Ìrora Nǹkan Oṣù: Ohun Tí Àwọn Obìnrin Nàìjíríà Gbọ́dọ̀ Mọ̀ Nípa Dysmenorrhea

Tí ara bá ń ni yín gidigidi nígbà nǹkan oṣù, ẹ ń kojú ọ̀kan lára àwọn ìṣòro ilé ọmọ tó wọ́pọ̀ jùlọ lágbàáyé. Kí a tó wo ojútùú, ẹ jẹ́ ká ṣàlàyé ohun tí ẹ ń kojú àti ìgbà tí ìrora nǹkan oṣù ń fi hàn pé ohun tó lágbára jù bẹ́ẹ̀ lọ ń ṣẹlẹ̀.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Dysmenorrhea ń kan 60-90% àwọn obìnrin ní ọjọ́ orí ìbímọ, 10-20% nínú wọn sì ń ní ìrora tó le gan-an tó ń dí iṣẹ́ ojoojúmọ́ lọ́wọ́.
• Dysmenorrhea àkọ́kọ́ (ìfúnpọ̀ nǹkan oṣù lásán) ń wá láti inú ìfúnpọ̀ àdánidá ilé ọmọ, nígbà tí dysmenorrhea kejì ń fi àìsàn kan hàn tó nílò ìtọ́jú.
• Ìrora sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ 1-2 ṣáájú nǹkan oṣù, ó sì máa ń wà fún ọjọ́ 2-4, ní ìsàlẹ̀ ikùn, ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn, nígbà míì ó sì ń tàn dé itan.
• Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń pẹ́ kí wọ́n tó lọ rí dókítà nítorí ìgbàgbọ́ àṣà pé ìrora nǹkan oṣù “jẹ́ ara jíjẹ́ obìnrin lásán,” ṣùgbọ́n ìrora tó le yẹ kí oníṣẹ́ ìlera yẹ̀ ẹ́ wò.
• Àwọn ọ̀nà àdánidá bí lílo ooru, mímu omi tó tó, àti ṣíṣe àtúnṣe sí ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ lè dín ìrora kù ní 30-50% fún ọ̀pọ̀ obìnrin.
• Ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu dáadáa, lè dín ìdààmú àti ìnira kù nígbà nǹkan oṣù tó ń dunni, nípa dídènà jíjò àti pípèsè ààbò tó dájú.
• Ìtọ́jú oníṣègùn bẹ̀rẹ̀ láti oògùn NSAID tí a ń rà láìsí ìwé dókítà (₦500-₦2,000 lóṣù) dé ìtọ́jú họ́mọ̀nù, gẹ́gẹ́ bí ìrora ṣe le tó àti ohun tó ń fà á.

Ẹ jẹ́ ká wo ohun tó ń fa ìrora nǹkan oṣù gan-an, bí a ṣe lè mọ ìyàtọ̀ láàrin àmì tó wọ́pọ̀ àti èyí tó yẹ kó kọni lóminú, àti àwọn ọ̀nà tó wúlò tó ń ṣiṣẹ́ ní Nàìjíríà.

Blessing jókòó sórí ilẹ̀ yàrá rẹ̀ ní hostel University of Lagos, ó di ikùn rẹ̀ mú bí ìrora ṣe ń ru gùdù ní ìsàlẹ̀ ikùn rẹ̀. Ẹni tí wọ́n jọ ń gbé yàrá ti lọ sí kíláàsì, ṣùgbọ́n Blessing kò lè dìde. Ó ti pàdánù kíláàsì méjì lọ́sẹ̀ yìí. Ìyá rẹ̀ máa ń sọ fún un pé “ìrora nǹkan oṣù wọ́pọ̀ – gbogbo obìnrin ló ń jìyà rẹ̀,” ṣùgbọ́n èyí yàtọ̀. Kò lè pọkàn pọ̀, kò lè jẹun, oògùn ìrora tí ó rà ní ṣọ́ọ̀bù oògùn kò sì fi bẹ́ẹ̀ ṣiṣẹ́ lórí ìfúnpọ̀ náà. Blessing nìkan kọ́. Káàkiri Nàìjíríà, ọ̀kẹ́ àìmọye obìnrin ń fara da ìrora nǹkan oṣù tó le gan-an lóṣooṣù, ọ̀pọ̀ nínú wọn sì gbà pé àfi kí wọ́n fara dà á. Ṣùgbọ́n ìrora nǹkan oṣù – tí àwọn dókítà ń pè ní dysmenorrhea – kì í ṣe ohun tí ẹ kàn gbọ́dọ̀ gbà. Òye ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ara yín àti mímọ àwọn àṣàyàn yín lè sọ àwọn ọjọ́ líle wọ̀nyẹn di èyí tí ẹ lè fara dà dípò èyí tí kò ṣeé fara dà.

Ìyípo nǹkan oṣù yín ní àwọn àyípadà họ́mọ̀nù tó díjú, tó ń pèsè ara yín sílẹ̀ fún oyún tó lè wáyé lóṣooṣù. Tí oyún kò bá wáyé, ara yín gbọ́dọ̀ tú àwọ̀ inú ilé ọmọ tó ti kọ́ jọ nígbà ìyípo náà sílẹ̀. Ìlànà yìí, bó tilẹ̀ jẹ́ ti àdánidá, ní àwọn kẹ́míkà oníṣẹ́ tó lè fa ìnira tó pọ̀.

Ilé ọmọ yín jẹ́ ẹ̀yà ara oníṣan tó ń fúnpọ̀ jálẹ̀ ìyípo yín, ṣùgbọ́n ẹ kì í sábà mọ̀ ọ́n lára. Nígbà nǹkan oṣù, ara yín ń ṣe àwọn ohun tó dà bí họ́mọ̀nù tí a ń pè ní prostaglandins, tó ń mú kí ilé ọmọ fúnpọ̀ lágbára sí i láti lé àwọ̀ inú rẹ̀ jáde. Ẹ rò ó bí ìgbà tí a bá ń fún omi jáde lára aṣọ tó tutù – fífún náà (ìfúnpọ̀ ilé ọmọ) ń ti ohun tó wà nínú rẹ̀ jáde (ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù àti ẹran ara).

Bí prostaglandins bá ṣe pọ̀ sí, bẹ́ẹ̀ ni ìfúnpọ̀ ṣe ń le sí, èyí sì ń dín ẹ̀jẹ̀ tó ń lọ sí ilé ọmọ kù fún ìgbà díẹ̀. Àìtó oxygen ráńpẹ́ yìí ń rán àmì ìrora jáde, bí ìrora àyà tí ẹnìkan lè ní nígbà àrùn ọkàn (heart attack) tí iṣan ọkàn kò rí oxygen tó. Ìrora tí ẹ ń ní ní ìsàlẹ̀ ikùn ni iṣan ilé ọmọ yín tó ń ṣiṣẹ́ kára, nígbà míì kára jù.

Àwọn obìnrin kan máa ń ṣe prostaglandins púpọ̀ sí i láti ìṣẹ̀dá, ìdí nìyí tí ìrora nǹkan oṣù fi yàtọ̀ gan-an láàrin ẹnì kọ̀ọ̀kan. Arábìnrin yín lè la nǹkan oṣù rẹ̀ kọjá láìsí wàhálà nígbà tí ẹ̀yin ń tẹ̀ ba fún ìrora, kì í ṣe nítorí pé ẹ ò lágbára, bí kò ṣe nítorí pé kẹ́míkà ara yín yàtọ̀.

Dysmenorrhea àkọ́kọ́ ni ìfúnpọ̀ nǹkan oṣù lásán tí kì í ṣe àìsàn kankan ló fà á. Irú yìí sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ láàrin oṣù 6-12 lẹ́yìn nǹkan oṣù àkọ́kọ́ (nígbà tí ẹyin bá ti ń jáde déédéé), ó sì máa ń dín kù bí ọjọ́ orí ṣe ń lọ, pàápàá lẹ́yìn ìbímọ. Ìrora náà máa ń bẹ̀rẹ̀ ṣáájú tàbí bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń bẹ̀rẹ̀, ó sì máa ń dín kù láàrin ọjọ́ 2-3.

Dysmenorrhea kejì máa ń wáyé nígbà tí ọjọ́ orí bá ti lọ síwájú, ó sì ń wá láti inú àìsàn kan nínú ẹ̀yà ìbímọ. Àwọn àìsàn bí endometriosis (nígbà tí ẹran ara tó jọ ti inú ilé ọmọ bá hù sí ìta ilé ọmọ), fibroid (kókó tí kì í ṣe jẹjẹrẹ nínú ilé ọmọ), adenomyosis (ẹran ara ilé ọmọ tó hù wọnú ògiri iṣan rẹ̀), tàbí àrùn ìgbóná inú abẹ́ (pelvic inflammatory disease) lè fa ìrora nǹkan oṣù tó ń burú sí i díẹ̀díẹ̀. Ìrora yìí sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ ṣáájú nínú ìyípo, ó máa ń pẹ́ ju ìfúnpọ̀ lásán lọ, ó sì lè wá pẹ̀lú ìrora nígbà ìbálòpọ̀, ẹ̀jẹ̀ tí kò ní ìlànà, tàbí ìṣòro oyún níní.

Ní àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni ní Lagos, àwọn dókítà sọ pé ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kì í wá ìtọ́jú àfi tí ìrora bá ti di èyí tí kò ṣeé fara dà rárá, nígbà púpọ̀ lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọdún ìjìyà. Ìgbàgbọ́ àṣà pé “gbogbo obìnrin gbọ́dọ̀ fara dà á,” pẹ̀lú àìrí dókítà ilé ọmọ ní irọ̀rùn, túmọ̀ sí pé wọn kì í sábà rí dysmenorrhea kejì títí àìsàn náà fi lọ jìnnà.

Àwọn ohun kan máa ń mú kí ìrora nǹkan oṣù ṣeé ṣe jù fún yín. Bíbẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù ṣáájú ọjọ́ orí 12, ẹ̀jẹ̀ tó pẹ́ tàbí tó pọ̀, àìtíì bímọ rí, sìgá mímu, àti ìtàn ìdílé ló ń mú ewu pọ̀ sí i. Ní Nàìjíríà, àìtó oúnjẹ aṣaralóore tó wọ́pọ̀ ní àwọn agbègbè kan (pàápàá àìtó iron nítorí pípàdánù ẹ̀jẹ̀ fún ìgbà pípẹ́) lè mú kí ìrora àti àárẹ̀ burú sí i nígbà nǹkan oṣù.

Ìdààmú ọkàn (stress) ń kó ipa ńlá lórí ìrora nǹkan oṣù. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní Abuja àti Lagos sábà máa ń sọ pé ìfúnpọ̀ wọn máa ń burú sí i nígbà ìdánwò. Ìdáhùn ara yín sí ìdààmú lè mú kí ìgbóná inú ara àti líle iṣan pọ̀ sí i, èyí sì ń mú àmì ìrora le sí i. Ẹ̀rù pé pádì lè jò nígbà tí ẹ bá ń lo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò péye ń fi ìdààmú ọkàn kún un, èyí tó lè mú ìnira ara le sí i.

Kì í ṣe gbogbo ìrora nǹkan oṣù ló jọra. Kíkọ́ bí ẹ ṣe lè ṣàyẹ̀wò àwọn àmì yín ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ìyàtọ̀ láàrin ìnira tí ẹ lè bójú tó nílé àti ìrora tó nílò ìtọ́jú dókítà.

Ìfúnpọ̀ nǹkan oṣù tó wọ́pọ̀ máa ń rí bí ìrora tó ń lù kìkì ní ìsàlẹ̀ ikùn. Àwọn obìnrin kan sọ pé ó dà bí ẹni pé nǹkan ń fún wọn tàbí ń tẹ̀ wọ́n. Ìrora náà lè tàn dé ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn àti òkè itan, èyí sì ń mú kí gbogbo abẹ́ ìdí wúwo. Ẹ tún lè ní inú rírun díẹ̀, ìgbẹ́ tó ṣàn, ẹ̀fọ́rí, tàbí òòyì pẹ̀lú ìfúnpọ̀ náà.

Pẹ̀lú dysmenorrhea àkọ́kọ́, ìrora sábà máa ń ga jùlọ ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ jùlọ, lẹ́yìn náà ó ń dín kù díẹ̀díẹ̀. Ẹ ṣì gbọ́dọ̀ lè lọ sí ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé agbára yín lè dín kù ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Oògùn ìrora tí a ń rà láìsí ìwé dókítà gbọ́dọ̀ mú ìyàtọ̀ tó hàn wá láàrin ìṣẹ́jú 30-60, kódà tí kò bá mú ìrora kúrò pátápátá.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ní ìrora tí wọ́n kà sí “èyí tó wọ́pọ̀,” ṣùgbọ́n tó jẹ́ ìrora àárín sí líle ní tòótọ́. Tí ẹ bá máa ń pàdánù ilé-ìwé, iṣẹ́, tàbí àwọn ètò pàtàkì nítorí nǹkan oṣù yín déédéé, tàbí tí ẹ bá ń lo ọjọ́ púpọ̀ lórí ibùsùn láìlè ṣe nǹkan kan, ìrora yín ti kọjá ìwọ̀n tó wọ́pọ̀, láìka ohun tí ìyá yín, àwọn àǹtí yín tàbí ọ̀rẹ́ yín bá sọ.

Àwọn àmì kan fi hàn pé ẹ nílò àyẹ̀wò lọ́dọ̀ oníṣẹ́ ìlera. Ẹ lọ rí dókítà ilé ọmọ (gynecologist) tí ìrora nǹkan oṣù yín bá burú sí i lójijì lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọdún tí ìfúnpọ̀ yín ṣeé fara dà, pàápàá tí ẹ bá ti ju ọmọ ọdún 25 lọ. Àpẹẹrẹ yìí lè fi dysmenorrhea kejì hàn, tó nílò ìwádìí.

Ìrora tó bẹ̀rẹ̀ ju ọjọ́ 2 lọ ṣáájú ẹ̀jẹ̀, tó ń bá a lọ lẹ́yìn tí ẹ̀jẹ̀ bá dá, tàbí tó ń wáyé nígbà tí ẹ kò sí ní nǹkan oṣù nílò àyẹ̀wò. Ibà, omi ojú ara tí kò wọ́pọ̀, ìrora nígbà ìbálòpọ̀, tàbí ìṣòro láti lóyún pẹ̀lú ìrora nǹkan oṣù – gbogbo wọn ló yẹ fún àyẹ̀wò. Tí oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà kò bá ràn yín lọ́wọ́ rárá, tàbí tí ẹ bá ń nílò ìwọ̀n oògùn tó ń ga sí i kí ara tó tù yín, ẹ bá oníṣẹ́ ìlera sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.

Ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù (tó ń rin pádì tàbí tampon já ní gbogbo wákàtí 1-2, ẹ̀jẹ̀ dídì ńlá tó ń jáde, tàbí ẹ̀jẹ̀ tó ju ọjọ́ 7 lọ) pẹ̀lú ìrora tó le lè fi fibroid, adenomyosis, tàbí àìsàn ẹ̀jẹ̀ hàn. Ní àríwá Nàìjíríà, níbi tí rírí dókítà ilé ọmọ ti lè ṣòro, ẹ má ṣe jẹ́ kí ọ̀nà jíjìn tàbí ìtìjú dá yín dúró láti wá ìrànlọ́wọ́ nígbà tí àwọn àmì bá le.

Kíkọ àwọn àmì yín sílẹ̀ ń ran ẹ̀yin àti àwọn oníṣẹ́ ìlera lọ́wọ́ láti lóye bí wọ́n ṣe ń wáyé àti bí wọ́n ṣe le tó. Ẹ kọ ìgbà tí ìrora bẹ̀rẹ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀, bí ìrora ṣe le tó lórí ìwọ̀n 1-10, ibi tí ìrora wà àti irú rẹ̀ (bí ọ̀bẹ, ṣíṣú, ìfúnpọ̀), oògùn tí ẹ lò àti bí ó ṣe ṣiṣẹ́ tó, àti àwọn nǹkan tí ẹ pàdánù nítorí ìrora.

Ẹ kọ àwọn àmì míì sílẹ̀ bí inú rírun, ìgbẹ́ gbuuru, ẹ̀fọ́rí, tàbí àyípadà ìṣesí. Lẹ́yìn kíkọ sílẹ̀ fún ìyípo 2-3, ẹ ó rí àpẹẹrẹ. Ẹ lè ṣàkíyèsí pé ìrora ń burú sí i pẹ̀lú ìdààmú ọkàn, ó ń dín kù pẹ̀lú àwọn ìgbòkègbodò kan, tàbí ó ń bá àkókò kan pàtó nínú ìyípo lọ. Ìmọ̀ yìí ṣe pàtàkì gan-an nígbà tí ẹ bá ń bá dókítà jíròrò ìtọ́jú, ó sì ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ àwọn ọ̀nà tó ń ṣiṣẹ́ jùlọ fún yín láti dín ìrora kù.

Bí oògùn tilẹ̀ wúlò, ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń rí ìtura tó pọ̀ nípasẹ̀ àwọn ọ̀nà àdánidá tó ń dín ìrora kù láìsí àbájáde búburú. Àwọn ọ̀nà yìí ṣiṣẹ́ dáadáa pàápàá fún dysmenorrhea àkọ́kọ́, wọ́n sì lè ṣe àfikún sí ìtọ́jú oníṣègùn fún dysmenorrhea kejì.

Fífi ooru sí ìsàlẹ̀ ikùn wà lára àwọn ọ̀nà àdánidá tó ń ṣiṣẹ́ jùlọ láti dín ìrora kù, ìwádìí sì fi hàn pé ó lè ṣiṣẹ́ tó ibuprofen fún ọ̀pọ̀ obìnrin. Ooru ń mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣàn dé ibẹ̀ sí i, ó ń tú iṣan ilé ọmọ sílẹ̀, ó sì ń dí àmì ìrora lọ́wọ́.

Nítorí ojú ọjọ́ gbígbóná Nàìjíríà, ẹ lè rò pé fífi ooru kún un kò ní rọrùn, ṣùgbọ́n ooru tí a fi sí ikùn nìkan ń ṣiṣẹ́ yàtọ̀ sí ooru ojú ọjọ́. Ẹ lo ìgò omi gbígbóná tí a fi aṣọ fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ wé, aṣọ ìnura tí a mú gbóná, tàbí kódà ìgò ọ̀rá (plastic) tí a rọ omi lílọ́wọ́ọ́wọ́ sí tí ẹ kò bá ní ìgò omi gbígbóná gidi. Ẹ fi sí i fún ìṣẹ́jú 15-20 ní ẹ̀ẹ̀kan, ní ọ̀pọ̀ ìgbà lójúmọ́.

Tí ẹ bá wà ní ilé-ìwé tàbí ibi iṣẹ́ ní Lagos tàbí Abuja láìsí ohun tí ẹ lè fi mú ooru wá, pátá ooru alálẹ̀mọ́ (tí wọ́n ń tà ní àwọn ilé oògùn kan fún ₦800-₦1,500) ń fúnni ní ìtura tí ẹ lè gbé kiri ní ìkọ̀kọ̀. Àwọn obìnrin kan rí i pé wíwẹ̀ omi lílọ́wọ́ọ́wọ́ ń ṣèrànwọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí lè má ṣeé ṣe tí ẹ bá ń pín ilé ìwẹ̀ pẹ̀lú àwọn míì tàbí tí ẹ bá ń kojú àìtó omi tó wọ́pọ̀ ní ọ̀pọ̀ ìlú Nàìjíríà.

Nígbà tí ara bá ń ni yín, dídùbúlẹ̀ jẹ́ẹ́ lè dàbí ohun tó dára, ṣùgbọ́n ìrìn pẹ̀lẹ́ sábà máa ń mú ìtura tó dára ju ìsinmi pátápátá lọ. Ìgbòkègbodò ara ń tú endorphins jáde (oògùn ìrora àdánidá ara yín), ó ń mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣàn dáadáa, ó sì ń dín líle iṣan kù.

Ẹ kò nílò eré ìdárayá líle. Rírìn fún ìṣẹ́jú 20-30 yí agbo ilé tàbí àdúgbò yín ká, nínà ara pẹ̀lẹ́, tàbí àwọn ìdúró yoga rírọrùn tó ń ṣí ìbàdí lè dín ìfúnpọ̀ kù gan-an. Ní àárọ̀ tàbí ìrọ̀lẹ́ tí ojú ọjọ́ bá tutù díẹ̀, ìgbòkègbodò fúyẹ́ máa ń rọrùn ju eré ìdárayá ní ọ̀sán gangan nínú ooru Nàìjíríà.

Àwọn ọ̀nà nínà ara kan ń dojú kọ ìrora nǹkan oṣù ní pàtó. Ìdúró ọmọdé (child’s pose – ẹ kúnlẹ̀, ẹ fi iwájú orí kan ilẹ̀, ẹ sì na apá síwájú) ń fún ikùn pẹ̀lẹ́, ó sì ń tú iṣan ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn sílẹ̀. Nínà ológbò àti màlúù (cat-cow – ẹ fi ọwọ́ àti orúnkún tẹ ilẹ̀, kí ẹ máa tẹ ẹ̀yìn wálẹ̀ kí ẹ sì máa gbé e sókè ní àtẹ̀léra) ń mú kí ọ̀pá ẹ̀yìn àti ìbàdí rọ̀. Yíyí ara lórí ẹ̀yìn (supine twist – ẹ dùbúlẹ̀ lórí ẹ̀yìn, ẹ ká orúnkún, kí ẹ sì jù wọ́n sí ẹ̀gbẹ́ kan) ń tú líle ìsàlẹ̀ ẹ̀yìn sílẹ̀.

Ohun tí ẹ ń jẹ àti mu ń nípa lórí ìgbóná inú ara àti bí ẹ ṣe ń ní ìrora tó. Mímu omi tó tó ń ṣèrànwọ́ láti dín wíwú ikùn kù, ó sì ń ran gbogbo ara lọ́wọ́ nígbà nǹkan oṣù. Ẹ gbìyànjú láti mu ife omi 8-10 lójúmọ́, ju bẹ́ẹ̀ lọ nígbà ooru tàbí tí ẹ bá ń ṣe iṣẹ́ agbára.

Àwọn oúnjẹ kan lè mú ìgbóná inú ara àti ìfúnpọ̀ burú sí i. Ọ̀pọ̀ obìnrin rí i pé dídín caffeine kù (kọfí, tíì, ohun mímu onígaasi/soft drinks), oúnjẹ oníyọ̀ tó ń mú ikùn wú, àti oúnjẹ onísúgà tó ń mú ṣúgà ẹ̀jẹ̀ ga lójijì ń ràn wọ́n lọ́wọ́. Ọtí líle lè mú ìfúnpọ̀ burú sí i, ó sì lè mú ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i fún àwọn obìnrin kan.

Àwọn oúnjẹ tó ń dín ìgbóná inú ara kù lè ṣèrànwọ́ láti dín ìrora nǹkan oṣù kù. Omega-3 tó wà nínú ẹja (mackerel àti sardine jẹ́ àṣàyàn tí kò wọ́n ní ọjà Nàìjíríà), èso flax tí a lọ̀, àti walnut ń ṣèrànwọ́ láti dín ṣíṣe prostaglandins kù. Tíì àtalẹ̀, tí a ń lò púpọ̀ nínú oúnjẹ Nàìjíríà, ní agbára àdánidá láti dín ìgbóná inú ara kù. Èso tó ní antioxidants púpọ̀ bí ọsàn, bàrà (watermelon), àti ọ̀pẹ̀ òyìnbó (gbogbo wọn wà ní àrọ́wọ́tó) ń ran ìlera gbogbo ara lọ́wọ́ nígbà nǹkan oṣù.

Nígbà tí àwọn ọ̀nà àdánidá kò bá mú ìtura tó péye wá, ìtọ́jú oníṣègùn lè mú ìgbésí ayé yín sunwọ̀n sí i gan-an. Ẹ má ṣe jìyà láìnídìí nígbà tí ìtọ́jú tó ń ṣiṣẹ́ wà.

Àwọn oògùn NSAID (nonsteroidal anti-inflammatory drugs) bí ibuprofen ń ṣiṣẹ́ ní pàtó lòdì sí ìrora nǹkan oṣù nípa dídí ṣíṣe prostaglandins lọ́wọ́. Àwọn oògùn yìí ń ṣiṣẹ́ ju paracetamol (acetaminophen) lọ fún ìfúnpọ̀ nǹkan oṣù, nítorí pé wọ́n ń kojú ohun tó ń fa ìrora gan-an dípò kí wọ́n kàn bò ó mọ́lẹ̀.

Kí ó lè ṣiṣẹ́ dáadáa, ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í lo NSAID ní àmì àkọ́kọ́ ìnira, tàbí kódà ní ọjọ́ tó ṣáájú ìbẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù yín tí ẹ bá lè mọ ìgbà tí yóò dé. Lílò ó déédéé (ní gbogbo wákàtí 6-8) ń jẹ́ kí ìwọ̀n oògùn nínú ara dúró déédéé, ó sì ń dènà kí ìrora má gòkè. Àwọn tó wọ́pọ̀ ní ṣọ́ọ̀bù oògùn Nàìjíríà ni ibuprofen (Brufen, Ibugesic, ₦500-₦1,200 fún páálí kan) àti naproxen (Naprosyn, ₦800-₦1,800).

Ẹ lo NSAID pẹ̀lú oúnjẹ kí inú má baà dà rú. Tí ẹ bá ní ọgbẹ́ inú (ulcer), ìṣòro kíndìnrín, tàbí ikọ́ fée (asthma), ẹ bá oníṣẹ́ ìlera sọ̀rọ̀ kí ẹ tó máa lo NSAID déédéé. Ẹ má ṣe kọjá ìwọ̀n tí wọ́n dámọ̀ràn láé. Tí ìwọ̀n tó ga jùlọ ti oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà kò bá ṣẹ́gun ìrora yín, èyí fi hàn pé ẹ nílò àyẹ̀wò dókítà, kì í ṣe pé kí ẹ kàn máa lo oògùn púpọ̀ sí i.

Fún àwọn obìnrin tí dysmenorrhea wọn le, àwọn dókítà lè kọ oògùn ìrora tó lágbára jù tàbí ìtọ́jú họ́mọ̀nù. Ọ̀nà ìfètò-sọ́mọbíbí oníhọ́mọ̀nù (oògùn tí a ń gbé mì, pátá, tàbí IUD tí a ń fi sínú ilé ọmọ) lè dín ìrora nǹkan oṣù kù gan-an nípa mímú kí àwọ̀ inú ilé ọmọ fẹ́lẹ́, dídín ṣíṣe prostaglandins kù, tàbí kódà dídá nǹkan oṣù dúró pátápátá.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń lọ́ra láti ronú nípa oògùn ìfètò-sọ́mọbíbí oníhọ́mọ̀nù nítorí èrò tí kò tọ̀nà nípa ipa rẹ̀ lórí oyún níní, sísanra, tàbí nítorí ẹ̀sìn. Ṣùgbọ́n àwọn oògùn òde òní tí ìwọ̀n rẹ̀ kéré ní àbájáde díẹ̀ fún ọ̀pọ̀ obìnrin, agbára láti lóyún sì máa ń padà kíákíá lẹ́yìn tí ẹ bá dá a dúró. Tí ìrora nǹkan oṣù tó le bá ń da ẹ̀kọ́ tàbí iṣẹ́ yín rú, ó bọ́gbọ́n mu láti bá dókítà ilé ọmọ jíròrò àwọn àṣàyàn yìí.

Fún dysmenorrhea kejì, ìtọ́jú ń dojú kọ àìsàn tó ń fà á. Fibroid lè nílò oògùn tàbí iṣẹ́ abẹ láti yọ ọ́. Endometriosis lè nílò oògùn họ́mọ̀nù tàbí iṣẹ́ abẹ laparoscopy. Àrùn ìgbóná inú abẹ́ (pelvic inflammatory disease) nílò oògùn apakòkòrò (antibiotics). Àwọn ilé ìwòsàn ìkọ́ni ní Lagos, Ibadan, Abuja àti àwọn ìlú ńlá míì ń pèsè ìtọ́jú ilé ọmọ, bó tilẹ̀ jẹ́ pé dídúró pẹ́ àti iye owó lè jẹ́ ìdènà fún àwọn obìnrin kan.

Àwọn obìnrin kan rí ìtura nípasẹ̀ àwọn ọ̀nà àfikún bí acupuncture (ìtọ́jú abẹ́rẹ́ wẹ́wẹ́), bó tilẹ̀ jẹ́ pé ní Nàìjíríà, ó wà ní àwọn ìlú ńlá nìkan ní pàtàkì. Ẹ̀rọ TENS (transcutaneous electrical nerve stimulation), tó ń lo ìgbì iná mànàmáná fẹ́ẹ́rẹ́ láti dí àmì ìrora lọ́wọ́, ń fi ìrètí hàn nínú ìwádìí.

Egbòogi tó gbajúmọ̀ nínú ìṣègùn ìbílẹ̀ Nàìjíríà lè ṣèrànwọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀rí sáyẹ́nsì yàtọ̀ síra. Ẹ máa sọ fún dókítà yín nígbà gbogbo nípa egbòogi tí ẹ ń lò, nítorí pé àwọn kan ń ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú oògùn míì. Ẹ ṣọ́ra fún àwọn ohun èlò tí ìjọba kò ṣàyẹ̀wò tí wọ́n ń ṣèlérí ìwòsàn ìyanu – tí nǹkan bá dára jù láti jẹ́ òótọ́, ó ṣeé ṣe kó má jẹ́ òótọ́.

Dysmenorrhea ń kan ju ìtura ara lọ fún ọjọ́ díẹ̀ lóṣooṣù. Òye ipa rẹ̀ tó gbòòrò ń fi hàn ìdí tó fi yẹ kí ẹ wá ìtọ́jú àti ìrànlọ́wọ́ tó tọ́.

Ìwádìí káàkiri ilẹ̀ Áfíríkà ní ìsàlẹ̀ Sàhárà fi hàn pé ìrora nǹkan oṣù wà lára ohun pàtàkì tó ń mú àwọn ọ̀dọ́bìnrin dúró sílé láìlọ sí ilé-ìwé. Pípàdánù ọjọ́ 1-3 ilé-ìwé lóṣooṣù di ọjọ́ 10-30 lọ́dún – ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó sáà ẹ̀kọ́ kan tí wọ́n pàdánù. Ní ètò ẹ̀kọ́ Nàìjíríà tí ìdíje pọ̀ sí, àwọn ọjọ́ wọ̀nyí ń fi àwọn ọmọbìnrin sí ipò àìlànfààní ńlá.

Ipa lórí ọrọ̀ ajé kọjá ilé-ìwé. Àwọn obìnrin tó ń ṣiṣẹ́ ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́, iṣẹ́ wọn ń dín kù, àwọn agbanisíṣẹ́ tí kò lóye ìṣòro ìlera nǹkan oṣù sì lè máa ṣiyèméjì bóyá wọ́n ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Ìwádìí kan ní Lagos rí i pé àwọn obìnrin tí dysmenorrhea wọn le ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ 2.3 ní àròpín lóṣooṣù, èyí sì ń dín owó tó ń wọlé fún àwọn tí wọ́n ń gba owó ojoojúmọ́ tàbí tí iṣẹ́ wọn kò ní ìsinmi àìsàn kù tààrà.

Iye owó bíbójú tó ìrora nǹkan oṣù ń pọ̀ sí i. Oògùn ìrora, lílọ sọ́dọ̀ dókítà, rírọ́pò aṣọ tí ẹ̀jẹ̀ ti bà jẹ́, àti pádì tí a ń jù nù ń ná owó déédéé. Fún àwọn obìnrin tí wọ́n ti ń kojú ìṣòro owó, àwọn ìnáwó yìí ń ni ìṣúná wọn lára. Àníyàn bóyá wọ́n á rí owó ra ohun èlò lóṣooṣù ń fi ìdààmú kún un, èyí tó lè mú kí ìrora le sí i.

Ìrora tó ń wà fún ìgbà pípẹ́ ń ṣe ọkàn léṣe. Àwọn obìnrin tí dysmenorrhea wọn le ń ní àníyàn àti ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn (depression) ju àwọn míì lọ, wọ́n sì sábà máa ń rò pé ara wọn ń dà wọ́n lóṣooṣù. Nítorí pé kò sí ẹni tó mọ bí ìrora yóò ṣe le tó, ó ṣòro láti ṣètò – ẹ lè ṣèlérí láti lọ síbi ìgbéyàwó, ìpéjọpọ̀ ìdílé, tàbí ètò iṣẹ́ pàtàkì, kí ẹ wá rí i pé ẹ kò lè lọ nígbà tí ọjọ́ náà bá dé.

Ìtìjú tó yí nǹkan oṣù ká ní ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà túmọ̀ sí pé àwọn obìnrin ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ dípò kí wọ́n wá ìrànlọ́wọ́ tàbí ìyọ̀ǹda. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin lè yẹra fún àwọn ìpàdé àwùjọ nígbà nǹkan oṣù nítorí ẹ̀rù jíjò tàbí ìrora tí àwọn èèyàn lè rí. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àṣà nípa ìlera nǹkan oṣù túmọ̀ sí pé ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin kò mọ̀ pé ìrora wọn kò wọ́pọ̀ títí wọ́n fi jìyà fún ọ̀pọ̀ ọdún.

Àjọṣe lè bàjẹ́ nígbà tí ọkọ tàbí olólùfẹ́, ẹbí, tàbí ọ̀rẹ́ kò bá lóye ipa gidi tí ìrora nǹkan oṣù ń ní. Àwọn obìnrin sọ pé wọ́n ń pa wọ́n tì, wọ́n ń fẹ̀sùn kàn wọ́n pé wọ́n ń sọ àsọdùn, tàbí wọ́n ń sọ fún wọn pé “kàn lo paracetamol kí o máa bá iṣẹ́ rẹ lọ” nígbà tí ohun tí wọ́n nílò ni òye àti ìrànlọ́wọ́.

Lílo ohun èlò nǹkan oṣù tí kò péye tàbí tí kò rọrùn ń mú ìṣòro ìrora nǹkan oṣù le sí i. Nígbà tí ìfúnpọ̀ líle bá ti ń bá yín jà, ohun tí ẹ kò nílò rárá ni àníyàn nípa jíjò, pípààrọ̀ pádì léraléra, tàbí ìbínú awọ látàrí ohun èlò tí kò dára.

Pádì tí a ń jù nù, bó tilẹ̀ rọrùn, lè fa ìṣòro míì nígbà nǹkan oṣù tó ń dunni. Ọ̀rá (plastic) inú wọn kì í jẹ́ kí afẹ́fẹ́ wọlé dáadáa nínú ooru àti ọ̀rinrin Nàìjíríà, èyí sì lè mú ìnira àti ìbínú awọ pọ̀ sí i. Àwọn kẹ́míkà àfikún àti òórùn dídùn nínú àwọn burandi kan lè mú kí awọ ní ìmọ̀lára jù. Iye owó pípààrọ̀ pádì léraléra ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ (tó sábà máa ń wá pẹ̀lú ìfúnpọ̀ líle) ń fi ìdààmú owó kún un.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára ní àǹfààní nígbà nǹkan oṣù tó ń dunni. Ìpele aṣọ rírọ̀ tó ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ wọlé ń mú ìtura bá awọ tó ní ìmọ̀lára. Fífa ẹ̀jẹ̀ mu dáadáa túmọ̀ sí pé ẹ kò ní máa pààrọ̀ rẹ̀ léraléra, àníyàn nípa jíjò sì ń dín kù nígbà tí ẹ ti ń kojú ìrora. Bí ó ṣe dúró ṣinṣin ń jẹ́ kí ẹ rìn bí ẹ ṣe máa ń rìn dípò kí ẹ máa rìn ní líle láti dènà kí pádì má yí kúrò.

Ìròyìn òdì nípa dysmenorrhea ń dí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà lọ́wọ́ láti wá ìrànlọ́wọ́ tó yẹ. Ẹ jẹ́ ká fi òótọ́ tí ìwádìí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ dáhùn àwọn èrò òdì tó gbòde jùlọ.

Ẹ ó gbọ́ èyí lẹ́nu àwọn ìyá, àwọn àǹtí, àti ọ̀rẹ́ tí wọ́n ní èrò rere ṣùgbọ́n tí wọ́n kàn ń tún ohun tí wọ́n gbọ́ sọ. Bẹ́ẹ̀ ni, ìnira díẹ̀ nígbà nǹkan oṣù wọ́pọ̀, ṣùgbọ́n ìrora líle tó ń dí ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ lọ́wọ́ kì í ṣe ohun tí ẹ gbọ́dọ̀ gbà.

Èrò òdì pé ìrora nǹkan oṣù líle wọ́pọ̀ ń jẹ́ kí àwọn obìnrin máa jìyà láìnídìí. Ìrora tó ń mú kí ẹ pàdánù ilé-ìwé tàbí iṣẹ́, tí kò jẹ́ kí ẹ lè dúró ṣánṣán, tó ń fa èébì, tàbí tí oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà kò ṣiṣẹ́ lé lórí, yẹ fún ìtọ́jú dókítà. Ìnira nǹkan oṣù tó wọ́pọ̀ kò yẹ kí ó da ìgbésí ayé yín rú púpọ̀.

Ìgbàgbọ́ yìí tún ń mú kí wọ́n pẹ́ kí wọ́n tó rí àwọn àìsàn líle bí endometriosis, tó ń kan nǹkan bí 10% àwọn obìnrin ní ọjọ́ orí ìbímọ lágbàáyé. Rírí àìsàn náà ní kùtùkùtù àti títọ́jú rẹ̀ ń dènà ìṣòro bí ìrora abẹ́ ìdí tí kì í lọ àti ìṣòro oyún níní. Ohun tó dà bí “ìrora nǹkan oṣù búburú lásán” lè jẹ́ ara yín tó ń fi hàn pé ìṣòro kan wà tó nílò àtúnṣe.

Èrò òdì tó ń dẹ́rù bani yìí ń fa àníyàn tí kò yẹ fún àwọn obìnrin tó ní dysmenorrhea tí wọ́n ń retí láti bímọ. Dysmenorrhea àkọ́kọ́ (ìfúnpọ̀ nǹkan oṣù lásán) kì í kan agbára láti lóyún. Ọ̀pọ̀ obìnrin tí nǹkan oṣù wọn ń dùn wọ́n ń lóyún láìsí ìṣòro.

Dysmenorrhea kejì tí àwọn àìsàn bí endometriosis tàbí fibroid ń fà lè kan agbára láti lóyún nígbà míì, ṣùgbọ́n àwọn àìsàn yìí ṣeé tọ́jú. Kódà àwọn obìnrin tí wọ́n ní àwọn àìsàn yìí sábà máa ń lóyún fúnra wọn tàbí pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ dókítà. Bí ìrora ṣe le tó kò fi bí agbára láti lóyún ṣe rí hàn tààrà – àwọn obìnrin kan tí àmì wọn kò le ní àìsàn tó ń kan oyún níní, nígbà tí àwọn míì tí ìfúnpọ̀ wọn le gan-an ní ẹ̀yà ìbímọ tó ní ìlera pátápátá.

Ó yani lẹ́nu pé àwọn obìnrin kan rí i pé ìrora nǹkan oṣù dín kù lẹ́yìn oyún àti ìbímọ, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe fún gbogbo ènìyàn. Àwọn àyípadà họ́mọ̀nù àti ti ara nígbà oyún, pẹ̀lú bí ilé ọmọ ṣe ń fẹ̀ tí ó sì ń yí padà, lè dín dysmenorrhea kù fún àwọn obìnrin kan.

Nàìjíríà ní ìṣègùn ìbílẹ̀ tó lọ́rọ̀, àwọn egbòogi kan sì ń mú ìtura wá lóòótọ́. Ṣùgbọ́n èrò pé oògùn ìbílẹ̀ kò léwu tó oògùn òde òní láti ìpìlẹ̀ wá lè léwu. Egbòogi tí ìjọba kò ṣàyẹ̀wò lè ní àwọn èròjà tí a kò mọ̀, ìdọ̀tí, tàbí ìwọ̀n tó ń fa àbájáde búburú.

Àwọn àṣà ìbílẹ̀ kan fún ìrora nǹkan oṣù ń pani lára gan-an. Àwọn àpòpọ̀ egbòogi kan lè ba ẹ̀dọ̀ jẹ́, lè ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú oògùn míì, tàbí lè bo àmì àwọn àìsàn líle mọ́lẹ̀. Ìmọ̀ràn láti yẹra fún omi tútù tàbí oúnjẹ tútù nígbà nǹkan oṣù, bó tilẹ̀ wọ́pọ̀ nínú àṣà, kò ní ìpìlẹ̀ sáyẹ́nsì kankan, ó sì lè dín oúnjẹ àti omi tí ẹ ń rí gbà kù nígbà tí ẹ nílò wọn jùlọ.

Ọ̀nà tó dára jùlọ ni láti so ọgbọ́n ìbílẹ̀ tí ẹ̀rí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ (bí tíì àtalẹ̀ fún inú rírun tàbí ooru fún ìfúnpọ̀) pọ̀ mọ́ òye ìṣègùn òde òní. Ẹ sọ òtítọ́ fún àwọn oníṣẹ́ ìlera nípa oògùn ìbílẹ̀ tí ẹ ń lò kí wọ́n lè mọ ìbáṣepọ̀ tàbí ìṣòro tó lè wáyé.

Gbígbé ní Nàìjíríà ní àwọn ìṣòro tirẹ̀ fún bíbójú tó dysmenorrhea, ṣùgbọ́n òye àwọn ìdènà yìí ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe àwọn ètò tó wúlò tó bá ipò yín mu.

Ìtọ́jú ilé ọmọ tó dára kò wà ní àrọ́wọ́tó gbogbo ènìyàn bákan náà káàkiri Nàìjíríà. Àwọn obìnrin ní ìlú ńlá bí Lagos, Abuja, àti Port Harcourt ní àṣàyàn jù àwọn tó wà ní ìgbèríko lọ. Ọ̀nà jíjìn sí ilé ìwòsàn, owó ọkọ̀, dídúró pẹ́ ní ilé ìwòsàn ìkọ́ni, àti ilé ìwòsàn aládàáni tó wọ́n ń dá ìdènà sílẹ̀.

Nígbà tí ẹ bá rí ìtọ́jú, àwọn kan lè fojú kéré ìrora nǹkan oṣù yín. Àwọn oníṣẹ́ ìlera kan tí wọ́n kọ́ ní ọ̀nà àtijọ́ lè fojú kéré àwọn àmì yín tàbí kí wọ́n fúnni ní ojútùú díẹ̀. Ẹ má ṣe jáwọ́. Ẹ ní ẹ̀tọ́ sí ìtọ́jú tó péye tó sì ní ọ̀wọ̀. Ẹ múra sílẹ̀ fún ìpàdé dókítà nípa kíkọ ìwé ìrántí ìrora, kíkọ àwọn ìbéèrè yín sílẹ̀, àti mímú ọ̀rẹ́ tàbí ẹbí tó ń tì yín lẹ́yìn dání tí èyí bá ràn yín lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ fún ara yín.

Tí ìtọ́jú ilé ọmọ tó péye kò bá sí ní àrọ́wọ́tó, ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dókítà gbogbogbòò tàbí dókítà ìdílé tó lè ṣe àyẹ̀wò àkọ́kọ́ àti ìtọ́jú. Wọ́n lè kọ oògùn ìrora tó ń ṣiṣẹ́, kí wọ́n sì rán yín sí dókítà onímọ̀ pàtàkì tí ó bá yẹ. Àwọn NGO àti ẹgbẹ́ ìlera obìnrin kan ń pèsè ìtọ́jú ìlera ìbímọ ní owó pọ́ọ́kú tàbí lọ́fẹ̀ẹ́ – ẹ wádìí àwọn àṣàyàn tó wà ní agbègbè yín.

Sísọ̀rọ̀ nípa ìrora nǹkan oṣù lòdì sí àṣà ní ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà, pàápàá ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá níbi tí sísọ̀rọ̀ ní gbangba nípa ìlera ìbímọ ti ní ìtìjú jù. Ó lè ṣe yín bákan láti ṣàlàyé fún olùkọ́, ọ̀gá, tàbí ẹbí ọkùnrin ìdí tí ẹ fi nílò ìyọ̀ǹda nígbà nǹkan oṣù yín.

Ẹ wá àwọn alátìlẹyìn tó lóye. Ẹ súnmọ́ àwọn olùkọ́, ọ̀gá, tàbí ẹbí obìnrin tó lè sọ̀rọ̀ fún yín. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ ti ń mọ àìní ìlera nǹkan oṣù sí i. Ẹ máa kọ́ àwọn èèyàn tó yí yín ká díẹ̀díẹ̀ – ẹ pín àwọn àpilẹ̀kọ, ìṣirò, tàbí ìwé dókítà tó fìdí ohun tí ẹ ń là kọjá múlẹ̀.

Fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin tó ń gbé ní agbo ilé ìdílé tí kò ní àṣírí tó pọ̀, bíbójú tó ìrora nǹkan oṣù ń béèrè ọgbọ́n. Ẹ lè má lè wẹ̀ nígbàkígbà tí ẹ bá fẹ́, sinmi ní ibi tó dákẹ́, tàbí sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa àwọn àmì yín. Ẹ kọ́ ẹgbẹ́ alátìlẹyìn pẹ̀lú àwọn arábìnrin, ìbátan, tàbí ọ̀rẹ́ tó lóye. Kódà àwọn ìṣe kékeré ìfẹ́ – ẹnìkan tó gbé omi wá fún yín, tó bá yín ṣe iṣẹ́ kan nígbà tí ara kò yá yín, tàbí tó kàn gbà pé ìrora yín jẹ́ òótọ́ – ń fúnni ní ìrànlọ́wọ́ tó nítumọ̀.

Ẹ máa ṣètò ṣáájú tí ó bá ṣeé ṣe. Tí nǹkan oṣù yín bá ń wá ní àkókò tó fẹ́rẹ̀ẹ́ dúró, ẹ retí ìgbà tí yóò dé, kí ẹ sì yẹra fún fífi àwọn ètò pàtàkì sí àwọn ọjọ́ tí ìrora yín máa ń le jùlọ. Ẹ kó oògùn ìrora, ohun èlò ooru, àti pádì àfikún sí ibi púpọ̀ – inú báàgì yín, àpótí yín ní ilé-ìwé, tábìlì yín ní ibi iṣẹ́, tàbí lọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ tí ẹ fọkàn tán.

Ẹ múra pẹ̀lú ọgbọ́n nígbà nǹkan oṣù. Aṣọ tó fẹ̀ tó sì rọrùn, aláwọ̀ dúdú, ń mú ìtura bá ara, ó sì ń dín àníyàn nípa jíjò tí àwọn èèyàn lè rí kù. Wíwọ aṣọ lórí ara wọn ń jẹ́ kí ẹ lè ṣàtúnṣe bí ẹ ṣe ń lo ooru tàbí bí ìgbóná àti òtútù ara ṣe ń yí padà, èyí tó wọ́pọ̀ nígbà nǹkan oṣù.

Ẹ ṣẹ̀dá àṣà ìtura tiyín. Èyí lè jẹ́ ṣíṣe tíì àtalẹ̀ láàárọ̀, nínà ara pẹ̀lẹ́ kí ẹ tó sùn, tàbí níní oúnjẹ tí ẹ fẹ́ràn jùlọ nítòsí. Àwọn àṣà kékeré tó ń fi hàn pé ẹ ń tọ́jú ara yín ń ṣèrànwọ́ fún ara àti ọkàn.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé bíbójú tó dysmenorrhea ń béèrè ju ohun èlò nǹkan oṣù lásán lọ – ó ń béèrè ohun èlò tí a ṣe pẹ̀lú ìtura àti iyì yín lọ́kàn. A ṣe pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò láti kojú àwọn ìṣòro pàtó tí àwọn obìnrin Nàìjíríà ń kojú nígbà nǹkan oṣù tó ń dunni.

Àwọn ìpele aṣọ òwú rírọ̀ tó ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ wọlé ń dènà ooru tó ń kó jọ àti ìbínú awọ tí pádì tí a ń jù nù ń fà nínú ojú ọjọ́ ilẹ̀ olóoru Nàìjíríà. Nígbà tí ìfúnpọ̀ àti ìnira ti ń bá yín jà, ohun tí ẹ kò nílò rárá ni ìbínú awọ àfikún. Bí a ṣe ṣe pádì wa tó dúró ṣinṣin tí kì í jò túmọ̀ sí pé ẹ lè rìn fàlàlà dípò kí ẹ máa rìn pẹ̀lú ìṣọ́ra tàbí máa yẹ̀ ẹ́ wò léraléra bóyá ó ń jò, èyí sì ń jẹ́ kí ẹ lè lo àwọn ọ̀nà ìdínkù ìrora bí rírìn tàbí nínà ara láìsí àníyàn.

Àwọn obìnrin tí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù wọn pọ̀ (tó wọ́pọ̀ pẹ̀lú dysmenorrhea líle) nílò ààbò tí wọ́n lè gbẹ́kẹ̀lé tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu púpọ̀. Maxi Pad wa pẹ̀lú ìpele 5 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu ń fúnni ní ààbò ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ yín pọ̀ jùlọ, nígbà tí Premium àti No Wahala bá àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ mu. Ààbò tó tọ́ yìí ń dín ìdààmú tó lè mú ìrora le sí i kù.

Láti ọdún 2019, a ti ran àwọn obìnrin Nàìjíríà tó ju 10,000 lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, NGO, àti àwọn ẹgbẹ́ ìlera. A máa ń gbọ́ ìtàn déédéé láti ọ̀dọ̀ àwọn obìnrin tó sọ pé ààbò nǹkan oṣù tí wọ́n lè gbẹ́kẹ̀lé ràn wọ́n lọ́wọ́ láti lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù fún ìgbà àkọ́kọ́, tàbí láti ní ìgboyà lọ síbi iṣẹ́ láìka ìfúnpọ̀ tó ń dunni sí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé pádì wa kì í wo dysmenorrhea sàn, ó ń mú orísun ìdààmú ńlá kan kúrò ní àwọn ọjọ́ tó ti le tẹ́lẹ̀.

Nítorí pé a ń ṣe é níbí, a mọ ipò Nàìjíríà – ojú ọjọ́ tó ń nípa lórí bí pádì ṣe gbọ́dọ̀ fa ẹ̀jẹ̀ mu tó, ìṣòro owó tó mú kí pádì tí a ń jù nù wọ́n jù fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, àti ìṣòro omi àti fífọ̀. A ń ṣe é fún ipò yìí dípò kí a kó ojútùú tí a ṣe fún ibòmíì wọlé. Yàtọ̀ sí ohun èlò, iṣẹ́ àfojúsùn wa ń kojú bí òṣì nǹkan oṣù (period poverty) ṣe ń dí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti àǹfààní ọrọ̀ ajé àwọn obìnrin lọ́wọ́. Ìrora nǹkan oṣù ti ń dá ìdènà ẹ̀kọ́ sílẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ohun èlò nǹkan oṣù tó wọ́n jù tàbí tí kò péye ń mú àwọn ìṣòro yìí le sí i.

Ẹ kò ní láti máa jìyà ìrora nǹkan oṣù láìsí ìrànlọ́wọ́. Àwọn ìgbésẹ̀ kékeré sí bíbójú tó o dáadáa lè mú ìgbésí ayé yín sunwọ̀n sí i gan-an.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í kọ àwọn àmì yín sílẹ̀ lónìí, kódà tí nǹkan oṣù yín tó kàn bá ṣì ku ọ̀sẹ̀ díẹ̀. Mímọ àpẹẹrẹ ara yín ń fún yín lágbára. Gẹ́gẹ́ bí ohun tí ẹ bá kọ́, ẹ yan àwọn ọ̀nà àdánidá tó bá ipò yín mu – lílo ooru, ìrìn, àyípadà oúnjẹ, tàbí ọ̀nà ìsinmi ara.

Tí oògùn ìrora tí a ń rà láìsí ìwé dókítà bá ń ràn yín lọ́wọ́, ẹ lò ó pẹ̀lú ọgbọ́n dípò kí ẹ dúró títí ìrora yóò fi di èyí tí kò ṣeé fara dà. Ẹ lo oògùn ní àmì àkọ́kọ́ ìnira kí ó lè ṣiṣẹ́ dáadáa. Tí ìrora kò bá dín kù pẹ̀lú ìwọ̀n tó ga jùlọ ti oògùn tí a ń rà láìsí ìwé dókítà fún ìyípo 2-3 ní àtẹ̀léra, ẹ ṣètò láti lọ fún àyẹ̀wò dókítà.

Ẹ ronú nípa ohun èlò nǹkan oṣù tí ẹ ń lò. Tí ẹ bá ń lo pádì tí a ń jù nù tí kò dára, tó ń yí kúrò, tó ń jò, tàbí tó ń bínú awọ, ẹ ń fi ìdààmú tí kò yẹ kún àwọn ọjọ́ ìrora yín. Starter Kit Sana Pads (Premium Pad 3 pẹ̀lú àpò ìtọ́jú kan) jẹ́ ọ̀nà tí kò wọ́n láti bẹ̀rẹ̀ sí í gbìyànjú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò. Premium Pad pẹ̀lú ìpele 3 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu bá ẹ̀jẹ̀ àárín mu fún ọ̀pọ̀ obìnrin. Tí nǹkan oṣù yín bá pọ̀ gan-an, pàápàá ní ọjọ́ 1-2, Maxi Pad pẹ̀lú ìpele 5 tó ń fa ẹ̀jẹ̀ mu ń fúnni ní ààbò tó ga jùlọ. Fún àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ ní òpin nǹkan oṣù, No Wahala Pad ń fúnni ní ààbò tó rọrùn tó sì tó.

Tí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú NGO, ilé-ìwé, ilé ìwòsàn tàbí ẹgbẹ́ obìnrin, fífi ìrora nǹkan oṣù kún ètò ìlera nǹkan oṣù tó péye máa ń ṣe ìyàtọ̀ gidi. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó ṣàlàyé dysmenorrhea, tó gbà pé ohun tí àwọn obìnrin ń là kọjá jẹ́ òótọ́, tó sì fún wọn ní ọ̀nà tó wúlò láti bójú tó o, máa ń fún àwọn obìnrin lágbára láti wá ìrànlọ́wọ́ dípò kí wọ́n máa jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù tó dára ń mú ìdènà ńlá kan kúrò. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin bá ní ààbò tí wọ́n lè gbẹ́kẹ̀lé, wọ́n lè lọ sí ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ kódà nígbà tí nǹkan oṣù bá ń dùn wọ́n. Àwọn ẹgbẹ́ lè béèrè iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó kan náà fún páálí kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà.

Àwọn ẹgbẹ́ tún lè jà fún àyípadà òfin – òfin ilé-ìwé tí kò ní fìyà jẹ ọmọ tí kò wá nítorí nǹkan oṣù, ibi iṣẹ́ tó gba ti àìní ìlera obìnrin, àti ètò ìlera tó ka dysmenorrhea sí ohun pàtàkì. Ẹ kàn sí Sana Pads láti jíròrò àǹfààní àjọṣepọ̀ tó so ìpèsè ohun èlò pọ̀ mọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí a ṣe fún àìní pàtó àdúgbò yín.

Ìrora nǹkan oṣù ń kan ẹ̀kọ́ yín, iṣẹ́ yín, àjọṣe yín, àti gbogbo ìgbésí ayé yín, ṣùgbọ́n jíjìyà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kì í ṣe àṣàyàn kan ṣoṣo tí ẹ ní. Òye dysmenorrhea ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ìyàtọ̀ láàrin ìnira tó wọ́pọ̀ àti àwọn àmì tó nílò ìtọ́jú dókítà. Àwọn ọ̀nà àdánidá bí lílo ooru, ìrìn pẹ̀lẹ́, àti àtúnṣe oúnjẹ ń ṣiṣẹ́ fún ọ̀pọ̀ obìnrin, nígbà tí ìtọ́jú oníṣègùn ń pèsè àṣàyàn alágbára nígbà tí ọ̀nà àdánidá kò bá tó. Ìrora nǹkan oṣù líle tó ń da ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ yín rú yẹ fún àyẹ̀wò àti ìtọ́jú tó tọ́. Ìgbàgbọ́ àṣà pé àfi kí obìnrin kàn fara dà á ti di ti àtijọ́, ó sì ń pani lára. Ohun èlò nǹkan oṣù tó dára, tí a ṣe fún ìtura àti ààbò tí ẹ lè gbẹ́kẹ̀lé, ń mú orísun ìdààmú ńlá kan kúrò ní àwọn ọjọ́ tó ti le tẹ́lẹ̀, kí ẹ lè bójú tó ìrora nǹkan oṣù pẹ̀lú iyì àti ìgboyà. Yálà ọ̀dọ́bìnrin tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń kọ́ bí a ṣe ń bójú tó dysmenorrhea ni yín, ìyá tó ń ran ọmọbìnrin rẹ̀ lọ́wọ́ nígbà nǹkan oṣù tó ń dunni, tàbí olórí ẹgbẹ́ tó ń ṣiṣẹ́ láti mú ìlera obìnrin sunwọ̀n sí i ní àdúgbò yín, ìrànlọ́wọ́ tó wúlò àti ìmọ̀ tó péye ń ṣe ìyàtọ̀ gidi. Ẹ ṣèbẹ̀wò sí àwọn ohun èlò ìmọ̀ wa lórí ìlera nǹkan oṣù láti kọ́ sí i nípa bíbójú tó ìyípo yín pẹ̀lú ìgboyà, iyì, àti ìtura.