WASH àti Ìlera Nǹkan Oṣù: Omi Mímọ́, Ilé Ìgbọ̀nsẹ̀ àti Iyì Nǹkan Oṣù ní Nàìjíríà

WASH túmọ̀ sí Water, Sanitation, and Hygiene (Omi, Ilé Ìgbọ̀nsẹ̀ àti Ìmọ́tótó Àyíká, àti Ìmọ́tótó Ara). Àwọn nǹkan mẹ́ta wọ̀nyí ṣe pàtàkì láti bójú tó nǹkan oṣù yín láìléwu, pẹ̀lú ìtura, àti pẹ̀lú iyì. Láìsí ohun èlò WASH tí ó tó, nǹkan oṣù di ewu fún ìlera àti orísun ìtìjú dípò kí ó jẹ́ apá kan ìgbésí ayé lásán.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Ohun èlò WASH ní omi mímọ́, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni, ibi ìfọwọ́, àti ọ̀nà ìdalẹ̀nù tí ó yẹ – gbogbo wọn ṣe pàtàkì fún bíbójú tó ìmọ́tótó nǹkan oṣù.

• Ní Nàìjíríà, 70% àwọn ilé-ìwé kò ní ohun èlò WASH tí ó tó fún nǹkan oṣù, èyí sì ń mú kí àwọn ọmọbìnrin pàdánù ọjọ́ ilé-ìwé 3-5 lóṣooṣù, gẹ́gẹ́ bí ìwífún UNICEF Nigeria 2025 ṣe sọ.

• WASH tí kò dára nígbà nǹkan oṣù ń mú ewu àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ pọ̀ sí i ní 50-70% ní ìfiwéra pẹ̀lú ìmọ́tótó tí ó dára.

• Pádì nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín ẹrù WASH kù nítorí pé ọṣẹ àti omi nìkan ni wọ́n nílò, owó wọn sì kéré sí ti pádì tí a ń dà nù ní 60-80% lóṣooṣù ní ọjà Nàìjíríà.

• Àwọn ọmọbìnrin Nàìjíríà nílò nǹkan WASH mẹ́rin pàtàkì: omi mímọ́ 500ml fún fífọ̀, ibi àdáni tí a lè tì pa, ọṣẹ fún ìmọ́tótó, àti ibi gbígbẹ tí ó láàbò.

• Àwọn ilé-ìwé ní Lagos, Kano, àti Abuja tí wọ́n ti mú ohun èlò WASH dára sí i ròyìn pé àìwá sí ilé-ìwé nítorí nǹkan oṣù láàárín àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin dín kù ní 25-40%.

• Àtúnṣe WASH ní àwùjọ ń ṣe gbogbo ilé láǹfààní, pàápàá àwọn obìnrin tí ń bójú tó nǹkan oṣù fún ara wọn àti fún àwọn ọmọbìnrin wọn ní ilé ìwẹ̀ tí wọ́n jọ ń lò.

Ẹ jẹ́ kí a wo bí ohun èlò WASH ṣe ń kan ìlera nǹkan oṣù gan-an àti àwọn ojútùú tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Nàìjíríà.

Fatima rántí ọjọ́ tí ó dẹ́kun lílọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù rẹ̀. Ọmọ ọdún 15 yìí láti Kaduna máa ń jí ní kùtùkùtù, ó máa ń rìn ìṣẹ́jú 20 lọ sí Government Secondary School, kìkì láti dojú kọ ìpinnu tí kò yẹ kí ọmọbìnrin kankan ṣe: kí ó lo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ti bàjẹ́, tí kò ní omi ẹ̀rọ tí kò sì ní ilẹ̀kùn, tàbí kí ó má lọ sí ilé-ìwé fún ọjọ́ márùn-ún lóṣooṣù. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ mẹ́rin ni ilé-ìwé náà ní fún akẹ́kọ̀ọ́ 800. Ẹyọ kan ṣoṣo ni ó ń ṣiṣẹ́. Kò sí omi láti fọ ọwọ́ rẹ̀, kò sí ibi àdáni láti pààrọ̀ pádì rẹ̀, kò sí àgbá ìdalẹ̀nù láti dà á nù dáadáa. Nígbà tí ó fi máa dé ọdún kejì, Fatima máa ń jókòó sílé fún ọ̀sẹ̀ kan lóṣooṣù. Máàkì rẹ̀ lọ sílẹ̀. Ìgboyà rẹ̀ pòórá. Kì í ṣe òun nìkan. Káàkiri Nàìjíríà, mílíọ̀nù àwọn ọmọbìnrin ló ń dojú kọ irú ipò yìí, níbi tí àìsí omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ìmọ́tótó ìpìlẹ̀ – ohun tí àwọn amòye ń pè ní WASH – ń sọ ìlànà ara àdánidá di ìdènà sí ẹ̀kọ́, ìlera, àti iyì.

Ìbáṣepọ̀ láàárín WASH àti ìlera nǹkan oṣù jinlẹ̀ ju kí omi kàn wà láti fi fọ̀ nǹkan lọ. Nígbà tí ohun èlò WASH kò bá tó tàbí tí kò sí rárá, nǹkan oṣù yí padà láti ìlànà ara tí a lè bójú tó di wàhálà oṣooṣù tí ó ń kan ìlera ara, ìlera ọpọlọ, ẹ̀kọ́, àti kíkópa nínú ọrọ̀ ajé.

Ẹ ronú nípa WASH bí ìpìlẹ̀ ilé. Láìsí ìpìlẹ̀ tí ó lágbára, gbogbo ohun tí a kọ́ lé e lórí kò ní dúró dáadáa. Bákan náà, láìsí omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti ohun èlò ìmọ́tótó tí ó yẹ, gbogbo ọjà nǹkan oṣù tí ó wà láyé kò lè mú ìbójútó ìlera nǹkan oṣù tí ó ní iyì tòótọ́ wá.

Omi ni òpómúléró ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Yálà ẹ ń lo pádì tí a ń dà nù tàbí pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tampon, tàbí menstrual cup, ẹ nílò omi mímọ́ ní ọ̀pọ̀ ìgbà nígbà nǹkan oṣù yín. Ẹ nílò omi láti fọ ọwọ́ yín kí ẹ tó pààrọ̀ ọjà nǹkan oṣù yín àti lẹ́yìn rẹ̀. Ẹ nílò omi láti fọ ara yín. Bí ẹ bá ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí Sana Pads, ẹ nílò omi láti fọ̀ wọ́n dáadáa.

Ní ọ̀pọ̀ àwùjọ ní Nàìjíríà, pàápàá ní ìgbèríko àti àwọn ibùgbé àìṣètò ní ìlú, àìtó omi jẹ́ ohun ojoojúmọ́. Àwọn obìnrin máa ń jí ní agogo 4 òwúrọ̀ láti tò sí ibi borehole. Ní àwọn ibùgbé àìṣètò ní Lagos, jẹ́rìkẹ̀n omi 25 lítà máa ń jẹ́ ₦50-100, ní ìbámu pẹ̀lú bí omi ṣe wọ́n tó. Nígbà ẹ̀rùn tàbí nígbà tí NEPA bá gé iná ẹ̀rọ fífa omi, iye owó máa ń di ìlọ́po méjì. Nígbà tí omi bá ṣọ̀wọ́n tó báyìí, lílò ó fún bíbójú tó nǹkan oṣù di ohun afẹ́ tí àwọn ìdílé kan kò lè ní.

Bí omi ṣe mọ́ tó ṣe pàtàkì bí iye rẹ̀ ti ṣe pàtàkì. Lílo omi tí ó ní ẹ̀gbin láti fọ ara yín tàbí láti fọ pádì tí a lè tún lò lè mú bakitéríà tí ó ń fa àkóràn wọlé. Àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ, àkóràn ojú-ọ̀nà ìtọ̀, àti àkóràn olú (fungal infection) wọ́pọ̀ jù láàárín àwọn obìnrin tí kò ní omi mímọ́ nígbà nǹkan oṣù. Ìwádìí kan ní 2024 láti ọwọ́ Nigerian Institute of Medical Research rí i pé ó ṣeé ṣe ní ìlọ́po 2.3 kí àwọn obìnrin ní agbègbè tí omi wọn kò dára ní ìṣòro ìlera ìbímọ ju àwọn tí wọ́n ní omi mímọ́ lọ.

Sanitation túmọ̀ sí níní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó mọ́ tí ó sì jẹ́ àdáni níbi tí ẹ ti lè pààrọ̀ ọjà nǹkan oṣù yín láìléwu. Èyí dàbí ohun kékeré, ṣùgbọ́n ó jìnnà sí kí ó wà níbi gbogbo ní Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn WaterAid Nigeria ti 2025 ṣe sọ, 38% àwọn ilé-ìwé Nàìjíríà nìkan ni ó ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọ̀tọ̀ fún ọkùnrin àti obìnrin pẹ̀lú ìdènà tí ó ń ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kò ní ilẹ̀kùn rárá. Àwọn kan dọ̀tí tàbí bàjẹ́ tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ láti lò wọ́n.

Ẹ fojú inú wò ó pé ẹ ń gbìyànjú láti pààrọ̀ pádì yín nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò ní ilẹ̀kùn nígbà tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́kùnrin ń kọjá. Ẹ fojú inú wò ó pé ẹ ń bẹ̀rẹ̀ lórí ṣalanga láìsí iná, tí ẹ ń ṣọ́ra kí pádì tàbí fóònù yín má bàa já sínú ihò. Ẹ fojú inú wò ó pé kò sí àgbá ìdalẹ̀nù fún pádì tí ẹ ti lò, tí ẹ fi gbọ́dọ̀ fi ìwé ìròyìn wé e kí ẹ sì gbé e padà sínú àpò yín ní kíláàsì. Èyí ni ohun tí mílíọ̀nù àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé ní Nàìjíríà ń dojú kọ lójoojúmọ́.

Àìsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó yẹ kì í kàn fa ìnira nìkan. Ó ń mú ewu gidi wá fún ìlera. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin kò bá lè pààrọ̀ pádì déédéé tó nítorí pé kò sí ibi tí ó láàbò láti ṣe é, wọ́n máa ń lo pádì pẹ́ ju bí a ti dámọ̀ràn lọ. Ìfarakanra pípẹ́ yìí láàárín ẹ̀jẹ̀ àti awọ ara ń dá àyíká tí ó gbóná tí ó sì ní ọ̀rinrin sílẹ̀, níbi tí bakitéríà ti ń gbilẹ̀. Ó ń mú ewu híhún awọ ara, èèlà ara, àti àkóràn pọ̀ sí i. Ní àwọn ìgbà tí ó le gan-an, bakitéríà tí ó pọ̀ jù lè fa toxic shock syndrome, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí ṣọ̀wọ́n.

Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún nǹkan oṣù nílò àwọn nǹkan pàtó. Wọ́n nílò ilẹ̀kùn tí a lè tì láti inú kí ẹ lè ní àṣírí. Wọ́n nílò iná tí ó tó kí ẹ lè rí ohun tí ẹ ń ṣe. Wọ́n nílò ìkọ́ láti so àpò yín mọ́ nígbà tí ẹ ń pààrọ̀. Wọ́n nílò àgbá ìdalẹ̀nù tí ó ní ìdérí fún dída pádì nù. Wọ́n nílò láti wà nítòsí tó kí ẹ lè dé ọ̀dọ̀ wọn kíákíá nígbà tí ẹ bá nílò, ṣùgbọ́n ní ipò tí àwọn ẹlòmíràn kò ní rí yín nígbà tí ẹ bá ń wọlé tàbí jáde. Àwọn kékeré wọ̀nyí ṣe pàtàkì gan-an sí bóyá ọmọbìnrin kan máa rò pé òun lè bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ ní ilé-ìwé tàbí ní ibi iṣẹ́.

Ìmọ́tótó nígbà nǹkan oṣù ń dáàbò bo ìlera ìbímọ yín. Ìlànà ìpìlẹ̀ rọrùn: ẹ jẹ́ kí agbègbè abẹ́ mọ́, kí ẹ sì dènà bakitéríà láti wọ ara yín. Ní ṣíṣe, èyí nílò àwọn ohun èlò WASH pàtó tí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kò ní.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó yẹ túmọ̀ sí fífi ọṣẹ àti omi mímọ́ fọ ọwọ́ yín kí ẹ tó pààrọ̀ pádì yín. Ó túmọ̀ sí fífi omi mímọ́ fọ vulva yín (ẹ̀yà ìbímọ òde) ó kéré tán lẹ́ẹ̀mejì lójúmọ́ nígbà nǹkan oṣù yín. Ó túmọ̀ sí pípààrọ̀ pádì yín ní gbogbo wákàtí 4-6, tàbí kí ó tó ìgbà yẹn bí ó bá ti kún. Ó túmọ̀ sí fífọ pádì tí a lè tún lò dáadáa pẹ̀lú ọṣẹ àti omi, lẹ́yìn náà kí ẹ sá a sínú oòrùn títí yóò fi gbẹ pátápátá kí ẹ tó tún un lò.

Ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú ìṣe wọ̀nyí nílò ohun èlò WASH. Ẹ nílò ibi ìfọwọ́ tí ó ní ọṣẹ nítòsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ẹ nílò omi tí ó tó kí ẹ lè wẹ̀ nígbà nǹkan oṣù yín láìsí pé ẹ ń dá ara yín lẹ́bi nípa bí ẹ ṣe ń lo omi. Ẹ nílò ibi àdáni ní ìta níbi tí pádì tí a lè tún lò ti lè gbẹ nínú oòrùn tààrà láìsí pé àwọn aládùúgbò tàbí àwọn ọkùnrin nínú ìdílé rí wọn. Nínú ilé tí ìran púpọ̀ ń gbé pọ̀, èyí tí ó wọ́pọ̀ ní Nàìjíríà, rírí ibi àdáni bẹ́ẹ̀ láti sá pádì di ìṣòro ńlá.

Àlàfo ìmọ́tótó yìí hàn gbangba jù ní àríwá Nàìjíríà, níbi tí àṣà àti ẹ̀sìn ti fi ìṣòro kún un. Àwọn obìnrin gbọ́dọ̀ ṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù pẹ̀lú ìbọ̀wọ̀ fún ohun tí ìmúra ọmọlúàbí béèrè. Wọ́n nílò láti fọ̀ àti láti sá pádì ní ìkọ̀kọ̀. Wọ́n nílò láti da àwọn ọjà tí wọ́n ti lò nù ní ọ̀nà tí ó bá ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn nípa ìmọ́tótó mu. Nígbà tí ohun èlò WASH kò bá gba àwọn àìní àṣà wọ̀nyí rò, àwọn obìnrin máa ń wá ọ̀nà mìíràn tí ó lè ba ìlera wọn jẹ́.

Ipa tí àìtó ohun èlò WASH ń ní lórí àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin tí ń ṣe nǹkan oṣù hàn ní agbègbè mẹ́ta tí ó so pọ̀: ẹ̀kọ́, ìlera, àti kíkópa nínú ọrọ̀ ajé. Mímọ ipa wọ̀nyí ń ṣàlàyé ìdí tí mímú WASH dára sí i kì í fi í ṣe ọ̀rọ̀ ilé àti ohun èlò nìkan, bí kò ṣe ọ̀rọ̀ ìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin àti ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn.

Àìwá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù jẹ́ ọ̀kan lára àbájáde ohun èlò WASH tí kò dára tí a ti ṣàkọsílẹ̀ jù. Nígbà tí ilé-ìwé kò bá ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni, omi mímọ́, àti ibi ìdalẹ̀nù, àwọn ọmọbìnrin máa ń ronú lọ́nà tí ó yé wọn: jíjókòó sílé láàbò ó sì rọrùn ju kí wọ́n dojú kọ ìtìjú bíbójú tó nǹkan oṣù ní ilé-ìwé.

Àwọn nọ́ńbà sọ ìtàn tí ó hàn gbangba. Ìwádìí Nigerian Educational Research and Development Council ní 2024 rí i pé àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé tí ó ní ohun èlò WASH fún nǹkan oṣù tí ó tó lọ sí ilé-ìwé ní ọjọ́ 23 jù lọ lọ́dọọdún ní ìpíndọ́gba ju àwọn ọmọbìnrin ní ilé-ìwé tí kò ní irú ohun èlò bẹ́ẹ̀. Ní ọdún márùn-ún ilé-ìwé girama, èyí jẹ́ ọjọ́ ilé-ìwé 115 tí wọ́n pàdánù – ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó odidi ọdún ẹ̀kọ́ kan tí ó sọnù.

Àdánù ẹ̀kọ́ kọjá wíwá sí ilé-ìwé nìkan. Kódà nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá lọ sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù wọn láìsí ohun èlò WASH tí ó tó, ọkàn wọn kò ní pa pọ̀ dáadáa. Wọ́n ń ṣàníyàn nípa jíjò. Wọ́n ń ṣírò bí ó ti pẹ́ tó tí wọ́n ti pààrọ̀ pádì kẹ́yìn àti bóyá wọ́n lè dúró títí wọ́n ó fi dé ilé. Wọ́n ń wo aṣọ wọn fún àbàwọ́n. Wọ́n ń dín omi mímu kù kí wọ́n má bàa nílò ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ìṣọ́ra láìdáwọ́dúró yìí kò fi àyè púpọ̀ sílẹ̀ nínú ọpọlọ fún kíkọ́ ìṣirò tàbí Gẹ̀ẹ́sì.

Àwọn olùkọ́ ní Abuja, Kano, àti Port Harcourt ròyìn pé kíkópa àwọn ọmọbìnrin máa ń dín kù ní kedere ní àwọn ọ̀sẹ̀ kan. Àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n sábà máa ń na ọwọ́ sókè tí wọ́n sì ń dáhùn ìbéèrè máa ń dákẹ́. Wọ́n máa ń jókòó sẹ́yìn. Wọ́n máa ń yẹra fún dídìde nígbà tí a bá pè wọ́n sí iwájú pátákó. Ìfàsẹ́yìn oṣooṣù yìí kúrò nínú ìkópa kíláàsì máa ń kó jọ di àléébù ńlá nínú ẹ̀kọ́.

Ipa WASH nǹkan oṣù tí kò dára lórí ìlera bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkóràn ṣùgbọ́n ó kọjá bẹ́ẹ̀ jìnnà. Àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ ni àbájáde tí ó wọ́pọ̀ jù tí a sì ti ṣàkọsílẹ̀ jù. Nígbà tí àwọn obìnrin kò bá lè fọ ọwọ́ wọn kí wọ́n tó pààrọ̀ pádì, tí wọn kò lè fọ ara wọn dáadáa, tàbí tí wọ́n gbọ́dọ̀ tún aṣọ tí a kò fọ̀ lò nítorí pé kò sí omi láti fọ̀ ọ́, bakitéríà máa ń wọ ojú-ọ̀nà ìbímọ.

Àmì àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ ní ohun àjèjì tí ń jáde lójú ara, yíyún, ìjóná nígbà ìtọ̀, ìrora ìsàlẹ̀ ikùn, àti ìrora nígbà ìbálòpọ̀. Bí a kò bá tọ́jú wọn, àwọn àkóràn wọ̀nyí lè fa pelvic inflammatory disease (àkóràn inú apá ìsàlẹ̀ ikùn), èyí tí ó lè yọrí sí ìrora tí kì í lọ àti àìlèbímọ. Ìwádìí 2025 tí Nigerian Journal of Clinical Practice tẹ̀ jáde rí i pé 34% àwọn obìnrin ní àwùjọ tí WASH kò ti dára ròyìn àmì tí ó bá àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ mu, ní ìfiwéra pẹ̀lú 12% ní àwùjọ tí ó ní ohun èlò WASH tí ó tó.

Àkóràn ojú-ọ̀nà ìtọ̀ jẹ́ ìṣòro mìíràn tí ó wọ́pọ̀ nígbà tí ìmọ́tótó nǹkan oṣù kò bá dára. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin máa ń mọ̀ọ́mọ̀ jẹ́ kí ara wọn gbẹ fún omi nígbà nǹkan oṣù wọn kí wọ́n má bàa lo ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé tí kò dára. Ìtọ̀ tí ó ki yìí ń mú ewu UTI pọ̀ sí i. Ẹ̀rù pípààrọ̀ pádì nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó dọ̀tí tún túmọ̀ sí pé àwọn ọmọbìnrin kan máa ń fi ìtọ̀ dúró, èyí tí ó ń jẹ́ kí bakitéríà pọ̀ sí i nínú àpò ìtọ̀.

Yàtọ̀ sí àkóràn, WASH nǹkan oṣù tí kò dára ń fa ìṣòro awọ ara bí èèlà ara, híhún, àti àkóràn olú ní agbègbè abẹ́. Àpapọ̀ ẹ̀jẹ̀, òógùn, àti fífarakanra nínú ojú ọjọ́ Nàìjíríà tí ó gbóná tí ó sì ní ọ̀rinrin ń dá ipò tí ó pé fún bíbàjẹ́ awọ ara. Nígbà tí àwọn obìnrin kò bá lè wẹ̀ dáadáa tàbí pààrọ̀ pádì déédéé, àwọn ìṣòro awọ ara wọ̀nyí máa ń le sí i.

Àbájáde lórí ìlera ọpọlọ yẹ fún àfiyèsí kan náà. Ìdààmú, àníyàn, àti ìtìjú tí ó ń bá bíbójú tó nǹkan oṣù láìsí ohun èlò WASH tí ó tó máa ń pa ọkàn lára. Àwọn ọmọbìnrin ròyìn pé wọ́n máa ń rò pé àwọn dọ̀tí, ojú ń tì wọ́n, ọkàn wọn sì ń dà rú nígbà nǹkan oṣù. Àwọn kan máa ń ní àníyàn láàárín ènìyàn tàbí ìsoríkọ́ tí ó jẹ mọ́ nǹkan oṣù ní pàtó. Ẹrù ọkàn yìí ń kan iyì ara ẹni, àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ènìyàn, àti àlàáfíà lápapọ̀ ní ọ̀nà tí ó máa ń wà kọjá nǹkan oṣù fúnra rẹ̀.

Ipa ohun èlò WASH nǹkan oṣù tí kò dára lórí ọrọ̀ ajé kì í sábà wà nínú ìṣirò ìjọba, ṣùgbọ́n ó pọ̀. Àwọn obìnrin tí ń ṣiṣẹ́ ní ọjà, oko, ọ́fíìsì, tàbí ilé-iṣẹ́ ń dojú kọ ìṣòro kan náà bí àwọn ọmọbìnrin ilé-ìwé: níbo ni ẹ ó ti pààrọ̀ pádì yín nígbà tí kò sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó mọ́? Báwo ni ẹ ó ṣe bójú tó nǹkan oṣù yín nígbà tí kò sí omi ẹ̀rọ?

Ọ̀pọ̀ obìnrin máa ń yanjú ìṣòro yìí nípa jíjókòó sílé nígbà nǹkan oṣù, pàápàá ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀. Àwọn obìnrin oníṣòwò ní ọjà Lagos àti Kano ròyìn pé wọ́n ń pàdánù ọjọ́ ọjà 3-5 lóṣooṣù nítorí pé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọjà kò ṣeé lò, kò sì sí ibi àdáni láti pààrọ̀ pádì. Àwọn obìnrin àgbẹ̀ máa ń ṣètò iṣẹ́ wọn yí nǹkan oṣù wọn ká, wọ́n sì ń yẹra fún gbígbìn tàbí kíkórè ní àwọn ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀. Àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ máa ń lo ìsinmi àìsàn tàbí ìsinmi láìsí owó fún ọjọ́ nǹkan oṣù nígbà tí ohun èlò WASH ní ibi iṣẹ́ kò bá tó.

Àdánù owó ń kó jọ. Obìnrin tí ó ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ mẹ́rin lóṣooṣù ń pàdánù nǹkan bí 20% àwọn ọjọ́ iṣẹ́ tí ó lè ṣe lọ́dún. Fún àwọn obìnrin tí a ń san owó fún lójoojúmọ́ tàbí tí wọ́n gbára lé títà ojoojúmọ́, èyí túmọ̀ sí owó tí ó kéré sí i ní 20% ní tààrà. Ní orílẹ̀-èdè tí ọ̀pọ̀ ìdílé ń gbé nítòsí ìlà òṣì, àdínkù yìí lè jẹ́ ìyàtọ̀ láàárín kí àwọn ọmọ lọ sí ilé-ìwé tàbí kí wọ́n kúrò, láàárín oúnjẹ aṣaralóore tàbí ebi.

Kíkópa nínú àwùjọ náà ń jìyà bákan náà. Àwọn obìnrin máa ń yẹra fún ìpàdé ẹ̀sìn, ìpàdé àwùjọ, àti ayẹyẹ nígbà nǹkan oṣù nígbà tí wọn kò bá lè rí ohun èlò WASH tí ó tó. Fífà sẹ́yìn kúrò nínú ìgbésí ayé àwùjọ yìí ń dín ohùn àwọn obìnrin kù nínú ṣíṣe ìpinnu, ó sì ń mú ìdánìkanwà àti ìtìjú tí ó yí nǹkan oṣù ká lágbára sí i.

Kíkọ́ ohun èlò WASH tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù ní tòótọ́ nílò àwọn nǹkan pàtó. Mímọ ohun tí a nílò ń ran àwùjọ, ilé-ìwé, àti àwọn àjọ lọ́wọ́ láti mọ ibi tí wọn ó kọ́kọ́ náwó sí àti láti ṣe ohun èlò tí ó bá àìní àwọn obìnrin mu ní tòótọ́.

Iye omi tí a nílò fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù dá lórí irú ọjà nǹkan oṣù tí a ń lò àti ipò ẹnìkọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n àwọn ìtọ́sọ́nà gbogbogbò ń ràn wá lọ́wọ́ láti ṣètò. Fún àwọn obìnrin tí ń lo pádì tí a ń dà nù, omi tí wọ́n nílò lójoojúmọ́ nígbà nǹkan oṣù ní nǹkan bí lítà 2-3 fún wíwẹ̀, lítà 1-2 fún fífọ ọwọ́ ní gbogbo ọjọ́, àti omi àfikún fún fífọ àyíká ilé ìgbọ̀nsẹ̀ bí ó bá yẹ. Àpapọ̀ rẹ̀ jẹ́ nǹkan bí lítà 3-5 ju omi tí wọ́n ń lò lójoojúmọ́ lọ.

Fún àwọn obìnrin tí ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí Sana Pads, ẹ fi lítà 1-2 mìíràn kún un lójoojúmọ́ fún fífọ pádì. Sana Pad kan nílò nǹkan bí 500ml omi láti fọ̀ ọ́ dáadáa – ẹ kọ́kọ́ ṣìn ín nínú omi tútù láti yọ ẹ̀jẹ̀, lẹ́yìn náà ẹ fi ọṣẹ fọ̀ ọ́, lẹ́yìn náà ẹ ṣìn ín ní ìkẹyìn. Àwọn obìnrin sábà máa ń lo pádì 3-4 lójoojúmọ́ nígbà nǹkan oṣù, nítorí náà fífọ wọn nílò lítà 1.5-2 lápapọ̀.

Bí omi ṣe mọ́ tó ṣe pàtàkì bí iye rẹ̀. Omi tí a fi ń fọ ara àti pádì tí a lè tún lò yẹ kí ó mọ́ tó kí ó má mú bakitéríà tàbí kòkòrò àrùn wọlé. Èyí túmọ̀ sí omi láti orísun tí a dáàbò bò: borehole, omi ẹ̀rọ tí a ti ṣe ìtọ́jú rẹ̀, tàbí kànga tí a dáàbò bò. Omi láti odò, adágún, tàbí kànga tí ó ṣí sílẹ̀ sábà máa ń ní bakitéríà tí ó lè fa àkóràn nígbà tí a bá lò ó fún ìmọ́tótó ojú ara.

Ní àwùjọ Nàìjíríà tí omi ti wọ́n, kíkó omi òjò jọ jẹ́ orísun àfikún tí ó wúlò fún ìmọ́tótó ní pàtó. Ètò kíkó omi òjò tí ó rọrùn, tí ó ní gọ́tà tí ń darí omi láti orí òrùlé sínú àgbá tí a bò, lè pèsè ọgọ́rọ̀ọ̀rún lítà nígbà òjò. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé omi yìí lè má dára fún mímu láìjẹ́ pé a ṣe ìtọ́jú rẹ̀, ó dára gan-an fún fífọ pádì àti wíwẹ̀.

Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó bá nǹkan oṣù mu nílò àwọn nǹkan pàtó mélòó kan ju ilé ìgbọ̀nsẹ̀ lásán lọ. Àṣírí ṣe pàtàkì jù – ògiri tí ó ga láti ilẹ̀ dé àjà, ilẹ̀kùn tí a lè tì dáadáa láti inú, àti ipò tí kò ní jẹ́ kí gbogbo ènìyàn rí ẹni tí ń wọlé tàbí jáde. Ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé ní Nàìjíríà ní ilẹ̀kùn ààbọ̀ tàbí àlàfo nísàlẹ̀ tí ó ń ba àṣírí jẹ́.

Iná sábà máa ń jẹ́ ohun tí a gbàgbé, ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì gan-an. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwé àti ibi gbogbogbò ní Nàìjíríà ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí kò ní fèrèsé tí kò sì ní iná mànàmáná. Bíbójú tó nǹkan oṣù nínú òkùnkùn biribiri le, kò sì mọ́. Iná oníná-oòrùn (solar) jẹ́ ojútùú tí ó wúlò níbi tí iná ìjọba kò ti ṣeé gbẹ́kẹ̀lé.

Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ nílò pẹpẹ kékeré tàbí ìkọ́ níbi tí ẹ ti lè gbé àpò yín àti pádì mímọ́ sí nígbà tí ẹ ń pààrọ̀. Ó nílò àgbá ìdalẹ̀nù tí a bò fún dída pádì tí a ti lò nù – tí a bò láti dín òórùn kù àti láti dènà kí ẹranko má tú u. Àgbá náà yẹ kí ó wà níbi tí ọwọ́ yín ti lè tó o kí ẹ má ṣe rìn kọjá ilé ìgbọ̀nsẹ̀ pẹ̀lú pádì tí ẹ ti lò lọ́wọ́.

Ibi ìfọwọ́ gbọ́dọ̀ wà ní tààrà níta ilé ìgbọ̀nsẹ̀ – kì í ṣe ní òdìkejì àgbàlá níbi tí ẹ ó ti rìn kọjá láàárín ènìyàn pẹ̀lú ọwọ́ tí ẹ kò fọ̀. Ibi ìfọwọ́ nílò ọṣẹ, kì í ṣe omi nìkan. Ọṣẹ ìwẹ̀ (bar soap) dára, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọṣẹ olómi nínú ẹ̀rọ ìpínṣẹ mọ́ jù. Dígí kékeré nítòsí ibi ìfọwọ́ ń jẹ́ kí àwọn obìnrin lè wo aṣọ wọn fún àbàwọ́n kí wọ́n tó padà sí kíláàsì tàbí ibi iṣẹ́.

Fún ohun èlò tí ń ṣiṣẹ́ fún àwọn tí ń ṣe nǹkan oṣù, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọ̀tọ̀ fún ọkùnrin àti obìnrin ṣe pàtàkì. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí gbogbo ènìyàn jọ ń lò ń dá àníyàn àti ìṣòro àṣírí sílẹ̀ tí ó ń mú kí bíbójú tó nǹkan oṣù jẹ́ ìdààmú gan-an. Ìpín tí a dámọ̀ràn ni ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan fún ọmọbìnrin 25 ní ilé-ìwé, ní ibi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè dé láti kíláàsì ní irọ̀rùn.

Kódà ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó pé pérépéré kò lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù bí àwọn ohun èlò pàtàkì kò bá sí. Ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ tí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún nǹkan oṣù ní tòótọ́ máa ń rí i dájú pé ọṣẹ, ìwé ìgbọ̀nsẹ̀, àti àpò tàbí àgbá ìdalẹ̀nù wà nígbà gbogbo.

Ọṣẹ jẹ́ dandan fún fífọ ọwọ́ kí ẹ tó pààrọ̀ pádì àti lẹ́yìn rẹ̀. Síbẹ̀, ọ̀pọ̀ ilé-ìwé Nàìjíríà ń pèsè ilé ìgbọ̀nsẹ̀ láìsí ohun èlò ìfọwọ́ kankan, wọ́n sì ń retí pé kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mú tiwọn wá. Èyí ń dá ipò sílẹ̀ níbi tí àwọn ọmọbìnrin láti ìdílé tálákà kò ti lè ṣe ìmọ́tótó tí ó yẹ kódà nígbà tí ohun èlò wà.

Ọ̀nà ìdalẹ̀nù nílò ìṣètò tí ó péye, pàápàá níbi tí kò sí ìkó-ìdọ̀tí déédéé. Ilé ìjóná (incinerator) ni ọ̀nà tí ó dára jù fún àyíká láti da pádì tí a ń dà nù tí a ti lò nù, ṣùgbọ́n ó nílò owó ìbẹ̀rẹ̀ àti ìṣàkóso tí ń bá a lọ. Àwọn ilé-ìwé kan ní Nàìjíríà ti ṣe àṣeyọrí pẹ̀lú ilé ìjóná rírọrùn tí a fi àgbá epo ṣe pẹ̀lú ayanran àti ihò èéfín – àpapọ̀ owó rẹ̀ kò tó ₦25,000, ṣùgbọ́n ó nílò àbójútó jíjóná lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀.

Ihò ìdalẹ̀nù jẹ́ ọ̀nà mìíràn níbi tí jíjóná kò ti ṣeé ṣe. Ihò tí a yà sọ́tọ̀ fún ìdọ̀tí nǹkan oṣù, tí ó yàtọ̀ sí ìdọ̀tí gbogbogbò tí a sì bò dáadáa, ń dènà ìbàjẹ́ àyíká àti ìṣòro kí ẹranko máa tú u, tí ó máa ń wá pẹ̀lú jíju pádì sínú ìdọ̀tí lásán. Síbẹ̀, ihò ìdalẹ̀nù ń mú àníyàn wá nípa bíba omi abẹ́ ilẹ̀ jẹ́ ní agbègbè tí omi abẹ́ ilẹ̀ ti sún mọ́ òkè.

Ojútùú tí ó lè pẹ́ jù ni dídín ìdalẹ̀nù kù nípasẹ̀ ọjà tí a lè tún lò. Àwọn obìnrin tí ń lo Sana Pads kò ní ìdọ̀tí kankan tí ó nílò ìdalẹ̀nù – a máa ń fọ̀ pádì náà, a sì ń tún un lò fún ọdún 2-3. Èyí mú gbogbo ìṣòro ìdalẹ̀nù kúrò, ó sì ń dín ẹrù WASH kù ní àkókò kan náà, nítorí pé a lè fọ pádì nílé, níbi tí omi àti àṣírí ti wà jù ní ibi gbogbogbò lọ.

Fífi owó sínú ohun èlò WASH tí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún nǹkan oṣù ń mú àǹfààní wá tí ó kọjá kí nǹkan oṣù kàn rọrùn sí i. Èrè rẹ̀ – nínú ẹ̀kọ́, ìlera, ọrọ̀ ajé, àti àwùjọ – fi hàn pé ó yẹ kí a fi WASH nǹkan oṣù sí iwájú nínú ètò ìdàgbàsókè.

Àǹfààní ẹ̀kọ́ tí àtúnṣe WASH nǹkan oṣù ń mú wá máa ń hàn kíákíá nínú àkọsílẹ̀ wíwá sí ilé-ìwé. Àwọn ilé-ìwé káàkiri Nàìjíríà tí wọ́n ti kọ́ ohun èlò WASH tí ó bá nǹkan oṣù mu ròyìn pé wíwá àwọn ọmọbìnrin pọ̀ sí i ní ọ̀nà tí a lè wọ̀n láàárín sáà àkọ́kọ́. Ètò kan ní ìpínlẹ̀ Kaduna tí ó tún ohun èlò WASH ṣe ní ilé-ìwé girama 30 rí i pé wíwá àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin nígbà nǹkan oṣù pọ̀ sí i ní 35% ní ọdún àkọ́kọ́.

Wíwá sí ilé-ìwé púpọ̀ sí i ń mú ẹ̀kọ́ tí ó dára sí i wá. Àwọn ọmọbìnrin tí kì í pàdánù ọ̀sẹ̀ kan ilé-ìwé lóṣooṣù máa ń tẹ̀lé ẹ̀kọ́ ní irọ̀rùn. Wọn kì í ní ìdààmú láti lé àwọn ẹ̀kọ́ tí wọ́n pàdánù bá. Ìdánwò wọn ń dára sí i. Àwọn ìwádìí ìgbà pípẹ́ láti Kenya àti Uganda fi hàn pé àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n ní ohun èlò WASH nǹkan oṣù tí ó tó jálẹ̀ ilé-ìwé girama ṣeé ṣe kí wọ́n parí ẹ̀kọ́ wọn jù, kí wọ́n sì gba máàkì tí ó ga jù nínú ìdánwò àṣekágbá.

Èrè ọrọ̀ ajé ń bá a lọ jálẹ̀ ìgbésí ayé iṣẹ́ àwọn obìnrin. Àwọn obìnrin tí wọ́n kàwé jù máa ń gba owó tí ó ga jù. Ó ṣeé ṣe jù kí wọ́n ṣiṣẹ́ ní iṣẹ́ oníṣẹ́ (formal sector) tí ó ní ipò àti àǹfààní tí ó dára jù. Wọ́n ní ààbò àti òmìnira owó jù. Ìwádìí African Development Bank fojú bù ú pé pípa àwọn ọmọbìnrin mọ́ sí ilé-ìwé nípasẹ̀ àtúnṣe WASH àti ìbójútó ìlera nǹkan oṣù lè mú GDP Nàìjíríà pọ̀ sí i ní 1.2-1.8% láàárín ọdún 20 nípasẹ̀ kíkópa àti iṣẹ́ àwọn obìnrin tí ó pọ̀ sí i.

Ní báyìí-báyìí, àwọn obìnrin oníṣẹ́ tí wọ́n ní ohun èlò WASH nǹkan oṣù tí ó tó máa ń pàdánù ọjọ́ iṣẹ́ díẹ̀. Ètò àdánwò kan tí ó pèsè ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó bá nǹkan oṣù mu ní àwọn ilé-iṣẹ́ aṣọ ní Kano rí i pé àìwá síbi iṣẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ obìnrin dín kù ní 28%, iṣẹ́ wọn sì pọ̀ sí i ní 15% ní àwọn apá tí ohun èlò ti dára sí i. Àwọn òṣìṣẹ́ ròyìn pé ara wọn balẹ̀ jù, ìdààmú wọn dín kù, wọ́n sì lè pọkàn pọ̀ sórí iṣẹ́ wọn dáadáa.

Àǹfààní ìlera WASH nǹkan oṣù tí ó yẹ pọ̀, a sì ti ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ dáadáa. Àkóràn máa ń dín kù kíákíá nígbà tí àwọn obìnrin bá lè ṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó dára. Ètò ìlera àwùjọ kan ní ìpínlẹ̀ Rivers tí ó da àtúnṣe WASH pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù rí i pé àmì àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ tí a ròyìn dín kù ní 43% láàárín oṣù 18.

Dídènà àkóràn ṣe pàtàkì ju ìtura ìsinsìnyí lọ. Àkóràn ojú-ọ̀nà ìbímọ tí a kò tọ́jú lè fa pelvic inflammatory disease, tí ó ń yọrí sí ìrora tí kì í lọ, ewu oyún tí ó dúró sí ẹ̀yìn ilé-ọmọ (ectopic pregnancy), àti àìlèbímọ. Àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí wọ́n ń ní àkóràn léraléra nígbà ìbàlágà lè dojú kọ ìṣòro ìbímọ lẹ́yìn náà. Dídáàbò bo ìlera ìbímọ nígbà àwọn ọdún nǹkan oṣù ń dáàbò bo àṣàyàn ìbímọ àti àlàáfíà àwọn obìnrin ní ọjọ́ iwájú.

Àǹfààní fún ìlera ọpọlọ lè ṣe pàtàkì bákan náà, bí ó tilẹ̀ ṣòro láti wọ̀n. Àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin ròyìn pé ọkàn wọn balẹ̀ gan-an nígbà tí wọ́n bá ní ohun èlò WASH nǹkan oṣù tí ó tó. Àníyàn láìdáwọ́dúró nípa jíjò, òórùn, àti àbàwọ́n ń dín kù. Ìtìjú tí ó so mọ́ nǹkan oṣù ń dín kù nígbà tí a bá lè bójú tó o ní mímọ́ àti ní àṣírí. Ìgboyà nígbà nǹkan oṣù ń pọ̀ sí i.

Àwọn ilé-ìwé ní Lagos tí wọ́n mú ohun èlò WASH nǹkan oṣù dára sí i tí wọ́n sì pèsè ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù ròyìn pé àwọn ọmọbìnrin dàbí ẹni tí ó ní ìgboyà jù, wọ́n sì ń kópa jù nínú eré ìdárayá àti àwọn iṣẹ́ mìíràn nígbà nǹkan oṣù. Àwọn olùkọ́ ṣàkíyèsí pé ìfiṣẹ̀sín àti àbùkù nípa nǹkan oṣù dín kù nígbà tí àwọn ọmọbìnrin lè bójú tó o ní mímọ́. Àyíká àwùjọ nípa nǹkan oṣù yí padà láti ìtìjú àti ìdákẹ́ sí ohun tí ó wọ́pọ̀ tí a sì tẹ́wọ́ gbà.

Àtúnṣe WASH fún nǹkan oṣù ń ṣe gbogbo àwùjọ láǹfààní, kì í ṣe àwọn tí ń ṣe nǹkan oṣù nìkan. Nígbà tí ilé-ìwé bá kọ́ ohun èlò omi àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó dára jù fún àwọn ọmọbìnrin, àwọn ọmọkùnrin náà ń jàǹfààní látinú ohun èlò tí ó dára sí i. Nígbà tí àwùjọ bá náwó sórí ètò omi láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù, gbogbo olùgbé ń rí omi tí ó mọ́ jù tí ó sì pọ̀ jù.

Àǹfààní fún àyíká ń wá ní pàtàkì nípasẹ̀ ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ọjà nǹkan oṣù tí a lè tún lò. Pádì tí a ń dà nù ń mú ìdọ̀tí púpọ̀ wá – obìnrin tí ó ń lo pádì tí a ń dà nù jálẹ̀ àwọn ọdún tí ó lè bímọ ń mú nǹkan bí 125-150kg ìdọ̀tí nǹkan oṣù jáde. Ní Nàìjíríà, níbi tí ètò ìṣàkóso ìdọ̀tí kò ti tó, èyí tí ó pọ̀ jù nínú ìdọ̀tí yìí ń parí sínú gọ́tà, odò àti omi, tàbí kí a sun ún nínú iná gbangba, tí ó ń tú èéfín olóró jáde.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí Sana Pads ń mú irú ìdọ̀tí yìí kúrò pátápátá. Síbẹ̀, ọjà tí a lè tún lò máa ń ṣàṣeyọrí nìkan nígbà tí ohun èlò WASH bá ṣe àtìlẹ́yìn fún wọn. Àwọn obìnrin nílò omi mímọ́ láti fọ pádì, ibi àdáni láti sá wọn, àti ọṣẹ fún ìmọ́tótó tí ó yẹ. Fífi owó sínú ohun èlò WASH ń jẹ́ kí àǹfààní àyíká ti ọjà nǹkan oṣù tí a lè tún lò lè ṣẹ.

Àwùjọ tí wọ́n jọ ń yanjú ọ̀rọ̀ WASH nǹkan oṣù ń kọ́ ìṣọ̀kan, wọ́n sì ń tako àbùkù. Nígbà tí ilé-ìwé bá ṣe ìpàdé àwùjọ láti ṣètò àtúnṣe WASH, nǹkan oṣù ń yí padà láti ìtìjú ìkọ̀kọ̀ sí ọ̀rọ̀ ìlera gbogbo ènìyàn tí ó ṣe pàtàkì. Àwọn bàbá àti arákùnrin tí wọ́n kópa nínú kíkọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó bá nǹkan oṣù mu máa ń ní òye àwọn àìní tí wọn kò ronú nípa rẹ̀ rí. Àyípadà àṣà yìí sí mímọ̀ pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun tí ó wọ́pọ̀ tí ó sì yẹ kí a ṣe ètò fún ń nípa jákèjádò ìgbésí ayé àwùjọ.

Mímú WASH nǹkan oṣù dára sí i dàbí ohun tí ó rọrùn ní ẹnu, ṣùgbọ́n ṣíṣe é ń dojú kọ ìdènà gidi ní Nàìjíríà. Sísọ òtítọ́ nípa àwọn ìṣòro wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti wá ojútùú tí ó wúlò dípò ọ̀nà tí a gbé wọlé láti òkè òkun tí kò ṣiṣẹ́ níbí.

Ìṣòro tí ó jinlẹ̀ jù ni pé ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà kò ní omi tí ó tó fún àìní ìpìlẹ̀, kí a má tilẹ̀ sọ ti omi àfikún fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù. Ní àríwá Nàìjíríà ní pàtàkì, àìtó omi le gan-an nígbà ẹ̀rùn. Àwọn ìdílé máa ń fi omi mímu àti ti oúnjẹ sí iwájú omi ìmọ́tótó. Fífi omi kún un fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù dàbí ohun tí kò ṣeé ṣe nígbà tí omi kò fi bẹ́ẹ̀ tó láti yè.

Ìṣòro yìí nílò ojútùú onípele-púpọ̀ dípò ìdáhùn rírọrùn. Àkọ́kọ́, ìpolongo fún ohun èlò omi tí ó dára jù gbọ́dọ̀ fi àìní ìmọ́tótó nǹkan oṣù sínú ètò ní kedere. Nígbà tí àwùjọ bá béèrè fún borehole tàbí ètò omi, ìṣirò iye omi yẹ kí ó ka lílò fún ìmọ́tótó, pẹ̀lú nǹkan oṣù, kún un. Èyí ń rí i dájú pé ètò náà tóbi tó láti ìbẹ̀rẹ̀.

Èkejì, kíkó omi òjò jọ ń pèsè omi àfikún fún ìmọ́tótó ní pàtó ní ọ̀pọ̀ agbègbè. Ilé-ìwé àti ilé lè kọ́ ètò gọ́tà rírọrùn tí ń darí omi láti orí òrùlé sínú àgbá ìpamọ́ nígbà òjò. Omi yìí, tí a ń lò fún fífọ nǹkan àti ìmọ́tótó nìkan, ń dín ìnira lórí omi mímu kù.

Ẹ̀kẹta, ọjà nǹkan oṣù tí a lè tún lò bí Sana Pads ń dín omi tí a nílò kù ní ìfiwéra pẹ̀lú wíwẹ̀ léraléra láti bójú tó jíjò àti òórùn pádì tí a ń dà nù. Sana Pad kan tí a fọ̀ lẹ́ẹ̀kan lójúmọ́ ń lo omi tí ó kéré ju wíwẹ̀ ọ̀pọ̀ ìgbà láti lè rò pé ara mọ́ nígbà tí a bá ń lo pádì tí a ń dà nù tí kò dára tó. Àwọn obìnrin ní agbègbè tí omi ti wọ́n ròyìn pé àwọn ọjà tí a lè tún lò ń dín àpapọ̀ omi tí wọ́n ń lò fún bíbójú tó nǹkan oṣù kù ní tòótọ́.

Ẹ̀kẹrin, a gbọ́dọ̀ ka ìmọ́tótó nǹkan oṣù kún nínú ìlànà iye owó omi àti ìlànà rírí omi. Àwọn àwùjọ kan ní Nàìjíríà ń pèsè omi ọ̀fẹ́ tàbí omi tí ìjọba ń ṣe ìrànlọ́wọ́ owó rẹ̀ fún ìmọ́tótó ilé-ìwé ní pàtó. Fífẹ àwọn ètò wọ̀nyí lójú kí àwọn ọmọbìnrin lè rí omi fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù láìsí ìdènà owó jẹ́ ìpinnu ìlànà tí kò nílò ohun èlò tuntun kankan.

Ìdákẹ́ àti èèwọ̀ tí ó yí nǹkan oṣù ká ní ọ̀pọ̀ àwùjọ Nàìjíríà ń dá ìdènà sílẹ̀ fún mímú WASH nǹkan oṣù dára sí i. Àwọn ìdílé kò fẹ́ sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba. Ara àwọn ọkùnrin kò balẹ̀ láti kópa nínú ètò ohun èlò nǹkan oṣù. A ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun ìtìjú tí wọ́n gbọ́dọ̀ fi pamọ́. Àṣà yìí ń mú kí ó ṣòro láti polongo fún owó àti ohun èlò tí ìlera nǹkan oṣù nílò.

Fífọ́ ìdákẹ́ yìí nílò ọ̀nà tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà, tí ó bọ̀wọ̀ fún ìmúra ọmọlúàbí àti àṣírí, ṣùgbọ́n tí ó ń mú àìní nǹkan oṣù wá sínú ètò gbogbo ènìyàn. Àwọn aṣáájú ẹ̀sìn àti àwùjọ ní ipa pàtàkì. Nígbà tí àwọn ìmàámù àti pásítọ̀ bá jẹ́wọ́ pé nǹkan oṣù jẹ́ ìlànà àdánidá tí Ọlọ́run dá, àti pé pípèsè ohun èlò fún ìmọ́tótó jẹ́ ojúṣe ẹ̀sìn, àwọn àwùjọ máa ń gbà á wọlé jù.

Ìpolongo tí àwọn obìnrin ń darí sábà máa ń ṣàṣeyọrí níbi tí ọ̀nà tí ọkùnrin àti obìnrin jọ ń ṣe kò ti ṣiṣẹ́. Nígbà tí àwọn ìyá bá kóra jọ láti béèrè àtúnṣe WASH ilé-ìwé fún àwọn ọmọbìnrin wọn, ìpolongo wọn ní ẹ̀tọ́ nínú àṣà tí àwọn NGO láti ìta kò ní. Ẹgbẹ́ òbí àti olùkọ́ jẹ́ ètò tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ tí àwọn ìjíròrò wọ̀nyí ti lè wáyé.

Àwọn ìpinnu nínú ìkọ́lé náà ń bọ̀wọ̀ fún àṣà. Gbígbé ohun èlò WASH nǹkan oṣù síbi tí ó jìnnà sí ọ̀nà ńlá, kí ojú má bàa tì àwọn ọmọbìnrin pé gbogbo ènìyàn ń rí wọn nígbà tí wọ́n bá ń lọ síbẹ̀, ń bọ̀wọ̀ fún àṣírí. Pípèsè ibi gbígbẹ tí a bò níbi tí pádì ti lè gbẹ nínú oòrùn ṣùgbọ́n tí àwọn tí ń kọjá kò ní rí wọn ń bá ohun tí ìmúra ọmọlúàbí béèrè mu. Fífi ibi ìpamọ́ sí ilé-ìwé níbi tí àwọn ọmọbìnrin ti lè tọ́jú ohun èlò pàjáwìrì ní ìkọ̀kọ̀ ń dín àníyàn kù.

Ọ̀nà ẹ̀kọ́ ṣe pàtàkì gan-an. Ẹ̀kọ́ ìlera nǹkan oṣù tí ó gbé nǹkan oṣù kalẹ̀ nínú àṣà àti ẹ̀sìn dípò títako wọn kì í pàdé àtakò púpọ̀. Ṣíṣàlàyé pé ìmọ́tótó tí ó yẹ jẹ́ ohun tí ẹ̀sìn béèrè, pé Ọlọ́run mọ̀ọ́mọ̀ dá ara obìnrin bẹ́ẹ̀, àti pé ìtìjú kò yẹ níbẹ̀, ń ràn wá lọ́wọ́ láti yí èrò padà nígbà tí a ń ṣiṣẹ́ nínú ìgbàgbọ́ tí ó wà tẹ́lẹ̀ dípò kí a tako wọ́n.

Ó ṣeni láàánú pé ohun èlò WASH tí ó ti bàjẹ́ kún Nàìjíríà – borehole tí kò ṣiṣẹ́, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ti wó, ibi ìfọwọ́ tí kò ní omi. Iṣẹ́ ìkọ́lé ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo láìsí ètò ìtọ́jú tí ń bá a lọ máa ń kùnà kíákíá. Ìtàn yìí ń mú kí àwọn ènìyàn máa ṣiyèméjì nípa ètò WASH tuntun, ó sì ń fi owó tí kò tó ṣòfò.

WASH nǹkan oṣù tí ó lè pẹ́ nílò ètò ìtọ́jú tí ń bá a lọ láti ìbẹ̀rẹ̀. Ilé-ìwé nílò ìnáwó fún ọṣẹ, ìwé ìgbọ̀nsẹ̀, ọ̀rá inú àgbá ìdalẹ̀nù, àti àtúnṣe ohun èlò. Láìsí ìnáwó iṣẹ́ wọ̀nyí, kódà ohun èlò tí a ṣe dáadáa máa ń bàjẹ́ láàárín oṣù díẹ̀. Owó tí àwọn òbí ń dá, owó ilé-ìwé, tàbí owó tí ìjọba ń pín gbọ́dọ̀ ní ìlà pàtó fún ìtọ́jú WASH.

Kí àwùjọ ka ohun èlò sí tiwọn ń jẹ́ kí ó pẹ́. Nígbà tí ilé-ìwé bá dá ìgbìmọ̀ WASH sílẹ̀ tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́, olùkọ́, àti òbí, pẹ̀lú ojúṣe kedere fún ṣíṣọ́ àti títọ́jú ohun èlò, a máa ń yanjú ìṣòro kí wọ́n tó di wàhálà ńlá. Ẹgbẹ́ WASH akẹ́kọ̀ọ́ ń ṣí àǹfààní aṣáájú sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́, ó sì ń rí i dájú pé àwọn ẹgbẹ́ wọn bìkítà nípa pípa ohun èlò mọ́ àti mímú kí wọ́n máa ṣiṣẹ́.

Ìmọ̀-ẹ̀rọ rírọrùn tí a lè tún ṣe níbí máa ń pẹ́ ju ètò dídíjú tí a gbé wọlé láti òkè òkun lọ. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí àwọn bíríkìlà àdúgbò fi ohun èlò àdúgbò kọ́ ni àwọn bíríkìlà kan náà lè tún ṣe nígbà tí ìṣòro bá dé. Iná oníná-oòrùn ń mú ìgbára-lé iná ìjọba tí kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé kúrò. Ibi ìfọwọ́ tí ó jẹ́ àgbá rírọrùn pẹ̀lú tap ni a lè pọn omi sí, kí a sì tọ́jú rẹ̀ láìnílò ọgbọ́n àrà ọ̀tọ̀.

Àyẹ̀wò déédéé àti àtúnṣe kíákíá ń dènà ìṣòro kékeré láti di ńlá. Tap tí ń kán máa ń di páìpù tí ó fọ́ tí ó ń kún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ fún omi bí a kò bá ṣe nǹkan sí i. Ìdènà ilẹ̀kùn tí ó ń há máa ń bàjẹ́ pátápátá níkẹyìn, tí àṣírí á sì pòórá. Àyẹ̀wò oṣooṣù pẹ̀lú àtòkọ rírọrùn àti àbójútó ìṣòro lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ń jẹ́ kí ohun èlò máa ṣiṣẹ́.

Ní Sana Pads, a mọ̀ pé ìlera nǹkan oṣù nílò ohun èlò WASH tí ó tó àti ọjà nǹkan oṣù tí ó yẹ. A ṣe pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní pàtó láti dín ẹrù WASH kù fún àwọn obìnrin Nàìjíríà, nígbà tí ó ń pèsè ààbò nǹkan oṣù tí ó rọrùn tí ó sì ṣeé gbẹ́kẹ̀lé.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín ìgbára-lé ohun èlò WASH púpọ̀ kù ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì tí a ń dà nù. Àwọn obìnrin lè fọ Sana Pads nílé pẹ̀lú omi díẹ̀ dípò kí wọ́n máa pààrọ̀ pádì tí a ń dà nù léraléra ní ibi gbogbogbò. Èyí ń fún àwọn obìnrin ní àṣẹ púpọ̀ sí i lórí bí wọ́n ṣe ń bójú tó nǹkan oṣù wọn, pàápàá ní ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ tí ohun èlò WASH kò ti tó.

Àwọn obìnrin tí ó mọ ojú ọjọ́, ìṣòro ohun èlò, àti àṣà ibí ni ó ń ṣe pádì wa níbí ní Nàìjíríà. A ṣe é kí ó lè gbẹ kíákíá nínú ojú ọjọ́ tí ó ní ọ̀rinrin. A ń lo ohun èlò tí ó máa ń mọ́ nígbà tí a bá fọ̀ ọ́ kódà pẹ̀lú ọṣẹ lásán àti omi líle (hard water) tí ó wọ́pọ̀ ní Nàìjíríà. A ń dán pádì wa wò pẹ̀lú àwọn obìnrin Nàìjíríà gidi ní ipò Nàìjíríà gidi, kì í ṣe nínú yàrá ìwádìí ní Europe.

Yàtọ̀ sí ọjà, a pinnu láti mú ohun èlò ìlera nǹkan oṣù tẹ̀síwájú ní Nàìjíríà. A ti ṣe àtìlẹ́yìn fún obìnrin tí ó ju 10,000 lọ ní tààrà nípasẹ̀ ẹ̀bùn ọjà, ètò ẹ̀kọ́, àti ìpolongo. A ti pín pádì tí ó ju 30,000 lọ sí ilé-ìwé, àgọ́ IDP (àgọ́ àwọn tí wọ́n sá kúrò nílé wọn), àti àwùjọ tí WASH kò ti dára. A ń bá ilé-ìwé àti àwọn NGO ṣiṣẹ́ láti mú kì í ṣe rírí ọjà nǹkan oṣù nìkan dára sí i, ṣùgbọ́n àwọn ohun èlò WASH tí ó ń jẹ́ kí nǹkan oṣù tí ó ní iyì ṣeé ṣe pẹ̀lú.

Ọ̀nà wa mọ̀ pé fífi òpin sí òṣì nǹkan oṣù nílò yíyanjú ọ̀rọ̀ ọjà àti ohun èlò méjèèjì. A ń polongo fún ohun èlò WASH ilé-ìwé tí ó dára sí i, a sì ń pèsè pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tí ó ń dín ẹrù WASH kù. A ń kọ́ àwọn ọmọbìnrin nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó yẹ, a sì ń jà fún ètò omi àti ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ń jẹ́ kí ìmọ́tótó yẹn ṣeé ṣe. A gbàgbọ́ pé kò yẹ kí ọmọbìnrin Nàìjíríà kankan yan láàárín ẹ̀kọ́ rẹ̀ àti nǹkan oṣù rẹ̀.

Mímú WASH dára sí i fún ìlera nǹkan oṣù nílò ìgbésẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan, àwọn àjọ, àti àwùjọ. Yálà ẹ jẹ́ òbí tí ọ̀rọ̀ náà kàn, olùkọ́, òṣìṣẹ́ NGO, tàbí òṣìṣẹ́ ìjọba, ẹ lè gbé ìgbésẹ̀ gidi sí WASH nǹkan oṣù tí ó dára jù níbi tí ẹ wà.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa ṣíṣàyẹ̀wò ipò WASH ilé yín fún ìlera nǹkan oṣù. Ṣé ẹ ní omi mímọ́ tí ó tó fún ìmọ́tótó nǹkan oṣù? Ṣé ibi ìwẹ̀ àdáni wà? Ṣé àwọn ọmọbìnrin lè fọ̀ àti sá ọjà nǹkan oṣù ní ìkọ̀kọ̀? Mímọ àwọn àlàfo nínú ilé yín ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ohun tí àwọn ìdílé mìíràn ń dojú kọ àti àtúnṣe tí ó ṣe pàtàkì jù.

Ẹ ronú nípa yíyí padà sí ọjà nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò bí Sana Pads láti dín owó àti ẹrù WASH kù. Páálí Premium Pads wa tí ó ní pádì 3 jẹ́ ₦4,000 – gbogbo ohun tí ọmọbìnrin nílò láti bẹ̀rẹ̀ sí bójú tó nǹkan oṣù rẹ̀ lọ́nà tí ó lè pẹ́. Premium Pads ní ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 3 tí ń fa ẹ̀jẹ̀ mu, tí ó yẹ fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ bá wà ní ìwọ̀n déédéé. Fún ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ jù, Maxi Pads wa tí ó ní ìpele 5 tí ń fa ẹ̀jẹ̀ mu ń pèsè ààbò àti ìgboyà tí ó ga jù. Ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì tí a ń dà nù tí ó ń jẹ́ ₦200-400 lóṣooṣù ní ọjà Nàìjíríà, Sana Pads tí a lè tún lò sábà máa ń rọ̀ lówó ní 60-80% jálẹ̀ ọdún 2-3 tí wọ́n fi ń wà.

Ẹ bá àwọn ọmọbìnrin yín sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa nǹkan oṣù àti ìmọ́tótó. Ẹ fọ́ ìdákẹ́ tí ó ń dá ìtìjú sílẹ̀. Ẹ kọ́ wọn bí a ṣe ń fọ ọwọ́ dáadáa, ìgbà tí ó yẹ kí a máa pààrọ̀ pádì, àti ìmọ́tótó tí ó yẹ. Ẹ fi bí a ṣe ń fọ pádì tí a lè tún lò dáadáa hàn wọ́n. Ẹ dá àyíká sílẹ̀ níbi tí a ti ń ka nǹkan oṣù sí ohun tí ó wọ́pọ̀ dípò ohun ìtìjú.

Ẹ polongo ní ilé-ìwé àwọn ọmọ yín fún ohun èlò WASH nǹkan oṣù tí ó dára jù. Ẹ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òbí àti olùkọ́, kí ẹ sì gbé WASH nǹkan oṣù dìde gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì. Ẹ yọ̀ǹda ara yín láti ṣiṣẹ́ nínú ìgbìmọ̀ àtúnṣe WASH. Nígbà mìíràn, àyípadà máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé òbí kan ń sọ̀rọ̀ láìdáwọ́dúró tí àwọn mìíràn sì darapọ̀ mọ́ ọn.

Ẹ ṣe àyẹ̀wò WASH fún nǹkan oṣù ní àwọn ohun èlò yín. Ṣé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ wà ní àdáni, ṣé ó mọ́, ṣé ó sì ń ṣiṣẹ́? Ṣé omi wà? Ṣé ọṣẹ wà? Ṣé àgbá ìdalẹ̀nù wà? Ṣé iná tí ó tó wà? Ẹ jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́bìnrin tàbí òṣìṣẹ́ obìnrin kópa nínú àyẹ̀wò náà, nítorí àwọn ni wọ́n mọ àwọn àlàfo jù.

Bí owó kò bá tó, ẹ ṣe ètò àtúnṣe ní ìpele-ìpele. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ohun tí ó yára ṣe, bí fífi ìdènà sí ilẹ̀kùn ilé ìgbọ̀nsẹ̀, pípèsè ọṣẹ ní ibi ìfọwọ́, àti rírí i dájú pé àgbá ìdalẹ̀nù wà nínú ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ẹ tẹ̀síwájú sí àwọn àtúnṣe ńlá bí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àfikún, ètò omi, àti iná bí owó bá ṣe ń wọlé.

Ẹ fi WASH fún nǹkan oṣù sínú ìnáwó àti ètò yín ní kedere. Owó fún kíkọ́ ohun èlò sábà máa ń gbàgbé ohun tí nǹkan oṣù nílò ní pàtó. Ẹ kọ “ohun èlò WASH tí ó bá nǹkan oṣù mu” dípò “ilé ìgbọ̀nsẹ̀” lásán kí àwọn ohun tí ó yẹ lè wà nínú rẹ̀.

Ẹ bá àwọn àjọ bí Sana Pads ṣiṣẹ́ pọ̀ fún ẹ̀kọ́ àti ìrànlọ́wọ́ ọjà. Àwọn àjọ lè béèrè iye páálí tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún páálí kọ̀ọ̀kan, a sì ń fi ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. A ń kọ́ni bí a ṣe ń lo pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò àti bí a ṣe ń tọ́jú rẹ̀. A lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìlera nǹkan oṣù yín pẹ̀lú ìwífún tí ó péye àti ohun èlò ẹ̀kọ́ tí ó bá àṣà mu.

Ẹ jẹ́ kí àwùjọ kópa nínú ètò àti ṣíṣe. Nígbà tí àwọn ará àwùjọ bá kópa nínú ṣíṣe ètò àti kíkọ́ ohun èlò WASH, àwọn ohun èlò náà máa ń bá àìní gidi mu jù, a sì máa ń tọ́jú wọn déédéé jù. Ẹ jẹ́ kí obìnrin àti ọmọbìnrin kópa nínú gbogbo ètò – àwọn ni amòye nípa ohun tí a nílò.

Ohun èlò WASH tí ó tó jẹ́ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, kì í ṣe ohun afẹ́. Omi mímọ́, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni, àti ohun èlò ìmọ́tótó jẹ́ ohun ìpìlẹ̀ fún iyì ọmọnìyàn. Nígbà tí àwọn nǹkan wọ̀nyí kò bá sí, nǹkan oṣù yí padà láti ìlànà ara àdánidá di wàhálà oṣooṣù tí ó ń dí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin lọ́wọ́, tí ó ń ba ìlera àwọn obìnrin jẹ́, tí ó sì ń mú àìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin lágbára sí i.

Ìròyìn ayọ̀ ni pé ojútùú wà, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́. Àwọn ilé-ìwé àti àwùjọ káàkiri Nàìjíríà ń fi hàn pé àtúnṣe WASH nǹkan oṣù tí ó bá àṣà mu tí ó sì lè pẹ́ ṣeé ṣe kódà pẹ̀lú owó díẹ̀. Àpapọ̀ ohun èlò tí ó dára jù, ọjà tí ó yẹ bí Sana Pads tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, àti ẹ̀kọ́ tí ó ń fọ́ ìdákẹ́ nípa nǹkan oṣù ń dá àyíká sílẹ̀ níbi tí àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin ti lè bójú tó nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú iyì, ìlera, àti ìgboyà.

Ìgbésẹ̀ yín ṣe pàtàkì, yálà ẹ ń polongo fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan ní ilé-ìwé kan tàbí ẹ ń ṣe ìlànà WASH ní ìpele ìpínlẹ̀. Gbogbo ọmọbìnrin tí ó rí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àdáni, gbogbo obìnrin tí ó lè fi ọṣẹ fọ ọwọ́ rẹ̀, gbogbo àwùjọ tí ó bẹ̀rẹ̀ sí sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa àìní nǹkan oṣù jẹ́ ìtẹ̀síwájú sí Nàìjíríà níbi tí nǹkan oṣù kò ti ní dí agbára ẹnikẹ́ni lọ́wọ́. Papọ̀, a lè rí i dájú pé ohun èlò WASH ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera, ẹ̀kọ́, àti iyì àwọn obìnrin àti ọmọbìnrin Nàìjíríà dípò kí ó máa bà á jẹ́, kí ó sì ṣí àǹfààní sílẹ̀ fún ìbójútó ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó lè pẹ́ jákèjádò orílẹ̀-èdè wa. Ẹ kà síwájú sí i níbí.