Ìtọ́jú Ìlera Ìbímọ Ìbílẹ̀ àti ti Òde-òní ní Nàìjíríà: Bí A Ṣe Lè Rí Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì Tó Tọ́

Lónìí, àwọn obìnrin Nàìjíríà lè rí ìtọ́jú ìbílẹ̀ àti ìtọ́jú òde-òní, ṣùgbọ́n mímọ bí a ṣe lè lo àwọn méjèèjì láìléwu lè ṣòro. Ìròyìn ayọ̀ náà? Kì í ṣe ìgbà gbogbo ni ẹ ní láti yan ọ̀kan sílẹ̀ – kókó ibẹ̀ ni láti mọ ohun tó ń ṣiṣẹ́, ohun tí kò ṣiṣẹ́, àti ìgbà tí ẹ ó wá irú ìtọ́jú kọ̀ọ̀kan.

Ohun Tí Ẹ Nílò Láti Mọ̀:

• Ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ ní egbògi ewé, àwọn ìṣe ẹ̀mí, àti ìmọ̀ àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ tí wọ́n ti ń lò fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún káàkiri Nàìjíríà.
  
  
• Ìtọ́jú ìbímọ òde-òní ń pèsè ìtọ́jú tí ẹ̀rí ìwádìí tì lẹ́yìn, bíi ìfètò-sọ́mọbíbí, ìtọ́jú aláboyún, àyẹ̀wò àrùn ìbálòpọ̀ (STI), àti iṣẹ́ abẹ, tí a ti fi hàn pé wọ́n láàbò.
  
  
• Ní nǹkan bí 65% àwọn obìnrin Nàìjíríà ló máa ń lo oògùn ìbílẹ̀ nígbà kan fún ọ̀ràn ìlera ìbímọ, gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ WHO ṣe fi hàn.
  
  
• Láti da ọ̀nà ìbílẹ̀ àti ti òde-òní pọ̀ láìléwu, ó gbọdọ̀ wà lábẹ́ àbójútó dókítà, nítorí pé àwọn egbògi ewé kan máa ń bá oògùn ṣiṣẹ́ lọ́nà tó léwu.
  
  
• Bí ìtọ́jú òde-òní tó dára ṣe wà yàtọ̀ síra gidigidi; Lagos àti Abuja ní ilé-ìwòsàn tó dára ju ti ìgbèríko ní ìpínlẹ̀ Borno tàbí Zamfara lọ.
  
  
• Iye owó àyẹ̀wò ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀ ní ilé-ìwòsàn ìjọba ní Nàìjíríà jẹ́ láàárín ₦2,000-₦8,000 ní àròpín, nígbà tí àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ sábà máa ń gba ₦1,000-₦5,000 fún ìbẹ̀wò kan.
  
  
• Mímọ ètò méjèèjì ń fún yín lágbára láti ṣe ìpinnu tí ẹ fi ìmọ̀ ṣe, tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣà yín, tí ó sì ń dáàbò bo ìlera àti agbára ìbímọ yín.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn ọ̀nà méjèèjì yìí ṣe ń ṣiṣẹ́, ibi tí wọ́n ti ń ran ara wọn lọ́wọ́, àti bí ẹ ṣe lè lo méjèèjì láìléwu.

Fatima jókòó sí agbo ilé ìyá-ìyá rẹ̀ ní Kaduna, ó ń gbọ́ ìmọ̀ràn nípa egbògi ewé fún ọmọ bíbí, nígbà tí fóònù rẹ̀ ń dún láti rán an létí ìpàdé rẹ̀ pẹ̀lú dókítà àìsàn obìnrin (gynecologist). Bí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà, ó bá ara rẹ̀ láàárín ayé méjì – ìmọ̀ ìbílẹ̀ tí a jogún láti ìran dé ìran, àti ìtọ́jú òde-òní tí wọ́n ń pèsè ní ilé-ìwòsàn. Ìyá-ìyá rẹ̀ ń fi ìgboyà sọ̀rọ̀ nípa àwọn egbògi àtijọ́, nígbà tí dókítà rẹ̀ ń dámọ̀ràn ìtọ́jú tí ẹ̀rí ìwádìí tì lẹ́yìn. Fatima kò fẹ́ ṣe àfojúdi sí àwọn àgbà, ṣùgbọ́n ó tún fẹ́ ìtọ́jú tó dára jù lọ fún ara rẹ̀. Ìforígbárí yìí láàárín ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ àti ti òde-òní ń kan àràádọ́ta ọ̀kẹ́ obìnrin Nàìjíríà lójoojúmọ́; ó ń dá ìdàrúdàpọ̀ sílẹ̀, ó ń mú kí wọ́n pàdánù àǹfààní, nígbà mìíràn ó sì ń yọrí sí ìpinnu ìlera tó léwu.

Ètò ìtọ́jú ìlera ìbímọ Nàìjíríà jẹ́ àdàpọ̀ àrà ọ̀tọ̀ ti ìmọ̀ àwọn baba ńlá àti oògùn òde-òní. Mímọ bí ó ṣe rí ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu tó dára jù fún ara yín, ìdílé yín, àti ọjọ́ iwájú yín.

Ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ ní Nàìjíríà ní àwọn ìṣe tí ó ti wà ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún ṣáájú ìṣègùn àkókò àwọn amúnisìn. Ní àwọn agbègbè káàkiri ìpínlẹ̀ Kano, Enugu, àti Rivers, àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ (TBAs) ṣì ń gbẹ̀bí, àwọn onísègùn ewé ń fúnni ní egbògi fún àìrọ́mọbí, àwọn olùwòsàn ẹ̀mí sì ń kojú ọ̀ràn ìbímọ nípasẹ̀ àdúrà àti ètùtù.

Àwọn ìṣe wọ̀nyí ní ìwúlò gidi ní ọ̀pọ̀ ipò. Àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ sábà máa ń pèsè ìtìlẹ́yìn ọkàn àti ìtẹ̀síwájú àṣà tí àwọn òṣìṣẹ́ ilé-ìwòsàn tí ọwọ́ wọn dí kò lè ṣe bákan náà. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà máa ń ní ìfọ̀kànbalẹ̀ jù láti sọ ọ̀ràn ìlera àṣírí wọn fún àwọn àgbà obìnrin ní àdúgbò wọn tí wọ́n ń sọ èdè wọn, tí wọ́n sì mọ àṣà ìbílẹ̀. Àjọṣe ẹni-sẹ́ni àti ìtọ́jú nílé tí àwọn TBA ń pèsè lè dín ìbẹ̀rù kù nígbà oyún àti ìbímọ.

Àwọn egbògi ìbílẹ̀ kan ti fi àmì ìrètí hàn nínú ìwádìí. Àwọn ewé kan tí a ti ń lò fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún nínú ìṣègùn ìbílẹ̀ Nàìjíríà ní àwọn èròjà tí sáyẹ́ǹsì òde-òní ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Fún àpẹẹrẹ, ewé efinrin (nchanwu) ti fi hàn pé ó lè gbógun ti kòkòrò àrùn, a sì ti ṣe ìwádìí lórí ewúro fún ṣíṣàkóso ṣúgà inú ẹ̀jẹ̀ tí ó lè kan ìlera ìbímọ.

Ṣùgbọ́n, ọ̀nà ìbílẹ̀ ní ewu ńlá nígbà tí a bá ń lò ó nìkan. Ọ̀pọ̀ egbògi ìbílẹ̀ kò ní ìwọ̀n lílò tó péye, àyẹ̀wò dídára, tàbí àyẹ̀wò ààbò. Ohun tí kò léwu fún obìnrin kan lè léwu fún òmíràn nítorí àìsàn tó wà lára rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ipò oyún, tàbí bí ó ṣe ń bá àwọn ìtọ́jú mìíràn ṣiṣẹ́. Nítorí pé kò sí irinṣẹ́ àyẹ̀wò, àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ lè má rí àwọn àìsàn ńlá bíi oyún ẹ̀yìn ilé-ọmọ (ectopic pregnancy), kókó omi inú ẹyin obìnrin (ovarian cysts), tàbí jẹjẹrẹ ẹnu ilé-ọmọ, títí wọ́n á fi di pàjáwìrì tó lè gba ẹ̀mí.

Ìtọ́jú ìbímọ òde-òní ní Nàìjíríà ní iṣẹ́ ìfètò-sọ́mọbíbí, ìtọ́jú aláboyún (antenatal), àyẹ̀wò àti ìtọ́jú STI, àyẹ̀wò jẹjẹrẹ, àti iṣẹ́ abẹ. Àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí dá lórí ìwádìí sáyẹ́ǹsì, àyẹ̀wò, àti ìtọ́jú tí a ti ṣètò, tí a ti kọ ààbò àti àṣeyọrí wọn sílẹ̀.

Àǹfààní ìtọ́jú òde-òní pọ̀ gan-an. Ẹ̀rọ ultrasound lè tètè rí ìṣòro oyún. Àyẹ̀wò láàbù ń rí àkóràn kí ó tó fa àìrọ́mọbí. Àwọn ọ̀nà ìfètò-sọ́mọbíbí tí a mọ bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ tó ń ran obìnrin lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìbímọ wọn. Iṣẹ́ abẹ ń gba ẹ̀mí là nígbà oyún ẹ̀yìn ilé-ọmọ, ìsun ẹ̀jẹ̀ tó le gan-an, tàbí ìrọbí tí ọmọ kò lè jáde.

Àwọn ìlú Nàìjíríà bíi Lagos, Abuja, àti Port Harcourt ti mú kí ìtọ́jú ìbímọ tó dára túbọ̀ wà ní àrọ́wọ́tó nípasẹ̀ ilé-ìwòsàn ìjọba àti ti aládàáni. Ilé-ìwòsàn ìjọba ń pèsè iṣẹ́ ní owó tí ìjọba ti dín kù, nígbà tí ilé-ìwòsàn aládàáni ń pèsè ìtọ́jú kíákíá fún àwọn tí wọ́n lè san owó tó ga jù. Àwọn ètò bíi ìtọ́jú ìlera ìyá lọ́fẹ̀ẹ́ ti ìjọba Nàìjíríà ti dín àwọn ìdènà owó kan kù.

Síbẹ̀, ìtọ́jú òde-òní ṣì jìnnà sí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà, èyí sì ń bani nínú jẹ́. Ọ̀pọ̀ ìgbà, kò sí ilé-ìwòsàn nítòsí ní ìgbèríko, èyí ń mú kí obìnrin rin ìrìn ọ̀pọ̀ wákàtí fún ìtọ́jú ìpìlẹ̀. Kódà níbi tí ilé-ìwòsàn wà, ó lè má ní àwọn ohun èlò pàtàkì, òṣìṣẹ́ tó kẹ́kọ̀ọ́, tàbí ẹ̀rọ tó ń ṣiṣẹ́. Àìsí iná mànàmáná ń kan bí a ṣe ń tọ́jú oògùn sínú fìríìjì àti bí ẹ̀rọ àyẹ̀wò ṣe ń ṣiṣẹ́. Owó ìtọ́jú aládàáni ń mú kí iṣẹ́ tó dára kọjá agbára àwọn ìdílé tí owó oṣù wọn jẹ́ ₦30,000-₦50,000.

Àwọn ọ̀ràn àṣà náà ń dín lílo iṣẹ́ òde-òní kù. Àwọn obìnrin kan ń bẹ̀rù pé àwọn òṣìṣẹ́ ìlera yóò dá wọn lẹ́jọ́ nípa ìtàn ìbálòpọ̀ wọn, ìpinnu ìfètò-sọ́mọbíbí wọn, tàbí àwọn ìṣe ìbílẹ̀ wọn. Ìdènà èdè wà nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera kò bá gbọ́ èdè ìbílẹ̀. Dókítà ọkùnrin lè má ṣe ìtẹ́wọ́gbà fún àwọn obìnrin tí ẹ̀sìn tàbí àṣà wọn béèrè pé kí obìnrin ló tọ́jú wọn. Àwọn ìdènà wọ̀nyí ń tì obìnrin padà sí ìtọ́jú ìbílẹ̀, kódà nígbà tí ìtọ́jú òde-òní ì bá láàbò jù.

Ìwádìí fi hàn pé àwọn obìnrin Nàìjíríà kì í sábà gbára lé ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ nìkan tàbí ti òde-òní nìkan. Dípò bẹ́ẹ̀, ọ̀pọ̀ obìnrin ń lọ láàárín ètò méjèèjì ní ìbámu pẹ̀lú ohun tó wà, ohun tí agbára wọn ká, ohun tí àṣà gbà, àti ọ̀ràn ìlera pàtó tí wọ́n ní.

Obìnrin kan ní Sokoto lè máa lọ sí ilé-ìwòsàn aláboyún, kí ó sì tún máa lo egbògi ewé tí ìyá ọkọ rẹ̀ dámọ̀ràn. Ọ̀dọ́bìnrin kan ní Ibadan lè lọ sọ́dọ̀ oníṣègùn ìbílẹ̀ fún ìrora nǹkan oṣù kí ó tó wá rí dókítà níkẹyìn nígbà tí ìrora náà kò lọ. Irú àdàpọ̀ yìí ń ṣẹlẹ̀ nígbà gbogbo káàkiri Nàìjíríà; nígbà mìíràn kò léwu, nígbà mìíràn ó ń mú ewu ìlera ńlá wá.

Ìpèníjà náà kì í ṣe láti yan láàárín ìtọ́jú ìbílẹ̀ àti ti òde-òní – ó jẹ́ láti kọ́ bí a ṣe lè lo ètò méjèèjì pẹ̀lú ọgbọ́n. Ẹ nílò láti mọ ìgbà tí ọ̀nà ìbílẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ léwu, ìgbà tí ìtọ́jú òde-òní jẹ́ dandan, àti bí ẹ ṣe lè sọ òtítọ́ fún irú olùtọ́jú méjèèjì nípa ìtọ́jú tí ẹ ń lò.

Mímọ irú ìtọ́jú tó bá ipò kọ̀ọ̀kan mu ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe ìpinnu ìlera tó láàbò jù, tó sì múnádóko jù. Kì í ṣe gbogbo ọ̀ràn ìlera ìbímọ ló nílò lílọ sí ilé-ìwòsàn, ṣùgbọ́n àwọn ipò kan béèrè ìtọ́jú òde-òní lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Àwọn ìṣe ìbílẹ̀ máa ń ṣiṣẹ́ jù fún àlàáfíà ara gbogbogbò, ètùtù àṣà, àti ìtìlẹ́yìn àfikún, kì í ṣe fún wíwo àìsàn pàtó sàn. Àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ kan kò fi bẹ́ẹ̀ léwu tí a bá lò wọ́n bó ṣe yẹ.

Àwọn àṣà ìtọ́jú lẹ́yìn ìbímọ bíi àkókò “omugwo” nínú àṣà Igbo, níbi tí àwọn ìbátan obìnrin ti ń ran ìyá tuntun lọ́wọ́, ń pèsè ìrànlọ́wọ́ ọkàn àti ti iṣẹ́ ọwọ́ tó wúlò. Àwọn àṣà wọ̀nyí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera ọpọlọ, wọ́n sì ń ran ìyá tuntun lọ́wọ́ láti kọ́ bí a ṣe ń tọ́jú ọmọ ọwọ́. Níwọ̀n ìgbà tí wọn kò bá rọ́pò àyẹ̀wò ìlera tó pọndandan, tí wọn kò sì dí ìtọ́jú àwọn ìṣòro bíi ìsun ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ tàbí àkóràn lọ́wọ́, irú àṣà bẹ́ẹ̀ lè mú àlàáfíà pọ̀ sí i.

Tíì ewé àti oúnjẹ tí a máa ń fún aláboyún láti ayé àtijọ́ lè ní àǹfààní fún ìjẹ-ìmu. Epo pupa, ọbẹ̀ ewúro, àti àwọn oúnjẹ ìbílẹ̀ mìíràn ní èròjà aṣaralóore tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún oyún. Ṣùgbọ́n, ó yẹ kí ẹ jíròrò egbògi ewé èyíkéyìí pẹ̀lú dókítà tàbí agbẹ̀bí yín, nítorí pé àwọn ewé kan lè fa ìrọbí, bá oògùn ṣiṣẹ́ lọ́nà burúkú, tàbí ní àwọn èròjà kan ní ìwọ̀n tí kò láàbò.

Ìtìlẹ́yìn ìbílẹ̀ fún ìlera nǹkan oṣù – bíi ìsinmi nígbà nǹkan oṣù, ohun gbígbóná fún ìrora inú, tàbí oúnjẹ aṣaralóore – kì í sábà fa ìpalára. Tí ìyá-ìyá yín bá dámọ̀ràn ìsinmi àti aṣọ gbígbóná fún ìrora nǹkan oṣù, èyí kò ní dí yín lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú dókítà tí ìrora náà bá le gan-an tàbí tí ó bá ń tọ́ka sí àìsàn bíi endometriosis.

Òfin pàtàkì jù: ọ̀nà ìbílẹ̀ kò gbọdọ̀ fa ìdádúró àyẹ̀wò tàbí ìtọ́jú àwọn àìsàn tó lè le láé. Tí àmì àìsàn bá ń bá a lọ, tí ó ń burú sí i, tàbí tí ó ní àwọn àmì ìkìlọ̀ bíi ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù, ìrora tó le gan-an, ibà, tàbí ìtújáde àjèjì láti ojú ara, ẹ nílò àyẹ̀wò òde-òní, láìka egbògi ìbílẹ̀ tí ẹ ti gbìyànjú sí.

Àwọn ipò ìlera ìbímọ kan béèrè ìtọ́jú òde-òní. Gbígbìyànjú láti wo àwọn àìsàn wọ̀nyí sàn pẹ̀lú ọ̀nà ìbílẹ̀ nìkan ń mú ewu ńlá ti àìlera títí láé tàbí ikú wá.

Ìṣòro oyún gbọdọ̀ gba ìtọ́jú òde-òní láìsí àní-àní. Àwọn àìsàn bíi oyún ẹ̀yìn ilé-ọmọ (ectopic pregnancy – oyún tó wà níta ilé-ọmọ), pre-eclampsia (ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga tó léwu), placenta previa (ibi-ọmọ tó dí ọ̀nà ìbímọ), tàbí àmì ìrọbí ṣáájú àkókò, nílò àyẹ̀wò àti ìtọ́jú dókítà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ kò lè ṣàwárí àwọn àìsàn wọ̀nyí, wọn kò sì lè pèsè ìtọ́jú tó ń gba ẹ̀mí là bíi iṣẹ́ abẹ CS pàjáwìrì tàbí fífi ẹ̀jẹ̀ síni lára.

Àwọn àkóràn tí a ń kó nípa ìbálòpọ̀ (STI) nílò àyẹ̀wò láàbù àti ìtọ́jú tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ọ̀pọ̀ STI kì í fi àmì hàn kedere, ṣùgbọ́n tí a kò bá tọ́jú wọn, wọ́n lè fa àìrọ́mọbí, ìrora tí kò lọ, tàbí jẹjẹrẹ ẹnu ilé-ọmọ. Àtọ̀sí (gonorrhea), chlamydia, ṣẹ̀kẹ̀tẹ̀ (syphilis), àti HIV gbogbo wọn nílò ìtọ́jú dókítà pàtó. Egbògi ewé kò lè wo àwọn àkóràn wọ̀nyí sàn, ìdádúró ìtọ́jú tó tọ́ sì lè fa ìpalára tí kò ní lọ láé.

Ìfètò-sọ́mọbíbí nílò ìsọfúnni tó péye àti ọ̀nà tó láàbò. Tí ẹ bá fẹ́ dènà oyún, àwọn ọ̀nà ìdènà oyún òde-òní ní ìwọ̀n àṣeyọrí àti ààbò tí a mọ̀. Àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ bíi ṣíṣírò ìgbà ìbálòpọ̀ tàbí àgbo ewé máa ń kùnà ju bẹ́ẹ̀ lọ púpọ̀. Oyún tí a kò rò tẹ́lẹ̀ ní ewu ìlera tirẹ̀, èyí ló mú kí ìfètò-sọ́mọbíbí tó ṣeé gbára lé jẹ́ ohun pàtàkì fún ìlera.

Àmì àjèjì èyíkéyìí – ìrora ìsàlẹ̀ ikùn tí kò lọ, ẹ̀jẹ̀ àjèjì, kókó lára, ìrora nǹkan oṣù tó le gan-an, àìlóyún lẹ́yìn oṣù 12 tí ẹ ti ń gbìyànjú, tàbí ìtújáde àjèjì láti ojú ara – nílò àyẹ̀wò dókítà. Àwọn àmì wọ̀nyí lè tọ́ka sí àìsàn láti fibroids dé jẹjẹrẹ, tí ó nílò àyẹ̀wò tó péye nípasẹ̀ àyẹ̀wò ara, àwòrán inú ara, tàbí àyẹ̀wò láàbù.

Ẹ lè sábà da ìtọ́jú ìbílẹ̀ àti ti òde-òní pọ̀ láìléwu tí ẹ bá tẹ̀lé àwọn ìlànà pàtàkì kan. Òfin pàtàkì jù: ẹ sọ òtítọ́ pátápátá fún gbogbo olùtọ́jú yín nípa gbogbo ìtọ́jú tí ẹ ń lò.

Ẹ sọ fún dókítà yín nípa egbògi ewé, àfikún oúnjẹ, tàbí ìtọ́jú ìbílẹ̀ èyíkéyìí tí ẹ ń lò. Àwọn ewé kan máa ń bá oògùn ṣiṣẹ́ lọ́nà tó léwu. Fún àpẹẹrẹ, àwọn egbògi ìbílẹ̀ kan lè mú ewu ìsun ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i nígbà iṣẹ́ abẹ tàbí bá oògùn ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ ṣiṣẹ́. Dókítà yín lè ràn yín lọ́wọ́ láìléwu kìkì tí ó bá mọ gbogbo ohun tí ẹ ń lò.

Ẹ lo oògùn òde-òní fún àyẹ̀wò àti ìtọ́jú àìsàn ńlá, lẹ́yìn náà ẹ fi ìtìlẹ́yìn ìbílẹ̀ kún un pẹ̀lú àṣẹ dókítà. Ẹ ṣe ultrasound àti àyẹ̀wò láàbù, kí ẹ sì lo àwọn oògùn tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ tí dókítà yín dámọ̀ràn. Nígbà tí ẹ bá ti mọ àìsàn náà kedere, tí ẹ sì ní ètò ìtọ́jú, ẹ béèrè lọ́wọ́ dókítà yín bóyá ó láàbò láti máa bá àwọn ìṣe ìbílẹ̀ kan lọ pẹ̀lú ìtọ́jú náà.

Ẹ lo àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ tí wọ́n bọ̀wọ̀ fún ìṣègùn òde-òní, tí wọ́n sì ń bá a ṣiṣẹ́. Àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ onílàjú kan ní Nàìjíríà ti ń rán àwọn aláìsàn lọ sí ilé-ìwòsàn fún àwọn àìsàn kan nísinsìnyí, nígbà tí wọ́n ń pèsè ìtìlẹ́yìn àṣà àti ti ọkàn. Ẹ wá àwọn olùwòsàn tí wọ́n ń béèrè nípa ìtọ́jú dókítà yín, tí wọ́n sì ń gbà yín níyànjú láti máa bá a lọ, dípò àwọn tí wọ́n ń tẹnu mọ́ ọn pé ẹ gbọdọ̀ yan láàárín ìbílẹ̀ àti òde-òní.

Ẹ má ṣe fi egbògi ìbílẹ̀ tí a kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀ rọ́pò ìtọ́jú òde-òní tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fún àìsàn ńlá láé. Tí ẹ bá ní àtọ̀gbẹ, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga, tàbí HIV, ẹ máa bá oògùn tí dókítà kọ fún yín lọ, kódà tí ẹ bá tún ń lo àwọn ìṣe àlàáfíà ìbílẹ̀. Àbájáde dídá ìtọ́jú tó ń ṣiṣẹ́ dúró lè le gan-an, kò sì ní ṣeé yí padà.

Nígbà tí ẹ bá mọ ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ àti ti òde-òní, ẹ ní agbára láti ṣe àṣàyàn tó bá ìlera yín, ìlànà yín, àti ipò yín mu.

Àǹfààní tó hàn jù lọ nínú ìpinnu ìlera tí a fi ìmọ̀ ṣe ni èsì ìlera tó dára jù. Ẹ ó yẹra fún ewu lílo egbògi ìbílẹ̀ fún àìsàn tó nílò ìtọ́jú dókítà. Ẹ ó tún yẹra fún ìtọ́jú dókítà tí kò pọndandan fún ọ̀ràn kékeré tí ọ̀nà ìbílẹ̀ lè bójú tó láìléwu.

Àyẹ̀wò tó péye ń dènà ìfiṣòfò àkókò àti owó lórí ìtọ́jú tí kò kan ìṣòro gidi yín. Dípò lílo ọ̀pọ̀ oṣù lórí oríṣiríṣi egbògi ewé fún àìrọ́mọbí tí ìdínà ọ̀nà ẹyin (fallopian tubes) fà – àìsàn tó nílò iṣẹ́ abẹ – ẹ lè tètè mọ ohun tó ń ṣe yín kí ẹ sì gba ìtọ́jú tó múnádóko. Èyí ń gbà yín lọ́wọ́ ìdààmú ọkàn, ìnáwó, àti àkókò iyebíye tí ẹ bá ń retí láti lóyún.

Mímọ ètò méjèèjì ń ràn yín lọ́wọ́ láti tètè dá àwọn àmì ìkìlọ̀ mọ̀. Ẹ ó kọ́ àwọn àmì tí ó jẹ́ ìyàtọ̀ déédé àti àwọn tí ó ń tọ́ka sí ìṣòro ńlá. Ìmọ̀ yìí ń ràn yín lọ́wọ́ láti tètè wá ìtọ́jú tó yẹ nígbà tí ó ṣe pàtàkì jù, èyí lè dènà ìṣòro tàbí mú kí a rí àìsàn ńlá nígbà tí ó ṣì ṣeé wò sàn.

Dída ìtìlẹ́yìn ọkàn àti àṣà ti ìtọ́jú ìbílẹ̀ pọ̀ mọ́ àyẹ̀wò péye ti ìṣègùn òde-òní sábà máa ń mú ìrírí tó dára jù wá. Ẹ lè bímọ ní ilé-ìwòsàn tí ẹ̀rọ pàjáwìrì wà, nígbà tí ìyá yín tàbí agbẹ̀bí ìbílẹ̀ wà níbẹ̀ fún ètùtù àṣà àti ìtùnú ọkàn. Àdàpọ̀ yìí ń bọ̀wọ̀ fún àṣà yín, ó sì ń mú ààbò pọ̀ sí i dé ògógóró.

Lílo ètò ìlera pẹ̀lú ọgbọ́n lè dín ìnáwó kù ní tòótọ́. Ẹ ó yẹra fún sísan owó fún oníṣègùn ìbílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ìbẹ̀wò nígbà tí àìsàn náà nílò àyẹ̀wò dókítà. Ẹ ó tún yẹra fún ìtọ́jú pàjáwìrì olówó ńlá tí àyẹ̀wò dókítà ní kùtùkùtù ì bá ti dènà.

Mímọ ìgbà tí ẹ nílò ìtọ́jú aládàáni olówó ńlá ní tòótọ́, àti ìgbà tí ilé-ìwòsàn ìjọba tí owó rẹ̀ kéré tàbí ìtìlẹ́yìn ìbílẹ̀ tó, ń ràn yín lọ́wọ́ láti ná owó díẹ̀ tí ẹ ní pẹ̀lú ọgbọ́n. Oyún déédé tí kò ní ìṣòro lè ṣeé bójú tó láìléwu ní ilé-ìwòsàn alábọ́dé (primary health center) fún ₦5,000-₦15,000 lápapọ̀, dípò ₦150,000-₦300,000 ní ilé-ìwòsàn aládàáni, èyí sì ń dá owó ìdílé sílẹ̀ fún àwọn àìní mìíràn.

Fún àwọn obìnrin ní ìgbèríko tí ó jìnnà sí ilé-ìwòsàn, mímọ àwọn àmì tí ó béèrè ìrìn àjò líle lọ sí ilé-ìwòsàn àti àwọn tí a lè bójú tó nílé ń dín owó ìrìn àjò tí kò pọndandan kù, àti àkókò tí ẹ fi ń kúrò níbi iṣẹ́ tàbí ojúṣe ìdílé. Ìmọ̀ yìí ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí ó yẹ láti wá ìtọ́jú tó jìnnà.

Ìsọfúnni tó péye nípa ìfètò-sọ́mọbíbí ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìgbà tí ẹ ó lóyún àti àlàfo láàárín àwọn oyún, èyí tó ní ipa ńlá lórí ọrọ̀ ajé. Nígbà tí ẹ bá lè ṣètò oyún, ẹ lè parí ẹ̀kọ́, fìdí iṣẹ́ yín múlẹ̀, kí ẹ sì fi àlàfo sí àárín àwọn ọmọ lọ́nà tí ó ń dín òṣì kù, tí ó sì ń mú ayé àwọn ọmọ tí ẹ ti bí dára sí i. Àǹfààní owó yìí ń kọjá láti ìran dé ìran.

Bóyá àǹfààní tó jinlẹ̀ jù ni ìmọ̀lára ìṣàkóso àti iyì tó ń wá láti mímọ àwọn àṣàyàn ìtọ́jú yín. Ẹ kò ní há sáàárín ìmọ̀ràn tó takora láti ọ̀dọ̀ ìyá-ìyá àti dókítà mọ́, láìmọ ẹni tí ẹ ó gbẹ́kẹ̀lé. Dípò bẹ́ẹ̀, ẹ lè ṣàgbéyẹ̀wò ìmọ̀ràn láti ọ̀dọ̀ méjèèjì ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀rí àti ipò.

Ìmọ̀ yìí ń dáàbò bò yín lọ́wọ́ àwọn olùtọ́jú aláìṣòótọ́ nínú ètò èyíkéyìí. Ẹ lè mọ̀ nígbà tí oníṣègùn ìbílẹ̀ bá ń ṣe ìlérí tí kò ṣeé ṣe, tàbí nígbà tí olùtọ́jú òde-òní bá ń dámọ̀ràn àyẹ̀wò olówó ńlá tí kò pọndandan. Àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìmọ̀ kì í rọrùn láti tàn jẹ.

Mímọ ìtọ́jú ìlera ìbímọ ń ràn yín lọ́wọ́ láti gbèjà ara yín ní ilé-ìwòsàn. Ẹ lè béèrè ìbéèrè tó yẹ, béèrè àlàyé ní èdè tí ẹ gbọ́, kí ẹ sì kópa ní kíkún nínú ìpinnu nípa ara yín. Èyí ń sọ yín di alábàáṣiṣẹ́pọ̀ nínú ìtọ́jú yín, dípò ẹni tí ó kàn ń gba ìtọ́jú.

Fún àwọn ìyá, ìmọ̀ yìí ń jẹ́ kí ẹ lè tọ́ àwọn ọmọbìnrin yín sọ́nà dáradára. Ẹ lè ran ìran tó ń bọ̀ lọ́wọ́ láti lo àwọn ètò wọ̀nyí pẹ̀lú ọgbọ́n jù, kí ẹ fi ọgbọ́n àṣà àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì lé wọn lọ́wọ́. Èyí ń dá àyíká rere sílẹ̀ níbi tí ìran kọ̀ọ̀kan ti ní ìlera ìbímọ tó dára ju ti ìran tó ṣáájú lọ.

Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń ṣàníyàn nípa bí wọn ó ṣe ṣe ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàárín ohun tí àṣà ń retí àti ìmọ̀ràn dókítà. Àwọn àníyàn wọ̀nyí tọ́, wọ́n sì yẹ fún ìjíròrò òtítọ́.

Bóyá èyí ni ìbẹ̀rù tó wọ́pọ̀ jù, pàápàá fún àwọn ọ̀dọ́bìnrin tí ìyá àti ìyá-ìyá wọn gbára lé ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ jù lọ. Ẹ ń bẹ̀rù pé yíyan ìtọ́jú òde-òní yóò dà bí àfojúdi, bí ẹni pé ẹ ń sọ pé ìmọ̀ àwọn baba ńlá kò wúlò tàbí pé ẹ rò pé ẹ sàn ju ìdílé yín lọ.

Òtítọ́ ni pé bíbọ̀wọ̀ fún àṣà yín àti dídáàbò bo ìlera yín kì í ṣe òdìkejì ara wọn. Ẹ lè bọ̀wọ̀ fún ọgbọ́n ìbílẹ̀ kí ẹ sì tún lo oògùn òde-òní. Ẹ ṣàlàyé ìtọ́jú òde-òní bí ohun tí ó ń fi kún ìmọ̀ ìbílẹ̀, kì í ṣe ohun tí ó ń rọ́pò rẹ̀. Ẹ ṣàlàyé pé ẹ ń lo gbogbo irinṣẹ́ tó wà láti rí i dájú pé ẹ ní ìlera àti pé ẹ lè bí ọmọ tó ní ìlera – èyí jẹ́ àfojúsùn tí ìdílé yín náà ní.

Ọ̀pọ̀ ìṣe ìbílẹ̀ máa ń bá ìtọ́jú òde-òní lọ dáradára. Ẹ lè lọ fún àyẹ̀wò aláboyún ní ilé-ìwòsàn kí ẹ sì tún tẹ̀lé ìmọ̀ràn oúnjẹ ìbílẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn àgbà. Ẹ lè lo ìfètò-sọ́mọbíbí òde-òní kí ẹ sì tún kópa nínú ayẹyẹ àti àṣà tó jẹ mọ́ ọmọ bíbí àti ìbímọ. Èyí kò takora – ó jẹ́ dída èyí tó dára jù nínú ayé méjèèjì pọ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò pẹ̀lú ìdílé nípa bíbéèrè nípa ìrírí wọn, dípò kí ẹ kọ́kọ́ sọ pé ẹ ó ṣe nǹkan lọ́nà mìíràn. “Màámi, báwo ni oyún yín ṣe rí? Kí ló ràn yín lọ́wọ́ láti wà ní ìlera?” Èyí fi ọ̀wọ̀ hàn, ó sì ń kó ìsọfúnni jọ. Lẹ́yìn náà ẹ lè ṣàlàyé pé, “Mo fẹ́ tẹ̀lé ọgbọ́n yín nípa ìsinmi àti oúnjẹ, màá sì tún lọ sí ilé-ìwòsàn fún àyẹ̀wò láti rí i dájú pé ọmọ náà ń dàgbà dáadáa.”

Àwọn àgbà ìbátan kan lè gba oògùn òde-òní ju bí ẹ ṣe rò lọ. Ọ̀pọ̀ ti pàdánù ọ̀rẹ́ tàbí ìbátan sí ikú ìyá nígbà ìbímọ tí ì bá ṣeé dènà, wọ́n sì ń fẹ́ nínú ọkàn pé kí àwọn ì bá ti rí ìtọ́jú tó wà lónìí. Àwọn mìíràn lè ti ní ìrírí ìṣòro oyún tó bani lẹ́rù tí ó mú kí wọ́n dúpẹ́ fún ìtọ́jú òde-òní, kódà tí wọn kì í bá sọ ọ́ jáde.

Àníyàn yìí ní ìpìlẹ̀ gidi nínú ìrírí ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera kan máa ń kọ gbogbo ìṣe ìbílẹ̀ sílẹ̀ láìṣe ìyàtọ̀, wọ́n ń fi àìbọ̀wọ̀ hàn fún ìmọ̀ àṣà, wọ́n sì ń mú kí aláìsàn rò pé wọ́n ń dá wọn lẹ́jọ́ tàbí kí wọ́n máa gbèjà ara wọn.

Ṣùgbọ́n ìwà yìí ń yí padà, pàápàá láàárín àwọn ọ̀dọ́ dókítà Nàìjíríà tí a kọ́ láti pèsè ìtọ́jú tó bọ̀wọ̀ fún àṣà. Ọ̀pọ̀ òṣìṣẹ́ ìlera ti mọ̀ nísinsìnyí pé ìṣe ìbílẹ̀ lè ṣe àfikún sí ìtọ́jú òde-òní, àti pé kíkọ wọ́n sílẹ̀ pátápátá ń lé aláìsàn jìnnà sí iṣẹ́ tí wọ́n nílò.

Ẹ lè rí olùtọ́jú tí yóò bọ̀wọ̀ fún gbogbo ìrírí yín nípa bíbéèrè ìbéèrè nígbà ìbẹ̀wò àkọ́kọ́. “Mo máa ń lo àwọn egbògi ìbílẹ̀ tí ìdílé mi dámọ̀ràn nígbà mìíràn. Ṣé ọkàn yín balẹ̀ láti jíròrò èyí tí kò léwu láti lò pẹ̀lú ìtọ́jú dókítà?” Olùtọ́jú tí ó bá dáhùn ìbéèrè yìí dáadáa ṣeé ṣe kí ó bá yín ṣiṣẹ́ pọ̀.

Ẹ múra láti sọ ìsọfúnni pàtó nípa ìtọ́jú ìbílẹ̀ tí ẹ ń lò. Dípò sísọ pé “Mo ń lo ewé láti ọjà,” ẹ ṣàlàyé pé “Mo ń mu tíì ewé efinrin ní ẹ̀ẹ̀mẹta lójúmọ́, mo sì ń lo òrí fún ìtọ́jú awọ ara.” Ìsọfúnni pàtó ń ran dókítà lọ́wọ́ láti ṣàgbéyẹ̀wò ààbò àti bí wọ́n ṣe ń bá oògùn ṣiṣẹ́ dáadáa ju ọ̀rọ̀ àìmọ́ bíi “oògùn ìbílẹ̀.”

Tí ẹ bá pàdé olùtọ́jú tí ó ń fojú di yín, ẹ rántí pé ẹ ní ẹ̀tọ́ sí ìtọ́jú tó ní ọ̀wọ̀. Pàápàá ní ilé-ìwòsàn aládàáni, ẹ lè yan olùtọ́jú mìíràn. Ní ilé-ìwòsàn ìjọba níbi tí àṣàyàn kò pọ̀, ẹ ṣì lè tẹnu mọ́ ọ̀wọ̀ ìpìlẹ̀, kí ẹ béèrè pé “Ṣé ẹ lè ṣàlàyé ìdí tí ẹ fi dámọ̀ràn èyí dípò ohun tí ìdílé mi sọ?” Bíbéèrè àlàyé dípò ìgbọràn afọ́jú máa ń yí ipò padà nígbà mìíràn.

Àwọn àjọ tó ń kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò ti ń fi ẹ̀kọ́ kún un síwájú àti síwájú nípa dída ìtọ́jú ìbílẹ̀ àti ti òde-òní pọ̀ pẹ̀lú ọ̀wọ̀. Àwọn agbẹ̀bí òde-òní (midwives), pàápàá àwọn tí a kọ́ nínú ètò tó dá lórí ìtọ́jú àdúgbò, sábà máa ń mọ̀ọ́ ṣe ní apá yìí ju àwọn dókítà ní ilé-ìwòsàn ńlá lọ. Wíwá ìtọ́jú lọ́dọ̀ agbẹ̀bí tí a kọ́ dáadáa lè fún yín ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì tí ẹ ń wá.

Ìdènà owó sí ìtọ́jú ìbímọ òde-òní jẹ́ òótọ́, ó sì pọ̀ fún àràádọ́ta ọ̀kẹ́ obìnrin Nàìjíríà. Nígbà tí ẹ bá ń yan láàárín fífún àwọn ọmọ yín lóúnjẹ àti sísan owó ilé-ìwòsàn, àṣàyàn náà hàn gbangba. Èyí kò túmọ̀ sí pé kò sí ọ̀nà ìtọ́jú tó láàbò jù fún yín.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa wíwá iṣẹ́ ọ̀fẹ́ tàbí èyí tí ìjọba dín owó rẹ̀ kù ní agbègbè yín. Àwọn ilé-ìwòsàn alábọ́dé ìjọba ń pèsè iṣẹ́ ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀ bíi ìfètò-sọ́mọbíbí, ìtọ́jú aláboyún, àti àyẹ̀wò STI ní owó tí kò pọ̀ rárá, nígbà púpọ̀ ₦500-₦2,000. Midwives Service Scheme àti àwọn ètò ìjọba àpapọ̀ mìíràn ń pèsè iṣẹ́ ìlera ìyá lọ́fẹ̀ẹ́ ní ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò lè tọ́ yín sọ́nà sí àwọn ètò tó wà.

Fún àìsàn tí ó ń bá a lọ tí ó nílò ìtọ́jú olówó ńlá, ẹ béèrè nípa sísan owó díẹ̀díẹ̀ tàbí ètò ìtọ́jú àánú. Ọ̀pọ̀ ilé-ìwòsàn ní owó tí a yà sọ́tọ̀ fún àwọn aláìsàn tí kò lè sanwó, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kì í kéde rẹ̀ púpọ̀. Ṣíṣàlàyé ipò owó yín ní òtítọ́ máa ń ṣí ọ̀nà sí iṣẹ́ olówó díẹ̀ nígbà mìíràn, pàápàá ní ilé-ìwòsàn ìjọ (mission hospitals) tàbí èyí tí àwọn NGO ń ṣàkóso.

Ẹ ná owó díẹ̀ tí ẹ ní sórí ìtọ́jú tó ṣe pàtàkì jù. Tí agbára yín bá ká ìbẹ̀wò dókítà kan tàbí méjì péré nígbà oyún, ẹ lò wọ́n pẹ̀lú ọgbọ́n – ẹ̀ẹ̀kan ní ìbẹ̀rẹ̀ oyún láti rí i dájú pé oyún náà wà nínú ilé-ọmọ àti láti yẹ̀ ẹ́ wò fún ìṣòro ńlá, àti ẹ̀ẹ̀kan ní ìparí oyún láti wo ipò ọmọ àti láti ṣètò ìbímọ. Èyí ń fún yín ní ààbò tó pọ̀ jù fún owó tó kéré jù.

Fún ìtọ́jú ìdènà àti ọ̀ràn kékeré, ẹ kọ́ àwọn ipò tí ẹ lè bójú tó láìléwu pẹ̀lú ọ̀nà olówó díẹ̀, àti àwọn tí ó pọndandan pátápátá kí ẹ náwó fún dókítà. Ilé-ìwòsàn ìjọba lè kọ́ yín láti dá àwọn àmì ewu nígbà oyún mọ̀ lọ́fẹ̀ẹ́, èyí sì ń jẹ́ kí ẹ mọ ìgbà tí ẹ gbọdọ̀ wá owó fún ilé-ìwòsàn àti ìgbà tí ẹ lè máa bá ìṣe ìtọ́jú oyún ìbílẹ̀ lọ nílé láìléwu.

Àwọn àìsàn kan, tí a bá tètè rí wọn nípasẹ̀ àyẹ̀wò olówó díẹ̀, máa ń náni ní owó tó kéré púpọ̀ láti tọ́jú ju nígbà tí wọ́n bá di pàjáwìrì. Àyẹ̀wò STI ₦3,000 àti oògùn apakòkòrò (antibiotics) ₦5,000 kéré púpọ̀ sí owó ìtọ́jú àrùn ìgbóná inú ìsàlẹ̀ ikùn (pelvic inflammatory disease) tí ó wá láti inú àkóràn tí a kò tọ́jú. Rírí ìtọ́jú ìdènà bí ààbò owó, kì í ṣe ìnáwó lásán, ń yí ìṣirò náà padà.

Bí ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ àti ti òde-òní ṣe wà yàtọ̀ síra gidigidi káàkiri àwọn agbègbè Nàìjíríà, láti ilé-ìwòsàn Lagos tí ohun èlò kún dé ìgbèríko ìpínlẹ̀ àríwá-ìlà-oòrùn tí kò rí iṣẹ́ tó tó.

Tí ẹ bá ń gbé ní Lagos, Abuja, Kano, Port Harcourt, tàbí àwọn ìlú ńlá mìíràn, ó ṣeé ṣe kí ẹ ní ọ̀pọ̀ àṣàyàn ìtọ́jú. Ìpèníjà ibẹ̀ ni láti mọ olùtọ́jú tó dára àti láti ní àjọṣe pẹ̀lú àwọn tí ẹ gbẹ́kẹ̀lé.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé-ìwòsàn alábọ́dé ní ìjọba ìbílẹ̀ yín fún iṣẹ́ ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀. Àwọn ilé-ìwòsàn ìjọba wọ̀nyí ń pèsè ìfètò-sọ́mọbíbí, àyẹ̀wò STI, àyẹ̀wò jẹjẹrẹ ẹnu ilé-ọmọ, àti ìtọ́jú aláboyún ìpìlẹ̀ ní owó tí ìjọba dín kù. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò ní ìgbádùn ilé-ìwòsàn aládàáni, ọ̀pọ̀ nínú wọn ní òṣìṣẹ́ tó mọṣẹ́ àti iṣẹ́ pàtàkì.

Fún oyún àti ìbímọ, ẹ ronú nípa ilé-ìwòsàn ẹ̀kọ́ṣẹ́ (teaching hospital) tàbí ilé-ìwòsàn gbogbogbò tí ó ní agbára pàjáwìrì, títí kan iṣẹ́ fífi ẹ̀jẹ̀ síni lára àti ibi iṣẹ́ abẹ. Kódà tí ẹ bá ń retí ìbímọ tí kò ní ìṣòro, wíwà àwọn ohun èlò àfẹ̀yìntì wọ̀nyí ń fúnni ní ààbò pàtàkì. Àwọn ilé-ìwòsàn bíi Lagos University Teaching Hospital (LUTH), University of Abuja Teaching Hospital, tàbí Aminu Kano Teaching Hospital ń kọ́ àwọn amọ̀ràn tí wọ́n lè bójú tó ìṣòro.

Ilé-ìwòsàn àti kílíníìkì aládàáni ń pèsè iṣẹ́ kíákíá àti àyíká tó rọrùn jù, ṣùgbọ́n owó wọn ga púpọ̀. Tí ẹ bá yan ìtọ́jú aládàáni, ẹ rí i dájú pé ibẹ̀ ní òṣìṣẹ́ tó kún ojú ìwọ̀n (ẹ béèrè nípa ìwé-àṣẹ àti ìwé-ẹ̀rí wọn), ẹ̀rọ pàjáwìrì, àti ètò àfẹ̀yìntì pẹ̀lú àwọn ilé-ìwòsàn ńlá tí ìṣòro bá wáyé. Kì í ṣe gbogbo kílíníìkì aládàáni ló dé ojú ìwọ̀n ààbò.

Fún ìtọ́jú ìbílẹ̀ ní ìlú ńlá, ẹ wá àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ tàbí onísègùn ewé tí wọ́n ti gba ẹ̀kọ́ láti inú ètò tó so ọ̀nà ìbílẹ̀ àti ti òde-òní pọ̀. Àwọn ìpínlẹ̀ kan ń ṣe ètò ẹ̀kọ́ fún àwọn TBA tó ń kọ́ wọn láti dá àwọn àmì ewu mọ̀ àti láti rán aláìsàn lọ sí ilé-ìwòsàn. Àwọn TBA tí wọ́n ti kópa nínú irú ẹ̀kọ́ bẹ́ẹ̀ sábà máa ń jẹ́ àṣàyàn tó láàbò ju àwọn tí kò mọ nǹkankan nípa ìmọ̀ ìṣègùn òde-òní.

Fún àwọn obìnrin ní ìgbèríko Borno, Yobe, Zamfara, tàbí àwọn ìpínlẹ̀ mìíràn tí ohun amáyédẹrùn ìlera kò pọ̀, rírí ìtọ́jú ìbímọ òde-òní tó dára béèrè ọgbọ́n mìíràn. Ìjìnnà, owó, àti àìtó ilé-ìwòsàn ń dá ìpèníjà gidi sílẹ̀.

Ẹ mọ ilé-ìwòsàn tó ń ṣiṣẹ́ tó sún mọ́ yín jù, kódà tí ó bá jìnnà ní ọ̀pọ̀ wákàtí, kí ẹ sì mọ iṣẹ́ tí wọ́n ń pèsè. Ẹ mọ bí ẹ ó ṣe dé ibẹ̀ nígbà pàjáwìrì – àwọn ọ̀nà tí ó ṣeé gbà nígbà òjò, bóyá ẹ nílò láti ṣètò ọkọ̀ ṣáájú, àti iye owó tí ẹ lè retí ní nǹkan bí. Ìmúrasílẹ̀ yìí lè gba àkókò pàtàkì là tí ìṣòro bá wáyé.

Ọ̀pọ̀ ìgbèríko ní àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò (CHEWs) nísinsìnyí, tí wọ́n ń gbé láàárín àwùjọ, tí wọ́n sì ń pèsè iṣẹ́ ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀. Àwọn òṣìṣẹ́ tí a kọ́ yìí lè pèsè ìfètò-sọ́mọbíbí, àyẹ̀wò aláboyún, ẹ̀kọ́ ìlera, àti rírán aláìsàn lọ sí ilé-ìwòsàn tó ga jù nígbà tí ó bá yẹ. Níní àjọṣe pẹ̀lú CHEW agbègbè yín ń jẹ́ kí ẹ rí díẹ̀ nínú ìtọ́jú òde-òní láìrìn lọ sí ilé-ìwòsàn tó jìnnà.

Fún oyún, ẹ lọ fún ó kéré tán àyẹ̀wò aláboyún díẹ̀ ní ilé-ìwòsàn tí ó bá ṣeé ṣe rárá, kódà tí ẹ bá fẹ́ bímọ nílé. Àwọn ìbẹ̀wò wọ̀nyí lè rí àwọn ipò ewu bíi ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga, ọmọ tí kò dúró dáadáa nínú, tàbí oyún ìbejì tí ó nílò ìbímọ ní ilé-ìwòsàn. Mímọ̀ nípa àwọn ipò wọ̀nyí ṣáájú ń fún yín ní àkókò láti ṣètò ìbímọ ní ilé-ìwòsàn dípò kí ẹ kojú pàjáwìrì.

Ẹ dara pọ̀ mọ́ tàbí dá ẹgbẹ́ ìlera obìnrin sílẹ̀ ní àdúgbò yín níbi tí àwọn obìnrin ti ń kó owó jọ fún pàjáwìrì ìlera. Àwọn àdúgbò kan ń ṣètò owó ọkọ̀ tàbí ẹgbẹ́ àjọ pàápàá fún ìlera ìyá, kí obìnrin lè dé ilé-ìwòsàn nígbà tí ó bá yẹ, kódà tí ìdílé kan kò bá ní owó nígbà náà. Àwọn ojútùú àdúgbò wọ̀nyí ń ràn yín lọ́wọ́ láti borí ìdènà owó àti ìrìnnà ẹnìkọ̀ọ̀kan.

Àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ ní ipa tó pọ̀ jù ní ìgbèríko níbi tí ilé-ìwòsàn òde-òní jìnnà. Tí ẹ ó bá gbára lé TBA fún ìbímọ, ẹ yan ẹni tí ó ti gba ó kéré tán ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀, tí ó ń fi ìmọ́tótó hàn nínú iṣẹ́ rẹ̀, tí ó sì mọ ìgbà tí ó yẹ láti rán obìnrin lọ sí ilé-ìwòsàn. Ẹ béèrè lọ́wọ́ TBA náà nípa ìrírí rẹ̀ pẹ̀lú ìṣòro àti ohun tí ó máa ń ṣe nígbà tí ìṣòro bá dé. TBA tó dára máa ń gba ibi tí agbára rẹ̀ mọ, ó sì máa ń ṣètò gbígbé obìnrin lọ sí ilé-ìwòsàn nígbà tí ó bá pọndandan, dípò kí ó gbìyànjú láti bójú tó gbogbo ipò fúnra rẹ̀.

Yálà ẹ ń rí dókítà ní Lagos tàbí oníṣègùn ìbílẹ̀ ní abúlé yín, ìbánisọ̀rọ̀ tó dára ń mú ìtọ́jú yín dára sí i. Ọ̀pọ̀ ìṣòro ìlera ń wá láti ìbánisọ̀rọ̀ tí kò dára, kì í ṣe àìní ìmọ̀ ìṣègùn tàbí ọgbọ́n ìbílẹ̀.

Ẹ múra sílẹ̀ fún ìbẹ̀wò nípa kíkọ àwọn àmì àìsàn yín, ìbéèrè yín, àti àníyàn yín sílẹ̀ ṣáájú. Nínú ìdààmú ìbẹ̀wò, ó rọrùn láti gbàgbé àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ pàtàkì. Níní àkọsílẹ̀ ń ràn yín lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ kedere kódà tí ẹ bá ń bẹ̀rù tàbí tí ẹ bá ń kánjú.

Ẹ ṣàlàyé àwọn àmì àìsàn ní pàtó. Dípò “inú ń dùn mí,” ẹ ṣàlàyé pé “Mo ní ìrora mímú ní ìsàlẹ̀ ikùn mi ní apá ọ̀tún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ mẹ́ta sẹ́yìn, tí ó sì ń burú sí i lẹ́yìn oúnjẹ.” Ìsọfúnni pàtó ń yọrí sí àyẹ̀wò tó dára jù, yálà ẹ ń bá dókítà tàbí oníṣègùn ìbílẹ̀ sọ̀rọ̀.

Ẹ béèrè àlàyé ní èdè tí ẹ gbọ́. Tí dókítà bá lo ọ̀rọ̀ ìṣègùn tí ẹ kò mọ̀, ẹ sọ pé “Èmi kò gbọ́ ọ̀rọ̀ yẹn. Ṣé ẹ lè ṣàlàyé rẹ̀ lọ́nà mìíràn?” Tí àlàyé oníṣègùn ìbílẹ̀ kò bá yé yín, ẹ béèrè pé “Kí gan-an ni ìtọ́jú yìí yóò ṣe? Báwo ni màá ṣe mọ̀ pé ó ń ṣiṣẹ́?” Ẹ ní ẹ̀tọ́ láti mọ ìtọ́jú yín.

Ẹ sọ gbogbo ipò ìlera yín fún olùtọ́jú kọ̀ọ̀kan. Ẹ sọ fún dókítà yín nípa egbògi ìbílẹ̀ tí ẹ ń lò. Ẹ sọ fún oníṣègùn ìbílẹ̀ yín nípa oògùn tí dókítà kọ fún yín. Èyí ń jẹ́ kí olùtọ́jú kọ̀ọ̀kan ṣọ́ bí wọ́n ṣe ń bá ara wọn ṣiṣẹ́, kí wọ́n sì fún yín ní ìmọ̀ràn tó dára jù ní ìbámu pẹ̀lú gbogbo ipò yín.

Ẹ má bẹ̀rù láti wá èrò olùtọ́jú mìíràn fún ìpinnu ìlera pàtàkì. Tí dókítà bá dámọ̀ràn iṣẹ́ abẹ ńlá, tàbí tí oníṣègùn ìbílẹ̀ bá ṣèlérí ìwòsàn iṣẹ́ ìyanu fún àìrọ́mọbí, ẹ kàn sí olùtọ́jú mìíràn kí ẹ tó tẹ̀síwájú. Àwọn olùtọ́jú olóòótọ́ nínú ètò méjèèjì máa ń bọ̀wọ̀ fún aláìsàn tí ó fẹ́ fìdí ìmọ̀ràn pàtàkì múlẹ̀.

Ní Sana Pads, a gbàgbọ́ pé fífòpin sí òṣì nǹkan oṣù (period poverty) béèrè ju pípèsè ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lọ. Ó béèrè fífún àwọn obìnrin Nàìjíríà lágbára pẹ̀lú ìsọfúnni ìlera tó péye, kí ẹ lè ṣe ìpinnu tí a fi ìmọ̀ ṣe nípa ìlera ìbímọ yín.

Iṣẹ́ wa pẹ̀lú obìnrin tí ó ju 10,000 lọ ní tààrà, àti pínpín pádì tí ó ju 30,000 lọ káàkiri Nàìjíríà, ti fi hàn wá pé ìlera nǹkan oṣù wà níbi tí ìṣe ìbílẹ̀ àti òye òde-òní ti pàdé. Ọ̀pọ̀ ọmọbìnrin ń pa ilé-ìwé jẹ nítorí èèwọ̀ nǹkan oṣù tí ó ti inú ìgbàgbọ́ ìbílẹ̀ wá. Ọ̀pọ̀ obìnrin ń lo ọ̀nà ìbílẹ̀ tí kò láàbò fún nǹkan oṣù nítorí pé wọn kò rí ohun tó dára jù. Síbẹ̀, ọgbọ́n ìbílẹ̀ nípa ìsinmi nígbà nǹkan oṣù àti àwọn ìṣe oúnjẹ kan ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera nǹkan oṣù tó dára ní tòótọ́.

A ṣe pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní pàtó fún ipò Nàìjíríà – ooru àti ọ̀rinrin Lagos àti Port Harcourt, ooru gbígbẹ Kano àti Maiduguri, òtítọ́ pé omi kò pọ̀ ní ọ̀pọ̀ àdúgbò, àti àìní láti fọ̀ àti sá pádì ní ìkọ̀kọ̀. Òye yìí wá láti inú jíjẹ́ olùṣe ọmọ Nàìjíríà tí ó mọ ìpèníjà ojoojúmọ́ yín gan-an, kì í ṣe ilé-iṣẹ́ òkèèrè tí ń fojú inú wo ohun tí ẹ nílò.

Ìpinnu wa kọjá ọjà. A ń pèsè ẹ̀kọ́ nípa ìlera nǹkan oṣù, ẹ̀yà ara ìbímọ, àti ìgbà tí àmì nǹkan oṣù ń fi hàn pé ó yẹ kí dókítà yẹ̀ yín wò. A ń ran àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù lè tọ́ka sí fibroids tàbí àìsàn mìíràn tí ó nílò àyẹ̀wò dókítà, kì í ṣe pádì tó lágbára jù nìkan. A ń ṣe àtìlẹ́yìn fún yín láti ṣe àṣàyàn ìlera tí a fi ìmọ̀ ṣe nípa pípèsè ìsọfúnni tó péye.

Yálà ẹ yan ìtìlẹ́yìn ìbílẹ̀, ìtọ́jú òde-òní, tàbí àdàpọ̀ méjèèjì fún ọ̀ràn ìlera ìbímọ yín, Sana Pads ń fún yín ní ojútùú nǹkan oṣù tó wúlò, tí owó rẹ̀ ṣeé san, tí ó sì ní iyì. Pádì wa tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń fún yín ní ààbò fún ọdún 2 sí 3 fún owó tí ẹ ó san lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, tí ó dín ní 60-75% sí iye tí ẹ ó ná lórí pádì ìlò-ẹ̀ẹ̀kan fún àkókò kan náà, èyí sì ń dá owó sílẹ̀ fún àwọn ohun ìlera mìíràn.

Ẹ kò ní láti mọ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì yìí láàárín ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ àti ti òde-òní lẹ́ẹ̀kan náà. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbésẹ̀ kéékèèké tí yóò mú ìmọ̀ àti ìgboyà yín pọ̀ sí i.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa kíkọ́ nípa àwọn ẹ̀yà ara ìbímọ yín àti àyípo nǹkan oṣù yín. Mímọ bí ara yín ṣe ń ṣiṣẹ́ ń ràn yín lọ́wọ́ láti mọ ohun tó jẹ́ déédé fún yín àti ohun tó lè tọ́ka sí ìṣòro. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kò gba ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ nípa ẹ̀yà ara ìbímọ rí, èyí sì ń mú kí ó ṣòro láti gbèjà ara yín tàbí láti ṣàgbéyẹ̀wò ìmọ̀ràn ìlera láti orísun èyíkéyìí.

Ẹ ṣètò àyẹ̀wò ìlera ìbímọ ìpìlẹ̀ tí ẹ kò bá tí ì ṣe ọ̀kan láìpẹ́. Kódà tí ara yín bá le, àyẹ̀wò ìpìlẹ̀ fún ìlera ẹnu ilé-ọmọ, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, àti ipò STI ń fún yín ní ìsọfúnni pàtàkì nípa ìlera yín. Ilé-ìwòsàn ìjọba lè pèsè iṣẹ́ wọ̀nyí ní owó díẹ̀.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkọsílẹ̀ àyípo nǹkan oṣù yín, àwọn àmì ara, àti àpẹẹrẹ èyíkéyìí tí ẹ bá ṣàkíyèsí. Ìsọfúnni yìí ń ran àwọn olùtọ́jú lọ́wọ́ láti tètè mọ ìṣòro, ó sì ń ràn yín lọ́wọ́ láti dá àwọn àyípadà tí ó lè nílò àfiyèsí mọ̀. Ẹ lè lo kàlẹ́ńdà lásán, ìwé àkọsílẹ̀, tàbí ọ̀kan nínú ọ̀pọ̀ app ọ̀fẹ́ lórí fóònù fún ṣíṣàkọsílẹ̀ àyípo.

Tí ẹ bá ń lo egbògi ìbílẹ̀, ẹ ṣe ìwádìí jinlẹ̀ nípa wọn. Ẹ béèrè lọ́wọ́ oníṣègùn ìbílẹ̀ yín tàbí àwọn ìbátan yín ohun tó wà nínú àgbo ewé gan-an àti ohun tí ó yẹ kí ó ṣe. Lẹ́yìn náà, ẹ gbìyànjú láti fìdí ààbò rẹ̀ múlẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn olùtọ́jú ìlera tàbí orísun tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Àwọn egbògi ìbílẹ̀ kan láàbò wọ́n sì wúlò, àwọn mìíràn kò ṣe rere kò ṣe ibi, àwọn kan sì léwu ní tòótọ́ – mímọ ìyàtọ̀ náà ń dáàbò bò yín.

Fún ìlera nǹkan oṣù pàápàá, ẹ ná owó sórí àwọn ohun èlò nǹkan oṣù tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò tó dára, tí ń fún yín ní ìtùnú, iyì, àti òmìnira kúrò lọ́wọ́ ìnáwó oṣooṣù. Sana Pads ní àṣàyàn fún gbogbo ìwọ̀n ìṣàn: No Wahala Pads pẹ̀lú ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 1 tí ń fa omi dára fún àwọn ọjọ́ tí ìṣàn kò pọ̀; Premium Pads pẹ̀lú ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tí ń fa omi ń bójú tó ìṣàn déédé; Maxi Pads pẹ̀lú ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 5 tí ń fa omi sì ń fi ìgboyà bójú tó àwọn ọjọ́ tí ìṣàn pọ̀. Starter Kit wa kó Premium Pads 3 pọ̀ pẹ̀lú àpò ìpamọ́, ó sì ń fún yín ní gbogbo ohun tí ẹ nílò láti gbìyànjú pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò.

Tí ẹ bá ń ṣiṣẹ́ lórí ìlera obìnrin ní ọ̀nà èyíkéyìí – gẹ́gẹ́ bí olùkọ́, aṣáájú ẹ̀sìn, òṣìṣẹ́ ìlera àdúgbò, alábòójútó ètò NGO, tàbí olùṣètò ẹgbẹ́ obìnrin – ẹ ní àǹfààní pàtàkì láti mú ìlera ìbímọ dára sí i.

Ẹ dá àyè tó láàbò sílẹ̀ fún obìnrin láti jíròrò ọ̀ràn ìlera ìbímọ láìsí ìtìjú tàbí ìdájọ́. Ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà ń jìyà ní ìdákẹ́jẹ́ pẹ̀lú àìsàn tí a lè wò sàn nítorí pé wọn kò ní ibi tí wọ́n ti lè béèrè ìbéèrè tàbí sọ ìrírí wọn. Ìjíròrò ìlera obìnrin déédé ní ilé-ìwé, ibi ìjọsìn, tàbí ẹgbẹ́ àdúgbò ń sọ irú ìjíròrò bẹ́ẹ̀ di ohun tó wọ́pọ̀.

Ẹ pèsè ẹ̀kọ́ tó wà déédé tí ó bọ̀wọ̀ fún ìmọ̀ ìbílẹ̀, tí ó sì ń kọ́ni ní ìmọ̀ ìṣègùn òde-òní. Ẹ kò ní láti kọ ìṣe ìbílẹ̀ sílẹ̀ kí ẹ tó lè kọ́ obìnrin nípa ẹ̀yà ara ìbímọ, àṣàyàn ìfètò-sọ́mọbíbí, tàbí àmì ìkìlọ̀ àìsàn ńlá. Ẹ ṣàlàyé ìsọfúnni òde-òní bí irinṣẹ́ àfikún, kì í ṣe ohun tí ó ń rọ́pò ìmọ̀ àṣà.

Ẹ so àwọn olùtọ́jú ìbílẹ̀ àti ti òde-òní pọ̀ ní àdúgbò yín. Ẹ ṣètò ìpàdé níbi tí àwọn agbẹ̀bí ìbílẹ̀ àti àwọn agbẹ̀bí òde-òní ti lè jíròrò bí wọ́n ṣe lè ṣiṣẹ́ pọ̀. Ẹ ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ẹ̀kọ́ tó ń ran àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ lọ́wọ́ láti mọ ìgbà tí wọn ó rán aláìsàn lọ sí ilé-ìwòsàn òde-òní. Àwọn afárá wọ̀nyí láàárín ètò méjèèjì ń gba ẹ̀mí là.

Fún àwọn ilé-ìwé àti àjọ tí ń ra ohun èlò nǹkan oṣù fún àwọn ọmọbìnrin àti obìnrin, ẹ ronú nípa àṣàyàn tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò, tí ó ń pèsè ojútùú fún ìgbà pípẹ́, tí ó sì ń kọ́ni ní ìṣe tó ń tọ́jú àyíká. Àwọn àjọ lè pàṣẹ iye pákẹ́ẹ̀tì tí wọ́n bá nílò ní iye owó wa tí kò yí padà fún pákẹ́ẹ̀tì kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú ìfiránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí ní Nàìjíríà. Ẹ kàn sí wa láti jíròrò bí a ṣe lè ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ètò ìlera obìnrin yín.

Ẹ jà fún ìtọ́jú ìbímọ tó ní ọ̀wọ̀, tí owó rẹ̀ sì ṣeé san, ní àdúgbò yín. Ẹ rọ ìjọba ìbílẹ̀ láti fi òṣìṣẹ́ àti ohun èlò sí àwọn ilé-ìwòsàn. Ẹ ṣe àtìlẹ́yìn fún kíkọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera láti bọ̀wọ̀ fún àṣà. Ẹ ṣiṣẹ́ láti dín àbùkù àti ìdènà tí ń dí obìnrin lọ́wọ́ láti wá ìtọ́jú tí wọ́n nílò kù. Ìjàfẹ́tọ̀ọ́ yín ń mú kí ìtọ́jú òde-òní túbọ̀ wà ní àrọ́wọ́tó, kí ó sì túbọ̀ jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà.

Ìtọ́jú ìbímọ ní Nàìjíríà wà níbi tí àṣà àtijọ́ ti pàdé ìṣègùn òde-òní, níbi tí ohun tí ìdílé ń retí ti pàdé àìní ìlera ẹnìkọ̀ọ̀kan, àti níbi tí ipò owó ti ń pinnu bí ìtọ́jú ṣe wà ní àrọ́wọ́tó. Ìdíjú yìí lè dà bí ẹni pé ó pọ̀ jù, ṣùgbọ́n ó tún ń mú àǹfààní wá. Ẹ lè fà láti orísun ìmọ̀ àti ìtìlẹ́yìn púpọ̀. Ẹ lè bọ̀wọ̀ fún àṣà yín kí ẹ sì dáàbò bo ìlera yín. Ẹ lè ṣe àṣàyàn tí a fi ìmọ̀ ṣe tó bá ipò yín pàtó mu.

Ẹ rántí pé ìtọ́jú ìbímọ ìbílẹ̀ àti ti òde-òní kì í ṣe ẹgbẹ́ alátakò tí ń díje fún ìdúróṣinṣin yín. Wọ́n jẹ́ irinṣẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú àpò irinṣẹ́ ìlera yín, ọ̀kọ̀ọ̀kan ní agbára àti ààlà tirẹ̀. Ẹ lo agbára àyẹ̀wò àti ìtọ́jú tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ìṣègùn òde-òní. Ẹ lo ìtìlẹ́yìn ọkàn àti ìtẹ̀síwájú àṣà láti ọ̀dọ̀ ìṣe ìbílẹ̀. Ẹ da wọ́n pọ̀ pẹ̀lú ọgbọ́n ní ìbámu pẹ̀lú àìní yín pàtó.

Ìlera ìbímọ yín kan gbogbo apá ìgbésí ayé yín – ẹ̀kọ́ yín, àǹfààní ọrọ̀ ajé yín, àjọṣe yín, àlàáfíà àwọn ọmọ yín, àti ayọ̀ ara yín. Ẹ yẹ fún ìsọfúnni tó péye, ìtọ́jú tó ní ọ̀wọ̀, àti agbára láti ṣe ìpinnu tiyín pẹ̀lú ìmọ̀. Yálà ẹ ń bójú tó ìlera nǹkan oṣù, ẹ ń ṣètò oyún, ẹ ń wá ìtọ́jú fún ọ̀ràn ọmọ bíbí, tàbí ẹ ń kojú ọ̀ràn ìlera ìbímọ mìíràn, ẹ kojú rẹ̀ pẹ̀lú ọgbọ́n ìbílẹ̀ àti ìmọ̀ òde-òní.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ láti ibi tí ẹ wà pẹ̀lú ohunkóhun tí ẹ ní. Gbogbo ìgbésẹ̀ sí òye tó dára jù nípa ìlera ìbímọ yín ló níye lórí. Ẹ kọ́ nípa ìlera obìnrin ní Áfíríkà láti orísun tí ẹ̀rí tì lẹ́yìn, ẹ béèrè ìbéèrè lọ́wọ́ gbogbo olùtọ́jú yín, kí ẹ sì máa pín ìsọfúnni tó péye fún ara yín.