Ìmọ́tótó Nǹkan Oṣù fún Àwọn Obìnrin Akàndá ní Nàìjíríà

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù fún àwọn obìnrin akàndá nílò ọ̀nà tí a ṣe fún wọn ní pàtó, tí ó bọ̀wọ̀ fún àìní ara wọn àti iyì wọn. Ìtọ́sọ́nà yìí ń fúnni ní ọ̀nà tó ṣeé ṣe, tí a ṣe fún Nàìjíríà, tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ilé gidi, ilé-ìwé àti àwùjọ káàkiri orílẹ̀-èdè wa.

Àwọn Kókó Pàtàkì:

• Àwọn obìnrin akàndá ní Nàìjíríà ń kojú ìṣòro MHM tó yàtọ̀, títí kan ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí wọn kò lè dé àti àwọn ọjà tí ó ń béèrè ìṣàkóso ọwọ́ tó péye.
  
  
• Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò lè dín owó ọdọọdún kù ní 60-75% ju pádì àlòjù lọ, ó sì rọrùn láti lò fún oríṣiríṣi ìpèníjà ara.
  
  
• Àwọn ọgbọ́n ìrọ̀rùn bíi ìyẹ́ pádì tó gùn, ìdè Velcro, àti pípààrọ̀ pádì ní ìjókòó ń dá òmìnira padà nígbà nǹkan oṣù.
  
  
• Òfin béèrè fún ibi WASH tí ó rọrùn fún akàndá, tó ní ọ̀pá ìdìmú, ìlẹ̀kùn tó fẹ̀, àti ibi ìjókòó láti pààrọ̀ pádì, ṣùgbọ́n ó ṣọ̀wọ́n kí a rí wọn.
  
  
• Àwọn olùtọ́jú nílò ẹ̀kọ́ ìrànlọ́wọ́ tó bọ̀wọ̀ fún iyì, tí ó fi àṣírí, yíyàn, àti òmìnira obìnrin náà sí ipò àkọ́kọ́ nínú ìtọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀.
• Àwọn àjọ ní Nàìjíríà jábọ̀ pé ìrànlọ́wọ́ MHM tó péye ń mú kí wíwá sí ilé-ìwé pọ̀ sí i ní 40% láàrin àwọn ọmọbìnrin akàndá.
  
  
• Àwọn àtúnṣe kékeré tí kò tó ₦5,000 lè sọ balùwẹ̀ ilé di ibi tí ó rọrùn fún ìtọ́jú nǹkan oṣù.

Ẹ jẹ́ ká wo bí àwọn obìnrin akàndá, ìdílé wọn, àti àwọn tó ń ràn wọ́n lọ́wọ́ ṣe lè ṣètò ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó múnádóko, tó sì bọ̀wọ̀ fún iyì, tí ó bá ipò Nàìjíríà mu.

Chioma jókòó sínú wheelchair rẹ̀ níta ilé ìdílé wọn ní Enugu, ó ń wo àwọn àbúrò rẹ̀ obìnrin tí wọ́n ń múra lọ sí ilé-ìwé. Ní ọmọ ọdún 22, ó ti dáwọ́ lílọ sí yunifásítì dúró láti ọdún mẹ́ta sẹ́yìn – kì í ṣe nítorí ìṣòro ìrìn rẹ̀, ṣùgbọ́n nítorí pé títọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ di ohun tí kò ṣeé ṣe nínú àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ilé-ìwé tí kò rọrùn fún akàndá. Ìyá rẹ̀ ṣì ń ra pádì àlòjù wá fún un láti ọjà, ṣùgbọ́n ó nílò ìrànlọ́wọ́ láti pààrọ̀ wọn, àìsí àṣírí sì ń mú kí ó máa rò pé òun jẹ́ ẹrù fún àwọn ẹlòmíràn. Ìtàn Chioma dàbí ti ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin akàndá ní Nàìjíríà tí ń kojú ìdènà méjì: àbùkù tí ó ti wà lórí nǹkan oṣù, pẹ̀lú àwọn ibi àti ọjà tí a kò ṣe fún àìní wọn. Síbẹ̀, ìmọ́tótó nǹkan oṣù kò gbọdọ̀ yọ ẹnikẹ́ni sílẹ̀. Pẹ̀lú ohun èlò, ìmọ̀ àti ìrànlọ́wọ́ tó tọ́, gbogbo obìnrin lè tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì àti òmìnira.

Àwọn obìnrin akàndá jẹ́ nǹkan bí 7% àwọn obìnrin Nàìjíríà – ó ju mílíọ̀nù 7 obìnrin àti ọmọbìnrin tí wọ́n ń ṣe nǹkan oṣù. Síbẹ̀, àwọn ètò ìlera nǹkan oṣù ti orílẹ̀-èdè kì í sábà wo àìní pàtó wọn. Èyí ti fa ìṣòro tó farasin, níbi tí àwọn obìnrin tó lágbára, tó sì gbọ́n ń fi ẹ̀kọ́, iṣẹ́ àti ìbákẹ́gbẹ́ sílẹ̀, nítorí pé títọ́jú nǹkan oṣù wọn ti nira jù tàbí ń dójú tì wọ́n.

Ọ̀pọ̀ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní Nàìjíríà ni a kò kọ́ pẹ̀lú èrò àwọn tó ń lo wheelchair, àwọn obìnrin tí kò ríran dáadáa, tàbí àwọn tí kò lè rìn dáadáa. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìdílé tó wọ́pọ̀ jẹ́ ibi kékeré tí ìlẹ̀kùn rẹ̀ há, tí kò ní ọ̀pá ìdìmú, tí ó sì sábà jẹ́ ti ìbẹ́rẹ̀ dípò ti ìjókòó. Ti ilé-ìwé tilẹ̀ burú jù. Nínú ìwádìí kan ní 2024 lórí ilé-ìwé girama 200 ní Lagos, 12% nìkan ló ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó fẹ̀ tó fún wheelchair, kò sì sí èyíkéyìí tó ní àga ìpààrọ̀ pádì tàbí àgbá ìdalẹ̀ tí ọwọ́ lè tó.

Fún àwọn obìnrin tí kò lè rìn dáadáa, èyí túmọ̀ sí pé títọ́jú nǹkan oṣù di iṣẹ́ tó lọ́jú pọ̀ tí ó nílò ìrànlọ́wọ́, ètò ṣáájú, tàbí yíyẹra fún ibi gbangba pátápátá nígbà nǹkan oṣù. Obìnrin tó ń lo ọ̀pá ìtìlẹ̀ kò lè dúró déédéé ní ìrọ̀rùn bí ó ṣe ń pààrọ̀ pádì. Ẹni tó ń lo wheelchair kò lè kúrò lórí rẹ̀ láìléwu ní ibi tí a ṣe fún ìdúró. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ìnira kékeré – ìdènà ni wọ́n tí ó ń dín òmìnira àti kíkópa nínú ìgbé ayé ojoojúmọ́ kù.

Ojú ọjọ́ ń mú kí ìṣòro yìí pọ̀ sí i. Ooru Nàìjíríà túmọ̀ sí pé a gbọ́dọ̀ máa pààrọ̀ pádì lóòrèkóòrè láti dènà èéyi àti àkóràn, ṣùgbọ́n lílọ sí ibi ìtọ́jú ní ọ̀pọ̀ ìgbà lójúmọ́ máa ń rẹni, nígbà tí ó bá kan gígun àtẹ̀gùn, ọ̀nà tóóró, tàbí àwọn ẹbí tí kò fẹ́ ṣèrànwọ́, tí wọ́n ka ìrànlọ́wọ́ sí ẹrù.

Pádì àlòjù tó wọ́pọ̀ rò pé gbogbo obìnrin ní agbára ara kan: ìṣàkóso ọwọ́ tó péye láti bó ìwé lẹ̀mọ́lẹ̀mọ́ kúrò, agbára ọwọ́ láti tẹ̀ ẹ́ mọ́ pátá dáadáa, ara tó rọ̀ láti nawọ́ sí àárín ẹsẹ̀ nígbà tí ẹ bá dúró tàbí bẹ̀rẹ̀, àti ojú láti rí i dájú pé ó wà ní ipò tó tọ́. Àwọn obìnrin tó ní cerebral palsy (àìsàn ọpọlọ tó ń ṣàkóbá fún ìṣísẹ̀ ara), arthritis (àìsàn oríkèé ara), ìṣòro ojú, tàbí àìlágbára ọwọ́ sábà máa ń ní ìṣòro pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ tó dàbí ẹni pé ó rọrùn yìí.

Ohun èlò tínrín, tó ń yọ̀ ti pádì àlòjù máa ń yí ipò padà ní ìrọ̀rùn, èyí sì ń fa jíjò fún àwọn obìnrin tí kò lè tún un ṣe jálẹ̀ ọjọ́. Lẹ̀mọ́lẹ̀mọ́ rẹ̀ máa ń dẹ̀ nínú ọ̀rinrin afẹ́fẹ́ Nàìjíríà. Ìrísí rẹ̀ tó tóóró kò bo ibi tó tó fún àwọn obìnrin tó ń jókòó fún ọ̀pọ̀ jùlọ ọjọ́. Síbẹ̀, àwọn ọjà yìí ló pọ̀ jùlọ lọ́jà nítorí àwọn olùṣe ń ṣe é fún obìnrin “àpapọ̀” – wọ́n sì ń gbàgbé mílíọ̀nù obìnrin tí kò bá àwòṣe yẹn mu.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ní àǹfààní tó yàtọ̀. Aṣọ rẹ̀ ń jẹ́ kí ara mọ̀ ọ́n, èyí sì ń ran àwọn obìnrin tí kò ríran lọ́wọ́ láti mọ̀ pé ó wà ní ipò tó tọ́. Ohun èlò rẹ̀ tó nípọn ń dúró sí ààyè rẹ̀ dáadáa fún àwọn tó ń jókòó. A lè ṣe àtúnṣe ìyẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìdè tó rọrùn jù. Bí a ṣe lè fọ̀ ọ́ kí a sì tún un lò túmọ̀ sí pé ẹ kò ní máa lọ sí ọjà tí ó lè ṣòro láti dé lọ́pọ̀ ìgbà. Ṣùgbọ́n, pádì tí a lè tún lò tó wọ́pọ̀ ṣì nílò àtúnṣe kí ó tó lè ṣiṣẹ́ dáadáa fún àwọn obìnrin tí wọ́n ní oríṣiríṣi ìpèníjà ara.

Ọ̀pọ̀ ìdílé ní Nàìjíríà kì í sọ̀rọ̀ nípa nǹkan oṣù ní gbangba, ìpèníjà ara sì tún ń fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ mìíràn kún un. Àwọn ìyá lè má mọ bí wọn ṣe lè ṣàlàyé nǹkan oṣù fún ọmọbìnrin tí ó ní ìpèníjà ọpọlọ. Àwọn olùtọ́jú lè gba gbogbo iṣẹ́ náà ṣe dípò kíkọ́ ọ ní àwọn ọgbọ́n tí yóò jẹ́ kí ó ní òmìnira. Àwọn òṣìṣẹ́ ìlera kò gba ẹ̀kọ́ púpọ̀ lórí ìtọ́jú nǹkan oṣù tó kó àwọn akàndá mọ́ra.

Àlàfo ìmọ̀ yìí túmọ̀ sí pé àwọn obìnrin akàndá sábà máa ń pàdánù ìmọ̀ pàtàkì nípa ara wọn, ìmọ́tótó, àti àwọn ọ̀nà àbáyọ tó wà. Ìwádìí kan ní 2025 ní Kano rí i pé 63% àwọn ìyá ọmọbìnrin akàndá kò gba ìtọ́sọ́nà kankan rí lórí bí wọn ṣe lè kọ́ ọmọ ní ìmọ́tótó nǹkan oṣù, 41% sì gbàgbọ́ pé ọmọbìnrin wọn “kò ní lóye” títọ́jú nǹkan oṣù – èrò tí ó ń sẹ́ agbára àti òye wọn.

Ṣíṣe ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó rọrùn fún gbogbo ènìyàn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òye pé “ìpèníjà ara” ní oríṣiríṣi ìrírí àti àìní nínú. Ọ̀nà àbáyọ gbọ́dọ̀ bá ẹnìkọ̀ọ̀kan mu, ṣùgbọ́n àwọn àtúnṣe kan ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀ ipò.

Àwọn obìnrin tó ń lo wheelchair, ọ̀pá ìtìlẹ̀, tàbí tí kò lè rìn dáadáa ń jàǹfààní láti inú ètò tí ó dín kíkúrò lórí ìjókòó àti ìdúró tí kò rọrùn kù. Ọ̀nà pípààrọ̀ pádì ní ìjókòó ń ṣiṣẹ́ dáadáa: ẹ jókòó sórí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tàbí àga tó lágbára, kí pátá àti pádì ti wà nítòsí, ẹ yọ pádì tó ti dọ̀tí nígbà tí ẹ ṣì jókòó, ẹ lo aṣọ tí a ti fi omi rin ṣáájú láti fọ ara (ó rọrùn ju ìwé ìgbọ̀nsẹ̀ lọ nígbà tí nínawọ́ bá ṣòro), lẹ́yìn náà ẹ fi pádì tuntun sínú pátá kí ẹ tó fà á sókè.

Ìyẹ́ tó gùn ń ṣèrànwọ́ púpọ̀. Ìyẹ́ pádì tó wọ́pọ̀ kúrú, ó sì nílò ipò tó péye. Ìyẹ́ tó gùn jù (tí a lè rán ní pàtó tàbí tí a lè ṣe àtúnṣe láti ara pádì tí ó wà) rọrùn láti dì mú, kò nílò kí ara rọ̀ púpọ̀ láti dè é, ó sì ń dúró ṣinṣin. Àwọn obìnrin kan máa ń fi ìlọ̀ aṣọ kékeré sí orí ìyẹ́ kí ó lè rọrùn láti mú.

Ìdè Velcro ń rọ́pò bọ́tìnnì tàbí snap lórí pátá nǹkan oṣù pàtàkì. Ìró rẹ̀ ń jẹ́ kí àwọn obìnrin tí kò ríran mọ̀ pé ó ti dè, agbára ọwọ́ tí ó nílò sì kéré púpọ̀ ju ti lẹ̀mọ́lẹ̀mọ́ tàbí ìdè irin lọ. Ní Abuja, ọ̀pọ̀ télọ̀ ti ń rán pátá nǹkan oṣù pàtàkì tó ní àpò pádì tí a fi Velcro dè, lẹ́yìn tí àwọn agbẹnusọ akàndá pín àwòṣe wọn ní àwùjọ wọn.

Àwọn obìnrin tí kò ríran dáadáa nílò ètò tí a fi ọwọ́ kàn mọ̀, tí ó sì dá lórí àṣà ojoojúmọ́. Pádì aṣọ tí a lè tún lò ń jẹ́ kí ara mọ̀ ọ́n ju pádì àlòjù tínrín lọ. A lè fi ọwọ́ dá bí ó ṣe nípọn tó, ìrísí aṣọ rẹ̀, àti etí rẹ̀ mọ̀, èyí sì ń jẹ́ kí a lè gbé e sí ipò tó tọ́ láìríran. Fífi àmì sí wọn (tí àwọn ẹbí tó ríran lè ṣèrànwọ́ fún ní ìbẹ̀rẹ̀) pẹ̀lú aṣọ oríṣiríṣi tí ó yàtọ̀ lára ń ṣèrànwọ́ láti dá pádì ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ yàtọ̀ sí ti ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ pọ̀.

Ibi ìpamọ́ tí ohun kọ̀ọ̀kan ní ààyè tirẹ̀ dára ju àpótí tí a da ohun gbogbo pọ̀ sí. Pẹpẹ kan tó ní ìpín mẹ́ta – pádì tó mọ́, garawa ìrẹ, pádì tó ń gbẹ – ń ṣe àṣà tí kò ní nílò wíwá kiri. Àmì tí a lè fọwọ́ kàn (àwọ̀ aṣọ tó gbé sókè tàbí bọ́tìnnì tí a rán mọ́) lára ògiri balùwẹ̀ ń fi ibi tí àwọn ohun èlò wà hàn.

Ọ̀nà ìfọṣọ ń dára sí i pẹ̀lú ìwọ̀n tí a ti ṣètò. Dípò fífi ọṣẹ sí láìmọ̀wọ̀n, ẹ lo ife kan pàtó tí ó máa ń wà pẹ̀lú ohun èlò ìfọṣọ nígbà gbogbo. Ẹ ka iye ìgbà tí ẹ ṣan án (ṣíṣan án dáadáa ní ìgbà mẹ́ta ń mú ọṣẹ àti ẹ̀jẹ̀ kúrò dáadáa). Ẹ yan ibi kan pàtó tí ẹ ó máa sá a sí nígbà gbogbo, kí ìdàrúdàpọ̀ “níbo ni mo fi wọ́n sí?” má bàa wáyé.

Àwọn obìnrin tí wọ́n ní ìpèníjà ọpọlọ lè kọ́ láti tọ́jú nǹkan oṣù wọn fúnra wọn tàbí pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ díẹ̀ – kò sí iyèméjì nípa èyí – ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ ṣe àtúnṣe sí ọ̀nà ìkọ́ni. Àtẹ ìlànà tó ní àwòrán ń ṣiṣẹ́ ju ìtọ́sọ́nà ẹnu nìkan lọ. Ẹ pín iṣẹ́ náà sí ìgbésẹ̀ kéékèèké, ẹ kọ́ ọ ní ọ̀kan ní àkókò kan, kí ẹ sì ṣe àjọyọ̀ ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan tí ó bá mọ̀ kí ẹ tó fi òmíràn kún un.

Kàlẹ́ńdà nǹkan oṣù tí a fi sítíkà tàbí òǹtẹ̀ sàmì sí ń ṣèrànwọ́ láti máa tẹ̀lé ìyípo oṣù. Èyí ń jẹ́ kí ó mọ ara rẹ̀, kí ó sì lè múra sílẹ̀. Àwọn olùkọ́ ẹ̀kọ́ àkànṣe kan ní Lagos ń lo ìpele òṣùpá (tí a lè rí, tí ó sì ń yí padà lọ́nà kan náà) láti ran akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti lóye àṣà oṣooṣù yìí, kí wọ́n so ohun tí wọ́n lè rí mọ́ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ara wọn.

Yíyàn àti àṣẹ lórí ara ẹni ṣe pàtàkì púpọ̀ fún iyì. Kódà nígbà tí ó bá nílò ìrànlọ́wọ́, ẹ béèrè pé: “Pádì wo lo fẹ́ lò?” “Ṣé o fẹ́ pààrọ̀ báyìí tàbí lẹ́yìn oúnjẹ ọ̀sán?” “Ṣé kí n dúró síta àbí o fẹ́ kí n wà níbí?” Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí ń fi hàn pé ara rẹ̀ ni, iṣẹ́ tirẹ̀ ni, kì í ṣe ohun tí a ń ṣe sí i.

Àtúnṣe sí ilé àti ibi ìtọ́jú ló ń ṣe ìyàtọ̀ tó tóbi jùlọ fún ìgbà pípẹ́ nínú ìmọ́tótó nǹkan oṣù àwọn obìnrin akàndá. Ọ̀pọ̀ àtúnṣe kò wọ́n tó bí a ṣe rò, tí a bá ṣètò wọn dáadáa.

Àtúnṣe ìpìlẹ̀ kí balùwẹ̀ lè rọrùn fún akàndá ń ná láàrin ₦3,500 sí ₦15,000, ó dá lórí bí ibẹ̀ ṣe rí. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pá ìdìmú – ọ̀pá líle tí a kàn mọ́ ẹ̀gbẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti nítòsí ibi ìfọṣọ. A gbọ́dọ̀ kàn wọ́n mọ́ inú ògiri dáadáa, kì í ṣe lórí ògiri nìkan, nítorí wọ́n gbọ́dọ̀ gbé ìwúwo ara dúró. Àwọn ṣọ́ọ̀bù ohun èlò ìkọ́lé ní Lagos, Kano àti Port Harcourt ní ọ̀pá tó yẹ, tàbí kí àwọn alágbẹ̀dẹ àdúgbò ṣe èyí tó bá ibẹ̀ mu.

Ẹ mú ẹnu ọ̀nà fẹ̀ sí i tí ó bá ṣeé ṣe. Ìlẹ̀kùn 60cm tó wọ́pọ̀ há jù fún ọ̀pọ̀ wheelchair. Ẹnu ọ̀nà 80cm ń jẹ́ kí wíwọlé rọrùn. Tí kò bá ṣeé ṣe láti yí ilé padà, ẹ tún ìlẹ̀kùn so kí ó máa ṣí síta, èyí sì ń fún yín ní ààyè púpọ̀ sí i nínú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Ẹ fi àga ìwẹ̀ tàbí àga oníke sí ibẹ̀. Èyí wúlò fún ọ̀pọ̀ nǹkan: ibi tí a lè jókòó fọ pádì tí a lè tún lò, ibi tí ẹni tó ń lo wheelchair ti lè kúrò lórí rẹ̀, àti ibi tó dúró ṣinṣin láti pààrọ̀ pádì. Ẹ gbé e sí nítòsí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àti omi. Ní ilé tí kò ní omi ẹ̀rọ, ẹ fi garawa àti ife kan pàtó sí nítòsí fún fífọ̀.

Ẹ mú ìmọ́lẹ̀ dára sí i; èyí ń ran gbogbo ènìyàn lọ́wọ́, ṣùgbọ́n ó ṣe àǹfààní púpọ̀ fún àwọn obìnrin tí ojú wọn kò ríran dáadáa. Nítorí ìṣòro iná mànàmáná ní Nàìjíríà, LED strips tó ń lo bátírì (tí ó wà ní ọ̀pọ̀ ọjà fún ₦1,200-2,500) dára ju gbígbẹ́kẹ̀lé NEPA lọ. Ẹ gbé iná sí ibi tí kò ní jẹ́ kí òjìji wà níbi tí ẹ ti ń pààrọ̀ pádì.

Òfin Nigerian Discrimination Against Persons with Disabilities Act (2018) béèrè fún ibi tí ó rọrùn fún akàndá, ṣùgbọ́n ìmúṣẹ rẹ̀ ń falẹ̀ gidigidi. Ilé-ìwé àti ilé gbangba gbọ́dọ̀ ní ó kéré tán ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kan tí ó rọrùn fún akàndá ní àjà kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú ìwọ̀n tó tọ́ (ààyè inú tí kò kéré sí 150cm x 150cm), ọ̀pá ìdìmú ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ilé ìgbọ̀nsẹ̀, àga ìpààrọ̀ pádì tí a lè ká sílẹ̀, àti àgbá ìdalẹ̀ ní ibi tí ọwọ́ lè tó (tí kò ga ju 90cm láti ilẹ̀).

Ìlẹ̀kùn gbọ́dọ̀ ní ìmúlẹ̀kùn tí a ń tẹ̀ sílẹ̀ (lever), kì í ṣe ìmúlẹ̀kùn yíyí, nítorí ó nílò agbára ọwọ́ díẹ̀, a sì lè fi ọrùn ọwọ́ tàbí ìgúnpá ṣí i nígbà tí ọwọ́ bá kún. Àgbá ìdalẹ̀ pádì gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí a fi ẹsẹ̀ tẹ̀ ṣí, kì í ṣe èyí tí a gbọ́dọ̀ fi ọwọ́ ṣí ìdérí rẹ̀. Dígí gbọ́dọ̀ tẹ̀ tàbí wà ní ipò tí ẹni tó jókòó lè rí ara rẹ̀ nínú rẹ̀.

Omi gbọ́dọ̀ wà níbi tí a lè dé láìdìde. Ẹ̀rọ omi tí ó wà ní 85cm sí ilẹ̀, tí a ń fi lever ṣí, ń ṣiṣẹ́ fún àwọn tó ń lo wheelchair àti àwọn tó dúró. Ní ibi tí kò ní omi ẹ̀rọ, ẹ pèsè ibi tó dúró ṣinṣin ní gíga tó yẹ fún abọ́ àti ike omi.

Ní àwọn agbo ilé tí ìran púpọ̀ ń gbé, níbi tí àtúnṣe balùwẹ̀ ti ṣòro, àwùjọ lè kọ́ ibi ìtọ́jú àjùmọ̀lò tí ó rọrùn fún akàndá. Ọ̀pọ̀ àdúgbò ní Lagos ti kọ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ àjùmọ̀lò tí ó rọrùn fún akàndá ní àṣeyọrí, pẹ̀lú owó ìrànlọ́wọ́ ìjọba ìbílẹ̀ àti owó tí àwùjọ dá. Ibi kan tí a kọ́ dáadáa tí ó ń ṣiṣẹ́ fún ìdílé 20-30 kò wọ́n fún ìdílé kọ̀ọ̀kan tó àtúnṣe ẹnìkọ̀ọ̀kan.

Ẹgbẹ́ àwọn obìnrin lè máa tọ́jú àwọn ibi wọ̀nyí, kí wọ́n rí i dájú pé omi, ọṣẹ àti ọ̀nà ìdalẹ̀ wà níbẹ̀. Ìbákẹ́gbẹ́ yìí ń dín ìdánìkanwà kù – àwọn obìnrin akàndá kò dá nìkan tọ́jú ara wọn mọ́, wọ́n ti di apá kan ètò ìrànlọ́wọ́ àwùjọ. Irú ètò yìí ń ṣiṣẹ́ ní Kaduna àti Enugu, níbi tí àwọn àjọ agbẹnusọ akàndá ti ran àwùjọ lọ́wọ́ láti ṣètò àti kọ́ ibi WASH àjùmọ̀lò tí ó rọrùn fún akàndá.

Fífi àkókò àti owó sínú ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó rọrùn fún akàndá ń mú àǹfààní wá tí ó kọjá nǹkan oṣù fúnra rẹ̀. Àǹfààní wọ̀nyí ń tàn ká, wọ́n ń kan ẹ̀kọ́, ìlera, kíkópa nínú ọrọ̀ ajé, àti ìbákẹ́gbẹ́ láwùjọ.

Nígbà tí títọ́jú nǹkan oṣù bá di ohun tí ó ṣeé ṣe, bí àwọn obìnrin ṣe ń lọ sí ilé-ìwé àti ibi iṣẹ́ máa ń yí padà gidigidi. Ẹgbẹ́ Association of Women with Disabilities ní Kano tẹ̀lé ọmọbìnrin ilé-ìwé girama 85 tí wọ́n ní oríṣiríṣi ìpèníjà ara fún oṣù 18 lẹ́yìn tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ìrànlọ́wọ́ MHM tí ó rọrùn fún akàndá. Wíwá sí ilé-ìwé nígbà nǹkan oṣù pọ̀ sí i ní 43%, èsì ìdánwò wọn sì dára sí i lọ́nà tí a lè fojú rí, nítorí pé àwọn ọmọbìnrin náà kò pàdánù àwọn ọjọ́ kíláàsì pàtàkì mọ́.

Kíkópa nínú ọrọ̀ ajé ń tẹ̀lé àǹfààní ẹ̀kọ́. Àwọn obìnrin tí wọ́n parí ilé-ìwé girama ń rí owó tí ó pọ̀ jù lọ ní gbogbo ìgbésí ayé wọn. Ó ṣeé ṣe jù kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ òwò, kí wọ́n kópa nínú iṣẹ́ ọwọ́ tó nílò ọgbọ́n, kí wọ́n sì dúró lórí ẹsẹ̀ ara wọn ní ti owó. Títọ́jú nǹkan oṣù dàbí ọ̀rọ̀ kékeré, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń jẹ́ ìdènà tí kò jẹ́ kí àwọn obìnrin tó lágbára rí àǹfààní wọ̀nyí.

Ipa rẹ̀ lórí ọkàn ṣe pàtàkì bákan náà. Àwọn obìnrin máa ń sọ pé àwọn ń nímọ̀lára pé àwọn “wà déédéé,” “lágbára,” àti “ní àṣẹ lórí ara àwọn” nígbà tí wọ́n bá lè tọ́jú nǹkan oṣù wọn fúnra wọn. Ìgboyà yìí kọjá nǹkan oṣù – àwọn obìnrin sọ pé ó ti rọrùn fún wọn láti sọ̀rọ̀ fún àìní wọn ní àwọn agbègbè mìíràn, láti lọ sí ayẹyẹ, àti láti ṣe ìpinnu nípa ara àti ìgbésí ayé wọn.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù tó péye ń dín ewu àkóràn kù; èyí ṣe pàtàkì púpọ̀ fún àwọn obìnrin akàndá kan tí agbára ìdáàbòbo ara wọn lè ti rẹ̀wẹ̀sì, tàbí tí kò lè rìn dáadáa láti lọ gba ìtọ́jú. Pípààrọ̀ pádì déédéé, fífọ̀ tó péye, àti títọ́jú pádì tí a lè tún lò sí ibi tó gbẹ ń dènà kòkòrò àrùn tí ó ń fa àkóràn ọ̀nà ìtọ̀, àkóràn ọ̀nà ìbímọ, àti híhun ara.

Pádì tí a lè tún lò tí a fi aṣọ tí afẹ́fẹ́ ń wọ̀ ṣe ń dín èéyi àti híhun ara kù, èyí tí ó wọ́pọ̀ pẹ̀lú pádì àlòjù tí ẹ̀yìn rẹ̀ jẹ́ ike, pàápàá fún àwọn obìnrin tó ń jókòó fún ìgbà pípẹ́. Bí a ṣe lè fọ̀ ọ́ dáadáa pẹ̀lú ọṣẹ àti omi (dípò kí a kàn nù ún gbẹ) ń mú ìmọ́tótó àti ìtura pọ̀ sí i.

Àwọn obìnrin akàndá sábà máa ń ní àìní ìlera tó lọ́jú pọ̀, tí ó nílò ìtọ́jú dókítà déédéé. Nígbà tí títọ́jú nǹkan oṣù kò bá jẹ́ wàhálà pàjáwìrì mọ́, ìdílé àti àwọn òṣìṣẹ́ ìlera lè fojú sí ìtọ́jú ìdènà àrùn, ìlera gbogbogbò, àti àwọn àìní mìíràn. Agbára ọkàn tí ẹ̀rù nǹkan oṣù ti ń gbà tẹ́lẹ̀ wá di èyí tí a lè lò fún ṣíṣọ́ ìlera, lílo oògùn déédéé, àti kíkópa nínú ìtọ́jú àkànṣe (therapy).

Bóyá àǹfààní tó jinlẹ̀ jùlọ ni iyì tí ó padà. Àwọn obìnrin akàndá máa ń sọ léraléra pé ìṣòro títọ́jú nǹkan oṣù ń dójú tì wọ́n gidigidi – ó ń bà wọ́n nínú jẹ́ ju ìpèníjà ara fúnra rẹ̀ lọ. Gbígbára lé ẹlòmíràn, àìsí àṣírí, àti rírò pé àwọn jẹ́ ẹrù ń ba iyì ara ẹni àti ìgboyà láwùjọ jẹ́.

Nígbà tí ìmọ́tótó nǹkan oṣù bá di ohun tí ó ṣeé tọ́jú, àwọn obìnrin máa ń padà sí ìgbé ayé àwùjọ. Wọ́n ń lọ sí ìsìn, wọ́n ń bẹ ọ̀rẹ́ wò, wọ́n ń kópa nínú ọjọ́ ọjà, wọ́n sì ń dara pọ̀ mọ́ àwọn ẹgbẹ́ àwùjọ. Ìdánìkanwà ń dín kù. Ní Port Harcourt, ẹgbẹ́ àjùmọ̀ṣe àwọn obìnrin kan jábọ̀ pé lẹ́yìn tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ ìrànlọ́wọ́ MHM tí ó rọrùn fún akàndá, wíwá àwọn ọmọ ẹgbẹ́ akàndá yí padà láti ẹ̀ẹ̀kọ̀ọ̀kan sí déédéé, obìnrin mẹ́ta sì gba ipò olórí tí wọ́n ti kọ̀ tẹ́lẹ̀.

Ìbáṣepọ̀ nínú ìdílé náà ń dára sí i. Nígbà tí àwọn ọmọbìnrin bá lè tọ́jú ara wọn fúnra wọn (tàbí pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ díẹ̀ tó bọ̀wọ̀ fún iyì), àwọn ìyá àti arábìnrin wọn ń bọ́ lọ́wọ́ ìtọ́jú tí kò dáwọ́ dúró. Wọ́n ń wo obìnrin akàndá náà gẹ́gẹ́ bí ẹni tó lágbára dípò ẹni tó gbára lé ẹlòmíràn. Ìbáṣepọ̀ ń yí padà láti ti olùtọ́jú àti aláìsàn sí ìrànlọ́wọ́ ara ẹni tí ó jẹ́ àmì ìdílé tó ní ìlera.

Ìdílé, olùtọ́jú, àti àwọn obìnrin akàndá fúnra wọn sábà máa ń ní ìbéèrè àti àníyàn nípa ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó rọrùn fún akàndá. Àwọn àníyàn wọ̀nyí yẹ fún ìdáhùn òtítọ́ tí ó wúlò.

Ní tòótọ́, fífọ pádì tí a lè tún lò ní ìrọ̀rùn ju wàhálà dída pádì àlòjù nù lọ. Ọ̀nà náà ṣeé yí padà fún oríṣiríṣi agbára. Àwọn obìnrin tí ọwọ́ wọn kò lágbára lè fi ẹsẹ̀ fọ̀ ọ́ – ẹ fi pádì sínú abọ́, ẹ fi ọṣẹ àti omi sí i, kí ẹ sì fi ẹsẹ̀ pò ó dípò ọwọ́. Ọ̀nà yìí wọ́pọ̀ ní ilé Nàìjíríà fún fífọ aṣọ, ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún pádì nǹkan oṣù.

Ọ̀nà ìrẹ ń dín iṣẹ́ fífọ̀ kù. Lẹ́yìn tí ẹ bá yọ pádì tó ti dọ̀tí, ẹ fi sínú garawa omi tútù tààrà. Ẹ̀jẹ̀ á jáde fúnra rẹ̀ láàrin wákàtí 2-3. Ẹ ṣan án díẹ̀ (ẹ lè ṣe èyí ní ìjókòó pẹ̀lú ife àti abọ́), lẹ́yìn náà ẹ fi ọṣẹ fọ̀ ọ́ (fífi ẹsẹ̀ fọ̀ ṣì ń ṣiṣẹ́ dáadáa), kí ẹ sì sá a sínú oòrùn. Àkókò iṣẹ́ gangan kò tó ìṣẹ́jú márùn-ún fún pádì kọ̀ọ̀kan.

Fún àwọn obìnrin tí kò lè fọ̀ ọ́ fúnra wọn, ìdílé lè ṣètò ìrànlọ́wọ́. Ní ọ̀pọ̀ ilé, fífọ aṣọ ti jẹ́ iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe tẹ́lẹ̀. Fífi pádì nǹkan oṣù kún ìfọṣọ ìdílé ń sọ nǹkan oṣù di ohun àdáyébá, ó sì ń dín èrò pé nǹkan oṣù jẹ́ ẹrù àkànṣe kù. Kókó ni láti ṣètò tí ó bọ̀wọ̀ fún àṣírí – garawa pàtó, fífi ọ̀wọ̀ mú un, àti mímọ̀ pé ìrànlọ́wọ́ rere ni èyí, kì í ṣe ìfọṣọ ìtìjú.

Ọ̀pọ̀ àjọ akàndá ní Nàìjíríà ti ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó ń kọ́ni ní ọgbọ́n ìfọṣọ tó rọrùn. Àwọn obìnrin ń pín àwọn ọgbọ́n tuntun tí wọ́n ti ṣe – garawa tó wúwo tí kì í dànù fún àwọn obìnrin tí ọwọ́ wọn ń gbọ̀n, ètò àmì àwọ̀ fún àwọn obìnrin tí kò ríran dáadáa, àti ibi ìfọṣọ ìjókòó. Àwọn ọ̀nà tí àwọn obìnrin fúnra wọn ṣe yìí sábà máa ń ṣiṣẹ́ ju ìmọ̀ràn àwọn amòye lọ, nítorí a ti dán wọn wò ní ilé gidi ní Nàìjíríà.

Àníyàn yìí ń fi èrò òdì hàn ju òtítọ́ lọ. Àwọn obìnrin tí wọ́n ní ìpèníjà ọpọlọ lè kọ́ bí wọn ṣe ń tọ́jú nǹkan oṣù dájúdájú – ọ̀nà ìkọ́ni gbọ́dọ̀ bá bí wọ́n ṣe ń kẹ́kọ̀ọ́ mu. Pípín iṣẹ́ náà sí ìgbésẹ̀ kéékèèké, lílo àwòrán, fífi dánrawò ní àkókò tí kì í ṣe ti nǹkan oṣù, àti ṣíṣe àjọyọ̀ ìtẹ̀síwájú ń mú àṣeyọrí wá.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú mímọ ara. Ẹ lo orúkọ tó tọ́ (ilé ọmọ, ojú ara obìnrin, ẹ̀jẹ̀) dípò ọ̀rọ̀ àfiwé. Ẹ ṣàlàyé pé nǹkan oṣù jẹ́ ohun àdáyébá, ó jẹ́ àmì ìlera, ó sì ń ṣẹlẹ̀ sí gbogbo obìnrin. Àwọn ìwé àwòrán tí àwọn olùkọ́ ẹ̀kọ́ àkànṣe ní Nàìjíríà ṣe fi èyí hàn kedere. Àjọ Inclusive Education Lagos ti ṣe ohun èlò ẹ̀kọ́ nǹkan oṣù tí ó bá àṣà wa mu, ní pàtó fún àwọn obìnrin tí wọ́n ní ìpèníjà ọpọlọ.

Ẹ kọ́ ọgbọ́n náà díẹ̀díẹ̀. Àkọ́kọ́, dídá ẹ̀jẹ̀ mọ̀ (yíyẹ pátá wò, mímọ bí ẹ̀jẹ̀ nǹkan oṣù ṣe rí). Lẹ́yìn náà, sísọ fún ẹnìkan nígbà tí ó bá ṣẹlẹ̀. Lẹ́yìn náà, yíyan pádì. Lẹ́yìn náà, gbígbé e sí ipò pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́. Ẹ máa dín ìrànlọ́wọ́ kù bí agbára rẹ̀ ṣe ń pọ̀ sí i. Àwọn obìnrin kan máa ń dé òmìnira pátápátá. Àwọn mìíràn ń ṣe é pẹ̀lú ìránnilétí díẹ̀. Àṣeyọrí ni méjèèjì, wọ́n sì yẹ fún àjọyọ̀.

Fún àwọn obìnrin tí ìpèníjà ọpọlọ wọn pọ̀ jù, tí wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́ pátápátá, àfiyèsí yí padà sí ìtọ́jú tó bọ̀wọ̀ fún iyì. Ẹni tó ń ṣèrànwọ́ gbọ́dọ̀ máa sọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ (“Mo fẹ́ ràn ọ́ lọ́wọ́ láti pààrọ̀ pádì rẹ báyìí”), fún un ní yíyàn níbi tí ó bá ti ṣeé ṣe (“Pádì pupa tàbí pádì búlúù?”), pa àṣírí mọ́ (ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ ẹbí obìnrin, títi ìlẹ̀kùn, fífi ọ̀wọ̀ fọwọ́ kàn án), kí ó sì mọ ẹ̀tọ́ obìnrin náà lórí ara rẹ̀, kódà nígbà tí ó bá nílò ìrànlọ́wọ́.

Kò dandan kí ẹ lọ́rọ̀ kí ẹ tó lè mú ibi ìtọ́jú ara rọrùn fún akàndá, ṣùgbọ́n ó gba ọgbọ́n àti ètò tó yẹ. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àyípadà tó ń mú àǹfààní tó pọ̀ jùlọ wá pẹ̀lú owó tó kéré jùlọ. Ọ̀pá ìdìmú (grab bars) (₦2,500-4,000 fún méjì tó lágbára) ń ṣe ìyàtọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àga oníke (₦800-1,500) ń di ibi ìfọṣọ tí a lè jókòó sí. Ìmọ́lẹ̀ tó dára jù (₦1,200 fún LED strips) ń mú kí ibẹ̀ rọrùn fún gbogbo ènìyàn.

Pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò ń dín owó kù gidigidi ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì àlòjù. Obìnrin tó ń lo pádì àlòjù ń ná nǹkan bí ₦800-1,200 lóṣooṣù, tàbí ₦9,600-14,400 lọ́dún. Àkójọ pádì tí a lè tún lò pípé (pádì 8-10 tó tó fún ọjọ́ mélòó kan) ń ná ₦4,000-6,000 ní ìbẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ó ń pẹ́ fún ọdún 2-3 tí a bá tọ́jú rẹ̀ dáadáa. Owó ọdọọdún á wálẹ̀ sí ìsàlẹ̀ ₦2,000 – èyí ń dín owó kù ní 60-75% ní ìfiwéra pẹ̀lú pádì àlòjù. Fún àwọn ìdílé tí owó ti ń há lọ́wọ́ nítorí ìnáwó tó jẹmọ́ ìpèníjà ara, èyí ń ṣe ìyàtọ̀ gidi.

Ìrànlọ́wọ́ wà láti ọ̀dọ̀ àwùjọ àti àwọn àjọ. Ọ̀pọ̀ àjọ akàndá ní Nàìjíríà ń pèsè ohun èlò ìmọ́tótó nǹkan oṣù gẹ́gẹ́ bí apá kan ètò wọn. Àwọn ilé-ìwé tí àwọn NGO àgbáyé ń ràn lọ́wọ́ sábà máa ń ní ìsúná fún ìlera nǹkan oṣù tí ó lè bo àwọn ohun èlò tí ó rọrùn fún akàndá. Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ máa ń ṣe ètò láti ran àwọn obìnrin akàndá lọ́wọ́ nígbà mìíràn – bíbéèrè lọ́wọ́ aṣojú yín ní ìjọba ìbílẹ̀ kò ná yín ní nǹkan kan, ó sì máa ń mú ìrànlọ́wọ́ wá nígbà mìíràn.

Kíkówó jọ láàrin ìdílé àti àwùjọ ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀ àgbègbè. Nígbà tí àwọn aládùúgbò bá mọ ohun tí a nílò gan-an – “À ń kówó jọ ₦8,000 láti ṣe balùwẹ̀ wa kí ó rọrùn fún akàndá, kí ọmọbìnrin wa lè tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ fúnra rẹ̀” – ọ̀pọ̀ máa ń dá owó kékeré. Nítorí bí àṣà wa ṣe ka ríran àwọn ọmọ àwùjọ tí wọ́n jẹ́ akàndá lọ́wọ́ sí pàtàkì, irú ìsapá bẹ́ẹ̀ sábà máa ń yọrí sí rere.

Sana Pads bẹ̀rẹ̀ láti inú òye pé àwọn obìnrin Nàìjíríà nílò ọ̀nà àbáyọ nǹkan oṣù tí a ṣe fún ojú ọjọ́ wa, fún ipò ohun amáyédẹrùn wa, àti fún oríṣiríṣi àìní wa – títí kan àwọn obìnrin akàndá. Ṣíṣe é níbí ní ilé túmọ̀ sí pé à ń ṣe é pẹ̀lú èrò ara obìnrin Nàìjíríà, balùwẹ̀ Nàìjíríà, àti ìṣòro Nàìjíríà.

Pádì wa ní àǹfààní pàtó fún àwọn obìnrin akàndá. Aṣọ rẹ̀ tó nípọn, tó ní ìpele púpọ̀ ń jẹ́ kí ara mọ̀ ọ́n, kí ẹ lè gbé e sí ipò tó tọ́. Ìyẹ́ rẹ̀ tó gùn rọrùn láti dì mú àti láti lò ju àwòṣe tó wọ́pọ̀ lọ. Ó lágbára tó láti fara da fífọ̀ líle tí ìmọ́tótó nílò ní ojú ọjọ́ wa. Kọ́tínì rẹ̀ tí afẹ́fẹ́ ń wọ̀ ń dín èéyi kù fún àwọn obìnrin tó ń jókòó fún ìgbà pípẹ́.

A ti bá àwọn agbẹnusọ akàndá ní Lagos, Abuja àti Kano ṣiṣẹ́ láti lóye àìní pàtó wọn. Èsì wọn ló ń darí bí a ṣe ń ṣe ọjà wa. A ti ran obìnrin tó ju 10,000 lọ lọ́wọ́ tààrà, a sì ti pín pádì tó ju 30,000 lọ nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ilé-ìwé, ilé ìwòsàn àti àwọn àjọ akàndá. Ọ̀pọ̀ nínú ìbáṣepọ̀ wọ̀nyí dá lórí àwọn obìnrin akàndá ní pàtó, tí àwọn ètò ìlera nǹkan oṣù mìíràn ti yọ sílẹ̀.

Iṣẹ́ wa kọjá ọjà. A gbàgbọ́ pé gbogbo obìnrin Nàìjíríà yẹ láti tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, òmìnira àti ìtura – láìka agbára ara, ipò owó, tàbí ibi tí ó ń gbé sí. À ń kọ́ni ní ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ọjà wa, à ń kọ́ni ní ọgbọ́n ìrọ̀rùn, a sì ń so àwọn obìnrin akàndá pọ̀ mọ́ àwọn ẹgbẹ́ ìrànlọ́wọ́ ẹlẹgbẹ́.

Àǹfààní ṣíṣe é níbí ní ilé túmọ̀ sí pé a mọ̀ pé àìsí iná NEPA ń kan àkókò gbígbẹ, pé àìtó omi nílò ọ̀nà ìfọṣọ tí kò ná omi púpọ̀, àti pé ọ̀pọ̀ obìnrin Nàìjíríà kò ní yàrá àdáni láti kó nǹkan pamọ́ sí. À ń ṣe ọ̀nà àbáyọ tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ilé gidi ní Nàìjíríà, kì í ṣe ní ibi àlá ti ilẹ̀ Òkèèrè. Fún àwọn obìnrin akàndá tí ń kojú ìṣòro àfikún, ọ̀nà tó ṣeé ṣe tó sì dúró lórí òtítọ́ yìí ló ń ṣe ìyàtọ̀ láàrin ọ̀nà àbáyọ orí ìwé àti èyí tí a lè lò gan-an.

Bóyá obìnrin akàndá ni yín tí ẹ ń wá òmìnira, ẹbí tí ó fẹ́ ṣèrànwọ́ dáadáa, tàbí àjọ tí ó ń sin àwọn obìnrin akàndá, ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó rọrùn fún akàndá ṣeé ṣe pẹ̀lú ọ̀nà àti ohun èlò tó tọ́.

Ẹ bẹ̀rẹ̀ nípa yíyẹ ìṣòro tó wà báyìí wò. Apá wo nínú títọ́jú nǹkan oṣù ló ṣòro gan-an? Ṣé dídé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ni, pípààrọ̀ pádì, fífọ ohun èlò, tàbí ibi ìpamọ́? Mímọ ìdènà àkọ́kọ́ ń jẹ́ kí ẹ wá ọ̀nà àbáyọ lọ́nà tó yẹ. Ẹ bá obìnrin tí ó ń ṣe nǹkan oṣù sọ̀rọ̀ – òun ló mọ ohun tó le jùlọ àti ohun tí yóò ṣèrànwọ́ jùlọ.

Ẹ dán pádì tí a lè fọ̀ tí a sì tún lò wò pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ kékeré. Starter Kit wa ní Premium Pad 3 (ọ̀kọ̀ọ̀kan ní ìpele 1 tí kì í jò àti ìpele 3 tí ń fa ẹ̀jẹ̀ mu, ó yẹ fún ẹ̀jẹ̀ déédéé) pẹ̀lú àpò ìpamọ́ kan. Èyí ń fún yín ní pádì tó tó láti dán ètò náà wò fún ìyípo oṣù kan pípé, bí ẹ ṣe ń kọ́ bí a ṣe ń fọ̀ wọ́n àti bí a ṣe ń sá wọn. Owó ₦3,500 yìí kò tó owó pádì àlòjù oṣù méjì, ṣùgbọ́n ó ń fúnni ní ìdánwò gidi.

Fún ọjọ́ tí ẹ̀jẹ̀ kò pọ̀ tàbí fún obìnrin tí ó fẹ́ ohun tí ó rọrùn jùlọ láti lò, No Wahala Pad (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 1 tí ń fa ẹ̀jẹ̀ mu) tínrín jù, ó sì rọrùn láti gbé sí ipò, síbẹ̀ ó ń dáàbò bò yín dáadáa. Fún ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ tàbí lílò ní òru, Maxi Pad (ìpele 1 tí kì í jò pẹ̀lú ìpele 5 tí ń fa ẹ̀jẹ̀ mu) ń dáàbò bò yín fún ìgbà pípẹ́, ó sì ń dín iye ìgbà tí ẹ ó pààrọ̀ lójúmọ́ kù – èyí ṣe pàtàkì nígbà tí dídé ibi ìpààrọ̀ bá ṣòro.

Ẹ dán àwọn ọgbọ́n ìrọ̀rùn wò. Ẹ wo fídíò láti ọ̀dọ̀ àwọn àjọ akàndá tí ó ń fi ọ̀nà pípààrọ̀ ní ìjókòó hàn, ọgbọ́n ọwọ́ kan, àti ọ̀nà ìfọṣọ tí a ti ṣe àtúnṣe sí. Ẹ fi dánrawò ní àkókò tí kì í ṣe ti nǹkan oṣù, kí ara yín lè mọ̀ ọ́n kí ẹ tó nílò rẹ̀ lójú ìkánjú. Ẹ pín ohun tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ìdílé mìíràn – ọgbọ́n yín lè ran ẹlòmíràn lọ́wọ́.

Ẹ ṣe àtúnṣe kan nílé kí ó lè rọrùn fún akàndá. Kódà tí ẹ kò bá lè ṣe gbogbo rẹ̀, ọ̀pá ìdìmú tàbí àga ìwẹ̀ ń mú ipò náà dára sí i lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ẹ ní kí àwọn ẹbí ràn yín lọ́wọ́ láti so ó – èyí ń kó wọn mọ́ ọ̀nà àbáyọ náà, ó sì ń jẹ́ kí wọ́n lóye ìṣòro tí obìnrin náà ń kojú.

Ẹ ṣe àyẹ̀wò bí ibi WASH yín ṣe rọrùn tó fún akàndá. Ẹ wọn ẹnu ọ̀nà, ẹ wò bóyá ọ̀pá ìdìmú wà, kí ẹ sì ṣàyẹ̀wò bóyá ẹni tó ní oríṣiríṣi ìpèníjà ara lè pààrọ̀ pádì kí ó sì fọ̀ ọ́ níbẹ̀. Ẹ wá àtúnṣe kan ṣoṣo tí yóò ran akẹ́kọ̀ọ́ tàbí oníbàárà tó pọ̀ jùlọ lọ́wọ́, kí ẹ sì fi í ṣáájú.

Ẹ bá àwọn àjọ akàndá ní agbègbè yín ṣiṣẹ́ pọ̀. Wọ́n ní ìmọ̀, wọ́n sábà máa ń rí owó fún àtúnṣe, wọ́n sì lè so yín pọ̀ mọ́ àwọn obìnrin akàndá tí ó lè dán ọ̀nà yín wò kí wọ́n sì sọ òtítọ́ fún yín. Joint National Association of Persons with Disabilities ní ẹ̀ka káàkiri Nàìjíríà, ó sì ń gba ìbéèrè fún ìbáṣepọ̀ tọwọ́tẹsẹ̀.

Ẹ ṣe ẹ̀kọ́ ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó kó ọ̀rọ̀ akàndá mọ́ra. Ẹ kọ́ àwọn olùkọ́, òṣìṣẹ́ ìlera, àti òṣìṣẹ́ yín ní ọ̀nà ìrànlọ́wọ́ tó bọ̀wọ̀ fún iyì. Ẹ ṣe ohun èlò ẹ̀kọ́ tó ní àwòrán. Ẹ ṣètò ìrànlọ́wọ́ ẹlẹgbẹ́, níbi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àgbà tàbí oníbàárà tó ní ìrírí yóò máa tọ́ àwọn kékeré sọ́nà.

Sana Pads ń pèsè fún ilé-ìwé, NGO àti ètò àwùjọ ní ìwọ̀n èyíkéyìí ní iye owó kan náà fún páàkì kọ̀ọ̀kan. Èyí ń jẹ́ kí ètò pádì tí a lè tún lò ṣeé ṣe ní ti owó, kódà fún ilé-ìwé àti NGO tí ìsúná wọn kéré. À ń ṣèrànwọ́ nínú ṣíṣe é, à ń ràn yín lọ́wọ́ láti ṣètò ọ̀nà ìpínfúnni, ìlànà ìkọ́ni, àti ọ̀nà àbójútó tí ó ń ṣiṣẹ́ gan-an ní Nàìjíríà.

Ẹ kàn sí wa láti jíròrò ipò yín. A ti bá àwọn àjọ tí ó ń sin ọmọbìnrin tí kò ríran ní Kano ṣiṣẹ́, àwọn tí kò lè rìn dáadáa ní Lagos, àti àwọn tó ní oríṣiríṣi ìpèníjà ara ní Abuja. Ètò kọ̀ọ̀kan nílò àtúnṣe tirẹ̀, a sì kẹ́kọ̀ọ́ láti inú ìbáṣepọ̀ kọ̀ọ̀kan. Ìṣòro yín lè yàtọ̀, ṣùgbọ́n ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láti yanjú ìṣòro ń mú ọ̀nà àbáyọ wá.

Ìmọ́tótó nǹkan oṣù fún àwọn obìnrin akàndá kì í ṣe nípa ìtọ́jú àkànṣe – ó jẹ́ nípa yíyọ ìdènà tí kò yẹ kí ó wà rárá kúrò. Nígbà tí balùwẹ̀ bá rọrùn láti dé, tí ọjà bá ṣeé lò, tí ìrànlọ́wọ́ sì bọ̀wọ̀ fún iyì, àwọn obìnrin akàndá ń tọ́jú nǹkan oṣù wọn dáadáa bí ẹnikẹ́ni mìíràn. Ìyàtọ̀ wà nínú bí a ṣe ṣe nǹkan, kì í ṣe nínú agbára wọn.

Ẹgbẹẹgbẹ̀rún obìnrin akàndá ní Nàìjíríà ti ń fi èyí hàn báyìí. Wọ́n ń lọ sí yunifásítì, wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní ọ́fíìsì àti ọjà, wọ́n ń darí àwọn àjọ àwùjọ, wọ́n sì ń tọ́ ìdílé – wọ́n ń tọ́jú nǹkan oṣù wọn pẹ̀lú gbogbo nǹkan mìíràn. Ọ̀nà àbáyọ wà. Ọjà náà ń ṣiṣẹ́. A lè kọ́ àwọn ọgbọ́n náà. Ohun tí a nílò báyìí ni ìpinnu – kí àwọn ìdílé fi ìrọ̀rùn fún akàndá ṣáájú, kí àwọn ilé-iṣẹ́ ṣe àwòṣe tó kó gbogbo ènìyàn mọ́ra, kí àwọn olùṣe ọjà ronú nípa oríṣiríṣi ara, kí àwùjọ sì mọ̀ pé iyì nígbà nǹkan oṣù jẹ́ ẹ̀tọ́ gbogbo obìnrin.

Bóyá ẹ ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pá ìdìmú kan nínú balùwẹ̀ ilé yín, tàbí ẹ ń ṣe ètò MHM tó péye tí ó rọrùn fún akàndá ní ọ̀pọ̀ ilé-ìwé, ẹ jẹ́ apá kan àwọn tó ń yí ìgbé ayé àwọn obìnrin akàndá ní Nàìjíríà padà. Ìsapá yín ṣe pàtàkì. Ọmọbìnrin yín, akẹ́kọ̀ọ́ yín, oníbàárà yín, arábìnrin yín – ó yẹ kí ó tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú iyì, àṣírí àti òmìnira.

Fún ìmọ̀ síwájú sí i lórí ṣíṣètò ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó rọrùn fún akàndá, tàbí láti mọ bí Sana Pads ṣe lè ràn yín lọ́wọ́ nínú àìní yín, ẹ ṣèbẹ̀wò sí ojú òpó wa tàbí kí ẹ kàn sí ẹgbẹ́ wa. A wà níbí láti ràn yín lọ́wọ́ láti rí ọ̀nà àbáyọ tí ó bá ipò yín mu. Pẹ̀lú ara wa, à ń kọ́ Nàìjíríà níbi tí gbogbo obìnrin – láìka agbára ara sí – ti lè tọ́jú nǹkan oṣù rẹ̀ pẹ̀lú ìgboyà àti iyì. Ẹ kọ́ síi nípa ọ̀nà tó péye sí ìmọ́tótó nǹkan oṣù tí ó ń ṣiṣẹ́ fún gbogbo obìnrin Nàìjíríà.