàbí pé ẹ̀jẹ̀ dídì tí ó tóbi ju owó ẹyọ ₦50 lọ ń jáde.
  
  
• Ọ̀pọ̀ jù lọ àìsàn nǹkan oṣù ṣeé tọ́jú tí a bá tètè ṣàwárí wọn, ọ̀nà ìtọ́jú sì wà kódà nínú ètò ìlera Nàìjíríà.
  
  
• Kíkọ àkọsílẹ̀ nǹkan oṣù yín fún oṣù 3 ń ran àwọn dókítà lọ́wọ́ láti mọ ìṣòro náà kíákíá àti ní pàtó.
  
  
• Pádì tí a lè fọ̀ tí owó rẹ̀ kò pọ̀ lè bójú tó ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ nígbà tí ẹ ń wá ìtọ́jú, ó sì ń ná 70-85% kéré ju pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan lọ bí àkókò ti ń lọ.
  
  
• Fífojú fo àwọn àmì líle lè yọrí sí àìtó ẹ̀jẹ̀ (anaemia), ìṣòro ìbímọ, àti ìgbésí ayé tí kò dára tó.

Ẹ jẹ́ ká wo ohun tí a ń pè ní àìsàn nǹkan oṣù gan-an, bí a ṣe lè dá àwọn àmì ìkìlọ̀ mọ̀, àti àwọn ìgbésẹ̀ tí ẹ lè gbé lónìí.

Blessing jókòó lórí ibùsùn rẹ̀ nínú ilé rẹ̀ ní Surulere, ó tẹ̀ ba nítorí ìrora. Fún oṣù kẹta léraléra, nǹkan oṣù rẹ̀ dé ní ọ̀sẹ̀ méjì ṣáájú àkókò rẹ̀, pẹ̀lú ìrora inú tí ó le débi pé kò lè lọ síbi iṣẹ́. Àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ wúyẹ́wúyẹ́, ọ̀gá rẹ̀ dàbí ẹni tí inú ń bí, ìyá rẹ̀ sì ń sọ ṣáá pé “ohun tí ó wọ́pọ̀ ni – kàn lo paracetamol.” Ṣùgbọ́n Blessing mọ̀ pé nǹkan kan kò tọ̀nà. Bí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, ó ní àìsàn nǹkan oṣù, ṣùgbọ́n kò mọ orúkọ rẹ̀, kò mọ̀ bóyá ó le, kò sì mọ ibi tí yóò yíjú sí fún ìrànlọ́wọ́. Ìtìjú àti ìdàrúdàpọ̀ mú un dákẹ́, bí ayé rẹ̀ ṣe ń dín kù pẹ̀lú nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan tí kò ṣeé sọ tẹ́lẹ̀.

Ẹ kò dá wà, ẹ sì yẹ láti rí ìdáhùn.

Àìsàn nǹkan oṣù ni ipò èyíkéyìí tí ó ń kan bí nǹkan oṣù yín ṣe ń wá déédéé, bí ó ṣe ń pẹ́ tó, bí ẹ̀jẹ̀ ṣe pọ̀ tó, tàbí bí ìrora rẹ̀ ṣe pọ̀ tó, lọ́nà tí ó ń da ìgbésí ayé yín rú. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nǹkan oṣù obìnrin kọ̀ọ̀kan yàtọ̀ díẹ̀, àwọn àpẹẹrẹ kan ń fi hàn pé nǹkan kan nílò àfiyèsí dókítà.

Kí a tó sọ̀rọ̀ nípa àwọn àìsàn, ẹ jẹ́ ká mọ ohun tí a kà sí déédéé. Àyípo nǹkan oṣù tí ó wọ́pọ̀ máa ń gba ọjọ́ 21 sí 35, láti ọjọ́ kínní nǹkan oṣù kan dé ọjọ́ kínní èyí tí ó tẹ̀lé e. Nǹkan oṣù fúnra rẹ̀ (ìgbà tí ẹ̀jẹ̀ ń jáde) sábà máa ń pẹ́ ọjọ́ 2 sí 7. Ẹ lè pàdánù nǹkan bí 30 sí 40 mílílítà ẹ̀jẹ̀ lápapọ̀, èyí tí ó tó nǹkan bí ṣíbí ńlá 2 sí 3, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó sábà máa ń dàbí ẹni pé ó pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ nígbà tí ó bá dà pọ̀ mọ́ omi ara mìíràn.

Ìrora nǹkan oṣù tí ó wà déédéé máa ń wà láti ìrora inú díẹ̀ dé ìnira àárín-gbùngbùn tí oògùn ìrora lásán bí ibuprofen ń mú kúrò. Ẹ ṣì gbọ́dọ̀ lè lọ sí ilé-ìwé, lọ síbi iṣẹ́, kí ẹ sì máa ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́ yín, bí ara yín kò tilẹ̀ balẹ̀ díẹ̀. Nǹkan oṣù yín lè yàtọ̀ ní ọjọ́ díẹ̀ lóṣooṣù, kò sì burú. Ìdààmú, ìrìn àjò, àìsàn tàbí àyípadà nínú ìṣe ojoojúmọ́ lè yí àkókò rẹ̀ padà fún ìgbà díẹ̀.

Nínú ojú ọjọ́ Nàìjíríà, ẹ lè ṣàkíyèsí pé ẹ̀jẹ̀ yín dàbí ẹni pé ó pọ̀ sí i nígbà ẹ̀ẹ̀rùn nítorí pé ooru lè mú kí ẹ̀jẹ̀ máa ṣàn kiri ara jù. Èyí sábà máa ń jẹ́ déédéé. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni àpẹẹrẹ rẹ̀ láàárín oṣù púpọ̀, kì í ṣe nǹkan oṣù àjèjì kan ṣoṣo.

Àìsàn nǹkan oṣù wà nígbà tí nǹkan oṣù yín bá ń dí yín lọ́wọ́ léraléra láti gbé ìgbésí ayé yín déédéé. Èyí lè jẹ́ ìrora tí ó le débi pé ẹ kò lè dìde, ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ débi pé ẹ ń pààrọ̀ pádì ní wákàtí kọ̀ọ̀kan, nǹkan oṣù tí ó ń wá lójijì láìní àpẹẹrẹ kankan, tàbí nǹkan oṣù tí ó ń pòórá fún ọ̀pọ̀ oṣù láìsí oyún tàbí ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù (menopause).

Ọ̀rọ̀ pàtàkì ni “léraléra.” Nǹkan oṣù kan tí ó le lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ ìdánwò tí ó kún fún ìdààmú tàbí nígbà ìṣòro ìdílé kò fi dandan túmọ̀ sí pé ẹ ní àìsàn. Ṣùgbọ́n tí ẹ bá ti ní àwọn àmì kan náà tí ó ń da yín láàmú fún nǹkan oṣù mẹ́ta tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní ọ̀kan-tẹ̀lé-ọ̀kan, ó tó àkókò láti wádìí.

Àwọn àìsàn nǹkan oṣù tí ó wọ́pọ̀ ni dysmenorrhoea (nǹkan oṣù tí ìrora rẹ̀ le gan-an), menorrhagia (ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù), oligomenorrhoea (nǹkan oṣù tí kì í sábà wá, tí ó ju ọjọ́ 35 lọ láàárín ara wọn), amenorrhoea (nǹkan oṣù tí kò wá), àti nǹkan oṣù tí kò tẹ̀lé àpẹẹrẹ kankan tí a lè sọ tẹ́lẹ̀. Ọ̀kọ̀ọ̀kan ní ohun tí ó ń fà á àti ìtọ́jú tirẹ̀, ìdí nìyí tí ìwádìí àìsàn tí ó péye fi ṣe pàtàkì.

Àwọn àìsàn kan máa ń kan àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́pọ̀lọpọ̀. Fibroid inú ilé ọmọ (uterine fibroids), èyí tí ó jẹ́ ìdàgbà tí kì í ṣe jẹjẹrẹ nínú ilé ọmọ, ń kan tó 25% àwọn obìnrin nígbà tí wọ́n bá fi máa pé ọmọ ọdún 40, ó sì pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ láàárín àwọn obìnrin Áfíríkà. Wọ́n sábà máa ń fa ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, nǹkan oṣù tí ó pẹ́ jù, àti ìwúwo nínú ìsàlẹ̀ ikùn.

Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) ń kan nǹkan bí 1 nínú 10 obìnrin kárí ayé, títí kan Nàìjíríà. Ó ń fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé tàbí tí kò wá, irun tí ó ń hù jù, irorẹ́, ìsanra, ó sì lè kan agbára láti lóyún. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà tí ó ní PCOS kò mọ̀ pé àwọn ní in nítorí pé wọ́n ń fojú kéré àwọn àmì náà bí “ìdààmú lásán” tàbí “o ń jẹun jù.”

Endometriosis, níbi tí ẹran ara tí ó jọ ìbòrí inú ilé ọmọ ti ń hù sí ìta ilé ọmọ, ń fa ìrora líle, ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, àti ìṣòro ìbímọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣirò pàtó ní Nàìjíríà kò pọ̀, ìwádìí fi hàn pé ó ń kan nǹkan bí 10% àwọn obìnrin kárí ayé ní ọdún tí wọ́n lè bímọ. Pelvic Inflammatory Disease (PID), tí ó sábà máa ń wá láti inú àrùn ìbálòpọ̀ (STI) tí a kò tọ́jú, ń ba àwọn ẹ̀yà ìbímọ jẹ́, ó sì ń fa nǹkan oṣù tí ó ní ìrora tí kò sì ṣe déédéé. Ó wọ́pọ̀ gan-an ní àwọn agbègbè tí kò ti rọrùn láti rí iṣẹ́ ìlera ìbálòpọ̀.

Mímọ àwọn àmì pàtó ń ràn yín lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ fún ara yín nígbà tí ẹ bá ń wá ìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń lọ́ra láti rí dókítà nítorí pé wọ́n ti sọ fún wọn pé àwọn àmì wọn jẹ́ “déédéé” tàbí pé wọ́n “kàn ń ṣe àṣejù.” Ẹ gbẹ́kẹ̀lé ara yín. Tí nǹkan kan bá dàbí ẹni pé kò tọ̀nà, ó yẹ kí a wádìí rẹ̀.

Ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àìsàn nǹkan oṣù tí ó wọ́pọ̀ jù, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ obìnrin kò mọ̀ pé ẹ̀jẹ̀ wọn pọ̀ ju bí ó ti yẹ lọ nítorí pé wọn kò tíì bá ẹnikẹ́ni sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ rí. Ẹ ní menorrhagia tí ẹ̀jẹ̀ bá ń rin pádì tàbí tampon lásán já ní gbogbo wákàtí kan sí méjì fún ọ̀pọ̀ wákàtí ní ọ̀kan-tẹ̀lé-ọ̀kan, tí nǹkan oṣù yín bá ju ọjọ́ méje lọ, tí ẹ̀jẹ̀ dídì tí ó tóbi ju owó ẹyọ ₦50 lọ bá ń jáde, tàbí tí ẹ bá ní láti pààrọ̀ pádì ní òru.

Ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù sábà máa ń yọrí sí àìtó ẹ̀jẹ̀ (anaemia – irin tí ó kéré nínú ara), tí ń fa àárẹ̀, àìlágbára, kíkúrú èémí, àti awọ ara tí ó ṣá. Tí ó bá ń rẹ̀ yín gan-an nígbà nǹkan oṣù, tàbí tí ẹ bá ṣàkíyèsí pé ọkàn yín ń sáré nígbà tí ẹ bá ń gun àtẹ̀gùn, àìtó ẹ̀jẹ̀ lè máa bẹ̀rẹ̀. Èyí jẹ́ ohun ìdààmú pàápàá ní Nàìjíríà, níbi tí ọ̀pọ̀ obìnrin kò ti ń jẹ irin tó nítorí pé kò rọrùn fún wọn láti rí oúnjẹ tí ó ní irin púpọ̀.

Ohun tí ń fa ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù yàtọ̀ síra: láti fibroid àti polyp, dé àìdọ́gba họ́mọ̀nù, àìsàn ẹ̀jẹ̀ dídì, tàbí ìṣòro nínú bí ilé ọmọ yín ṣe ń fún pọ̀. Òṣìṣẹ́ ìlera lè mọ ohun tí ó ń fà á nípa àyẹ̀wò ara, ultrasound, tàbí àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀. Ìtọ́jú lè jẹ́ oògùn láti dín ẹ̀jẹ̀ kù, ọ̀nà họ́mọ̀nù láti mú nǹkan oṣù yín ṣe déédéé, tàbí ní àwọn ìgbà kan, iṣẹ́ abẹ láti yọ fibroid kúrò tàbí láti yanjú àwọn ìṣòro mìíràn nínú ẹ̀yà ara.

Ìrora nǹkan oṣù ní ìpele-ìpele. Ìrora inú díẹ̀ jẹ́ déédéé. Ìrora tí ó ń mú yín bì, dákú, tàbí pa ilé-ìwé tàbí iṣẹ́ jẹ léraléra kì í ṣe déédéé. Dysmenorrhoea líle máa ń dàbí ìrora inú tí ó le gan-an tàbí ìrora bí ẹni pé a ń gún yín ní ọ̀bẹ ní ìsàlẹ̀ ikùn, ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn, tàbí itan. Ó lè wá pẹ̀lú ìríra, ìgbẹ́ gbuuru, ẹ̀fọ́rí, tàbí òòyì.

Primary dysmenorrhoea túmọ̀ sí nǹkan oṣù tí ó ní ìrora láìsí àìsàn mìíràn lábẹ́ rẹ̀ – ilé ọmọ yín kàn ń ṣe prostaglandin jù, àwọn kẹ́míkà tí ń fa ìrora inú. Secondary dysmenorrhoea túmọ̀ sí pé àìsàn kan lábẹ́ rẹ̀ bí endometriosis, fibroid tàbí PID ló ń fa ìrora náà. Ìyàtọ̀ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé wọ́n nílò ìtọ́jú tí ó yàtọ̀.

Tí ìrora yín bá bẹ̀rẹ̀ láàárín ọdún díẹ̀ lẹ́yìn nǹkan oṣù yín àkọ́kọ́, tí kò sì yí padà púpọ̀, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ primary dysmenorrhoea. Tí ìrora bá bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ẹ ti dàgbà, tàbí tí ó ń burú sí i díẹ̀díẹ̀, ẹ fura sí secondary dysmenorrhoea. Tí ìrora bá ń ṣẹlẹ̀ ní ìta nǹkan oṣù yín tàbí nígbà ìbálòpọ̀, ẹ rí i dájú pé ẹ lọ fún àyẹ̀wò. Ní Lagos, Abuja, Kano àti àwọn ìlú ńlá mìíràn, àwọn dókítà oníṣègùn obìnrin (gynaecologist) lè ṣe ultrasound àti àwọn àyẹ̀wò mìíràn láti mọ ohun tí ó ń fà á. Kódà ní àwọn agbègbè tí ohun èlò kò ti pọ̀, dókítà tí ó mọṣẹ́ sábà máa ń lè mọ ìṣòro náà nípa àyẹ̀wò fínnífínní àti ìtàn àwọn àmì yín.

Nǹkan oṣù yín kò nílò láti dé ní ọjọ́ kan náà gan-an lóṣooṣù, ṣùgbọ́n ó yẹ kí ó tẹ̀lé àpẹẹrẹ tí a lè sọ tẹ́lẹ̀ ní gbogbo gbòò. Nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé túmọ̀ sí pé gígùn àyípo yín ń yàtọ̀ ju ọjọ́ 7-9 lọ láti oṣù kan sí èkejì, tàbí pé ẹ kò lè sọ ìgbà tí nǹkan oṣù yín yóò dé rárá. Nǹkan oṣù tí kò wá (amenorrhoea) túmọ̀ sí pípàdánù àyípo mẹ́ta tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ nígbà tí ẹ kò lóyún, tí ẹ kò sí lẹ́nu fífún ọmọ lọ́mú, tí ẹ kò sì tíì dé ìdáwọ́dúró nǹkan oṣù (menopause).

Ọ̀pọ̀ nǹkan ló ń fa nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé. PCOS jẹ́ ọ̀kan lára ohun tí ó ń fà á jù lọ láàárín àwọn ọ̀dọ́bìnrin. Ìṣòro thyroid, tí ó ń kan bí gbogbo ara yín ṣe ń ṣiṣẹ́, lè da nǹkan oṣù rú. Pípàdánù tàbí níní ìwúwo ara lọ́nà tí ó pọ̀ jù, eré ìdárayá tí ó pọ̀ jù, ìdààmú tí kò dáwọ́ dúró, àti àwọn oògùn kan, gbogbo wọn ń kan nǹkan oṣù. Láàárín àwọn obìnrin Nàìjíríà kan, pàápàá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ọ̀dọ́ oníṣẹ́ tí ń kojú ìfúnpá ẹ̀kọ́ tàbí iṣẹ́ tí ó le, ìdàrúdàpọ̀ nǹkan oṣù nítorí ìdààmú ń wọ́pọ̀ sí i.

Nǹkan oṣù tí kò wá gbọ́dọ̀ jẹ́ wíwádìí nígbà gbogbo. Yàtọ̀ sí oyún, ohun tí ó lè fà á ni premature ovarian insufficiency (ìgbà tí ibi ẹyin dáwọ́ iṣẹ́ dúró ṣáájú àkókò – menopause tí ó tètè dé), ìṣòro ẹṣẹ́ pituitary, àpá nínú ilé ọmọ láti inú àkóràn tàbí iṣẹ́ abẹ àtẹ̀yìnwá, àti àìdọ́gba họ́mọ̀nù. Tí ẹ kò bá tíì pé ọmọ ọdún 16 tí nǹkan oṣù yín kò sì tíì bẹ̀rẹ̀, tàbí tí nǹkan oṣù yín bá dúró fún ju oṣù mẹ́ta lọ, ẹ lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera. Agbára ìbímọ yín, ìlera egungun yín, àti àlàáfíà yín lápapọ̀ sinmi lé yíyanjú ohun tí ó ń fà á.

Wíwá ìtọ́jú fún ìṣòro nǹkan oṣù lè dẹ́rù bani, pàápàá nínú àṣà tí sísọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba ti sábà máa ń jẹ́ èèwọ̀. Mímọ ohun tí ẹ lè retí ń ràn yín lọ́wọ́ láti múra sílẹ̀, kí ẹ sì sọ̀rọ̀ fún ara yín dáadáa.

Ohun tí ó wúlò jù lọ tí ẹ lè ṣe kí ẹ tó rí dókítà ni láti kọ àkọsílẹ̀ nǹkan oṣù yín fún ó kéré tán oṣù mẹ́ta. Ẹ kọ ọjọ́ kínní nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan sílẹ̀, ọjọ́ mélòó ni ó pẹ́, àti bí ẹ̀jẹ̀ ṣe pọ̀ tó lójoojúmọ́ (díẹ̀, àárín, púpọ̀, tàbí púpọ̀ gan-an). Ẹ kọ ìrora èyíkéyìí sílẹ̀ (ẹ fún un ní máàkì 1-10), àwọn àmì mìíràn bí ẹ̀fọ́rí tàbí ìṣòro inú, àti bí àwọn àmì náà ṣe ń kan ìgbésí ayé yín ojoojúmọ́.

Ẹ kọ iye pádì tí ẹ ń lò lójoojúmọ́ sílẹ̀. Èyí ń fún dókítà ní ìsọfúnni tí ó dájú dípò àpèjúwe tí ó dá lórí èrò. Ẹ tún kọ oògùn èyíkéyìí tí ẹ ń lò sílẹ̀, títí kan egbòogi ìbílẹ̀, àti ìṣẹ̀lẹ̀ èyíkéyìí tí ó kó ìdààmú bá yín nígbà nǹkan oṣù kọ̀ọ̀kan. Ìdààmú, àìsàn àti àyípadà ńlá nínú ayé, gbogbo wọn ń kan nǹkan oṣù, ìsọfúnni yìí sì ń ran dókítà lọ́wọ́ láti mọ ìyàtọ̀ láàárín ìdàrúdàpọ̀ ìgbà díẹ̀ àti àìsàn gidi.

Ẹ lè kọ ọ́ sórí ìwé, sínú ìwé àkọsílẹ̀, tàbí sórí fóònù yín. Àkọsílẹ̀ lásán tó – ẹ kò nílò app aláràbarà. Ẹ mú àkọsílẹ̀ yìí lọ sí ìpàdé yín. Ọ̀pọ̀ dókítà ní Nàìjíríà kò ní àkókò púpọ̀ fún aláìsàn kọ̀ọ̀kan nítorí pé aláìsàn pọ̀, nítorí náà ìsọfúnni tí ó wà létòlétò ń ràn yín lọ́wọ́ láti rí ìtọ́jú tí ó dára jù nínú àkókò tí ó wà.

Dókítà yín yóò béèrè ìbéèrè fínnífínní nípa ìtàn nǹkan oṣù yín: ìgbà tí nǹkan oṣù yín kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀, bí ó ṣe rí kí ìṣòro náà tó bẹ̀rẹ̀, ìtàn ìbálòpọ̀ yín, oyún tàbí oyún tí ó bàjẹ́ tẹ́lẹ̀, àti ìtàn àìsàn nínú ìdílé yín. Ẹ sọ òtítọ́. Àṣírí wà láàárín dókítà àti aláìsàn, fífi ìsọfúnni pamọ́ (bóyá nítorí ìtìjú) sì lè mú kí wọ́n ṣi àìsàn mọ̀.

Àyẹ̀wò ara sábà máa ń ní yíyẹ ikùn yín wò fún ibi tí ó ń dunni tàbí ìdàgbà, àti àyẹ̀wò ìsàlẹ̀ ikùn (pelvic examination) láti yẹ àwọn ẹ̀yà ìbímọ yín wò. Tí ẹ kò bá tíì ní ìbálòpọ̀ rí, tí àyẹ̀wò inú kò sì tù yín lára, ẹ sọ̀rọ̀ jáde. A lè yẹ àwọn àìsàn kan wò nípa ultrasound orí ikùn nìkan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àyẹ̀wò inú ń fúnni ní ìsọfúnni púpọ̀ sí i.

Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ sábà máa ń wo àìtó ẹ̀jẹ̀, iṣẹ́ thyroid, ìwọ̀n họ́mọ̀nù, àti nígbà mìíràn àìsàn ẹ̀jẹ̀ dídì. Àyẹ̀wò ultrasound, yálà lórí ikùn tàbí láti inú ojú ara obìnrin (transvaginal), lè ṣàfihàn fibroid, cyst, polyp, àti àwọn ìṣòro mìíràn nínú ẹ̀yà ara. Ní Nàìjíríà, ultrasound wà káàkiri kódà ní àwọn ìlú kékeré, owó rẹ̀ sì sábà máa ń wà láàárín ₦3,000 sí ₦15,000 ní ìbámu pẹ̀lú ibi àti ilé ìwòsàn. Àwọn àyẹ̀wò pàtàkì mìíràn bí MRI, hysteroscopy (kámẹ́rà nínú ilé ọmọ), tàbí laparoscopy (kámẹ́rà nínú ikùn) wà ní àwọn ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ (teaching hospital) àti ilé ìwòsàn aládàáni ní àwọn ìlú ńlá, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé owó wọn pọ̀ jù.

Wíwá ọ̀nà nínú ètò ìlera Nàìjíríà fún àìsàn nǹkan oṣù ń béèrè ìforítì. Tí owó bá jẹ́ ìṣòro, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dókítà gbogbogbòò tàbí dókítà ìdílé ní ilé ìwòsàn alábọ́dé (primary health centre). Wọ́n lè ṣe àyẹ̀wò àkọ́kọ́, kọ ìtọ́jú ìpìlẹ̀, kí wọ́n sì tọ́ yín sí ọ̀dọ̀ amọ̀ja nígbà tí ó bá yẹ. Àwọn PHC ń gba owó díẹ̀, nígbà mìíràn kò ju ₦500 sí ₦2,000 lọ fún ìpàdé pẹ̀lú dókítà.

Fún ìtọ́jú amọ̀ja, àwọn gynaecologist ń ṣiṣẹ́ ní ilé ìwòsàn ìjọba, ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ àti ilé ìwòsàn aládàáni káàkiri Nàìjíríà. Àwọn ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ ní Lagos (Lagos University Teaching Hospital), Ibadan (University College Hospital), Abuja (National Hospital), Kano (Aminu Kano Teaching Hospital) àti àwọn ìlú mìíràn ń pèsè ìtọ́jú amọ̀ja ní owó tí ìjọba ti dín kù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìdúró lè pẹ́. Ilé ìwòsàn àti ilé ìtọ́jú aládàáni ń ṣiṣẹ́ kíákíá ṣùgbọ́n owó wọn pọ̀ jù – ẹ retí ₦5,000 sí ₦20,000 fún ìpàdé pẹ̀lú amọ̀ja.

Àwọn NGO àti ètò ìlera kan ń pèsè ìtọ́jú gynaecology ní owó tí a dín kù, pàápàá fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin. Àwọn àjọ tí ń ṣiṣẹ́ lórí ìlera obìnrin máa ń ṣe àgọ́ àyẹ̀wò ọ̀fẹ́ láti ìgbà dé ìgbà. Ẹ béèrè ní àwọn ilé ìwòsàn àdúgbò nípa ètò tí ń bọ̀. Ẹ má jẹ́ kí owó dí yín lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú. Àìsàn nǹkan oṣù tí a kò tọ́jú sábà máa ń yọrí sí ìṣòro tí ó le jù (tí ó sì wọ́n jù) lọ́jọ́ iwájú.

Ìtọ́jú sinmi pátápátá lórí ohun tí ó ń fa àìsàn nǹkan oṣù yín, bí àwọn àmì yín ṣe le tó, ọjọ́ orí yín, àti bóyá ẹ fẹ́ lóyún lọ́jọ́ iwájú. Ọ̀pọ̀ àìsàn ní ọ̀nà ìtọ́jú púpọ̀, láti oògùn dé àyípadà ìgbésí ayé dé iṣẹ́ abẹ.

Ìtọ́jú họ́mọ̀nù sábà máa ń jẹ́ ọ̀nà àkọ́kọ́ fún ọ̀pọ̀ àìsàn nǹkan oṣù. Oògùn ìfètò-sọ́mọbíbí (birth control pills), IUD olóhun họ́mọ̀nù, tàbí àwọn ọ̀nà họ́mọ̀nù mìíràn lè mú nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé wà létòlétò, dín ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù kù, kí ó sì dín ìrora kù. Láìka àbùkù tí àṣà fi ń wo oògùn ìfètò-sọ́mọbíbí sí, àwọn oògùn wọ̀nyí ní ìwúlò ìṣègùn tí ó tọ́ yàtọ̀ sí dídènà oyún. Ọ̀pọ̀ dókítà ní Nàìjíríà ń kọ wọ́n fún àìsàn nǹkan oṣù ní pàtó.

Oògùn tí ń dín wíwú kù bí ibuprofen ń dín ìrora àti ẹ̀jẹ̀ kù nípa dídín prostaglandin tí ara ń ṣe kù. Tranexamic acid, oògùn tí ń ran ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́ láti dì, lè dín ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù kù dé 50%, ó sì wà ní àwọn ilé oògùn ní Nàìjíríà. Oògùn irin (iron supplements) ń tọ́jú àìtó ẹ̀jẹ̀ tí ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ fà – dókítà yín lè kọ ferrous sulfate tàbí oògùn irin mìíràn.

Fún àwọn àìsàn pàtó, ìtọ́jú yàtọ̀ síra. A lè bójú tó fibroid pẹ̀lú oògùn tí ń sọ wọ́n di kékeré, tàbí yọ wọ́n kúrò nípa myomectomy (iṣẹ́ abẹ láti yọ wọ́n) tí wọ́n bá ń fa àmì líle. Ìtọ́jú PCOS sábà máa ń ní metformin láti mú kí ara dáhùn sí insulin dáadáa, pẹ̀lú àyípadà ìgbésí ayé. Endometriosis lè nílò oògùn ìrora, oògùn tí ń dẹ́kun họ́mọ̀nù, tàbí iṣẹ́ abẹ láti yọ ẹran ara endometrium kúrò. PID nílò oògùn apakòkòrò (antibiotics) láti mú àkóràn kúrò, a sì gbọ́dọ̀ tọ́jú àwọn tí ẹ ń bá lòpọ̀ ní àkókò kan náà láti dènà kí àkóràn má padà wá.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àyípadà ìgbésí ayé nìkan kì í sábà wo àìsàn nǹkan oṣù sàn, ó ń mú àwọn àmì dára sí i gidigidi, ó sì ń ṣàtìlẹ́yìn ìtọ́jú ìṣègùn. Bíbójútó ìdààmú nípa ohunkóhun tí ó bá ṣiṣẹ́ fún yín – àdúrà, àṣàrò, eré ìdárayá, bíbá ọ̀rẹ́ sọ̀rọ̀ – ń ràn lọ́wọ́ láti mú nǹkan oṣù tí ìdààmú pípẹ́ ti dà rú wà létòlétò. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń gbé ẹrù ojúṣe ńlá ti títọ́jú ìdílé nígbà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ tàbí kàwé, èyí sì ń dá ìdààmú tí kò dáwọ́ dúró sílẹ̀.

Oúnjẹ ṣe pàtàkì ju bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe rò lọ. Oúnjẹ tí ó ní irin púpọ̀ bí ẹ̀wà, ẹ̀fọ́ aláwọ̀ ewé dúdú (ugwu, gbúre/waterleaf), àti nígbà tí owó bá wà, ẹran pupa àti ẹja, ń ràn lọ́wọ́ láti dènà àìtó ẹ̀jẹ̀. Dídín iyọ̀ kù lè dín ikùn wíwú àti omi tí ara ń dì mú kù. Àwọn obìnrin kan rí i pé dídín caffeine àti ọtí kù ń mú àwọn àmì dára sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀rí lórí èyí kò ṣọ̀kan.

Eré ìdárayá déédéé tí kò le jù ń ràn lọ́wọ́ fún ìrora nǹkan oṣù nípa títú endorphin sílẹ̀ àti mímú kí ẹ̀jẹ̀ máa ṣàn dáadáa. Èyí kò túmọ̀ sí eré ìdárayá líle ní gym tí ẹ kò bá lè dé ibẹ̀ – rírìn ìṣẹ́jú 30 yí àdúgbò yín ká ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Nígbà nǹkan oṣù tí ó ní ìrora, nínà ara jẹ́jẹ́ tàbí àwọn ìdúró yoga lè mú ìtura wá. Ìtọ́jú pẹ̀lú ooru, lílo ìgò omi gbígbóná lórí ìsàlẹ̀ ikùn yín, ń tú iṣan tí ń fún pọ̀ sílẹ̀, ó sì jẹ́ oògùn ìbílẹ̀ Nàìjíríà tí a ti dán wò tipẹ́tipẹ́ tí sáyẹ́ǹsì sì fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ lóòótọ́.

Àwọn àìsàn nǹkan oṣù kan nílò iṣẹ́ abẹ nígbà tí àwọn ìtọ́jú mìíràn kò bá ṣiṣẹ́. Myomectomy ń yọ fibroid kúrò láìyọ ilé ọmọ, èyí sì ṣe pàtàkì fún àwọn obìnrin tí ó fẹ́ lóyún lọ́jọ́ iwájú. Endometrial ablation ń ba ìbòrí inú ilé ọmọ jẹ́ láti dín ẹ̀jẹ̀ kù tàbí dá a dúró fún àwọn obìnrin tí kò fẹ́ bímọ mọ́. Hysterectomy (yíyọ gbogbo ilé ọmọ kúrò) jẹ́ ọ̀nà ìkẹyìn fún àwọn ipò líle tí kò dáhùn sí ìtọ́jú mìíràn.

Àwọn iṣẹ́ abẹ wọ̀nyí wà ní àwọn ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ Nàìjíríà àti ọ̀pọ̀ ilé ìwòsàn aládàáni. Owó wọn yàtọ̀ síra gidigidi – myomectomy ní ilé ìwòsàn ìjọba lè ná ₦100,000 sí ₦300,000, nígbà tí àwọn ilé ìwòsàn aládàáni ń gba ₦500,000 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ètò ìbánigbófò ìlera kan ń san owó àwọn iṣẹ́ abẹ wọ̀nyí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí ṣì kéré ní Nàìjíríà. Ẹ jíròrò gbogbo ọ̀nà dáadáa pẹ̀lú dókítà yín, títí kan ewu, àkókò ìgbàpadà, àti ipa lórí agbára ìbímọ, kí ẹ tó gbà láti ṣe iṣẹ́ abẹ.

Pé dókítà ṣàwárí pé ẹ ní àìsàn nǹkan oṣù kò túmọ̀ sí pé ẹ kò lè gbé ìgbésí ayé kíkún, tí ó kún fún iṣẹ́. Pẹ̀lú ìbójútó tí ó yẹ, ọ̀pọ̀ obìnrin ń rí ìlọsíwájú ńlá nínú àwọn àmì wọn àti ìgbésí ayé wọn. Ìrìn àjò yìí ń béèrè sùúrù, sísọ̀rọ̀ fún ara yín, àti ọgbọ́n tí ó wúlò láti bójú tó àwọn àmì nígbà tí ẹ ń gba ìtọ́jú.

Tí ẹ bá ní ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, yálà ẹ ń dúró de ìtọ́jú tàbí ẹ ń bójú tó àìsàn tí kò lọ, ohun èlò nǹkan oṣù tí ó tọ́ ń ṣe ìyàtọ̀ ńlá. Ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ ń béèrè ìfamu tí ó ga jù àti ààbò kúrò lọ́wọ́ jíjò, pàápàá ní ipò tí ẹ kò ti lè pààrọ̀ pádì lóòrèkóòrè, bí nígbà iṣẹ́ gígùn tàbí ní ilé-ìwé tí ohun èlò WASH wọn kò dára.

Pádì tí a lè fọ̀ tí ó ní ọ̀pọ̀ ìpele ìfamu lè gba ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, ó sì ń fúnni ní ìwúlò tí ó dára ju rírà pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan nígbà gbogbo lọ. Wọ́n tún dára fún àyíká jù, èyí sì ṣe pàtàkì nígbà tí ẹ bá ń bójú tó àìsàn pípẹ́ tí ó ń béèrè ọ̀pọ̀ ohun èlò lóṣooṣù. Yàtọ̀ sí pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan tí ó lè nílò pípààrọ̀ ní gbogbo wákàtí 1-2 nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀, pádì tí a lè fọ̀ tí a ṣe dáadáa tí ó ní ìpele ìfamu márùn-ún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lè pẹ́ wákàtí 3-4 kódà nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀.

Ẹ múra sílẹ̀ ṣáájú ní ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀: ẹ fi pádì àfikún sínú àpò yín, ẹ mọ ibi tí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mímọ́ wà ní ọ̀nà tí ẹ ń gbà lójoojúmọ́, kí ẹ sì wọ aṣọ aláwọ̀ dúdú tí kò ní jẹ́ kí àbàwọ́n hàn tí jíjò bá ṣẹlẹ̀. Ẹ gbé omi díẹ̀ nínú ike kékeré tàbí wipes dání fún ìfọ̀mọ́ kíákíá tí ó bá yẹ. Ní òru, ẹ lo pádì gígùn púpọ̀, kí ẹ sì ronú láti tẹ́ ẹní tí omi kò lè wọ̀ sábẹ́ aṣọ ibùsùn yín kí ọkàn yín lè balẹ̀.

Gbígbé pẹ̀lú ìrora nǹkan oṣù líle lóṣooṣù ń kó bá ara àti ọkàn. Yàtọ̀ sí oògùn, ẹ ṣètò oríṣiríṣi ọgbọ́n fún bíbójútó ìrora. Ẹ mọ ohun tí ń ru ìrora yín sókè – oúnjẹ kan, ìdààmú, àìsùn tó – kí ẹ sì dín wọn kù níbi tí ó bá ṣeé ṣe.

Ẹ ṣètò ìlànà ìtura fún ọjọ́ tí ìrora bá wà. Èyí lè ní ìtọ́jú pẹ̀lú ooru, ọ̀nà ìsinmi kan pàtó, ìfọwọ́pa jẹ́jẹ́, ìdánrawò èémí, tàbí ṣíṣe ohun tí ó gba àfiyèsí yín kí ọkàn yín kúrò lórí ìrora. Àwọn obìnrin Nàìjíríà kan ń rí ìtura nínú oògùn ìbílẹ̀ bí tíì àtalẹ̀ gbígbóná tàbí ewé tí ó wà ní àdúgbò, ṣùgbọ́n ẹ bá dókítà yín sọ̀rọ̀ nípa wọn láti rí i dájú pé wọn kò dí ìtọ́jú tí wọ́n kọ fún yín lọ́wọ́.

Ẹ sọ àìní yín kedere fún ìdílé, ọkọ tàbí olólùfẹ́, agbanisíṣẹ́ àti olùkọ́. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kò mọ̀ pé ìrora nǹkan oṣù líle jẹ́ àìsàn gidi, kì í ṣe àìlágbára tàbí àṣejù. Ẹ lè ní láti kọ́ àwọn tí ó yí yín ká, kí ẹ fi ìbàlẹ̀ ọkàn ṣàlàyé pé ẹ ní àìsàn tí dókítà ti ṣàwárí tí ó nílò ìgbatẹnirò ní ọjọ́ tí ó le. Èyí lè túmọ̀ sí ṣíṣiṣẹ́ láti ilé nígbà mìíràn, sísinmi díẹ̀, tàbí yíyí ojúṣe padà fún ìgbà díẹ̀.

Kíkojú àìsàn nǹkan oṣù tí kò lọ ń kan ìlera ọkàn. Àìmọ ìgbà tí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé yóò dé ń fa àníyàn ìgbà gbogbo. Ìrora líle lóṣooṣù ń yọrí sí ìsoríkọ́. Ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ tí ó lè jò nígbàkígbà ń fa àníyàn láàárín ènìyàn àti ìdánìkanwà. Àníyàn nípa ìbímọ tí ó so mọ́ àwọn àìsàn nǹkan oṣù kan ń mú ìbànújẹ́ àti ìdààmú wá.

Ẹ gbà pé àwọn ìmọ̀lára wọ̀nyí tọ́ nínú ipò tí ó le, kì í ṣe àìlágbára yín. Ẹ wá ìtìlẹ́yìn lọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ tàbí ẹbí tí ó lóye tí ẹ gbẹ́kẹ̀lé. Ní àwọn ìlú ńlá Nàìjíríà, ẹgbẹ́ ìtìlẹ́yìn fún àwọn obìnrin tí ó ní àìsàn bí PCOS tàbí endometriosis wà, ní ojúkojú àti lórí ayélujára. Bíbá àwọn tí ó lóye ìrírí yín gan-an pàdé ń dín ìdánìkanwà kù.

Tí àníyàn tàbí ìsoríkọ́ bá pọ̀ jù fún yín, tí ó ń kan oorun yín, ìfẹ́ oúnjẹ, àjọṣe yín, tàbí agbára yín láti ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́, ẹ wá ìrànlọ́wọ́ fún ìlera ọkàn. Àwọn olùdámọ̀ràn àti onímọ̀ ìtọ́jú ọkàn ń pọ̀ sí i ní Nàìjíríà, àwọn kan sì ń gba owó tí kò pọ̀ tàbí owó tí ó bá agbára ẹni mu. Àwọn ilé ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ kan ní ẹ̀ka ìtọ́jú ọpọlọ (psychiatry) tí ó lè ṣèrànwọ́. Ìlera ọkàn yín ṣe pàtàkì bí ìlera ara yín nínú bíbójútó àìsàn pípẹ́.

Ìsọfúnni òdì àti ìgbàgbọ́ àṣà nípa àìsàn nǹkan oṣù sábà máa ń dí àwọn obìnrin lọ́wọ́ láti wá ìrànlọ́wọ́ tàbí láti tẹ̀lé ìtọ́jú dáadáa. Ẹ jẹ́ ká dojú kọ àwọn èrò òdì tí ó wọ́pọ̀ jù lọ tààrà.

Èyí ni bóyá ìtàn àròsọ tí ó ń pa àwọn obìnrin Nàìjíríà lára jù lọ. Bẹ́ẹ̀ ni, ìrora inú díẹ̀ jẹ́ déédéé. Ìrora tí ó ń mú yín bì, dákú, pa iṣẹ́ tàbí ilé-ìwé jẹ, tàbí tí ó ń mú yín dùbúlẹ̀ fún ọ̀pọ̀ wákàtí kì í ṣe déédéé, a kò sì gbọ́dọ̀ gbà á bí ohun déédéé láé. Èrò pé “àwọn ìyá wa jìyà, àwa náà gbọ́dọ̀ jìyà” ń mú kí àwọn obìnrin máa jìyà láìnídìí nígbà tí ìtọ́jú tí ó ṣiṣẹ́ wà.

Ìrora nǹkan oṣù líle sábà máa ń fi hàn pé àìsàn kan wà lábẹ́ rẹ̀ tí ó nílò ìtọ́jú. Endometriosis, fún àpẹẹrẹ, ń burú sí i bí àkókò ti ń lọ láìsí ìtọ́jú, ó sì lè ba àwọn ẹ̀yà ìbímọ àti agbára ìbímọ jẹ́ títí láé. Ṣíṣàwárí àti títọ́jú rẹ̀ ní kùtùkùtù ń dènà ìṣòro. Bákan náà, ìrora pípẹ́ ń kan gbogbo ìgbésí ayé yín – ẹ̀kọ́ yín, iṣẹ́ yín, àjọṣe yín àti ìlera ọkàn yín. Ẹ yẹ láti gbé láìsí ìrora tí ń sọni di aláìlágbára lóṣooṣù.

Ìfúnpá àṣà láti dákẹ́ nípa nǹkan oṣù túmọ̀ sí pé ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kì í bá ẹnikẹ́ni sọ̀rọ̀ nípa àwọn àmì wọn rí, nítorí náà wọn kò mọ̀ pé ìrírí wọn kì í ṣe déédéé. Tí nǹkan oṣù yín bá ń da ìgbésí ayé yín rú léraléra, ẹ bá òṣìṣẹ́ ìlera sọ̀rọ̀. Ìtọ́jú tí ó ṣiṣẹ́ wà, láti oògùn tí ń dín wíwú kù lásán, dé ìtọ́jú họ́mọ̀nù, dé iṣẹ́ abẹ fún àwọn ipò líle. Ẹ kò ní láti jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àìsàn nǹkan oṣù kan lè kan agbára ìbímọ, níní àìsàn nǹkan oṣù kò fi dandan túmọ̀ sí pé ẹ kò lè bímọ. Ọ̀pọ̀ obìnrin tí ó ní PCOS, fibroid, nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé, tàbí endometriosis pàápàá, ń lóyún láìsí ìṣòro, nígbà mìíràn pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn, nígbà mìíràn láìsí i. Ìbáṣepọ̀ láàárín àìsàn nǹkan oṣù àti agbára ìbímọ díjú, ó sì yàtọ̀ láti ẹnì kan sí ẹlòmíràn.

Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni rírí àyẹ̀wò àti ìtọ́jú tí ó yẹ. Àwọn àìsàn kan, tí a kò bá tọ́jú wọn, lè kan agbára ìbímọ bí àkókò ti ń lọ. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìbójútó tí ó yẹ, ọ̀pọ̀ obìnrin tí ó ní àìsàn nǹkan oṣù ń ní oyún tí ó ní ìlera. PCOS, fún àpẹẹrẹ, jẹ́ ọ̀kan lára ohun tí ó ń fa àìlèbímọ jù lọ, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ obìnrin tí ó ní PCOS ń lóyún pẹ̀lú àyípadà ìgbésí ayé, oògùn bí metformin tàbí clomiphene, tàbí ìmọ̀ ẹ̀rọ ìrànlọ́wọ́ ìbímọ.

Tí ẹ bá ní àìsàn nǹkan oṣù tí ẹ sì fẹ́ bímọ lọ́jọ́ iwájú, ẹ bá dókítà yín sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ó ń kan irú ìtọ́jú tí a ó yàn. Fún àpẹẹrẹ, tí ẹ bá ní fibroid, dókítà yín lè dámọ̀ràn myomectomy (yíyọ fibroid nìkan) dípò àwọn iṣẹ́ abẹ mìíràn tí ó ń kan ilé ọmọ. Sísọ èrò yín nípa ìbímọ ní gbangba ń rí i dájú pé ẹ gba ìtọ́jú tí ó bá ètò ayé yín mu.

Oògùn ìbílẹ̀ ní ipò tirẹ̀ nínú bíbójútó àwọn àmì nǹkan oṣù. Tíì àtalẹ̀ fún ìríra, ohun gbígbóná tí a fi lé ara fún ìrora, àwọn ewé kan fún wíwú – ìwọ̀nyí lè mú ìtura gidi wá. Ṣùgbọ́n àwọn àìsàn nǹkan oṣù tí ó le sábà máa ń nílò àyẹ̀wò àti ìtọ́jú ìṣègùn tí oògùn ìbílẹ̀ nìkan kò lè pèsè.

Fibroid kò ní pòórá pẹ̀lú egbòogi. Endometriosis nílò ìtọ́jú ìṣègùn. PCOS nílò ìtọ́jú pípé tí ó ń yanjú àìdọ́gba họ́mọ̀nù àti ìṣòro bí ara ṣe ń lo oúnjẹ (metabolism). Ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ tí ó ń fa àìtó ẹ̀jẹ̀ líle nílò oògùn irin àti ìtọ́jú láti dá pípàdánù ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù dúró. Gbígbẹ́kẹ̀lé oògùn ìbílẹ̀ nìkan fún àìsàn tí ó le lè mú kí ìṣòro burú sí i, kí ó sì fa ìṣòro tí yóò ṣòro láti tọ́jú lẹ́yìn náà.

Ọ̀nà tí ó dára jù ni láti da ìtọ́jú ìṣègùn tí ẹ̀rí ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ìṣe ìbílẹ̀ tí ó ń ṣàtìlẹ́yìn, tí kò dí ìtọ́jú yín lọ́wọ́. Ẹ sọ òtítọ́ fún dókítà yín nípa egbòogi tàbí oògùn ìbílẹ̀ èyíkéyìí tí ẹ ń lò, nítorí pé àwọn kan lè ní ipa búburú lórí oògùn tí wọ́n kọ fún yín tàbí kí wọ́n yí èsì àyẹ̀wò padà. Bákan náà, ẹ sọ òtítọ́ fún àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ nípa ìtọ́jú ìṣègùn yín. Ẹ kò ní láti yan láàárín ọ̀nà ìbílẹ̀ àti ọ̀nà ìgbàlódé – dída àwọn méjèèjì pọ̀ pẹ̀lú ìmọ̀ sábà máa ń ṣiṣẹ́ jù.

Bíbójútó àìsàn nǹkan oṣù sábà máa ń túmọ̀ sí kíkojú ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, nǹkan oṣù tí ó pẹ́ jù, tàbí nǹkan oṣù tí a kò lè sọ ìgbà tí yóò dé. Èyí ń fi ìdààmú àti ìnáwó kún un, pàápàá nígbà tí ẹ ń ra pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan nígbà gbogbo. A dá Sana Pads sílẹ̀ pẹ̀lú ipò gidi àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́kàn, títí kan àwọn tí ń bójú tó àìsàn nǹkan oṣù tí ó le.

A ṣe àwọn pádì tí a lè fọ̀ wa ní ilẹ̀ wa pẹ̀lú òye ojú ọjọ́ Nàìjíríà, àìtó omi mímọ́ ní àwọn agbègbè kan, àti ìṣòro owó tí ọ̀pọ̀ obìnrin ń kojú. Ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ kò ní láti túmọ̀ sí níná ₦2,000 sí ₦5,000 lóṣooṣù lórí pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan. Maxi Pads wa, tí ó ní ìpele kan tí kì í jò àti ìpele ìfamu márùn-ún, ń gba ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ gan-an pàápàá, wọ́n sì ń pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún pẹ̀lú ìtọ́jú tí ó yẹ. Èyí túmọ̀ sí pé àwọn obìnrin tí ó ní menorrhagia lè bójú tó ipò wọn láìná owó púpọ̀ nígbà tí wọ́n ń gba ìtọ́jú ìṣègùn.

A ti ṣàtìlẹ́yìn ju obìnrin 10,000 lọ tààrà, a sì ti pín ju pádì 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn obìnrin wọ̀nyí ní àìsàn nǹkan oṣù – ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ láti fibroid, nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé láti PCOS, nǹkan oṣù tí ó pẹ́ jù láti oríṣiríṣi ìdí. Wọ́n nílò ààbò tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, tí owó rẹ̀ kò pọ̀, tí kò ní fi ìṣòro owó kún ìṣòro ìlera wọn. Yàtọ̀ sí ọjà, iṣẹ́ àkànṣe wa ń kojú òṣì nǹkan oṣù tí ó sábà máa ń dí àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú, nítorí pé ó ti ń ṣòro fún wọn láti ra ohun èlò nǹkan oṣù ìpìlẹ̀ pàápàá.

A ṣe ọjà wa ní pàtó fún ipò Nàìjíríà: wọ́n ń yára gbẹ kódà ní àwọn agbègbè etí òkun tí ọ̀rinrin pọ̀ sí, wọ́n lágbára tó láti fara da fífọ̀ pẹ̀lú ọwọ́ nígbà tí ó bá yẹ, wọ́n sì ń fúnni ní iyì àti ààbò láìka ìṣòro nǹkan oṣù yín sí. Nítorí pé a ń ṣe wọ́n ní ilẹ̀ wa, a mọ àìní àwọn obìnrin Nàìjíríà lọ́nà tí ọjà ilẹ̀ òkèèrè kò lè mọ̀. Kì í ṣe pé a kàn ń ta pádì – a ń ṣàtìlẹ́yìn ẹ̀tọ́ yín láti bójú tó ìlera yín pẹ̀lú iyì àti láìná owó púpọ̀.

Yálà ẹ fura pé ẹ ní àìsàn nǹkan oṣù tàbí dókítà ti ṣàwárí rẹ̀ fún yín tẹ́lẹ̀, ẹ lè gbé ìgbésẹ̀ tí ó dájú lónìí láti mú ipò yín dára sí i. Ìlọsíwájú ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbésẹ̀ kéékèèké tí ó ṣeé ṣe, tí ó ń kọ́ ọ̀nà sí ìlera tí ó dára jù.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í kọ àkọsílẹ̀ nǹkan oṣù yín lónìí tí ẹ kò bá tíì ṣe bẹ́ẹ̀. Ẹ lo ìwé àkọsílẹ̀, fóònù yín, tàbí kàlẹ́ńdà lásán. Ẹ kọ ọjọ́ kínní nǹkan oṣù yín sílẹ̀, bí ó ṣe pẹ́ tó, bí ẹ̀jẹ̀ ṣe pọ̀ tó, bí ìrora ṣe le tó, àti bí àwọn àmì ṣe ń kan ìgbésí ayé yín ojoojúmọ́. Ẹ ṣe èyí fún oṣù mẹ́ta, lẹ́yìn náà ẹ wò ó bóyá ẹ rí àpẹẹrẹ tí ó kọni lóminú tí ó nílò ìpàdé pẹ̀lú dókítà.

Tí ẹ̀jẹ̀ yín bá pọ̀, yálà láti inú àìsàn tí dókítà ti ṣàwárí tàbí nígbà tí ẹ ń wádìí àwọn àmì, ẹ yí padà sí ohun èlò nǹkan oṣù tí ó lè gbà á láìjẹ́ pé ẹ ń pààrọ̀ ní gbogbo ìgbà. Premium Pads wa (ìpele kan tí kì í jò pẹ̀lú ìpele ìfamu mẹ́ta) ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún ẹ̀jẹ̀ déédéé dé èyí tí ó pọ̀ díẹ̀. Fún ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ gan-an, Maxi Pads wa (ìpele kan tí kì í jò pẹ̀lú ìpele ìfamu márùn-ún) ń fúnni ní ààbò tí ó ga jù. Wọ́n ń fi nǹkan bí 70-85% owó pamọ́ ní ìfiwéra pẹ̀lú lílo pádì ìlò ẹ̀ẹ̀kan lóṣooṣù fún ọdún kan.

Starter Kit wa, tí ó ní Premium Pads mẹ́ta pẹ̀lú àpò ìpamọ́ kan, jẹ́ ọ̀nà ìbẹ̀rẹ̀ tí ó dára gan-an tí pádì tí a lè fọ̀ bá jẹ́ tuntun sí yín. Ó ń fún yín ní pádì tó láti máa yí wọn padà nígbà nǹkan oṣù yín nígbà tí ẹ ń kọ́ ìtọ́jú tí ó yẹ. Àkójọ yìí ń ṣiṣẹ́ fún oṣù púpọ̀ nígbà tí ẹ ń wò bóyá ẹ nílò pádì tí ó ń fa omi jù.

Ẹ ṣètò ìpàdé pẹ̀lú dókítà tí ẹ bá ti kọ àwọn àmì tí ó kọni lóminú sílẹ̀ fún nǹkan oṣù mẹ́ta. Ẹ mú ìwé àkọsílẹ̀ àwọn àmì yín dání, ẹ kọ ìbéèrè yín sílẹ̀ ṣáájú, ẹ má sì kúrò títí ẹ ó fi rí ìdáhùn tí ó yé yín àti ètò ìtọ́jú. Tí dókítà kan bá fojú kéré àníyàn yín, ẹ lọ gba èrò dókítà mìíràn. Ẹ mọ ara yín ju ẹnikẹ́ni lọ.

Ilé-ìwé, NGO, ilé ìwòsàn àti àwọn àjọ àwùjọ ń kó ipa pàtàkì nínú kíkojú àìsàn nǹkan oṣù nípa títan ìmọ̀ kálẹ̀ àti pípèsè ohun èlò. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nítorí pé wọn kò ní ìmọ̀ ìpìlẹ̀ nípa ohun tí ó jẹ́ déédéé àti ìgbà tí wọ́n gbọ́dọ̀ wá ìrànlọ́wọ́. Àwọn ètò ẹ̀kọ́ ní ilé-ìwé àti àwùjọ lè yí èyí padà.

Ẹ ronú láti ṣe ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ó ní ìsọfúnni nípa àìsàn nǹkan oṣù, kì í ṣe ìsọfúnni ìpìlẹ̀ nípa nǹkan oṣù nìkan. Àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin nílò láti mọ̀ pé ìrora líle kì í ṣe déédéé, ohun tí ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ túmọ̀ sí gan-an, àti ibi tí wọ́n ti lè wá ìrànlọ́wọ́. Ẹ pèsè ìsọfúnni yìí lọ́nà tí ó bá ọjọ́ orí mu, tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà, tí ó sì ń fún àwọn obìnrin lágbára pẹ̀lú ìmọ̀.

Fún àwọn àjọ tí ń pèsè ohun èlò nǹkan oṣù fún àwọn tí ó nílò ìrànlọ́wọ́, ẹ ronú láti fi pádì tí a lè fọ̀ kún un, pàápàá fún àwọn obìnrin tí ẹ̀jẹ̀ wọn pọ̀, tí wọ́n ń lo ohun èlò púpọ̀ jù lóṣooṣù. Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àwùjọ ti ìwọ̀n èyíkéyìí ní iye owó kan náà tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan.

Ẹ bá àwọn ilé ìwòsàn àdúgbò ṣiṣẹ́ pọ̀ láti ṣe àgọ́ àyẹ̀wò láti ìgbà dé ìgbà, níbi tí àwọn obìnrin ti lè béèrè ìbéèrè kí wọ́n sì gba àyẹ̀wò ìpìlẹ̀ fún àìsàn nǹkan oṣù. Kódà àwọn ìgbésẹ̀ rírọrùn – kíkọ́ni bí a ṣe ń kọ àwọn àmì sílẹ̀, pípèsè ìsọfúnni nípa iṣẹ́ ìlera tí ó wà, dídín àbùkù tí ó so mọ́ wíwá ìrànlọ́wọ́ kù – ń mú ipa ńlá wá. Ẹ kàn sí wa láti jíròrò bí a ṣe lè ṣàtìlẹ́yìn ètò yín pẹ̀lú ojútùú nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ kò pọ̀ àti ohun èlò ẹ̀kọ́.

Àwọn àìsàn nǹkan oṣù ń kan ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù obìnrin Nàìjíríà, ṣùgbọ́n wọn kò ní láti darí ayé yín. Mímọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ sí rírí ìrànlọ́wọ́. Mímọ̀ pé ìrora líle, ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, tàbí nǹkan oṣù tí kò ṣe déédéé kì í ṣe “ohun déédéé lásán” ń fún yín lágbára láti wá àyẹ̀wò. Mímọ̀ pé ìtọ́jú tí ó ṣiṣẹ́ wà ń fúnni ní ìrètí. Gbígbé ìgbésẹ̀ tí ó wúlò láti bójú tó àwọn àmì nígbà tí ẹ ń wá ìtọ́jú ìṣègùn ń mú ìgbésí ayé yín ojoojúmọ́ dára sí i lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Nǹkan oṣù yín kò gbọ́dọ̀ dí yín lọ́wọ́ láé láti lọ sí ilé-ìwé, lọ síbi iṣẹ́, tàbí gbé ìgbésí ayé ní kíkún. Ẹ yẹ láti rí ìdáhùn nígbà tí nǹkan kan bá dàbí ẹni pé kò tọ̀nà. Ẹ yẹ fún òṣìṣẹ́ ìlera tí ó ń tẹ́tí sí yín, tí ó sì ń mú àníyàn yín ní pàtàkì. Ẹ yẹ fún ohun èlò nǹkan oṣù tí owó rẹ̀ kò pọ̀, tí ó ń bá ara yín ṣiṣẹ́, tí kò lòdì sí i. Ẹ yẹ láti ṣe ìpinnu nípa ìlera yín tí ó dá lórí ìsọfúnni tí ó péye, kì í ṣe ìtàn àròsọ tàbí ìtìjú.

Yálà ẹ ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ sí í wádìí àwọn àmì tí ó kọni lóminú, tàbí ẹ ti ń bójú tó àìsàn nǹkan oṣù tí dókítà ti ṣàwárí, ìrànlọ́wọ́ wà fún yín. Ìtọ́jú ìṣègùn ń yanjú ohun tí ó ń fà á. Ojútùú nǹkan oṣù tí ó wúlò ń bójú tó ìṣòro ojoojúmọ́. Ìtìlẹ́yìn àwùjọ ń dín ìdánìkanwà kù. Ìmọ̀ ń fi òye rọ́pò ẹ̀rù. Àwọn àìsàn nǹkan oṣù wọ́pọ̀, wọ́n ṣeé tọ́jú, kò sì sí ìtìjú nínú wọn. Ẹ bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò yín sí ìlera nǹkan oṣù tí ó dára jù lónìí nípa kíkọ àwọn àmì yín sílẹ̀, wíwá ìmọ̀ràn dókítà nígbà tí ó bá yẹ, àti rírí ojútùú nǹkan oṣù tí ó bá àìní yín pàtó mu. Ẹ ṣèbẹ̀wò sí ibùdó ìsọfúnni ìlera nǹkan oṣù wa fún ìsọfúnni síwájú sí i nípa bí a ṣe ń ní nǹkan oṣù tí ó ní ìlera ní gbogbo ìgbésí ayé yín.